Wynalazek niniejszy dotyczy elektrycz¬ nego rozrusznika do silników spalinowych; rozrusznik ten wykonany jest w postaci jednolitego przyrzadu do rozrzadzania z jednej strony sprzeganiem owego rozrusz¬ nika z silnikiem spalinowym, z drugiej zas — wzbudzaniem elektrycznego silnika rozrusznikowego w okreslonej kolejnosci.W mysl wynalazku walek wirnika sil¬ nika elektrycznego osadzony jest wspól¬ osiowo z narzadem rozrusznika, przezna¬ czonym do sprzegania i napedu narzadu, poddawanego rozruchowi silnika, przy czym pomiedzy walek wirnika silnika rozruszni¬ kowego i narzad rozrusznika, przeznaczony do sprzegania z napedzanym przezen na¬ rzadem silnika, wlaczona jest przekladnia redukcyjna, aby narzad rozruchowy obra¬ cal sie znacznie wolniej, niz walek wirnika silnika rozrusznikowego.Zgodnie z wynalazkiem w zwiazku z jednolitym przyrzadem do rozrzadu sprze¬ gania rozrusznika z silnikiem i wzbudzania elektrycznego silnika rozrusznika w okre¬ slonej kolejnosci stosuje sie sprzeglo cier¬ ne wedlug patentu nr 20 799, wyposazone w przesuwalne promieniowo szczeki cierne, samoczynnie sprzegajace sie z bebnem, po¬ laczonym z narzadem poddawanego rozru¬ chowi silnika, przy czym szczeki te sa roz¬ mieszczone w ten sposób wzgledem narza¬ du przez nie poruszanego, ze rozlaczenienartftpfu^e^aBinaazynnie ^^yrfla, gdy silnik poczyna pracowac o wlasnym napedzie.Na rysunku uwidoczniono kilka przy¬ kladów wykonania rozrusznika^elaktryczne- go wedlug wynalazku. Fig. 1 ^przedstawia podluzny przekrój przez rozrusznik .elek¬ tryczny, wykonany w mysl wynalazku, Mig. 2 — przekrój poprzeczny przez rozrusznik wzdluz linii 2 — 2 na fig. lf fig. 3 — rów¬ niez przekrój poprzeczny przez rozrusznik wzdluz linii 3 — 3 na fig. 1, fig. 4 — prze¬ krój poprzeczay (przez urzadzenie ^wlacza¬ jace sprzegla w mysl wynalazku, wreszcie fig. 5 — widok boczna szczególów4lmej miany nastawczego urzadzenia rozrucho¬ wego.Silnik, podlegajacy uruchomieniu roz¬ rusznikiem wedlug Vynalazku, posiada wal 5 (fig- l)i stanowiacy przedluzenie korbo¬ wego walu silnika lub oddzielne przedluze¬ nie, przymocowane na staile do walukorbo- wego lub tez sprzegane z tym walem.Silnik elektryczny rozrusznika w dowol¬ nym wykonaniu posiada« wirnika twornikowego z wywierconymw nim otworem osiowym, przez który jest przepuszczony drazek rozruchowy 6ft, oraz zwezeniem 13 z osadzonym raa nim we¬ wnetrznym pierscieniem odpowiedniego lo¬ zyska kulkowego 14, którego zewnetrzny pier&cien fest usadzony*w plaScie poprzecz¬ nej Isciarikif5 plaszcza'9 -silnika.Obrotowy watek 12 -wirnikatwornikowe¬ go jest sprzegniety z przekladnia redukcyj¬ na szybkosci, w edu zmniejszania -szybko¬ sci Obrotowej wzmiartkowaroego walka, a 'to dra uzyskania odpowiedniej szybktfsci w chwili laczenia -z ^walem 5 uruchomianego silnika. Wa zwezonej czysci 13 walka 12 jest zamocowana tarcza ?6,Jktórej piasta 17 jest-zaklinowana na tym walku za pomoca klinów ?9, wsktitdk czego obraca sie ona wraz "z -WEttfciem f2. Na 'tarczy 16 yest osa¬ dzona pewna liczba planetowych obiego¬ wych kóftek z^bfittych, np. lrzy tókie kólka zebate, il lctórych ferzde ma postac pftasty 22, wyposazonej w dwa wience zebate, a mianowicie na jednym koncu w wieniec ze¬ baty 2%, *a na drugim koncu w wieniec ze¬ baty 24, przy czym najkorzystniej jest, gdy liczba zebów wienca zebatego 23 jest mniejsza od liczby zebów