Wynalazek niniejszy dotyczy zamka, którego zatrzymy nastawiaja sie przy za¬ mykaniu odpowiednio do ksztaltu bródki klucza, zaopatrzonego w zmienne stopnie bródki, przyczem ten zamek moze byc o- twarty tylko zapomoca klucza o takiem sa¬ mem nastawieniu stopni bródki. Wedlug wynalazku, zaleznie od obranego ksztaltu bródki klucza, otrzymuje sie w polozeniu zamkniecia odpowiednie nastawienie za¬ trzymów bez potrzeby dokonywania jakich¬ kolwiek zmian, majacych na celu przysto¬ sowanie zamka do obranego ksztaltu bród¬ ki klucza.Zamek wedlug niniejszego wynalazku posiada w porównaniu ze znanemi syste¬ mami zamków te zalete, ze ksztalt bródki klucza, uzytego do zamkniecia, moze byc zmieniany dowolnie czesto, przyczem wy¬ bór zatrzymów, uzytych w danym przy¬ padku do zamkniecia z posród zatrzymów, znajdujacych sie wewnatrz zamka, moze byc zupelnie dowolny. Inna zaleta zamka wedlug wynalazku jest to, ze jest niemoz¬ liwe wybadanie (rozpoznanie) ukladu za¬ trzymów, gdyz wszystkie zatrzymy moga obracac sie bez oporu, czyli maja nieogra¬ niczona swobode obracania sie, podczas gdy w znanych dotychczas wykonaniach jest mozliwe wybadanie poszczególnych za¬ trzymów co do wielkosci ich suwów, po¬ siadajacych, jak wiadomo, okreslone gra¬ nice.Stosownie do wynalazku, zaleznie odksztaltu bródki, dowolna liczba zatrzymów zamka, wykonanych w postaci tarcz obro¬ towych, moze byc podcz&s zamykania uru¬ chomiona w dowolnej kombinacji i w do¬ wolnym kierunku, przyczem zatrzymy te ustawiaja sie w polozenie zamkniecia po odbyciu dróg, zaleznych od. liczby obrotów klucza. Przy otwieraniu tarcze, uruchomio¬ ne uprzednio, powinny byc sprowadzone znowu w polozenie wyjsciowe badz przez obracanie wstecz o te sama droge, co przy zamykaniu, badz tez przez dalsze obraca¬ nie az do osiagniecia pierwotnego poloze¬ nia. Zamkniecie zamka w konstrukcji we¬ dlug wynalazku zachodzi zalem niezalez¬ nie od liczby uruchomionych zatrzymów i ich wzajemnych kombinacyj. Dzieki temu, ze zamek mozna zamykac coraz to inaczej nastawiona bródka klucza, poszczególne tarcze zatrzymowe moga zupelnie niezalez¬ nie od siebie przebywac rózne drogi, a wiec moga byc ustawiane w rózne polozenia, li¬ czac od punktu wyjsciowego.Uruchomianie tarcz zatrzymowych od* bywa sie wedlug wynalazku zapomoca klu¬ cza, którego poszczególne czesci bródki mo¬ ga byc przestawiane lub ustawiane w po¬ lozenie nieczynne. Nastawianie klucza w celu uruchomienia wybranych tarcz zatrzy- mowych moze odbywac sie w ten sposób, ze wystepy bródki, majace sluzyc do uru¬ chomienia tarcz, sa unieruchomiane, pozo¬ stale zas pozostaja luzne. Ma to te zalete, ze obserwator widzi klucz, wyposazony zawsze we wszystkie wystepy bródki i nie moze wiedziec, które z posród wystepów uruchomiaja w danym razie tarcze zatrzy¬ mowe podczas zamykania. Stosownie do wynalazku uklad zatrzymów, skladajacy sie z poszczególnych tarcz, moze byc uzy¬ ty jednoczesnie jako rygiel.Wedlug wynalazku uruchomianie zam¬ ka upraszcza sie znacznie w ten sposób, ze klucz tylko wsuwa sie i wysuwa sie raz lub kilka razy do zamka, nie obracajac go wcale* Najlepiej jest, jezeli klucz posiada bródke czolowa, podzielona na kilka stop¬ ni, tak iz dlugosci dróg, jakie przy zary- glowywaniu maja przebyc poszczególne ob¬ rotowe zatrzymy, moga byc nastawiane do¬ wolnie. Klucz, zaopatrzony na kazdym kon¬ cu w bródke czolowa, nadzwyczaj upra¬ szcza zamykanie i otwieranie zamka. Otwie¬ ranie zamka odbywa sie wtedy przez od¬ powiednie wielokrotne wlozenie konca klu¬ cza, przeciwleglego uzytemu przy zamy¬ kaniu* Poza tern zabezpieczenie prawidlowego zamkniecia osiaga sie wedlug wynalazku dzieki temu, ze zamek i klucz sa zaopa¬ trzone w srodki, które zapewniaja nieza¬ wodne wykonanie calej czynnosci zamy¬ kania i nie pozwalaja na wyjecie klucza z zamka, o ile klucz nie zostal uprzednio calkowicie wsuniety do zamka, wzglednie nie pozwalaja na ponowne wsuniecie klu¬ cza, zanim zostanie calkowicie wyjety z zamka.Urzadzenie wedlug wynalazku moze byc wykonane równiez w ten sposób, ze zamek w znany sposób otwiera sie z zewnatrz, a zamyka sie od wewnatrz, lub odwrotnie.Przy nastawianiu klucza na rózne kom¬ binacje mozna dowolnie nastawiac nietyl¬ ko poszczególne czesci suwakowe, lecz równiez mozna poszczególne suwaki wyjac z klucza calkowicie, unieruchomiajac przez to zupelnie odpowiednie czesci zamka. W ten sposób liczba mozliwych kombinacyj zwieksza sie znacznie. Unieruchomienie po¬ szczególnych suwaków mozna wedlug wy¬ nalazku osiagnac równiez w ten sposób, ze wpuszcza sie je do przewidzianych w tym celu wyciec w kluczu i zamocowuje sie w tern polozeniu.Dzieki temu urzadzeniu liczba mozli¬ wych kombinacyj, w porównaniu z liczba kombinacyj, jaka daje omówiona wyzej konstrukcja, zaopatrzona w poszczególne tarcze zatrzymowe, które przy obracaniu dowolnie nastawionym kluczem powinny — 2 —odbywac te same drogi, zostaje znacznie zwiekszona, uruchomienie zamka jest nad¬ zwyczaj uproszczone, a przytem staja sie niemozliwe jakiekolwiek bledne czynnosci przy zamykaniu.Na rysunku przedstawiono przyklady wykonania wynalazku, przyczem fig. 1 przedstawia uklad zatrzymowy urzadzenia w widoku zboku, fig. 2 — widok zprzodu komory zamkowej, przeznaczonej do wspól¬ dzialania z zatrzymami, fig. 3 — poszcze¬ gólna tarcze zatrzymowa w widoku zprzo¬ du, fig. 4 — te sama tarcze w przekroju, fig. 5 — w widoku zboku klucz, sluzacy do uruchomiania zamka, fig. 6 — ten sam klucz w widoku zgóry, fig. 7 — inna od¬ miane zamka, w którym zatrzymy zatrzy¬ muja rygiel zamka, fig. 8 i 9 przedstawiaja inne odmiany klucza, fig. 10 i 11 — urza¬ dzenie zamykajace w przekroju podluz¬ nym i poprzecznym, fig. 12 i 13 — w wido¬ ku zboku i zgóry klucz do uruchomiania zamka, a fig. 14 przedstawia ten sam klucz w przekroju bocznym.Zamek wedlug wynalazku sklada sie z pewnej liczby tarcz zatrzymowych 1, osa¬ dzonych na wspólnym wale 2, zaopatrzo¬ nym w szczeline 3, w która wklada sie bródke klucza 4. Tarcze zatrzymowe posia¬ daja urzadzenie ustalajace 5, tak iz tarcze te moga byc ustalane w danem polozeniu zapomoca np. kulki 6 lub innego narzadu, wspóldzialajacego z urzadzeniem ustalaja- cem. W tarczach / sa wykonane wyciecia 7, w które wchodzi swemi wystepami 8 klucz 4 w celu obracania tych tarcz zatrzymo¬ wych. Wystepy 8 sa zalozone lub wkreco¬ ne do trzonka 9 klucza wzglednie umoco¬ wane w tym trzonku, {fig. 8 i 9).W odmianie, przedstawionej na fig. 8 i 91 wszystkie wystepy 8 bródki klucza, od¬ powiadajace liczbie wszystkich tarcz za¬ trzymowych, pozostaja zawsze na kluczu, jednak te z posród wystepów, .które przy obranej kombinacji zamykania nie powin¬ ny byc czynne, pozostaja luzno osadzone na wale (w przeciwienstwie do innych wy¬ stepów klucza) i przy obracaniu klucza nie obracaja odpowiednich tarcz zatrzymo¬ wych. Do kazdego wystepu 8 bródki klu¬ cza naleza tarcze 