Wynalazek niniejszy dotyczy urzadze- posiadajacych postac w przyblizeniu pla- nia do wytrawiania elektrolitycznego, ska lub o powierzchniach wygietych we- zwlaszcza do wytrawiania plyt cynko- dlug prawidlowych linii krzywych. Wyraz wych, lecz moze byc równiez stosowany i ,,plaski", uzyty ponizej w opisie, ma wiec do wytrawiania innych materialów. Wy- obejmowac równiez i przedmioty takiego nalazek niniejszy jest opisany ponizej ksztaltu, o ile to nie jest inaczej zazna - glównie w zastosowaniu do wytrawiania czone w opisie wynalazku. W urzadzeniu plyt plaskich, lecz moze on byc zastosowa- do wytrawiania elektrolitycznego plyta ny równiez do wytrawiania przedmiotów, podlegajaca wytrawianiu stanowi anode, a£trumien* pradu przenosi metal z anody do elektrolitu i przez elektrolit do katody.Stwierdzono, ze w wielu przypadkach nie osiaga sie równomiernego wytrawienia ca¬ lej powierzchni plyty, przy czym metal jest szybciej wytrawiany w poblizu krawe¬ dzi plyty, niz w poblizu jej srodka. W nie¬ których przypadkach proces wytrawiania zachodzi nawet dookola krawedzi plyty na jej powierzchnie tylna. Te niepozadane objawy zachodza zwlaszcza w tych przy¬ padkach, w których anoda posiada znacz¬ nie mniejsza powierzchnie niz katoda, tak ze drogi przeplywu pradu z czesci katody znajdujacych sie w poblizu jej krawedzi zostaja zesrodkowane na czesciach po¬ wierzchni anody znajdujacych sie w poblizu tej krawedzi.W urzadzeniu do wytrawiania plyt o rozmiarach wahajacych sie w szerokich granicach jest rzecza konieczna, aby kato¬ da byla dosc duza i odpowiadala plytom najwiekszego rozmiaru. Wskutek tego ka¬ toda jest znacznie wieksza od anody, gdy wytrawiane sa plyty male.Przedmiot wynalazku niniejszego sta¬ nowi urzadzenie do wytrawiania, w któ¬ rym takie nieprawidlowosci nie zdarzaja sie lub tez nie wykraczaja poza granice do¬ puszczalne.W tym celu wedlug wynalazku niniej¬ szego stosuje sie specjalny sposób regulo¬ wania gestosci pradu w poszczególnych miejscach anody, wedlug którego, odpo¬ wiednio do ksztaltu i rozmieszczenia czesci urzadzenia, poszczególnym drogom, który¬ mi moze przeplywac prad anody do kato¬ dy, nadaje sie zasadniczo rózne przewod¬ nictwo pradu w rozmaitych punktach prze¬ kroju poprzecznego danej drogi pradu. Te róznice w przewodnictwie mozna spowodo¬ wac przez nadanie poszczególnym drogom pradu rozmaitej dlugosci oraz przez zmia¬ ne ich przekroju poprzecznego.Poniewaz powierzchnie anody i katody sa zasadniczo powierzchniami o potencjale niezmiennym na calej rozciaglosci tycli po¬ wierzchni, czyli powierzchniami ekwipo- tencjalnymi, wiec dlugosc drogi, która odbywa jon pomiedzy odpowiadajacymi sobie miejscami tych dwóch powierzchni, okresla wartosc róznicy potencjalów (spad¬ ku potencjalu) na tej drodze, a przez to i szybkosc przesuwania sie jonu w elektro¬ licie po tej drodze.Dlugosc te mozna zmieniac dwoma spo¬ sobami. Wedlug pierwszego z nich anode i katode umieszcza sie w taki sposób, aby odleglosc miedzy nimi byla rózna w roz¬ maitych punktach ich powierzchni na ca¬ lej rozciaglosci tych powierzchni. Jezeli np. anode stanowi plyta plaska, to katoda moze byc uksztaltowana i umieszczona tak, iz znajduje sie w mniejszej odleglosci od srodka anody niz od jej brzegów. We¬ dlug drugiego sposobu