PL248411B1

PL248411B1 - Sposób określenia ryzyka raków u kobiet w zależności od stężenia cynku we krwi kobiet będących nosicielkami najczęstszych mutacji w genie BRCA1

Info

Publication number: PL248411B1
Application number: PL439319A
Authority: PL
Inventors: Jan LUBIŃSKI; Jan Lubiński; Anna Jakubowska; Wojciech MARCINIAK; Wojciech Marciniak; Magdalena MUSZYŃSKA; Magdalena Muszyńska; Róża Derkacz; Katarzyna Kaczmarek; Tomasz Huzarski; Jacek Gronwald; Cezary Cybulski
Original assignee: Read Gene Spolka Akcyjna
Priority date: 2018-05-17
Filing date: 2018-05-17
Publication date: 2025-12-08
Also published as: PL439319A1

Abstract

Przedmiotem zgłoszenia jest sposób określenia ryzyka raka, charakteryzujący się tym, że obejmuje ilościową ocenę stężenia arsenu i/lub kadmu i/lub cynku i/lub selenu i/lub stosunku selenu do arsenu w próbce biologicznej osoby badanej, przy czym stężenie arsenu i/lub kadmu i/lub cynku i/lub selenu i/lub stosunku selenu do arsenu wskazuje na znacząco obniżone ryzyko: rozwoju raka w przypadku występowania optymalnego stężenia cynku we krwi, zwłaszcza w zakresie od 6300,00 do 6700,00 µg/l.

Description

Opis wynalazku

Wynalazek dotyczy sposobu określania ryzyka raków u kobiet. Opisywany wynalazek opiera się na ustaleniu, że istnieje korelacja między stężeniem cynku we krwi pełnej a ryzykiem raków u kobiet będących nosicielkami mutacji założycielskich w genie BRCA1 typowych dla populacji polskiej. Prezentowany sposób powinien znaleźć zastosowanie w szeroko rozumianej diagnostyce i profilaktyce nowotworów, zwłaszcza u kobiet.

Cynk jest niezbędnym dla zdrowia mikroelementem będącym składnikiem ok. 300 enzymów (m.in. anhydrazy węglowej, dehydrogenazy jabłczanowej, mleczanowej oraz alkoholowej) (Plum LM, 2010). Jest również składnikiem tzw. palców cynkowych - domen białkowych występujących w białkach wiążących DNA. Cynk spełnia rolę ochronną przed wolnymi rodnikami, między innymi wchodząc w skład dysmutazy ponadtlenkowej (SOD). Bierze udział w procesach immunologicznych, warunkując prawidłową funkcję skóry oraz błon śluzowych, oraz w magazynowaniu i wydzielaniu insuliny z trzustki, utrzymując równowagę jonową innych mikroelementów w tym selenu, magnezu i miedzi. Niedobór cynku może powodować m.in. nieprawidłowe gojenie ran, obniżenie płodności czy problemy ze wzrokiem (Puzanowska - Tarasiewicz H, 2009). Może spełniać funkcję detoksykacyjną w stosunku do metali ciężkich. Zaobserwowano że poziom cynku ulega zmianom w komórkach nowotworowych. Prawidłowe komórki nabłonkowe prostaty akumulują cynk, zaś w komórkach rakowych poziom tego pierwiastka jest znacznie niższy (Zaichick VY, 1997). Uważa się, że cynk ma działanie przeciwnowotworowe - hamujące wzrost komórek nowotworowych i aktywujące apoptozę. Znane są badania oceniające związek między stężeniem cynku a ryzykiem raków, jednak ich wyniki nie są jednoznaczne. Dane literaturowe wykazują zarówno wyższe stężenie cynku w surowicy u osób z nowotworem (Siddiqui MK, 2006; Pasha Q, 2008; el-Ahmady 0, 1995) jak i w grupie osób zdrowych (Kuo HW, 2002). Wyniki przeprowadzonych do tej pory badań sugerują również, że odpowiednia ilość cynku w diecie działa chemoprewencyjnie. Osoby, których dieta jest bogata w cynk wykazują niższe ryzyko raka płuc niż osoby stosujące dietę ubogocynkową (OR 0,71; 95% CI 0,5-0,99) (Zhou W, 2005). Również ryzyko raka jelita grubego i odbytu jest niższe przy stosowaniu diety bogatocynkowej (OR 0,86; 95% CI 0,73-1,02) (Zhang X, 2011). Natomiast suplementacja cynkiem w bardzo wysokich dawkach powyżej 100 mg/dzień (podczas gdy zalecane dzienne spożycie cynku wynosi 8 mg/dzień dla kobiet a 12 mg/dzień dla mężczyzn) odnosi odwrotny efekt, znacząco zwiększając ryzyko wystąpienia raka prostaty (OR 2,29; 95% CI 1,06-4,95, p=0,03) (Leitzmann MF, 2003). Wyniki opublikowanych dotychczas badań prospektywnych, nie wykazały wpływu stężenia cynku w surowicy na ryzyko raków (Song-Yi P, 2013; Kabuto M, 1994). Żadne z powyżej cytowanych badań nie oceniało wpływu stężenia cynku na występowanie nowotworów w zależności od wieku pacjentów.