wienca zebatego \24.W celu osadzenia piast obiegowych kó¬ lek; zebatych 22 na tarczy 16, posiada ona ^rozmieszczone w jednakowych odstepach irzy otwory, z których w kazdym sa zamo¬ cowane oski tych piast, majace postac srub J26,)których jetbie kaiice, .zakonczone lebka¬ mi, sa zamocowane w pierscieniu 27, a dru- «gie kosce sa «aojaiE«Mie w gwint z nakre¬ conymi na nich nakretkami 30. Na kazdej z tych srub 26 jest osadzona obrotowojia- sta 22 za posrednictwem lozyska walkowe¬ go 31, przy czym tarcza 16 jest /polaczona sztywno, w pewnym odstepie, z pierscie¬ niem 27 za pomoca kilku srub 34 z osadzo¬ nymi Ba nich rozporowymi tulejkami cy¬ lindrycznymi 35.Zeby wienców zebatych 23 zazebiaja sie z wewnetrznym wiencem zebatym 38, za- mooowanym ^nieruchomo pomiedzy kolnie¬ rzem 8 plaszcza 9 i górna krawedzia skrzyniki 6 za pomoca wzmiankowanych 'srubek 7, a. zeby ^drugiego wienca zebate¬ go 24, znajdujace sie na drugim brzegu piast 22, zazebiaja sie z wiencem zebatym obrotowej tarczy zebatej W, której piasta jest zamocowana za pomoca nitów 42 na wydrazonym *wafku 41, przy czym na koncu przednim tegoz 3walka 41 jest zamo¬ cowana sztywno, równiez zapomoca riftów 43, piasta 45 tarczy 46, wchodzacej w sklad znanego sprzegla ciernego.Sprzeglo, majace za zadanie sprzeganie walka 41 i 'tarczy 46 z watem 5 silnika, za¬ wiera kilka poruszajacych sie promienio¬ wo szczek ciernych, które po wlaczeniu sprzegla stykaj-a sie z wewnetrzna obwo¬ dowa powierzchnia cierna h^brm 48, w celu przekazania nan obrotowego momentu roz¬ ruchowego rozrusznika.Poruszajace sie promieniowo szczeki - 2 -cierne maja ksztalt wycinków kola 50 i 51 (fig. 1 i 2), osadzonych obrotowo na sworzniach 52 i 53, umocowanych w otwo¬ rach tarczy 46. Na zewnetrznych lukowych brzegach tych wycinków sa utworzone o- brzeza 54- i 55, pokryte przymocowanymi do nich warstwami ciernymi 56 i 57 odpo¬ wiedniego tworzywa, przy czym krzywizna tych obrzezy i ich warstwy dobrane sa w ten sposób, aby odpowiadaly scisle we¬ wnetrznej powierzchni bebna 48 po usku¬ tecznieniu promieniowego przesuniecia z polozenia normalnego, uwidocznionego na fig. 1, w polozenie, w którem sprzeglo zo¬ staje wlaczone.Rozrusznik jest wyposazony w znane urzadzenie do uruchomienia ciernych wy¬ cinków 50 i 51 w kierunku promieniowym, w celu doprowadzenia ich do zetkniecia sie z wewnetrzna powierzchnia cierna bebna 48, który to ruch nastepuje w takiej chwili, w stosunku do chwili wzbudzenia elektrycz¬ nego silnika rozrusznika, iz obwód, wzbu¬ dzajacy silnik, zostaje zamkniety dopiero po zetknieciu sie ciernych warstw 56 i 57 powyzszych wycinków z wewnetrzna po¬ wierzchnia cierna bebna 48. Powyzsze ma na celu, aby niezbedny rozruchowy mo¬ ment obrotowy mógl byc odrazu przeka¬ zany na beben 48 i wal 5 w chwili wzbu¬ dzania silnika elektrycznego. Z tego wzgler du wklesle wewnetrzne brzegi wycinków 50 i 51, sasiadujace z osia obrotu rozrusznika, posiadaja wygiete na zewnatrz obrzeza 59 i 60, wspóldzialajace ze stozkowym lbem 61, znajdujacym sie na koncu drazka roz¬ ruchowego 69. Ten ostatni moze byc uru¬ chomiany, w celu przesuniecia go w kierun¬ ku swej osi, za pomoca dzwigni 65, osa¬ dzonej obrotowo na wsporniku 61 i zaopa¬ trzonej na swym prawym koncu w widel¬ ki 68, obejmujace powyzszy drazek rozru¬ chowy 69 pomiedzy kolnierzami 70 i 71 tego drazka. Drazek 69 przechodzi przez