Jedno- Itrb wielo - aminoantrachmony ulegaja latwo procesom podstawienia przy bezposrednim dzialaniu chlorowców. W wyniku reakcji powstaja najczesciej zwia¬ zki zawierajace dwa atomy chlorowca li¬ czac na kazda grupe aminowa. Uzyskanie jednolitych pochodnych chlorowcowych z jednym atomem chlorowca okazuje sie tru¬ dnym przy bezposrednim dzialaniu chlo¬ rowca na wolne aminoantrachinony, gdyz reakcjaj przebiega w kilku kierunkach, przy czym powstaje mieszanina zwiazków izo¬ merycznych obok aminoantrachinonów podstawionych chlorowcem dwukrotnie. W celu unikniecia tej niedogodnosci stosowa¬ ne sa sposoby oparte na dzialaniu chloro¬ wcami lub substancjami oddajacymi chlo¬ rowce badz na acylowe pochodne odnos¬ nych amin, badz tez na sulfonowane ami¬ ny antrachinonu, w których grupa sulfono¬ wa zajmujac miejsce wodoru w rdzeniu antrachinonu nie pozwala na wejscie chlo¬ rowca w zajete przez nia polozenie i unie¬ mozliwia tym samym tworzenie sie niepo¬ zadanych zwiazków izomerycznych. Do pierwszej grupy naleza np. sposoby opisa¬ ne w patentach niemieckich nr. 376 471 lub 518406, wedlug których dzialaniu chlo¬ rowca poddaje sie acylowane pochodne aminoantrachinonów w srodowisku obojet¬ nych, nie mieszajacych sie z woda rozpu¬ szczalników, po czym wydzielony produktreakcji przeprowadza sie w wolna chlo- rowcoamine przez zmydlenie i odszczepie- nie rodnika acylowego. Wade tego sposo¬ bu stanowi koniecznosc uzycia kosfctów: nych rozpuszczalników, wydzielania pro¬ duktów posrednich w postaci chlorowco¬ wanej pochodnej acyloaminowej i oddziel¬ nego zmydlania jej, które to czynnosci musza obnizac, praktycznie biorac, wydaj¬ nosc ostatecznego przetworu. Jako przy¬ klad drugiej grupy sposobów moze sluzyc sposób opisany w patencie niemieckim Nr. 253 683, w którym jako material wyjscio¬ wy uzyte sa sole kwasu 2 - aminoantrachi- nono - 3 - sulfonowego. Dzialanie chlorow¬ cem prowadzi sie tu w roztworze wodnym, po czym przez wysolenie wydziela sie u- tworzona sól kwasu 1 - chlorowco -2-a- minoantrachinono - 3 - sulfonowego i sól te poddaje oddzielnie reakcji odszczepienia grupy sulfonowej przez ogrzewanie z roz¬ cienczonymi kwasami mineralnymi, np. z 80%-owym kwasem siarkowym. Wady te¬ go sposobu wynikaja z koniecznosci wy¬ dzielania pierwszego produktu reakcji, t. j. kwasu chlorowco-amino-antrachkiono-sul- fonowego, i z oddzielnie przeprowadzanej reakcji odszczepiania grupy sulfonowej, co równiez powoduje straty w toku przerobu.Inna wade stanowi wzgledna trudnosc od¬ szczepienia grupy sulfonowej tkwiacej w rdzeniu antrachinonu, do czego trzeba u- zywac kwasów mineralnych o duzym ste¬ zeniu. Laczy sie z tym równiez wrazliwosc niektórych chlorowcowych pochodnych a- minoantrachinonów, np. pochodnych bro¬ mowanych, na dluzsze dzialanie ciepla w podwyzszonej temperaturze wymaganej przy odszczepianiu rdzeniowych grup sulfo¬ nowych. Kwas 1 - bromo - 2 - aminoantrachi- nono - 3 - sulfonowy ulega w tych warun¬ kach nie tylko pozbawieniu grupy sulfono¬ wej, ale zarazem przegrupowuje sie na 2 - amino - 3 - bromo - antrachinon. Istnieja wprawdzie sposoby pozwalajace na unik¬ niecie tego niepozadanego przegrupowania, jak np. procesy opisane w patentach nie¬ mieckich Nr. 265 727 i 266 563, jednakze sposoby te wymagaja równiez wydzielenia posredniego produktu reakcji w' postaci stalej i oddzielnego prowadzenia reakcji odszczepienia grupy sulfonowej.W przeciwienstwie do tych znanych sposobów wynalazek niniejszy umozliwia uzyskanie pochodnych chlorowcowych jed¬ no- i wielo-aminoantrachinonów przy uzy¬ ciu roztworów lub zawiesin wodnych w je¬ dnym procesie roboczym bez potrzeby wy¬ dzielania produktów posrednich, przy czym wydajnosc wytwarzanych zwiazków jest bardzo duza, a produkt ostateczny jest wolny od niepozadanych zwiazków izomerycznych.Przedmiot wynalazku niniejszego sta¬ nowi uzycie, jako materialu