Przedmiotem wynalazku jest sposób określenia ryzyka raka charakteryzujący się tym, że obejmuje ilościową ocenę stężenia cynku w próbce krwi pobranej od badanej kobiety pochodzenia polskiego będącej nosicielką mutacji w genie BRCA1 wybranej spośród: 5382insC, C61G lub 4153delA, przy czym stężenie cynku we krwi w przedziale stężeń od 6300 do 6700 μ-g/l wskazuje na istotnie 4-krotnie zmniejszone ryzyko zachorowania na nowotwór złośliwy w porównaniu do kobiet ze stężeniem cynku we krwi < 6300 pg/l oraz > 6700 pg/l.

Korzystnie, stężenie cynku w próbce oznacza się poprzez bezpośredni pomiar cynku we krwi pełnej.

Protokół badań

Grupa obserwacyjna została wybrana spośród osób, których materiał znajduje się w biobanku naszego ośrodka. Pacjenci, którzy zgłosili się w latach 2010-2016 do Onkologicznej Poradni Genetycznej przy Szpitalu Klinicznym Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie, byli zapraszani do oddania próbki krwi w celu biobankowania i podpisywali zgodę na przechowywanie i wykorzystywanie materiału w celach naukowych. Próbki krwi były pobierane w godzinach 8-14, a pacjenci byli poinformowani o konieczności bycia na czczo przez co najmniej przez 4 godziny przed pobraniem. Dla większości pacjentów próbka była pobrana tylko raz, ale w niektórych przypadkach również więcej razy przy okazji kolejnych wizyt. Próbkę krwi przechowywano w -80°C do momentu oznaczenia stężenia cynku.

W biobanku zgromadzono próbki od 33062 osób, które nigdy wcześniej przed pobraniem próbki nie chorowały na nowotwór złośliwy. Na potrzeby badania grupę 601 nosicielek jednej z mutacji w genie BRCA1 charakterystycznych dla populacji polskiej tj. 5382insC, C61G, 4153delA poddano 3 letniej obserwacji. Do grupy nie włączono osób z nowotworem złośliwym rozpoznanym przed pobraniem próbki krwi. Następnie w trzech głównych ośrodkach onkologicznych w Szczecinie, sprawdzano która z osób

PL 248411 Β1 wyjściowo zdrowych w momencie włączenia do biobanku, zachorowała. Spośród 601 osób, w ciągu ponad 3 lat obserwacji, na nowotwór złośliwy zachorowały 42 kobiety. Pozostała część grupy stanowiła grupę kontrolną badania.

Charakterystykę kohorty prospektywnej przedstawiono w tabeli poniżej (Tabela 1).

Tabela 1. Charakterystyka grupy

Cecha	Chore	Zdrowe
Liczba osób . t	42 osób ,	^ι·'ι «. 559 osób *$„. I 1
Średni wiek w momencie zabezpieczenia materiału	43,66 lat	39,57 lat
Średni okres śledzenia stanu zdrowia (follow-up) ” ' ’ ' A	>/ 36 miesięcy -j .7 _{: t r}' . & . ¹ . . .....* '
Liczba osób po zabiegu adneksektomii	8	15
Lokalizacja narządowa ł nowotworu I	Liczba osób , , Ił	Procentowy udział w całej ¹ grupie chorych
Pierś	31	73,81
Jajniki	'>: ₉ ’ ^{f 1 \|b}	„ 21,43 te
Otrzewna	1	2,38
jSzyjka macicy ’ ¹ ‘ . ί , ‘ ⁵	>J ' ] ......	2,38 , .