pomiedzy anoda i katoda moga byc wstawione przegródki nie- przewodzace elektrycznosci, tak iz zmie¬ niony zostaje ksztalt wszystkich lub tylko niektórych dróg przeplywu pradu wskutek tego, ze jony zostaja zmuszone do okraza¬ nia tych przegródek zamiast posuwania sie po prostej linii przez przestrzen, w której umieszczona jest przegródka.Oba te sposoby moga byc zastosowane w danym przypadku, przy czym moga one byc stosowane osobno lub razem.Jezeli jako srodki regulujace stosowa¬ ne sa tylko przegródki, t. j.. jezeli prze¬ gródki zostaja zastosowane wtedy, gdy powierzchnia katody jest równolegla do powierzchni anody, to stwierdzono, iz mozna osiagnac równomierne wytrawienie anody umieszczajac przegródki tak, aby czynna powierzchnia katody byla mniejsza od powierzchni anody zatrówno na dlugosc, jak i na szerokosc, o pewna w przyblizeniu wielkosc stala, przy czym czynna po¬ wierzchnie katody umieszcza sie wspól- srodkowo wzgledem anody.Róznica pomiedzy szerokoscia i dlugo¬ scia anody i katody zalezy od odleglosci - 2 —pórmaAzy anoda i katoda. Jezeli np. plaskd anoda i plaska katoda sa umieszczone w odleglosci od siebie (w kierunku piono¬ wym) wynoszacej od 63 mm do 76 mm, to stwierdzono, iz osiaga sie wyniki zadowa¬ lajace, gdy kazda krawedz katody jest cofnieta ku srodkowi katody wzgledem od¬ powiedniej krawedzi anody o odleglosc równa 25 mm. Stwierdzono, iz odleglosc ta pozostaje niezmienna przy wytrawianiu plyt, których ksztalty i rozmiary zmienia¬ ja sie w pewnych dosc szerokich granicach.Pewne miejscowe zmiany przekroju po¬ przecznego drogi przeplywu pradu przez elektrolit pomiedzy anoda i katoda moga byc uskuteczniane przez podzielenie kato¬ dy na pewna liczbe czesci oraz nadanie tym czesciom rozmaitych wymiarów, badz tez przez umieszczanie poszczególnych cze¬ sci powierzchni katody w! róznych odleglo¬ sciach od anody, tak aby naprzeciw srod¬ kowej czesci anody znajdowala sie wieksza stosunkowo powierzchnia katody (o 6,5 cni2) niz naprzeciw czesci powierzchni anody znajdujacych sie w poblizu jej 'brzegów. Taka zmiana jest bardzo sku¬ teczna pod wzgledem osiagniecia celów wedlug wynalazku niniejszego, poniewaz zmienia liczbe jonów bedacych do rozpo¬ rzadzenia przy przenoszeniu pradu elek¬ trycznego po danej drodze lub danej gru¬ pie sasiadujacych ze soba dróg poszcze¬ gólnych.W urzadzeniach tego rodzaju jest rze¬ cza niezbedna lub korzystna zastosowac srodki umozliwiajace wprawianie elektro¬ litu w ruch. Ruch ten ma za zadanie zapew¬ nienie osiagniecia dwóch celów zasadni¬ czych. Jednym z tych celów jest podtrzy¬ mywanie zasadniczo jednakowego stanu calej masy elektrolitu pod wzgledem ste¬ zenia i temperatury.Drugim celem jest zapobiezenie wytwa¬ rzaniu sie osadów lub usuwanie osadów cial stalych lub gazów na powierzchni ka¬ tody oraz plyty podlegajacej wytrawianiu.Stopien, w jakim zjawiska! te -mo^a-w^* stapic, zalezy od warunków pracy oraz od rodzaju przedmiotu wytrawianego. W nie¬ których przypadkach pozadane jest pod¬ trzymywanie ruchu elektrolitu bez przerwy podczas zabiegu wytrawiania oraz w przerwach pomiedzy zabiegami poszczegól¬ nymi. W innych znów przypadkach poru¬ szanie elektrolitu podczas wytrawiania nie jest konieczne. W tych przypadkach wy¬ starczy poruszac elektrolit w