W ukladach telefonicznych, pracuja¬ cych z czestotliwosciami nosnemi, w prze¬ wazajacej liczbie przypadków czestotliwo¬ sci te sa mniejsze od 50 000 okresów, a to ze wzgledu na to, ze tlumienie! linij telefo¬ nicznych rosnie bardzo szybko wraz z cze¬ stotliwoscia, tak iz stosowanie czestotli¬ wosci, wiekszych od 50 000 okresów, wy¬ magaloby zbyt wielkiej mocy nadawczej.Stosowanie malych czestotliwosci nosnych przedstawia natomiast duze niedogodnosci zarówno w aparaturze nadawczej, jak1 i od¬ biorczej. Niedogodnosci te polegaja na tern, ze przy malych czestotliwosciach no¬ snych jest mala róznica miedzy czestotli¬ woscia nosna (szczególnie w dolnej czesci widma czestotliwosci nosnych) a najwiek¬ sza czestotliwoscia modulacji, oraz ze sze¬ rokosc bocznej wstegi modulacji jest duza w porównaniu z czestotliwoscia nosna. Z tych wzgledów ani modulacja po stronie nadawczej, ani detekcja po stronie odbior¬ czej nie moga byc uskutecznione w spo¬ sób nalezyty. Poza tern duza (w stosunku do czestotliwosci nosnej) szerokosc wste¬ gi przenoszonej wymaga stosowania filtrów skomplikowanych i kosztownych i nie po¬ zwala na równomierne dopasowanie fil¬ trów w calym zakresie przenoszonych cze¬ stotliwosci. Wszystkie te niedogodnosci zo¬ stalyby usuniete w bardzo znacznym stop^ niu, gdyby stosowano wieksze czestotliwo-sci nosne, co jednak jest rzecza niemozli¬ wa ze wzgledu na wlasciwosci linji tele¬ fonicznej.Opisany ponizej uklad wedlug wyna¬ lazku polega na tern, ze zastosowano w nim male czestotliwosci nosne, sluzace do przenoszenia energji po linji, przyczem wszystkie przebiegi, zachodzace w apara¬ turze nadawczej i odbiorczej, odbywaja sie na czestotliwosciach innych, wiekszych znacznie od nosnych. Dzieki temu modu¬ lacja, detekcjaj i amplifikacja selektywna z jednej strony oraz przenoszenie energji z drugiej strony moga odbywac sie na cze¬ stotliwosciach, najwlasciwszych dla tych procesów* Znane w radjokomunikacji spo¬ soby przemiany czestotliwosci stosuje sie tutaj przy przechodzeniu od wielkiej cze¬ stotliwosci w aparaturze nadawczej do malej czestotliwosci nosnej, przesylanej po linji, i odwrotnie — przy przechodze¬ niu od malej czestotliwosci w linji do wielkiej w aparaturze odbiorczej.Dzialanie ukladu telefonji nosnej, be¬ dacego przedmiotem niniejszego wyna¬ lazku, wyjasniaja fig. 1 i 2, przyczem na fig. 1 podano strone nadawcza ukladu te¬ lefonji trzykrotnej, a na fig. 2 — strone odbiorcza tego ukladu.W modulatorach 11$ 12 i 73 wielkie cze¬ stotliwosci nosne 4„ 4„ (nie podanych na rysunku) sa modulowane trzema przychodzacemi rozmowami. Cze¬ stotliwosci lf $,i8wraz ze swemi wste¬ gami bocznemi po przejsciu przez filtry widmowe 2lf 22, 23, wyodrebniajace odpo¬ wiednio tylko pasma od^ do [®x + /max), od 42 do (, + /max) wzglednie od ( ^s +'max)» przychodza do stopnia prze¬ miany czestotliwosci 4 wraz z wielka czestotliwoscia <5", wytwarzana w oscyla¬ torze 3 (przy zastosowaniu lamp wielo- elektrodowych stopnie 3 i 4 moga byc po¬ laczone w jedna calosc). Ze stopnia 4 do linji 5 wychodza odpowiednie posrednie czestotliwosci nosne ' F± = + (^ — <£'), F2 = + (s2- &) i Fz =, ± (43 - z których kazda posiada tylko jedna boczna wstege modulacji.Po stronie odbiorczej przebieg odbywa sie w kierunku odwrotnym, a mianowi¬ cie modulowane posrednie czestotliwosci nosne F19 F2, F3 sa kierowane z linji 5 do stopnia przemiany czestotliwosci 7. Po¬ nadto do stopnia tego jest doprowadzana jeszcze czestotliwosc^", wytwarzana w oscylatorze 6 (przy zastosowaniu lamp wieloelektrodowych stopnie 6 i 7 moga byc polaczone w jedna calosc). Wielkie czestotliwosci nosne, otrzymane ponownie wskutek interferencji ia czestotliwoscia 4", przechodza przez filtry wstegowe 819 82 wzglednie 83, wyodrebniajace tylko pasma od (*• + /¦) do [ których na zaciskach wyjsciowych detek¬ torów 9lt 92 wzglednie 93 otrzymuje sie niezalezne od siebie trzy czestotliwosci mównicze.Na schemacie powyzszym nie zaznaczo¬ no stopni amplifikacyjnych, jako nie ma¬ jacych istotnego znaczenia dla zrozumie¬ nia dzialania ukladu. Stopnie te moga wchodzic w; isklad czlonów 1 — 4 i 6 — 7.W rozwazaniu powyzszem litera /max oznaczono najwieksza czestotliwosc mów- nicza.Przyklad liczbowy ilustruje korzysci, jakie daje uklad z przemiana czestotliwo¬ sci. Jesli zalozyc, ze fmkX = 2700 okresów, F• == 10000 okresów, wówczas w normalnie uzywanych ukladach telefonicznych stosunek r1 — najwiekszej czestotliwosci modulacji — do czestotliwo¬ sci, na której zachodza przebiegi w modu¬ latorze i w detektorze, wynosi 27%.Wzgledna szerokosc r2 widma, przepu¬ szczanego przez filtry, wynosi równiez 27% w przypadku przesylania z fala no¬ sna i 24% w przypadku przesylania bez fali nosnej (zaklada sie, ze najmniejsza czestotliwosc akustyczna, jaka ma byc od¬ twarzana, wynosi 30Q okresów). — 2 —Jesli zalozyc, ze czestotliwoscia, <&', <&" sa rzedu 100 000 okresów, wówczas w u- kladzie wedlug wynalazku rx wyniesie 2,7%, a r2 równiez 2.7% wzglednie 2,4%, czyli ze wartosci r1 i r2 beda dziesiecio¬ krotnie mniejsze niz w poprzednim przy¬ padku. PL