Materiał

Od każdej osoby włączonej do badania pobrano próbkę krwi do pomiaru stężenia arsenu, kadmu, cynku oraz selenu.

Metoda oznaczania zawartości As, Cd, Zn, Se we krwi pełnej.

1.1 Aparat

Do określenia zawartości wskazanych metali wykorzystana została technika spektrometrii mas ze wzbudzeniem w plazmie indukcyjnie sprzężonej.

Do wykonania pomiaru wykorzystano spektrometr mas ELAN DRC-e (PerkinElmer) oraz NexlON 350D (PerkinElmer). Wykorzystanie ICP-MS pozwala uzyskać limity detekcji <0,1 pg/l. Podczas prowadzenia oznaczeń populacji nieeksponowanej zawodowo na metale i ich związki, czułość aparatury odgrywa kluczową rolę.

1.2 Przygotowanie do pomiaru

Zebrane próby krwi, zostały rozmrożone z temperatury -80°C do temperatury pokojowej, w dniu wykonywania analiz. Każda próbka została dokładnie wymieszana przy użyciu wstrząsarki lub worteksu w celu uzyskania możliwie największej homogenności materiału. Proces ten został powtórzony bezpośrednio przed pobraniem objętości krwi do rozcieńczeń z uwagi na zjawisko rozwarstwiania się krwi. Stosując możliwie najprostszą technikę, próbki krwi zostały rozcieńczone w stosunku 1:30 (50 μΙ krwi :

PL 248411 Β1

1450 μΙ buforu). Z uwagi na specyfikę pomiaru do rozcieńczeń zastosowano roztwór wodorotlenku tetrametyloamonowego (TMAH). Alkaliczne pH zapewnia dobrą rozpuszczalność składników krwi, nie powodując tym samym precypitacji żadnej z frakcji. Dodatkowo w celu lepszej dyspersji rozpuszczonych składników krwi zastosowano dodatek niejonowego surfaktantu w postaci Trytonu Χ-100. Wykorzystanie tego związku nie tylko ułatwia rozpuszczanie m.in. białek ale także przyczynia się do szybszego wypłukiwania próbki z układu wprowadzenia spektrometru. Do korekcji efektu matrycy oraz dryfu aparatu użyty został standard wewnętrzny w postaci rodu (¹⁰⁵Rh). Do uzyskania stabilności jonów metali rozpuszczonych w roztworze zastosowany został dodatek kwasu wersenowego (EDTA). Dodatkowo, z racji zawartości związków zawierających węgiel, zastosowano dodatek butanolu do wszystkich roztworów w celu niwelacji efektu związanego ze znaczną ilością węgla w badanej próbie.

1.3 Warunki pomiaru

Wszystkie oznaczenia przeprowadzono z wykorzystaniem kwadrupolowej celi reakcyjnej spektrometru, tzw. trybie DRC (ang. Dynamie Reaction Celi) aparatu Elan DRC-e oraz NexlON 350D (PerkinElmer) z tlenem jako gazem reakcyjnym. Tlen jest gazem z wyboru dla prowadzenia oznaczeń As i Cd. W przypadku oznaczeń As, wykorzystanie tlenu pozwala uzyskać na drodze reakcji chemicznej stabilnego produktu w postaci jonu ⁷⁵As¹⁶O⁺. Jon ten posiada masę 91, która wolna jest od interferencji spektralnych. Rozwiązanie to zapewnia maksimum specyfiki pomiaru As. Podobne rozwiązanie dotyczy oznaczeń kadmu. W tym przypadku jednak dokonano transferu atomu tlenu na interferent a nie jak w przypadku As na pożądany jon. Najpoważniejszą interferencję w oznaczeniach ¹¹⁴Cd stanowi tlenek molibdenu ⁹⁸Mo¹⁶C. Zastosowanie tlenu pozwala na uzyskanie ditlenku molibdenu ⁹⁸Mo¹⁶C>2, niwelując tym samym problem nakładania się tych dwóch mas. Obecnie jest to najbardziej czuła technika oznaczeń dla materiału biologicznego.

W przypadku Zn tlen pozostaje inertny.

