Przedmiotem wynalazku jest przyrzad do mierzenia objetosci cieczy przeplywaja¬ cej zaopatrzony w cztery tloki i nadajacy sie do dokladnych pomiarów ilosci prze¬ plywajacej cieczy o malej lepkosci. Zada¬ niem wynalazku jest uzyskanie jak naj¬ wiekszej dokladnosci pomiarowej przy róznych szybkosciach przeplywu, a rów¬ niez stale zachowanie tej dokladnosci.Niedokladnosc pomiaru powstajaca podczas przeplywu cieczy jest powodowa¬ na przedewszystkiem nieszczelnoscia na¬ rzadów rozdzielczych i pomiarowych.Wielkosc ubytku cieczy wskutek nieszczel¬ nosci powierzchni stykowych narzadów pomiarowych jest zalezna po pierwsze od strat cisnienia w przyrzadzie mierniczym, przyczem strata cisnienia wzrasta propor¬ cjonalnie do wzrostu oporów biernych, po- wtóre od wielkosci powierzchni stykowej narzadu rozdzielczego. Dokladnosc pomia¬ ru jest poza tern zalezna od wspóldziala¬ nia wszystkich narzadów, a wiec od zapo¬ biegania w przyrzadzie pomiarowym ude¬ rzeniom mechanicznym i hydraulicznym.Niedokladnosc pomiaru wystepujaca po dluzszym czasie uzywania przyrzadu jest powodowana scieraniem sie poszczegól¬ nych jego czesci mierniczych lub tez scie¬ raniem sie narzadów rozdzielczych, ponie¬ waz scieranie to powoduje zmniejszenie szczelnosci. Zwykle czesci skladowe przy-rzadów pomiarowych dobiera sie takie, aby, praktycznie biorac, jak najmniej sie zuzywaly, narzady zas rozdzielcze — ta¬ kie, aby ich opór tarcia i szybkosci ruchu byly jak najmniejsze.Wedlug wynalazku cel ten osiaga sie przez swoiste wykonanie niektórych czesci przyrzadu, których dzialanie jest zwiaza¬ ne obopólna zaleznoscia wielokrotna. W ten sposób mozna otrzymac doskonaly przyrzad pomiarowy.W pierwszym rzedzie suwak rozdziel¬ czy powinien posiadac srednice mala i o ile moznosci powinien byc odciazony w? celu uzyskania malego oporu. Poza tern krawedzie uszczelniajace winny byc krót¬ kie, cisnienie jednostkowe — male, szyb¬ kosc obwodowa — mala, a zuzycie — male i równomierne.Suwak taki umozliwia zupelne oddzie¬ lenie komory korbowej od cieczy przeply¬ wajacej a takze zastosowanie prawie pro¬ stych i najkrótszych kanalów: doplywowe¬ go i odplywowego do cieczy. Wykonanie to jest wreszcie korzystne ze wzgledu na mozliwosc wydzielania z przestrzeni po¬ miarowej powietrza, któreby mogte do niej przedostac sie.Jak juz Upomniano, czesci przyrzadu pomiarowego nie powinny podlegac scie¬ raniu sie, które powoduje przedewszyst- kiem zmiane skoku tloków. W przypad¬ kach, w których skok jest ograniczony bez¬ posrednio mechanizmem korbowym, waru¬ nek ten nie moze byc spelniony, poniewaz czesci mechanizmu korbowego podlegaja zawsze zuzyciu. Zuzycie to jest mniejsze w konstrukcjach, w których skok tloka jest ograniczony specjalnemi narzadami, istnie¬ je ono jednak wskutek zderzen tych narza¬ dów z powierzchnia czolowa tloków, zwla¬ szcza1 w przyrzadach wiekszych. Tlumienie ruchów tloków w ich polozeniach konco¬ wych wskutek dzialania suwaka rozdziel¬ czego nie wystarcza do tego celu. Wynala¬ zek ma na celu takze tlumienie uderzen na drodze mechanicznej i hydraulicznej. Me¬ chanizm korbowy przyrzadu, ograniczajacy skok tloków