8a i 8b; z których tarcza 8a posiada srodkowy otwór okraglyf a tar¬ cza 86 — otwór czworokatny, tak iz tar¬ cza, zaopatrzona w otwór okragly, nie mo¬ ze byc pociagnieta przy obracaniu czworo¬ katnego trzonka klucza, podczas gdy tar¬ cza, zaopatrzona w otwór czworokatny i o- sadzona na czworokatnym trzonku klucza, obraca sie wraz z kluczem.Tarcze posiadaja na obwodzie po¬ przeczny rowek 8ct który posiada ksztalt jaskólczego ogona, i do którego moze byc wsuniety wystep 8 bródki klucza. W za¬ leznosci od tego, czy wystep klucza ma byc luzny czy nieruchomy, przesuwa sie go po trzonku klucza badz na tarcze z okraglym otworem, badz tez na tarcze z otworem czworokatnym.Przy uruchomieniu zamka wystepy bródki obracaja podczas zamykania odpo¬ wiednie tarcze zatrzymowe w kierunku, odpowiadajacym ruchowi zamykania. W zaleznosci od liczby obrotów klucza po¬ szczególne tarcze zostaja wychylone w od¬ powiednim stopniu z polozenia wyjsciowe¬ go. Jak widac na fig. 2 w polozeniu wyj- sciowem tarcze zatrzymowe zamka, przy¬ mocowanego np. do drzwi, nie zazebiaja sie z komora 10, przymocowana do odrzwi na- wprost tarcz zatrzymowych, gdyz w stanie otwartym tarcze zajmuja takie polozenie, ze ich scieta czesc obwodu 11 znajduje sie nawprost komory. Przy zamykaniu tarcze zatrzymowe zostaja obrócone tak, ze ich pelna czesc obwodowa 12 wchodzi do ko¬ mory (linja kreskowana na fig. 2). Najle¬ piej jest, jezeli komora 10 jest podzielona przegródkami na pewna liczbe przedzia¬ lów, odpowiadajacych liczbie tarcz zatrzy¬ mowych.W urzadzeniu wedlug fig. 7 tarcze za¬ trzymowe nie stanowia jednoczesnie narza- — 3 —dów ryglujacych, W tej odmianie do zary¬ glowania drzwi stosuje sie rygiel 13, który jest przesuwany zapomoca uchwytu lub w inny odpowiedni znany sposób, a w polo¬ zeniu zamkniecia jest ustalany zapomoca tarcz zatrzymowych L Dowolny wybór tarcz zatrzymowych, u- zytych do zamykania, jak równiez obraca¬ nie klucza dowolna liczbe razy i w dowol¬ nym kierunku daja bardzo wielka liczbe kombinacyj przy zamykaniu zamka, zwla¬ szcza, ze zamek, zamkniety przy pomocy okreslonej kombinacji, moze byc dodatko¬ wo zamkniety zapomoca klucza, nastawio¬ nego na inna kombinacje.Na fig. 10 i 11 przedstawiona jest oslo¬ na 14 zamka, w której jest umieszczony rygiel 13, uruchomiany np. zapomoca przy¬ cisku 15. Rygiel 13 jest zaopatrzony w wy¬ ciecie 16, w które wchodzi suwak rygluja¬ cy 17, umieszczony na dwóch szynach pro¬ wadniczych 18 i 19 i ustalajacy rygiel w polozeniu zamkniecia. Uruchomienie suwa¬ ka ryglujacego 17 odbywa sie zapomoca pewnej liczby uzebionych i osadzonych ob¬ rotowo na wale 2 tarcz zatrzymowych 1, przyczem odryglowanie rygla nastepuje tylko wtedy, gdy wszystkie tarcze zajma takie polozenie, iz dolny suwak 20 miedzy obydwoma szynami prowadniczemi 18 i 19, zakonczony ukosnie, zejdzie sie z we- wnetrznemi wycieciami 21, 22, 23 lub 24 w poszczególnych tarczach, zwalniajac w ten sposób rygiel. Wystarczy, gdy jedna tarcza nie wchodzi jednem ze swych wewnetrz¬ nych wyciec na dolny suwak 20, — rygiel 13 pozostaje nadal zaryglowany. Zapadka 25 sluzy do przytrzymywania uzebionych tarcz w ich kazdorazowem polozeniu. Uru¬ chomienie poszczególnych obrotowych za- trzymów 1 wraz z ich wiencami zebatemi odbywa sie zapomoca zebatek 26, odpowia¬ dajacych poszczególnym tarczom i cofa¬ nych zapomoca nieprzedstawionego na ry¬ sunku urzadzenia sprezynowego. Zebatki te uruchomia sie