1.4 Walidacja pomiarów

Do walidacji pomiarów zastosowano następujące materiały referencyjne ClinCheck (Recipe, Niemcy), NIST 955c (National Institute of Standards and Technology, Stany Zjednoczone) oraz BCR 634 (European Commission, Community Bureau of Reference). Są to standardy odniesienia powszechnie stosowane w spektrometrii, pozwalające na potwierdzenie precyzji, czułości i specyfiki pomiaru.

Statystyka

Różnice w częstościach pomiędzy analizowanymi grupami oceniano przy pomocy Testu Zgodności Fishera

Wyniki

Analiza otrzymanych wyników wykazała istotną zależność między ryzykiem raków u kobiet a stężeniem cynku we krwi.

Cynk

Kobiety ze stężeniem cynku we krwi zawierającym się w przedziale od 6300 do 6700 μg/l wykazują istotnie ponad 4 krotnie obniżone ryzyko rozwoju raka w porównaniu do kobiet ze stężeniami cynku poza przedstawionym przedziałem (OR=4,1; p=0,0311; 95% Cl: 1,00-17,50) (Tabela 2).

Tabela 2. Częstość występowania raków w zależności od stężenia cynku we krwi wśród kobiet poniżej 60 roku życia

Grupa	Zakres stężeń μ§/1	Chore	Zdrowe
I	>6300 i<6700 '	. 2	96
11	<6300i >6700	40	463

Literatura

Al-Nasser I.A.. Cadmium hepatotoxicity and alterations of the mitochondrial function. Journal of Toxicology and Clinical Toxicology 2000, 38(4): 407-413.

Amaral A.F., Porta M., Silverman D.T., Milne R.L., Kogevinas M., Rothman N., Cantor K.P., Jackson B.P., Pumarega J.A., Lopez T., Carrato A., Guarner L., Real F.X., Malats N., Pancreatic cancer risk and levels of trace elements. GUT. 2012, 61(11): 1583-1588.

Bertin G., Averbeck D.. Cadmium: cellular effects, modifications of biomolecules, modulation of DNA repair and genotoxic consequences (a review). Biochmie 2006, 88(11): 1549-1559.

Borawska M.H., Socha K., Łazarczyk B., Czyżewska E., Markiewicz R., Darewicz B., The effects of diet on selenium concentration in serum in patients with cancer, Nutr Cancer. 2009; 61 (5): 629-33.

Casalino E., Calzaretti G., Sblano C., Ladriscina C., Molecular inhibitory mechanisms of antioxidants enzymes in rat liver and kidney by cadmium. Toxicology 2002, 179 (1-2): 37-50.

Casalino E., Sblano C., Landriscina C., Enzyme activity alteration by cadmium administration to rats: the possibility of iron involvement in lipid peroxidation. Archives of Biochemistry and Biophysics 1997, 346(2): 171-179.

Chen Y., Hall M., Graziano JH., Slavkovich V., van Geen A., Parvez F., Ahsan H. A prospective study of blood selenium levels and the risk of arsenic-related premalignant skin lesions. Cancer Epidemiol Biomarkers Prev. 2007, 16(2): 207-213.

Combs GF, Clark LC, Turnbull BW, An analysis of cancer prevention by selenium. BioFactors 14 2001; 153-9.

Darbre PD. Metalloestrogens: an emerging class of inorganic xenoestrogens with potential to add to the oestrogenic burden of the human breast. J Appl Toxicol. 2006, 26(3): 191-197.

Duffield-Lillico A.J., Dalkin B.L., Reid M.E., Turnbull B.W., Slate E.H., Jacobs E.T., Marshall J.R., Clark L.C., Selenium supplementation, baseline plasma selenium status and incidence of prostate cancer: an analysis of the complete treatment period of the Nutritional Prevention of Cancer Trial, BJU Int. 2003; 91 (7): 608-12.

Duffield-Lillico A.J., Reid M.E., Turnbull B.W., Combs G.F.J.r, Slate E.H., Fischbach L.A., Marshall J.R., Clark L.C., Baseline characteristics and the effect of selenium supplementation cancer incidence in a randomized clinical trial: a summary report 5 of the Nutritional Prevention of Cancer Trial, Cancer Epidemiol Biomarkers Prev. 2002; 11: 630-9.