zapomoca odpowiednich na¬ rzadów, sluzy do napedu suwaka i licznika oraz do wzajemnego polaczenia ruchów o- bu tloków w przyrzadzie o czterech tlo¬ kach, który to uklad jest stosowany naj¬ czesciej. W celu uzyskania dokladnego po¬ miaru chodzi jednak równiez o mozliwosc zmiany skoku tloka. Z tego powodu mie¬ dzy korba i odpowiedniemi prowadnicami poprafccznemi krzyzulców korbowych pozo¬ stawia sie pewien maly luz. Pomimo zasto¬ sowania tych luzów powstaja jednak ude¬ rzenia, które, choc w mniejszym stopniu, moga miec wplyw na dokladnosc pomia¬ rów i stalosc tej dokladnosci w ciagu dluz¬ szego okresu czasu. Przedmiotem wynalaz¬ ku jest równiez uksztaltowanie korby po¬ miarowej usuwajacej wspomniane uderze¬ nia.Na rysunku przedstawiono przyklad Wykonania wynalazku. Fig. 1 przedstawia przekrój pionowy przez osie dwóch cylin¬ drów calego przyrzadu © czterech tlokach, fig. 2 i 3 przedstawiaja widoki zgóry gla¬ dzi suwakowej oraz powierzchni styko¬ wych suwaka plaskiego, fig. 4 i 5 — inne postacie wykonania suwaków rozdzielczych w przekrojach, fig. 6 — urzadzenie tlumia¬ ce umieszczone w pokrywie cylindra, lig. 7 -— urzadzenie wyzyskujace ruch narzadu tlumiacego do brania próbek cieczy mie- r-zonej, a fig. 8 i 9 wyjasniaja przenoszenie ruchów tloków na wal iorbowy.Przyrzad pomiarowy wedlug fig. 1 po¬ siada cztery cylindry robocze 1, z których kazde dwa posiadaja wspólna os, przyczem obie te osie sa rozmieszczone pod katem prostym wzgledem siebie i przecinaja sie w glównej pionowej) osi przyrzadu. W kaz¬ dym cylindrze porusza sie tlok 2, a dwa tloki o wspólnej osi sa polaczone zapome- ca knzyzuków 3 lub 3' zaopatrzdnydh w prowadnice poprzeczne. W tych prowadni¬ co krzy*tdo6w 3, 3* (frg. 9| perttesajawe — 2 —krazki 4, 4* osadzone na czopie 5 umoco¬ wanym w podwójnej korbie 8 obracajacej sie jako calosc dookola czopa 6 umocowa¬ nego w dolnej pokrywie 7 przyrzadu. Czop 5 obraca wal korbowy 9.Nad kazdym cylindrem znajduje sie kamal 16, którym ciecz doplywa do cylin¬ drów pomiarowych i odplywa z nich, przy- czem konce cylindrów sa zamkniete pokry¬ wami 17, w których umocowane sa zapo¬ moca srub narzady 1& ograniczajace ruch tloka. Wszystkie cztery kanaly 16 lacza sie z czterema otworami 15 gladzi suwakowej 12 (Ji$. I i 2\f przyczem otwory 15 sa ur mieszczone wspólosiowo i jak najblizej wa¬ lu korbkowego 9, dzieki czemu srednica gla¬ dzi suwakowej 12 ma wymiar jak najmniej¬ szy.. Db gladzi suwakowej 12 przylega ob¬ rotowy suwak rozdzielczy 10 zaklinowany na wspotmaianym wale 9. Suwak ten posia¬ da postac stozka scietegp a w jego dolnej powierzchni) stykowej 11 (fig. 3} znajduja sie dwa otwory li i 14. Otwór li sluzy do doplywu,, a otwór 14 do odplywu cieczy z cylindrów pomiarowych. Otwór doplywo¬ wy 13 je&t polaczony z otworem stozkowej scianki bocznej suwaka zapomoca kanalu 19 odgrodzonjegp zupelnie od reszty wne- ttza suwaka. Otwór odplywowy 14 jest bezposrednio polaczony z okraglym otwo¬ rem wspólosiowym znajdujacym sie w gór¬ nej powierzchni suwaka 10. Przestrzen o- tacza.jfaca suwak jest. zamknieta przykrywa 2Q zaopafcaona w króciec doplywowy 21 i króciec odplywowy 22. W