przerwach pomiedzy okresami wytrawiania.Powyzszy warunek zastosowania srod¬ ków do poruszania elektrolitu zostal uwzgledniony przy opracowywaniu przy¬ kladu wykonania wynalazku niniejszego dajacego sie zastosowac w praktyce. W szczególnosci warunek ten moze spowodo¬ wac zwezenie granic zastosowania nie przewodzacych elektrycznosci przegródek do regulowania kierunku dróg, po których poruszaja sie jony w poblizu anody.W zamieszczonych ponizej ustepach o- pisanych jest w zwiazku z rysunkiem kilka przykladów zastosowania w praktyce roz¬ maitych sposobów osiagania celów wedlug wynalazku niniejszego.Na rysunku przedstawione sa urzadze¬ nia do wytrawiania elektrolitycznego plyt plaskich, przy czym fig. 1 przedstawia przekrój podluzny jednej odmiany tego urzadzenia; fig. 2 — przekrój poprzecznym wzdluz linii 7/ — II na fig. 1; fig. 3 i 4 przedstawiaja przekroje podluzne innych odmian urzadzenia; fig. 5 — widok z kon¬ ca katody urzadzenia wedlug fig. 4; fig. 6 — przekrój poprzeczny czwartej odmia¬ ny urzadzenia; fig. 7 — przekrój poprzecz¬ ny wzdluz linii VII — VII na fig. 6; fig. 8 i 9 przedstawiaja odpowiednio w widoku z góry i przekroju podluznym (wzdluz linii IX — IX) odmienne rozmieszczenie prze¬ gródek, które mozna zastosowac w urza¬ dzeniu wedlug fig. 6 i 7; fig. 10 przedsta¬ wia przekrój podluzny piatej odmiany u- — ¦¦ 3 —-Rzadzenia, a fig H -^- prztekrój poprzecziiy wzdluz linii X7 — Xl na fig. 10.W urzadzeniach przedstawionych na rysunku regulowanie drogi przeplywu pra¬ du przez elektrolit uskutecznia sie zarów¬ no przez nadawanie odpowiedniego ksztal¬ tu katodzie i umieszczenie jej, jak i przez zastosowanie przegródek. Do podparcia brzegów plyt dogodnie jest uzyc listewek ciagnacych sie w poprzek kapieli elektro¬ litycznej, umieszczonych nieco tylko poni¬ zej powierzchni elektrolitu i lezacych pod przeciwleglymi brzegami wytrawianej ply¬ ty. Dobrze jest tez uczynic te podpórki przesuwnymi, aby mozna bylo je dosto¬ sowywac do plyt róznych rozmiarów.Przy takim uzyciu podpórek dogodnie jest wyzyskac równiez te podpórki jako przegródki do regulowania drogi przeply¬ wu pradu pomiedzy anoda i katoda. Prze¬ gródki te ciagna sie ku dolowi od plyty wytrawianej ku katodzie i wywieraja pe¬ wien] wplyw na kierunek dróg pradu w po¬ blizu' brzegów plyty. Skutecznosc tych przegródek zalezy w znacznym stopniu od tego, jak blisko dochodza one do po¬ wierzchni katody.We wszystkich trzech urzadzeniach przedstawionych na fig. 1 — 5 wspólna ce¬ che stanowi zbiornik / napelniony w dwóch trzecich elektrolitem az do linii 2 i zaopa- triony w podpórki do podtrzymywania plyty wytrawianej 3 umieszczone tak, ze plyta ta znajduje sie tuz pod powierzchnia elektrolitu. Zbiornik jest równiez zaopa¬ trzony w ulozony wzdluz niego wal obro¬ towy 4 wyposazony w narzady sluzace do mieszania elektrolitu oraz do wywolywa¬ nia krazenia elektrolitu w zbiorniku.W urzadzeniach przedstawionych na fig, 1 i 3 katoda jest osadzona na tych na¬ rzadach mieszajacych i sama jest równiez takim narzadem. Zbiornik jest wykonany z materialu izolacyjnego lub tez wylozony takim materialem.Jezeli plyta 3 podlegajaca wytrawieniu jest wykonana z cynku, to zaleca sta wszystkie czesci urzadzenia zanurzane w elektrolicie wykonac badz z cynku, badz z