Duffield-Lillico A.J., Reid M.E., Turnbull B.W., Combs G.F.J.r, Slate E.H., Fischbach L.A., Marshall J.R., Clark L.C., Baseline characteristics and the effect of selenium supplementationon cancer incidence in a randomized clinical trial: a summary report of the Nutritional Prevention of Cancer Trial, Cancer Epidemiol Biomarkers Prev. 2002; 11: 630-9.

El-Ahmady O, et al.: Serum copper, zinc, and iron in patients with malignant and benign pulmonary diseases. Nutrition. 1995; 11(5 Suppl): 498-501.

El-Deeb M.M.K., El-Sheredy H.G., Mohammed A.F., The role of serum trace elements and oxidative stress in Egyptian breast cancer patients. Advances in Breast Cancer Research 2016, 5(1):37- 47.

Farzin L., Moassesi M.E., Sajad F., Faghih M.A.A.. Evaluation of trace elements in pancreatic cancer patients in Iran. Middle East Journal of Cancer 2013, 4(2).

Fowler B.A.. Monitoring of human populations for early markers of cadmium toxicity: A review. Toxicology and Applied Pharmacology 2009, 238(3): 294-300.

Hopenhayn-Rich C., Biggs M.L., Fuchs A., Begoglio R., Tello E.E., Nicolli FL, Smith A.H. Bladder cancer mortality associated with arsenic in drinking water in argentina. Epidemiology 1996; 7(2) 117 - 124.

Jabłońska E., Gromadzińska J., Sobala W., Reszka E., Wąsowicz W., Lung cancer risk associated with selenium status is modified in smoking individuals by Sep 15 polymorphism, Eur J Nutr. 2008; 47(1): 47-54.

Kabuto M, Imai H, Yonezawa C, Neriishi K, Akiba S, Kato H, Suzuki T, Land CE, Blot WJ. Prediagnostic serum selenium and zinc levels and subsequent risk of lung and stomach cancer in Japan. Cancer Epidemiol Biomarkers Prev. 1994 Sep; 3(6): 465-9.

Karagas M.R., Stukel T.A., Morris J.S., Tosteson T.D., Wei J.E., Spencer S.K., Greenberg E.R. Skin cancer risk in relation to toenail arsenic concetration in a US population-based case-control study. A. J. Epidemiol. 2001; 153(6).

Kellen E., Zeegers M.P., Hond E.D., Buntinx F., Blood cadmium may be associated with bladder carcinogenesis: the Belgian case-control study on bladder cancer. Cancer Detection and Prevention 2007, 31(1): 77-82.

Kim J.H., Hue J.J., Kang B.S., Park H., Nam S.Y., Yun Y.W., Kim J.S., Lee B.J., Effects of selenium on colon carcinogenesis induced by azoxymethane and dextran sodium sulfate in mouse model with high-iron diet, Lab Anim Res. 2011; 27(1): 9-18.

Klein E.A., Thompson I.M., Tangen C.M., Crowley J.J., Lucia M.S., Goodman P.J., Minasian L.M., Ford L.G., Parnes H.L., Gaziano J.M., Karp D.D., Lieber M.M., Walther P.J., Klotz L., Parsons J.K., Chin J.L., Darke A.K., Lippman S.M., Goodman G.E., Meyskens F.L., Baker L.H., Vitamin E and the risk of prostate cancer: the Selenium and Vitamin E Cancer Prevention Trial (SELECT). JAMA. 2011; 306: 1549-56.

Knekt P., Marniemi J., Teppo L., Heliovaara M., Aromaa A., Is low selenium status a risk factor for lung cancer?, Am J Epidemiol. 1998; 148(10): 975-82.

Kuo HW, et al.: Serum and tissue trace elements in patients with breast cancer in Taiwan. Biol Trace Elem Res. 2002 Oct; 89(1): 1-11.

Leitzmann MF, et al.: Zinc supplement use and risk of prostate cancer. J Natl Cancer Inst. 2003 Jul 2; 95(13).

Lamm SH, Engel A, Kruse MB, Feinleib M, Byrd DM, Lai S, Wilson R. Arsenic in drinking water and bladder cancer mortality in the United States: an anylysis based on 133 U.S. counties and 30 years of observation. J Occup Environ Med. 2004, 45(3): 298-306.

Liu Mares W., Mackinnon J.A., Sherman R., Fleming L.E., Rocha-Lima C., Hu J.J., Lee D.J. Pancreatic cancer clusters and arsenic-contaminated drinking water wells in Florida. BMC Cancer, 2013; 13(111).