celu uzyskania szczelnosci parzy przeplywie cieczy z obra¬ cajacego sia suwaka lOf do stalego krócca odplywowego 22 nai górnej- powierzchni su¬ waka umieszczona jest pierscien 23 przy¬ ciskany zapomoca szczelnego uchwytu stycznego 24 i przyLegajacy dokladnie do górnej: powierzchni suwaka. Obie czesci 10, 23. sa ze soba polaczone zapomoca kilku trzpieni 25 umozliwiajacych osiowe prze¬ suwanie* sie obu czesci.. Pierscien 23 suwa sia po pierscieniowej, powierzchni czolowej 26 przykrywy 20 i moze byc dociskany do tej powierzchni zapomoca odpowiedniej sprezyny nteprzedstawkmej na rysunku* Ruch obrotowy suwaka rozdzielczego za¬ pomoca palca 27 i walu 28 je&t przenoszo¬ ny na licznik 60, który przedstawiono tyl¬ ko czesciowo.Przyrzad opisany dziala w spoeób na¬ stepujacy.Ciecz doplywa przez króciec 21 do ka¬ nalu 19 suwaka, a przez ten kanal i otwór 13 w suwaku —do otworu 15 i dalej odpo¬ wiednim kanalem 16 do przynaleznego cy¬ lindra* roboczego L Równoczesnie ciecz z przeciwleglego cylindra roboczego podczas odwrotnego ruchu tloka w drugim cylin¬ drze 1 przez odpowiedni kanal t6, otwór 15, a dalej przez otwór 14 odplywa do przestrzeni 29 suwaka 10, z której ciecz przez srodek suwaka i pierscien 23 odply¬ wa do przestrzeni objetej gprna czescia przykrywy 20, a z niej do krócca odplywo¬ wego 22. Przy zmianie kierunku skoku obu tloków 1 suwak obraca sie o 90°, wskutek czego laczy on druga pare cylindrów, da¬ lej znowu o 90\ poczem opisany przeplyw cieczy odbywa sie; w kierunku odwrot¬ nym.Wynalazek nie dotyczy jednak tylko przyrzadu o czterech tlokach z cylindrami poztUnnemi opisanego powyzej; wynalazek mozna równiez zastosowac w przyrzadach o innej liczbie cylindrów i inmym ich ukla¬ dzie.Na fig* 4 przedstawiono odmienna po¬ stac suwaka rozdzielczego, w którym pier¬ scien 23* jest polaczony z suwakiem, 10 za¬ pomoca cienkosciennego sprezystego cylin¬ dra metalowego o* przekroju falistym 30 przylutowanegot na obu koncatehi W wyko¬ naniu tern suwak stanowi jedna calosc i posiada sprezyste polaczenie miedzy jego powierzchniami stykowemL Sprezyna pla¬ ska 31 zapewnia przyleganie obydwóch po¬ wierzchni suwaka) do odpowiednich gladfei suwakowych. — 3 —Na fig. 5 przedstawiono przyklad wy¬ konania suwaka z jednego kawalka meta¬ lu, przyczem jego koniec górny 10' ma po¬ stac pierscienia otoczonego dlawikiem, któ¬ rego zadaniem jest uszczelnienie po¬ wierzchni tego pierscienia i który podczas ruchu obrotowego stawia maly opór. U- szczelnienie uzyskuje sie zapomoca cien¬ kiego pierscienia skórzanego 32 utrzymy¬ wanego w miejscu zapomoca pierscienia 33 i dociskanego do scianki 10' suwaka 10 za¬ pomoca sprezyny srubowej 34 umieszczo¬ nej w wyzlobieniu 35 przykrywy 20.Azeby suwak stawial jak najmniejszy opór, nalezy zastosowac — przy jak naj¬ mniejszej srednicy — odciazenie go, przy¬ czem nalezy uwzglednic cisnienie na scian- ke otworu doplywowego 13 dzialajace w kierunku ku górze. Aby uniknac podnosze¬ nia sie suwaka wówczas, gdy komora suwa¬ ka podlega cisnieniu nieodzownemu do u- ruchomienia przyrzadu pomiarowego, musi moment równy iloczynowi z powierzchni pierscieniowej o srednicy