materialu izolacyjnego. Równiez przy wy¬ trawianiu innych metali jest rzecza poza¬ dana, aby z elektrolitem nie stykal sie za¬ den metal odmienny od tworzywa plyty wytrawianej.Wzdluz kazdej ze scianek bocznych zbiornika w poblizu poziomu 2 powierzchni elektrolitu ciagna sie prety 5 oparte kon¬ cami na wspornikach 6. Dwa te prety slu¬ za jako podpory i prowadnice dwóch listw 7, na których opierana jest plytka 3 pod¬ czas wytrawiania jej. Listwy te ciagna sie w poprzek zbiornika na, praktycznie biorac, calej jego szerokosci i moga byc przesu¬ wane po pretach 5 tak, aby mozna bylo rozstawic je w nalezytej odleglosci od sie¬ bie w celu dostosowania ich do rozmiarów plyty podlegajace) wytrawianiu. W urza¬ dzeniach przedstawionych na rysunku ob¬ rabiane sa stosunkowo male plyty, tak iz kazda jest znacznie wieksza od anody.Listwy 7 wystaja ku dolowi tak, iz ich po¬ ziome krawedzie dolne znajduja sie w nie¬ wielkiej odleglosci od górnej czesci katody.Wskutek tego listwy te stanowia skutecz¬ ne w dzialaniu przegrody zapobiegajace nadmiernemu wytrawianiu brzegów plyty 3 spoczywajacej na powierzchniach podpo¬ rowych 8 listw 7.Polaczenie elektryczne z plyta 3 uzy¬ skuje sie za pomoca kontaktu 9, który sklada sie z krazka 10 z tegoz metalu, co i plyta 3, oraz pochwy U z materialu izola¬ cyjnego tworzacej obsade) krazka 10 i kon¬ ca kabla gietkiego 12. W powierzchni dol¬ nej krazka 10 znajduje sie wglebienie. Sku¬ teczne polaczenie elektryczne osiaga sie dzieki ciezarowi kontaktu 9, przy czym nie stosuje sie zadnego polaczenia mechanicz¬ nego pomiedzy kontaktami i plyta wytra¬ wiana, tak iz kontakt 9 moze byc z latwo¬ scia podnoszony z plyty i w razie potrzeby -^ 4 -nakladany1ponownie podczas wytrawiania plyty.W urzadzeniu przedstawionym na fig. 1 i 2 katoda posiada postac bebna dziurko¬ wanego 13 osadzonego na wale 4 za po¬ srednictwem tarcz 14 z materialu izolacyj¬ nego. Polaczenie elektryczne bebna 13 z wialem 4 osiaga sie za pomoca tarczy 15 za¬ opatrzonej w kolnierz i umieszczonej w poblizu jednej z tarcz 14. Pozostala czesc walu 4 znajdujaca sie w zbiorniku najle¬ piej jest zaopatrzyc w powloke z materialu izolacyjnego.Wal 4 fest osadzony w lozyskach liimie- szczonych w oslonach 16 i wystaje na ze¬ wnatrz swym prawym koncem, na którym osadzone jest kolo pasowe 17, za pomoca którego wal ten jest napedzany. Prad elek¬ tryczny jest doprowadzany do walu za po¬ moca pierscienia slizgowego 18 osadzonego Hat nim oraz szczotki 19 polaczonej z ka- Mem 20. Katoda 13, dzieki swemu ksztal¬ tów walcowemu, jest bardziej zblizona w plaszczyznie rysunku do wytrawianej ply¬ ty niz do brzegów plyty. Zapewnia to rów¬ nomiernosc wytrawienia plyty i zapobiega Wszelkiemu nadmiernemu wytrawieniu jej czesci polozonych po prawej i lewej stro¬ nie plaszczyzny rysunku (fig. 2). Sa to brzegi plyty niezasloniete przegrodami u- tworzonymi z listw 7. Przy takim wykona¬ niu urzadzenia osiaga sie bardzo znaczne zblizenie do zupelnej równomiernosci wy¬ trawienia calej powierzchni plyty, której rozmiary moga przy tym wahac sie w dosc szerokich granicach.Na kazdym koncu bebna 13 umieszczo¬ ny jest narzad obrotowy 2/ wprawiajacy elektrolit w obieg. Wnetrze tego narzadu laczy sie; z wnetrzem bebna za pomoca otworów 22 wykonanych w tarczy 