wspólosiowy otwór walka 12 wirnika twor- nikowego i przez takaz otwór w walku 41, a zakonczony jest wzmiankowanym stozko¬ wym lbem 61, stanowiacym np. z tym drazkiem jedna calosc. Sprezyna 73 wy¬ wiera nacisk na kolnierz 70 drazka 69 u- trzymujac go normalnie w polozeniu, uwi¬ docznionym na fig. 1, w którym sprzeglo cierne jest wylaczone; przeciwlegly ko¬ niec sprezyny spoczywa na podkladce 75, stanowiacej jednoczesnie prowadnice draz¬ ka 69 oraz pokrywke, zamykajaca otwór w sciance 76 plaszcza 9 rozrusznikowego silnika elektrycznego.Urzadzenie, uruchomiajace ten silnik i powyzsze sprzeglo, zawiera druga dzwi¬ gnie 79, osadzona obrotowo w poblizu srodka swej dlugosci na sworzniu 80 w drugim ramieniu wspornika 67, przy czym dzwignia ta jest zaopatrzona w wysuniete boczne ramie 81. Ramie to wraz z drugim ramieniem 82 tejze dzwigni tworzy dzwi¬ gnie kolankowa, przytrzymywana normal¬ nie w polozeniu, wylaczajacym rozrusznik (uwidocznionym na fig. 1) za pomoca spre¬ zyny 84, przyczepionej jednym koncem do konca ramienia 81, a drugim koncem do palca 85, przymocowanego na stale do wspornika 67. Do konca ramienia 81 dzwi¬ gni kolankowej przymocowany jest pret 89, biegnacy do uruchomianego recznie lub mechanicznie narzadu, sluzacego do poru¬ szania tej dzwigni.Jak wynika z powyzszego opisu, po¬ ciagniecie np. recznie preta 89 (fig: 1) ku dolowi powoduje, ze ramie 81 powyzszej dzwigni kolankowej obraca sie w kierunku przeciwnym ruchowi wskazówek zegara, rozciagajac sprezyne 84 i obracajac dzwi¬ gnie 65 w kierunku ruchu wskazówek ze¬ gara, wskutek wznoszenia sie powierzchni 65a konca tej dzwigni pod dzialaniem nacisku na dolne jej ramie przez palec 83 znajdujacy sie na koncu ramienia 82. Ten obrót dzwigni 65 wywoluje z kolei przesu¬ niecie drazka 69 ku dolowi pod dziala¬ niem, nacisku widelek 68 dzwigni 65 na kolnierz 70, przy czym sprezyna 73 zo- — 3 —staje scisnieta, a stozkowy leb 61 wcisnie¬ ty pomiedzy obrzeza 59 i 60 wycinków 50 i 51, które poruszaja sie wskutek tego w kierunku promieniowym do polozenia, w którym ich warstwy cierne 56 i 57 stykaja sie mocno z wewnetrzna cierna powierzch¬ nia bebna 48.Dzieki osiagnietemu silnemu stykowi ciernych powierzchni sprzegla moze ono juz przeniesc rozruchowy moment obroto¬ wy na wal 5 natychmiast po wzbudzeniu elektrycznego silnika rozruchowego. Wzbu¬ dzenie to nastepuje, jak to wyjasniono po¬ wyzej, za pomoca narzadów rozrzadu, wspóldzialajacego z urzadzeniem wlacza¬ jacym sprzeglo cierne, a mianowicie za po¬ moca dowolnego wylacznika 90, majacego postac wystajacego na zewnatrz guzika 91, umieszczonego naprzeciw zewnetrznego konca dzwigni 79, znajdujacego sie w pew¬ nym oddaleniu od guzika 91 w tym celu, aby dzwignia ta naciskala powyzszy guzik dopiero po przesunieciu drazka 69 ku do¬ lowi w stopniu, wystarczajacym do zetknie¬ cia warstw ciernych 56 i 57 z powierzchnia cierna bebna 48, przy czym powierzchnia 65a na koncu dzwigni 65 posiada taki za¬ rys, aby umozliwione bylo wlaczenie wy¬ lacznika juz po dokonanym wlaczeniu sprzegla. Dzieki takiemu skojarzeniu na¬ rzadów do wlaczania sprzegla z narzada¬ mi do wzbudzania elektrycznego silnika obrotowy moment rozruchowy moze byc przekazany calkowicie na beben 48, któ¬ ry obraca wówczas wal silnika spalinowe¬ go w celu uruchomienia tego ostatniego.Droga przenoszenia powyzszego obro¬ towego momentu