Lippman S.M., Klein E.A., Goodman P.J., Lucia M.S., Thompson I.M., Ford L.G., Parnes H.L., Minasian L.M., Gaziano J.M., Hartline J.A., Parsons J.K., Bearden J.D., Crawford E.D., Goodman G.E., Claudio J., Winquist E., Cook E.D., Karp D.D., Walther P., Lieber M.M., Kristal A.R., Darke A.K., Arnold K.B., Ganz P.A., Santella R.M., Albanes D., Taylor P.R., Probstfield J.L., Jagpal T.J., Crowley J.J., Meyskens F.L., Baker L.H., Coltman C.A., Effect of selenium and vitamin E on risk of prostate cancer and other cancers: the Selenium and Vitamin E Cancer Prevention Trial (SELECT), JAMA. 2009; 301 (1): 39-51.

Mark S.D., Qiao Y.L., Dawsey S.M., Wu Y.P., Katki H., Gunter E.W, Fraumeni J.F.Jr., Blot W.J., Dong Z.W., Taylor P.R., Prospective study of serum selenium levels and incident esophageal and gastric cancers, J Natl Cancer Inst. 2000; 92(21): 1753-63.

Mostafa M.G., McDOnald J.C., Cherry N.M. Lung cancer and exposure to arsenic in rural Bangladesh. Occup. Environ. Med. 2008; 65(11) 765-768.

Nersesyan A., Kundi M., Waldherr M., Setayesh T., Misik M., Wultsch G., Filipic M., Barcelos G.F.M., Kansmueller S., Results of micronucleus assaya with individuals who are occupationally and environmentally exposed to mercury, lead and cadmium. Mutation Research, Review in Mutation Research 2015.

Pasha Q, et al.: Statistical analysis of trace metals in the plasma of cancer patients versus controls. J Hazard Mater. 2008; May 30; 153(3): 1215-21.

Pirinicii N., Gecit I., Gunes M., Kaba M., Tanik S., Yuksel M.B., Arslan H., Demir H., Levels of serum trace elements in renal cell carcinoma cases. Asian Pacific Journal of Cancer And Prevention 2013, 14(1): 499-502.

Pourmand G., Salem S., Moradi K., Nikoobakht M.R., Tajik P., Mehrsai A., Serum selenium level and prostate cancer: a case-control study, Nutr Cancer. 2008; 60(2): 171-6.

Plum LM, et al.: The essential toxin: impact of zinc on human health, Int J Environ Res Public Health. 2010 Apr; 7(4): 1342-6.

Puzanowska-Tarasiewicz H, et al.: Funkcje biologiczne wybranych pierwiastków. Cynk - składnik i aktywator enzymów.

Qayyum M.A., Shah M.H., Comparative study of trace elements in blood, scalp hair and nails of prostate cancer patients in relation to healthy donors. Biological Trace Element Research 2014, 162 (1-3): 46-57.

Reddy V.N., Giblin F.J., Lin L.R., Dang L., Unakar N.J., Musch D.C., Boyle D.L., Takemoto L.J., Ho Y. S., Knoernschild T., Juenemann A., Lutjen-Drecoll E., Glutathione peroxidase-1 deficiency leads to increased nuclear light scattering, membrane damage, and cataract formation in gene-knockout mice, Invest. Ophthal. Vis. Sci. 2001; 42: 3247-3255.

Reid M.E., Duffield-Lillico A.J., Garland L., Turnbull B.W., Clark L.C., Marshall J.R., Selenium supplementation and lung cancer incidence: an update of the nutritional prevention of cancer trial, Cancer Epidemiol Biomarkers Prev. 2002; 11(11): 1285-91.

Reid M.E., Duffield-Lillico A.J., Sunga A., Fakih M., Alberts D.S., Marshal J.R., Selenium supplementation and colorectal adenomas: An analysis of the nutritional prevention of cancer trial, Int. J. Cancer 2006; 118: 1777-81.

Schrauzer G.N., White D.A., Schneider C.J., Cancer mortality correlation studies--III: statistical associations with dietary selenium intakes, Bioinorg Chem. 1977; 7(1): 23-31.