14.Kazdy z tych narzadów sklada sie z dwóch tarcz osadzonych na wale 4 i pier¬ scienia umieszczonego pomiedzy tymi tar¬ czami i posiadajacego szereg otworów 23 wywierconych w nim w kierunku promieni.Narzady te sa wykonane z materialu izo¬ lacyjnego. Dzialanie tych narzadów powo¬ dowane ruchem obrotowym walu 4 polega na zasysaniu elektrolitu przez otwory bebna 13 do jego wnetrza, a nastepnie przez otwory 22 do wnetrza narzadów 21, z któ¬ rych elektrolit jest wyrzucany na zewnatrz przez otwory 23.W celu zapobiezenia niepozadanemu poruszaniu powierzchni kapieli i zapewnie¬ nia nalezytego krazenia elektrolitu glówna (przewazna) czesc górnej powierzchni ka¬ pieli jest oddzielona od jej czesci konco¬ wych za pomoca przegródek 24, które cia¬ gna sie ku dolowi od górnych krawedzi zbiornika i siegaja nieco ponizej poziomu 2 powierzchni elektrolitu. Kazdy wiec narzad tloczacy 21 wytlacza elektrolit przez swa powierzchnie obwodowa do przestrzeni mieszczacej sie pomiedzy odpowiednia przegródka 24 i scianka zbiornika. Waskie te komory najlepiej jest przykryc od góry, lecz zamkniecie to nie powinno byc szczel¬ ne, aby gazy wywiazujace sie w tej prze¬ strzeni mogly uchodzic na zewnatrz.W odmianie urzadzenia przedstawionej na fig. 3 katoda jest równiez osadzona na wale tak, aby mogla1 obracac sie i stanowi¬ la czesc urzadzenia do wywolywania kra¬ zenia elektrolitu. Jak i w odmianie przed¬ stawionej na fig. 1, prad' elektryczny jest doprowadzany do katody za posrednic¬ twem walu 4, pierscienia slizgowego 18, szczotki 19 i kabla 20. Katoda sklada sie z pewnej liczby pierscieni metalowych 25 u- mieszczonych naprzemian z pierscieniami 26 z materialu izolacyjnego. Dwa te zespo¬ ly pierscieni sa utrzymywane pomiedzy tarczami koncowymi 27 za pomoca srub 28 sluzacych jednoczesnie do doprowadzania pradu z walu 4 do pierscieni katody. W tej odmianie wykonania, jak i w odmianie we¬ dlug fig. 1, ksztalt walcowy katody prosto¬ padlej w przekroju poprzecznym do jej osi podluznej przyczynia sie do nalezytego rozdzialu gestosci pradu, plynacego pomie- _ 5 —dzy anoda i katoda, w plaszczyznach pro¬ stopadlych do osi podluznej walu 4.W odmianie urzadzenia przedstawionej na fig. 3 zastosowana jest ponadto podob¬ na regulacja w plaszczyznach pionowych, równoleglych do osi walu 4. Powodowane to jest tym, ze srednice tarcz 25 zmniej¬ szaja sie stopniowo w kierunku od srodka katody ku jej koncom.Wystajace do góry czesci pierscieni 26 rozmieszczonych pomiedzy pierscieniami 25 katody sluza jako przegródki równiez regulujace w pewnej mierze rozdzial pra¬ du.Pierscienie 26 posiadaja otworki 29 wywiercone w kierunku promieni, które jak to widac z fig. 3, sluza do powodowania podczas obrotu walu 4 odplywu elektrolitu w kierunku promieni z wnetrza katody na zewnatrz. Elektrolit moze doplywac do wnetrza pierscieni 25 i 26 otworami 30 wy¬ konanymi w tarczach koncowych 27. W ten sposób moze byc wywolywane krazenie elektrolitu. Mozna równiez zastosowac do tego celu urzadzenie, podobne do uwidocz¬ nionego na fig. 1, przez dolaczenie narza¬ dów tloczacych, np. narzadów 21, do ze¬ wnetrznych powierzchni tarcz koncowych 27. W takim przypadku elektrolit doplywa do wnetrza katody przez otworki 29 i wy¬ plywa na zewnatrz przez Otwory 23 narza¬ dów