zewnetrznej D i o srednicy wewnetrznej d oraz dlugosci ra¬ mienia r (fig. 3) byc wiekszy niz moment równy iloczynowi z powierzchni otworu 13 i dlugosci ramienia R, co ma miejsce wów¬ czas, gdy srednica górnej powierzchni su¬ waka jest mniejsza od srednicy dolnej po¬ wierzchni suwaka, przyczem wybór wielko¬ sci srednic nie jest obojetny. Z nierówno¬ scia tych srednic wiaze sie równiez postac stozkowa suwaka. Róznica miedzy sredni¬ ca wieksza D suwaka 10 a jego srednica mniejsza d musi byc co najmniej tak duza, zeby iloczyn z powierzchni otworu 13 i od¬ stepu srodka ciezkosci R tej powierzchni od jej krawedzi bocznej byl równy iloczy¬ nowi lub byl mniejszy niz iloczyn z po- . , /D2 d2\. wierzchni pierscieniowejtt i pro¬ mienia r powierzchni dolnej. Suwak 10 wy¬ konany wedlug wynalazku umozliwia od¬ plyw cieczy w kierunku ku górze przez o- twory górnej powierzchni suwaka zamiast wdól przez komore korbowa, co odpowia¬ dalo zwyklym wykonaniom dotychczaso¬ wym. Przez oddzielenie przestrzeni korbo¬ wej od cieczy przeplywajacej uzyskuje sie ponadto inne korzysci. W ukladzie takim do zamknietego mechanizmu korbowego nie moga sie dostac zanieczyszczenia zawarte w mierzonej cieczy. Ciecz z przestrzeni po¬ miarowej cylindrów nie moze przenikac wskutek nieszczelnosci tloków do cieczy juz zmierzonej i odplywajacej z komory korbowej, co zwykle dzieje sie w przyrza¬ dach, w których ciecz juz zmierzona prze¬ plywa przez komore korbowa. Zamknieta komore korbowa mozna poza tern napelnic ciecza odpowiednia do smarowania mecha¬ nizmu korbowego i do utrzymywania pier¬ scieni uszczelniajacych tloki w dobrym stanie.Na fig. 6 przedstawiono w wiekszej ska¬ li przyrzad wedlug fig. 1 sluzacy do hamo¬ wania ruchu tloków przed ich zewnetrz- nem polozeniem krancowem. Hamowanie w danym przypadku jest podwójne, a mia¬ nowicie zapomoca sprezyny i na drodze hydraulicznej. Narzad 18 jest wykonany jako sworzen, na którego jednym koncu umieszczona jest rura 36 polaczona z nim zapomoca zeber. Rura przechodzi szczel¬ nie przez plyte 37 odgradzajaca przestrzen cylindra od kanalu doplywowego lub od¬ plywowego. Sworzen 18 jest osadzony w srubie wydrazonej 38 opierajacej sie na sil¬ nej sprezynie 39. Na jednym koncu sruby 38 znajduje sie nakretka 40, której silniej¬ sze lub slabsze dokrecenie reguluje napie¬ cie sprezyny 39. W powierzchni czolowej tloka 2 znajduje sie plaskie wydrazenie o- kragle 62, do którego wewnetrzny koniec rury 36 wchodzi w taki sposób, ze w kran¬ cowem zewnetrznem polozeniu tloka ciecz wypierana tlokiem przeplywa w kierunku strzalek zagietych, przyczem scianka, ogra¬ niczajaca zboku wydrazenie 62 w opisanem polozeniu tloka, obejmuje wewnetrzny ko¬ niec rury mniej lub bardziej scisle, przy- — 4 —czcm' 6dstep miedzy tlokiem 2 a brzegiem czesci rury 36 zmienia sie powoli, wskutek czego nastepuje zmniejszenie sie szybkosci tloka przed osiagnieciem przezen jego ze¬ wnetrznego polozenia krancowego. Gdy czesc srodkowa 41 tloka zetknie sie z na¬ rzadem 18, miedzy czesciami 2 i 36 pozór staje tylko maly luz, W celu ulatwienia ruchu powrotnego tloka w plycie 37 umie¬ szczony jest zawór 