rozruchowego na wal 5 silnika spalinowego jest nastepujaca: z walka 12 wirnika elektrycznego silnika rozruchowego moment obrotowy jest prze¬ kazywany na tarcze 16, której obroty wy¬ woluja toczenie sie zebów wienców zeba¬ tych 23 obiegowych kólek zebatych wraz z ich piastami 22 po nieruchomym wiencu zebatym 38 z jednoczesnym obracaniem sie tych piast na swych oskach 26, przy czym zeby drugich wienców zebatych 24, znajdu¬ jacych sie na drugich koncach piast 22, ob¬ racaja pierscieniowe kolo zebate 40, zamo¬ cowane na wydrazonym walku 41, który wobec tego obraca sie równiez wraz z za¬ mocowana na nim tarcza 46 i jej przegu¬ bowo umocowanymi ciernymi wycinkami sprzeglowymi 50 i 51.Po uruchomieniu w powyzszy sposób silnika spalinowego sprezyny 84 i 73 do¬ prowadzaja czesci urzadzenia nastawczego rozrusznika do ich polozenia wyjsciowego, uwidocznionego na fig. 1.Rozrusznik w mysl wynalazku zawiera równiez urzadzenie, dzieki któremu czesci skladowe tego rozrusznika sa zabezpieczo¬ ne calkowicie przeciw dzialaniu wsteczne¬ go momentu obrotowego, powstajacego podczas rozruchu od chwili, gdy silnik juz pracuje o wlasnym swym napedzie. Znane urzadzenia tego rodzaju w sprzeglach po¬ legaja na takim uksztaltowaniu i takim o- sadzeniu ciernych wycinków 50, 51 na sworzniachj 52, 53, aby w chwili, gdy silnik zaczyna pracowac o wlasnym napedzie, warstwy cierne 56 i 57 tych wycinków po¬ czynaly slizgac sie po powierzchni ciernej bebna* 48, a to dzieki dzialaniu sprezyn 115 i 116 (fig. 2), przyczepionych koncami do wycinków 50 i 51 w punktach, tak umie¬ szczonych wzgledem osi sworzni 52 i 53 tych wycinków i osi obrotu tarczy 46, iz sprezyny 115 i 116 wywieraja na powyzsze wycinki nacisk, przeciwdzialajacy sile od¬ srodkowej, wywolanej obracaniem sie wy¬ cinków 50 i 51. Dzieki temu powyzsze sprzeglo cierne dziala, czyli jest wlaczone tylko dopóty, dopóki wycinki jego napedza¬ ja wal 5 silnika spalinowego, lecz w chwili, gdy silnik zostanie uruchomiony i beben 48 silnika usiluje rozpoczac napedzanie sprze¬ gla, warstwy cierne 56 i 57 sprzegla prze¬ staj a wywierac nacisk na powierzchnie cierna bebnia 48 i slizgaja sie po niej prze¬ stajac dzialac, czyli sprzeglo zostaje wyla- — 4 —czone. Jak widac wiec z powyzszego, gdy tylko silnik zaczyna obracac sie o wlasnym napedzie, to natychmiast zostaje wywolane cofniecie wycinków 50 i 51 sprzegla, po¬ dobnie jak w rozruszniku wedlug patentu nr 20 799.Jak opisano powyzej, w zwiazku z po¬ stacia wykonania wynalazku wedlug fig. 1, wylacznik 90 zostaje uruchomiony i silnik elektryczny wzbudzony, w celu uruchomie¬ nia rozrusznika, dopiero po uruchomieniu narzadów ciernych sprzegla. Jezeli jednak nalezy wytworzyc w silniku elektrycznym rozrusznika najpierw rozruchowy moment obrotowy, a nastepnie przekazac go na wy¬ cinki 50 i 51 sprzegla, po uprzednim prze¬ sunieciu ich, wbrew dzialaniu narzadów ha¬ mujacych ten ruch, w kierunku promienio¬ wym na zewnatrz w polozenie styku z be¬ bnem 48, to nalezy zastosowac urzadzenie rozruchowe, uwidocznione na fig. 4 i 5.W tej odmianie wykonania rozrusznika wedlug wynalazku wlaczeniu sprzegla pod wplywem sily odsrodkowej zapobiega urza¬ dzenie zatrzymowe, zwalniane recznym mechanizmem, uruchomianym po wzbudze¬ niu silnika, podobnie jak to ma miejsce w rozruszniku wedlug patentu nr 20 799. W tym celu obrzeza 59 i 60 wycinków 50 