tloczacych 21, poniewaz narzady te posiadaja srednice wieksza od srednicy pierscieni 26.W odmianie urzadzenia przedstawionej ha fig. 4 katoda jest nieruchoma i posiada postac kratownicy przestrzennej, utworzo¬ nej z pretów 31. Jak to uwidoczniono na fig. 5, prety te posiadaja ksztalt pólkoli¬ stych palajków o wystajacych na zewnatrz koncach osadzonych w listwach podporo¬ wych 32 pokrytych materialem izolujacym.Listwy 32 tworza polaczenie elektryczne z odizolowanymi przewodami elektrycznymi 33 umieszczonymi przy bocznych sciankach zbiornika, Kratownica jest oparta na Wspornikach 34 przymocowanych do scia¬ nek zbiornika. W tym przypadku nalezyty rozdzial pradu osiaga sie nie tylko dzieki pólkolistemu ksztaltowi palaków, lecz i dzieki podzialowi katody na prety oraz rozmieszczeniu tych pretów w róznych od¬ stepach od siebie, mianowicie sa one roz¬ mieszczone blizej siebie posrodku katody niz przy jej koncach, jak to uwidoczniono wyraznie na fig. 4. Mieszanie elektrolitu uskutecznia sie za pomoca bebna 35 osa¬ dzonego na wale 4 i zaopatrzonego w otworki 36 wywiercone w kierunku pro¬ mieni oraz w otwory 37 w sciankach czolo¬ wych. W tym przypadku elektrolit wyply¬ wa z bebna na zewnatrz przez otworki w jego powierzchni obwodowej. Przez pola¬ czenie bebna 35 z dwoma narzadami tlo¬ czacymi 21 rozmieszczonymi tak, jak po¬ kazano na fig. 1, mozna spowodowac do* plyw elektrolitu do wnetrza bebna 35 przez otworki jego powierzchni obwodo¬ wej i wyplyw elektrolitu na zewnatrz poza narzady tloczace, umieszczone w poblizu scianek zbiornika.Na fig. 6 i 7 przedstawiona jest nastep¬ na odmiana urzadzenia, w której katoda jest plaska plyta umieszczona równolegle do anody. Regulowanie stopnia wytrawia¬ nia rozmaitych czesci anody jest usku¬ teczniane w tym przypadku tylko za po¬ moca przegródek. Katode stanowi plyta dziurkowana • 38 ciagnaca sie w poprzek kapieli elektrolitycznej i nieco pochylona wzgledem plaszczyzny poziomej. Anoda 3 jest ustawiona pod takimze katem do po¬ ziomu w odpowiedniej odleglosci od kato¬ dy tuz pod poziomem 2 powierzchni elek¬ trolitu w zbiorniku.Pod katoda umieszczony jest beben dziurkowany 39 z materialu izolacyjnego wyposazony na kazdym koncu w narzad tloczacy 23 laczacy sie z wnetrzem bebna 39 za pomoca otworów 22. Górne czesci narzadów tloczacych znajduja sie w komo¬ rach oddzielonych od pozostalej czesci — 6 —zbiornika przegródkami 24. Osadzenie i na¬ ped tego urzadzenia do wywolywania kra¬ zenia elektrolitu sa takiez same, jak przed¬ stawiono na fig. 1.W urzadzeniu wedlug fig. 6 i 7 prze¬ gródki 24 dochodza ku dolowi az do po¬ wierzchni katody 38. Pod urzadzeniem mieszajacym elektrolit, w poblizu dna zbiornika, umieszczona jest dziurkowana plyta 40 zi materialu izolacyjnego. Plyta ta sluzy jako sito, pod którym gromadzi sie mialko rozdrobiony metal wytrawiany z anody i opadajacy na dno zbiornika. Ma¬ terial ten. opada przez otworki plyty 40, która zabezpiecza go od dzialania urzadze¬ nia mieszajacego elektrolit, dzieki czemu material ten gromadzi sie pod plyta 40. Z tego miejsca material ten moze byc usuwa¬ ny od czasu do czasu, gdy sie go zbierze odpowiednio duza ilosc.Jezeli do regulowania rozdzialu pradu stosowane sa tylko przegródki, to zada¬ niem tych przegródek jest pozbawienie