wyjsciowego, soli kwasów antrachinonosulfaminowych, w których zatem grupy sulfonowe nie znaj¬ duja sie w rdzeniu antrachinonu, ale zaste¬ puja miejsce wodoru grup aminowych zgodnie z wzorem ogólnym: C1±H8x02' . (NH . SOsHJx. Sole tych kwasów latwo sie rozpuszczaja ..w, wodzie i :przy bezpo¬ srednim oddzialywaniu chlorowców na ich wodne roztwory lub zawiesiny przylaczaja chlorowiec dajac równiez latwo w wodzie rozpuszczajace sie sole pochodnych chlo¬ rowcowanych kwasów antrachinonosulfa¬ minowych. Proces podstawiania chlorow¬ cem odbywa sie w tych warunkach z du¬ za szybkoscia, tak ze po uplywie krótkie¬ go czasu nie mozna wykryc w roztworze obecnosci wolnego chlorowca. W celu ula¬ twienia procesu podstawiania chlorowcem korzystnie jest przeprowadzic reakcje w obecnosci czynników dzialajacych slabo za¬ sadowo, jak weglanów sodowego lub wap¬ niowego, tlenku magnezu, boraksu, octanu sodowego i podobnych substancji nadaja¬ cych sie do wiazania chlorowcowodoru po¬ wstajacego podczas reakcji. Jezeli uzyskane za pomoca tego dzialania roztwory lub za¬ wiesiny chlorowcowych pochodnych zosta- — 2 —na nastepnie zakwaszone (nawet slabo) kwasem mineralnym, to nastepuje juz w temperaturze pokojowej, a jeszcze szyb¬ ciej przy krótkotrwalym zagotowaniu za¬ kwaszonego roztworu wodnego, odszcze- pienie reszty sulfonowej, czemu towarzy¬ szy wydzielenie sie nierozpuszczalnych o- sadów chlorowcowanych aminoantrachino¬ nów. Odszczepienie reszty sulfonowej za¬ wartej w grupie aminowej przebiega tu nieporównanie latwiej, niz w izomerycz¬ nych polaczeniach z grupa sulfonowa osa¬ dzona w rdzeniu antrachinonu.Sposób wytwarzania chlorowcowych po¬ chodnych aminoantrachinonów wedlug wy¬ nalazku niniejszego wykazuje szereg zalet w porównaniu ze sposobami dotychczas znanymi. A wiec umozliwia on przeprowa¬ dzanie calego procesu wylacznie w roztwo¬ rach wodnych bez potrzeby wyodrebniania produktów posrednich. Reakcje przepro¬ wadza sie w temperaturach stosunkowo niskich, nie przekraczajacych 100°C, wsku¬ tek czego nie zachodzi obawa niepozada¬ nych przegrupowan. Wykonywanie reakcji jest latwe z uwagi na operowanie roztwo¬ rami kwasu mineralnego o malych steze¬ niach. Zuzycie pomocniczych czynników chemicznych jest minimalne. Korzystna jest równiez wielka szybkosc reakcji w obu stadiach, t. j. w stadium chlorowcowa¬ nia, jak i w stadium odszczepiania grup sulfonowych, co takze wplywa na obnize¬ nie kosztów produkcji. Wreszcie duza wy¬ dajnosc otrzymywanych produktów reak¬ cji i, praktycznie biorac, zupelny brak po¬ laczen izomerycznych czynia nowy sposób bardzo ekonomicznym.Ponizej podany przyklad sluzy do wy¬ jasnienia opisanego sposobu.Przyklad. Do 5 litrów roztworu wod¬ nego soli sodowej kwasu antrachinono - 2 - sulfaminowego zawierajacego ilosc tego zwiazku odpowiadajaca 22,3 g beta-ami- noantrachinonu oraz nadmiar lugu sodo¬ wego dodano tyle rozcienczonego kwasu octowego, aby uzyskac reakcje obojetna (wzgledem lakmusu), po czym mieszajac dodano szybko 1% litra wody bromowej zawierajacej 0,21 gramoatomów bromu.Po 4 godzinach pozostawania w tempera¬ turze pokojowej roztwór nie wykazujacy juz obecnosci wolnego bromu ogrzano do wrzenia i zakwaszono mocno kwasem sol¬ nym. Goraca ciecz pozostawiono do ostyg¬ niecia, po czym zebrano wydzielony osad i po przemyciu woda wysuszono. Otrzy¬ mano w ten sposób 30 g pomaranczowo zabarwionej substancji o punkcie topnienia 218^C, która okazala sie, praktycznie bio¬ rac, czystym / - bromo - 2 - aminoantrachi- nonem. Wydajnosc tego zwiazku wynosi zatem 96% wydajnosci teoretycznej. Za¬ stepujac w tym przykladzie dodatek wody bromowej równowazna iloscia chloru ga¬ zowego otrzymuje sie 1 - chloro - 2 - ami- noantrachinon.W zupelnie podobny sposób przepro¬ wadzona reakcja bromowania soli sodowej kwasu antrachinono - 2,6 - dwusulfamino- wego dala dwubromo-dwuaminoantrachi- non. PL PL