Siddiqui MK, et al.; Comparison of some trace elements concentration in blood, tumorfree breast and tumor tissues of women with benign and malignant breast lesions: an Indian study. Environ Int. 2006 Jul; 32(5): 630-7.

Song-Yi Park, Lynne R. Wilkens, J. Steven Morris, Brian E. Henderson, Laurence N. Kolonel. Serum zinc and prostate cancer risk in a nested case-control study: the Multiethnic Cohort, Prostate. 2013 Feb 15; 73(3): 261-266.

Strona internetowa: http://monographs.iarc.fr/ENG/Classification/latest_classif.php. Data wejścia: 2016-09-11

Van den Brandt P.A., Goldbohm R.A., van 't Veer P., Bode P., Dorant E., Hermus R.J., Sturmans F., A prospective cohort study on selenium status and the risk of lung cancer, Cancer Res. 1993; 53(20): 4860-5.

Vincetti M., Venturelli M., Trerotoli P., Bonvicini F., Ferrari A., Bianchi G., Serio G., Bergomi M., Vivoli G., Case control study of toenail cadmium and prostate cancer risk in Italy. The Science of the total environment 2007, 373(1): 77-81.

Waalkes MP, Diwan BA, Weghorst CM, Bare RM, Ward JM, Rice JM. Anticarcinogenic effects of cadmium in B6C3F1 mouse liver and lung. Toxicol Appl Pharmacol. 1991, 110(2): 327-335.

Waalkes MP, Rehm S, Sass B, Konishi N, Ward JM. Chronic carcinogenic and toxic effects of a single subcutenous dose of cadmium in the male Fischer rat. Environ Res. 1991, 55(1): 40-50.

Waalkes MP, Rehm S. Cadmium and prostate cancer. J Toxicol Environ Health. 1994, 43(3): 251-269.

Waisberg M., Joseph P., Hale B., Beyersmann D., Molecular and cellular mechanisms of cadmium carcinogenesis. Toxicology 2003, 192(2-3): 95-117.

Walkes MP, Rehm S, Perantoni AO, Coogan TP. Cadmium exposure in rats and tumours of the prostate. IARC Sci Publ. 1992, 118: 391-400.

Wolf C., Strenziok R., Kyriakopoulos A., Elevated metallothionein-bound cadmium concentration in urine from bladder carcinoma patients, investigated by size exclusion chromatography-inductively coupled plasma mass spectrometry. Analytica Chimica Acta 2009, 631(2): 218-222.

World Health Organization. Arsenic. Environmental Health Criteria, 18, Geneva.

Wu H.D., Chou S.Y., Chen D.R, Kuo H.W., Differentiation of serum levels of trace elements in normal and malignant breast patients. Biological Trace Elements Research 2006, 113(1): 9-18.

Yang H., Fang J., Jia X., Han C., Chen X., Yang C.S., Li N., Chemopreventive effects of earlystage and late-stage supplementation of vitamin E and selenium on esophageal carcinogenesis in rats maintained on a low vitamin E/selenium diet, Carcinogenesis. 2011; 32(3): 381-8.

Zaichick VY, et al.: Zinc in the human prostate gland: normal, hyperplastic and cancerous. Int Urol Nephrol. 1997; 29(5): 565-74.

Zhang X, et al.: A prospective study of intakes of zinc and heme iron and colorectal cancer risk in men and women. Cancer Causes Control. 2011 Dec; 22(12): 1627-37.

Zhou W, et al.: Dietary iron, zinc, and calcium and the risk of lung cancer. Epidemiology. 2005 Nov; 16(6): 772-9.

Claims

1. Sposób określenia ryzyka raka, znamienny tym, że obejmuje ilościową ocenę stężenia cynku w próbce krwi pobranej od badanej kobiety pochodzenia polskiego będącej nosicielką mutacji w genie BRCA1 wybranej spośród: 5382insC, C61G lub 4153delA, przy czym stężenie cynku we krwi w przedziale stężeń od 6300 do 6700 pg/l wskazuje na istotnie 4-krotnie zmniejszone ryzyko zachorowania na nowotwór złośliwy w porównaniu do kobiet ze stężeniem cynku we krwi < 6300 pg/l oraz > 6700 pg/l.

2. Sposób według zastrz. 1, znamienny tym, że stężenie cynku w próbce oznacza się poprzez bezpośredni pomiar cynku we krwi pełnej.