moznosci dzialania cale} powterzclmi ka¬ tody, z wyjatkiem tej czesci powierzchni katody, która znajduje sie pod anoda i jest mniejsza od powierzchni anody, ze wzgle¬ du na przykrycie listwami podpierajacymi wszystkich czterech jej brzegów.W odmianie urzadzenia wedlug fig. 7 dwie takie przegródki tworza listwy pod¬ porowe 41 i 42, z których jedna jest umie¬ szczona przy jednej z podluznych scianek bocznych zbiornika, a druga — wzdluz jednej granicy wolnej powierzchni elektro¬ litu. Przegródki te sluza jednoczesnie jako podpory anody posiadajac w tym celu stopnie 43 i 44. Jedna z tych przegródek stanowi równiez listwa poprzeczna 45 da¬ jaca sie przesuwac wzdluz kapieli elektro¬ litycznej; jednym koncem listwa ta jest osadzona na, precie 46, a drugim — na stop¬ niu 43 przegródki 41. Listwa poprzeczna 45 posiada stopien 47, który stanowi trze¬ cia podpore anody 3. Czwarta przegródke tworzy podluzna rama skladajaca sie z ra¬ mion "poziomych 49 i 50 otaz pionowych ramion koncowych 51. Ramie 49 posiada postac listwy ulozonej na 'katodzie dziur¬ kowanej 38 i zachodzacej na wlasciwa odleglosc na odpowiedni brzeg anody. Ra¬ mie 50 slizga sie jednym koncem po stopniu 44 przegródki 42, a drugim przesuwa sie w otworze szczelinowym 61 listwy poprzecz¬ nej 45. Ramiona 49 i 50 ciagna sie przez cala dlugosc katody i sa polaczone ze soba ramionami 51. Ramie 50 posiada na jed¬ nym boku wykladzine gumowa 52, w któ¬ rej wykonany jest rowek, w który wsuwa- ny jest brzeg anody 3. Podczas przygoto¬ wania urzadzenia do wytrawiania danej plyty przesuwne ramie 50 i listwa 45 sa ustawiane w polozenie wlasciwe tak, aby uchwycily one plyte podlegajaca wytra¬ wianiu, która wtedy lezy na stopniach 43, 44 i 47 i styka sie z wykladzina gumowa 52. Celem tej wykladziny jest zapewnienie nalezytego ujecia tego brzegu plyty wytra¬ wianej i zapobiezenia w ten sposób prze¬ chodzeniu do góry pecherzyków gazu doo¬ kola krawedzi plyty, co spowodowaloby nierównomierne wytrawienie plyty przy jej brzegach lub w poblizu nich, W miejscach, w których ramiona 49 i 50 przechodza przez listwe poprzeczna 45, znajduja sie otwory szczelinowe 61 i 62.Otwór 61 jest zamykany, zasuwka 63. Za¬ suwka63 posiada otwór odpowiadajacy wielkoscia ramieniu 50, które przesuwa sie przez ten otwór swobodnie podczas swego ruchuj w kierunku podluznym, lecz pociaga za soba zasuwke 63 przesuwajac sie wzdluz otworu szczelinowego 61. Zasuwka 63 sty¬ ka sie z powierzchnia listwy poprzecznej, sasiadujaca z otworem 61, za pomoca je¬ zyczka 64, który posuwa sie w rowku wy¬ stajacej czesci zewnetrznej 65 listwy po¬ przecznej. Szczelina 61 i zasuwka 63 po¬ siadaja takie rozmiary, ze gdy ramie 50 zostaje przesuniete na zewnatrz w celu do¬ stosowania ramy do najwiekszego rozmia¬ ru plyty wytrawianej, to zasuwka 63 za- - 7- |slania wlasnie ta czesc otworu 61, która przylega do plyty. W ten sposób zapobie¬ ga sie doplywowi pradu przez elektrolit d© tylnej powierzchni plyty wytrawianej przez otwór szczelinowy 61.Jest rzecza jasna, ze listwy podporo¬ we 41 i 42 oraz listwa poprzeczna 45 za¬ mykaja z trzech stron przestrzen mie¬ szczaca sie pomiedzy anoda i katoda.Cawarta strona pozostaje otwarta pomie¬ dzy poaiomyim ramionami 49 i 50. Umozli¬ wia to przeplyw elektrolitu przez