i 51 sa otoczone okragla klamra 93, zaopatrzo¬ na w pierscieniowe obrzeze 94 i umocowa¬ na na koncu drazka 69'. Klamra ta zapobie¬ ga promieniowemu ruchowi wycinków, któ¬ ry wywolalby zetkniecie sie ich z po¬ wierzchnia cierna bebna 48. Klamra zapad¬ kowa 93 jest utrzymywana w polozeniu, uwidocznionym na fig. 4, za pomoca drazka 69' i sprezyny (nieuwidocznionej na rysun¬ ku), odpowiadajacym pod wzgledem sposo¬ bu dzialania drazkowi 69 i sprezynie 63, u- widocznionym w rozruszniku wedlug fig. 1, z ta tylko róznica, ze zastosowano na na¬ gwintowanym koncu drazka 69' nakretke 95 zamiast stozkowego lba 61, wykonanego jako jednolita calosc z drazkiem 69.W odmianie rozrusznika wedlug fig. 4 i 5, podobnie jak w rozruszniku, wedlug fig. 1 i 2, jest zastosowane urzadzenie, za pomoca którego mozna wlaczyc sprzeglo cierne i wywolac przez to przenoszenie ob¬ rotowego momentu rozruchowego na wal korbowy silnika, W tym celu za pomoca odpowiedniego narzadu (nie uwidocznio¬ nego na rysunku) kierowca naciska pret 100 (fig. 5), który pochyla wówczas dzwi¬ gnie 101 obracajac ja wokolo osi przegubu 102 na wsporniku 103. Dzwignia 101 posia¬ da rozwidlenie 104, obejmujace zaopatrzo¬ na w szczeline czesc drazka 69', urucho¬ mianego za pomoca kolnierzy 75 i 71', na które wywierany jest odpowiedni nacisk.Przez przesuniecie drazka 69' ku dolowi nastepuje odsuniecie klamry zapadkowej 93 od obrzezy 59 i 60 wycinków 50 i-51 sprzegla. Jednakze jeszcze przedtem spre¬ zyna srubowa 107 pod dzialaniem powyz¬ szego nacisku, wywieranego na dzwignie 101, przesuwa mloteczek 108 do zetknie¬ cia z guzikiem 109, w celu wlaczenia wy¬ lacznika 90', który w danym wykonaniu dziala tak samo, jak wylacznik 90 w roz¬ ruszniku wedlug fig. 1. Po wlaczeniu wy¬ lacznika 90' dzwignia 101 moze jednak po¬ chylac sie w dalszym ciagu przesuwajac nastepnie drazek 69', co jest umozliwione dzieki podluznemu otworowi w drazku 69', który dopuszcza pewien ruch dzwigni 101, zanim drazek 69' zostanie uruchomiony.Jak wynika z powyzszego, w odmianie rozrusznika wedlug fig. 4 i 5 wlaczony zo¬ staje najpierw wylacznik 90', w celu wzbu¬ dzenia elektrycznego silnika rozrusznika i wprawienia przez to w obrót wycinków 50 i 51 sprzegla, które pod wplywem sily od¬ srodkowej usiluja przesunac sie w kierun¬ ku promieniowym ku wewnetrznej po¬ wierzchni ciernej bebna 48. Jednakze ze¬ tkniecie tych wycinków z bebnem sprzegla staje sie mozliwe dopiero po znaczniejszym nachyleniu dzwigni 101, wywolujacym sci¬ sniecie sprezyny 73' i osiowe przesuniecie drazka 69', który zwalnia wówczas klamre — 5 —93, dzieki czemu wycinki 50 i 51 moga juz zetknac sie z cierna powierzchnia bebna 48 napedzajac ten ostatni, a wraz z nim i wal silnika spalinowego w celu uruchomienia go; Oczywiscie, w rozruszniku wedlug wy¬ nalazku zamiast opisanej powyzej plane¬ tarnej przekladni zebatej mozna zastoso¬ wac i inna przekladnie, a zamiast urzadze¬ nia wlaczajacego i wylaczajacego sprzeglo mozna zastosowac równiez odmienne urza¬ dzenie. I tak mozna np. przesuwac samo¬ czynnie lub mechanicznie, a nie recznie, drazek 69', uruchomiajacy klamre 93, i dra¬ zek 69, uruchomiajacy wycinki 50 i 51 sprzegla. To samo dotyczy uruchomiania urzadzenia, wzbudzajacego elektryczny sil¬ nik rozrusznika, jak równiez urzadzenia do pierwotnego wzbudzania silnika rozrucho¬ wego przed uruchomieniem sprzegla. PL