zapomoca klucza w postaci urzadzenia wsuwanego 27, które przy wsu¬ waniu do zamka az do oparcia 27a uru¬ chomia zebatki odpowiednio do nastawie¬ nia suwaków 28 — 32 w kluczu 27* Np. w przykladzie wykonania, przedstawionym na rysunku, suwak 28, przesuwajac pod¬ czas zamykania odpowiadajaca mu ze¬ batke, powoduje najwiekszy obrót odpo¬ wiedniej tarczy, a przy otwieraniu po wlo¬ zeniu drugiego konca klucza, najmniejszy obrót tarczy. Drogi przebyte przez po¬ szczególne obrotowe zatrzymy 1 przy za¬ mykaniu wzglednie otwieraniu sa rózne w zaleznosci od nastawienia bródki klucza, jednak calkowita droga, jaka przebywa ko¬ lo zebate wzglednie zebatka przy zamyka¬ niu i przy otwieraniu lacznie, jest zawsze jednakowa. Klucz jest wykonany w ten sposób, ze przy dowolnem nastawieniu su¬ waków 28 — 32 po jednej stronie klucza, suwaki 282 — 32a po drugiej stronie klu¬ cza ustawiaja sie samoczynnie do pelnej dlugosci, odpowiadajacej obrotowi tarczy zatrzymowej pomiedzy dwoma polozeniami otwarcia.Jezeli np na obrotowych zatrzymach pomiedzy dwoma polozeniami 21 i 22, 22 i 23, i t. d. znajduje sie siedem zebów, a przy wprowadzeniu klucza tarcza zatrzy- mowa zostala obrócona z polozenia 21 o cztery zeby, to przy Otwieraniu tarcze na¬ lezy obrócic dalej w tym samym kierunku o trzy zeby, azeby mogla zajac nowe polo¬ zenie wyjsciowe 22. Dwukrotny obrót tar¬ czy o cztery zeby, a wiec o osiem zebów wymaga dwukrotnego obrotu tarczy w tym samym kierunku za kazdym razem o trzy zeby, celem sprowadzenia jej do nowego polozenia wyjsciowego. W tym ostatnim przypadku tarcza zostaje wyprowadzona z polozenia wyjsciowego o 8 + 6 = 14 ze¬ bów, co odpowiada dwukrotnej odleglosci po siedem zebów, to jest od polozenia wyjsciowego 21 do polozenia wyjsciowego 23. To samo zachodzi przy wielokrotnem zamykaniu. Aby uniknac calkowicie ble- — 4 —dóW pfzy zamykaniu lub otVfieraniu, klucz wedlug wynalazku" jest zaopatrzony zbo- ku w uzebienie a od spodu — w rowki prowadnicze, które wspóldzialaja z urza¬ dzeniem zapadkowem 33,x34t znajduj acem sie w zamku.Uruchomienie calego urzadzenia odby¬ wa sie w sposób nastepujacy. Klucz 27 wklada sie do otworka 35. Poszczególne suwaki 28 — 32 klucza, zaleznie od swego polozenia, przesuwaja zebatki 26 na rózne odleglosci i powoduja obrót poszczególnych k tarcz zatrzymowych' 1 o rózne liczby ze¬ bów z polozenia wyjsciowego, ¦ przyczem [ suwak 20 wyzwala sie z odpowiednich wy- I ciec wewnetrznych 21 -r- 24 tarcz 1, unie¬ mozliwiajac zwolnienie rygla. Obrotowe za- trzymy moga posiadac liczbe zebów równa liczbie zebów zebatek wzglednie pewnej czesci albo wielokrotnosci tej liczby.W ten sposób zamek jest skutecznie zaryglowany a przy doborze dostatecznej liczby suwaków jest rzecza zupelnie nie¬ mozliwa wybadanie kombinacji, uzytej do zamkniecia zamka, nie majac odpowiednio nastawionego klucza. Poszczególne suwaki 28 — 32 moga byc nie wszystkie w uzy¬ ciu i, zaleznie od wielkosci klucza 27, su¬ waki te mozna usuwac z niego calkowicie lub mozna je ukrywac w odpowiednich wy¬ cieciach 36 w kluczu 27. Dzieki konstruk¬ cji klucza wedlug wynalazku, otworzyc za- J mek moze tylko osoba, która posiada klucz, !f uzyty do zamykania i która wieTktórym | koncem klucza zamknieto zamek oraz ile razy dany koniec klucza wsuwano do zam¬ ka. Otwarcie bowiem moze nastapic tylko zapomoca drugiej strony tego samego klu¬ cza, wsuwanego do zamka tylez razy co przy zamykaniu. ' PL