42 otwierajacy sie do wnetrza cylindra. Odksztalcenie sprezyny 39 jest zupelnie nieznaczne i znika natych¬ miast po cofnieciu tloka. Zastosowanie sprezyny powoduje jednak zmniejszenie dajacego sie odróznic sluchem stuku przy uderzeniu tloka o narzad 18.Gdy tego wymagaja warunki, postac wykonania przedstawiona na fig. 6 mozna równiez zmienic zgodnie z fig. 7, a miano¬ wicie w ten sposób, ze z przyrzadem hy¬ draulicznym, tlumiacym zderzenia, laczy sie mala pompke tlokowa lub przyrzad tlumiacy zastepuje sie takaz pompka. Od¬ powiedni przyrzad zawiera wiec mala pompke tlokowa, której tlok 18* odpowiada narzadowi 18 o postaci sworznia przedsta¬ wionego na fig. 1 i 6 lub tez jest polaczony z takim narzadem i porusza sie w cylindrze 43. Tlok 18' jest dociskany zapomoca spre¬ zyny 44 w zewnetrzne polozenie krancowe, w którem ruch tloka jest ograniczony na¬ kretka 45. Ciecz do cylindra tej pompki dostaje sie przez otwory 46 zasloniete chwilowo tlokiem 18'. Ciecz zasysana jest wytlaczana zaworem wstecznym 47 obcia¬ zonym dostatecznie silna sprezyna 48.Ciecz przeplywa przez otwór w nakretce 49 i odplywa przez rurke 51 polaczona z zewnetrznym koncem cylindra 43 zapomo¬ ca nakretki 50. Otworowi kanalu 61 nadaje sie tak male wymiary, ze pompka tlokowa dziala równiez tlumiaco, a równoczesnie wytlacza nazewnatrz scisle okreslona wy¬ miarami tloka 18' ilosc cieczy niepodlega- jacej pomiarowi w przyrzadzie. Ciecz ta sluzy jako próbka przecietna do oceny ja¬ kosci (np. ciezaru wlasciwego) cieczy prze^ plywajacej przez przyrzad pomiarowy.Rozumie sie samo przez sie, ze obie pa¬ ry tloków roboczych przyrzadu, dzieki róz¬ nie ustalonym srubom, moga posiadac skok niejednakowy. W celu uzyskania niezalez¬ nego ruchu obu krzyzulców korbowych 3. 3' narzad korbowy wykonywa sie najlepiej wedlug fig. 8 i 9 uzupelniajacych fig. 1.Oba tloki 2 (na fig. 9 uwidoczniono tylko jeden z nich) sa polaczone zapomoca krzy¬ zulców korbowych 3 wzglednie 3' zaopa¬ trzonych w prowadnice poprzeczne. W pro¬ wadnicach tych z nieznacznym luzem poru¬ szaja sie krazki 4, 4' osadzone na czopie 5 umieszczonych w ramieniu korby 8 osadzo¬ nej obrotowo na czopie 52 umieszczonym w drugiem ramieniu korbowem 8'. Drugie to ramie 8' moze sie obracac okolo czopa 6, którego os najlepiej jest umiescic w jednej linji z osia calego przyrzadu pomiarowego.Wskutek tego uzyskuje sie zmienny pro¬ mien toru opisywanego osia krazków 4, 4'.Promien ten bowiem zmienia sie podczas kazdej cwierci obrotu, a przebieg tego ru¬ chu jest okresowy. Dzieki tej budowie uzy¬ skuje sie niezaleznosc w szerokich grani¬ cach ruchu jednego krzyzulca korbowego od drugiego; poza tern usuwa sie zderze¬ nia wystepujace w dawniejszych wykona¬ niach, w których krazki byly osadzone na jednem ramieniu o niezmiennym promie¬ niu, a miedzy krazkami i szczelinami krzy¬ zulców przewidziany byl znaczny luz.Wszystkie opisane urzadzenia wraz z ich czesciami skladowemi stanowia jedna calosc i zmierzaja do jednego celu, miano¬ wicie do uzyskania stalej dokladnosci po¬ miaru i wylaczenia uderzen mechanicznych i hydraulicznych w przyrzadach pomiaro¬ wych o kilku tlokach. PL