te prze¬ strzec pomiedzy anoda i katoda. Elektro¬ lit doplywa do niej pomiedzy ramionami 49 i 50, splywa w dól przez otworki kato¬ dy 38 i wplywa do wnetrza bebna dziurko¬ wanego 39, z którego zostaje odprowadzo¬ ny za pomoca narzadów tloczacych 23 ku sciankom zbiornika, przy których elektro¬ lit powraca' na swe miejsce poczatkowe konczac swój cykl krazenia. Nie ma potrze¬ by wytwarzania silniejszego pradu elektro¬ litu w przestrzeni mieszczacej sie pomie¬ dzy anoda i katoda. Jest tylko rzecza nie¬ zbedna, aby prad ten wystarczal do zapo¬ biezenia wytwarzaniu sie znaczniejszej róznicy pomiedzy temperatura lub steze¬ niem elektrolitu w tej czesci) kapieli a tem¬ peratura i stezeniem elektrolitu w pozo¬ stalych czesciach kapieli oraz wystarczal do usuniecia pecherzyków gazu lub czastek metalu, które moglyby wydzielic sie w tej przestrzeni.Wystajace do wewnatrz kapieli czesci listw podporowych 41 i 42, czesc dolna li¬ stwy poprzecznej1 45 oraz brzeg wewnetrz¬ ny ramienia 49 zaslaniaja nieco katode, tak iz czesc jej powierzchni znajdujaca sie bezposrednio pod brzegami plyty wytra¬ wianej nie pracuje. Z powodu koniecznosci pozostawienia wolnego przejscia pomiedzy ramionami 49 i 50 staje sie rzecza mozli¬ wa, ze brzeg katody znajdujacy sie za ra¬ mieniem 49 wezmie w pewnych okoliczno¬ sciach udzial w elektrolizie, co spowoduje nadmierne wytrawienie, brzegu anody w poblizu wykladziny gumowej 52. W neto zapobiezenia tej mozliwosci krawedz zer wnetrzna ramienia 49 moze byc wyposa¬ zona w gietkie przedluzenie, np. listwe lub arkusz gumowy przykrywajacy czesc ka¬ tody mieszczaca sie pomiedzy ramieniem 49 i wyzsza krawedzia katody. Takie giet¬ kie przedluzenie jest uwidocznione na fig. 6 i 7 w postaci arkusza gumowego 53 przyr mocowanego do tylnej krawedzi ramienia 49 i do listewki 54 oraz zwisajacego w w postaci petli pomiedzy wyzsza krawe¬ dzia katody 38 i listewka 54. Urzadzenie takie umozliwia przesuwanie ramienia 49 nad katoda na odleglosc niezbedna do do¬ pasowania urzadzenia do rozmaitych roz¬ miarów plyt wytrawianych, z jednocze¬ snym zapewnieniem skutecznego zaslonie¬ cia anody przy wszelkich polozeniach ka¬ tody od czesci katody znajdujacej sie za ramieniem 49.Jest rzecza jasna, ze w urzadzeniu we¬ dlug fig. 6 i 7 plyte wytrawiana trzeba za¬ wsze umieszczac w jednym z rogów zbior¬ nika,1 Moze to byc niewygodne w razie wy¬ trawiania plytek malych, gdy umieszczenie plyty wytrawianej bardziej posrodku zbior¬ nika byloby dogodniejsze dla obslugi u- rzadzenia, W celu unikniecia koniecznosci pracy w jednym z rogów zbiornika moze byc zastosowane urzadzenie przedstawione na fig. 8 i 9. Urzadzenie to posiada dwie listwy poprzeczne podobne do listw 45 uwi¬ docznionych na fig. 6. Listwy te sa ozna¬ czone liczbami 55 i 56. Ich czesci dolne wy¬ staja do wewnatrz kapieli i tworza prze¬ gródki 57 i 58.Ponad tymi czesciami tworzacymi prze¬ gródki znajduja sie stopnie 59 i 60, na któ¬ rych opiera sie plyta wytrawiana. Dwie te listwy przesuwne wspóldzialaja z prze¬ gródka nieruchoma 41 posiadajaca stopien 43 równiez sluzacy do podtrzymywania plyty wytrawianej.Przegródka 41 jest przymocowana do scianki zbiornika w polozeniu przedstawic- — 8¦ —iryim ma fig. 7. Listwy przesuwne 55 i 56 sa podparte aa jednym koncu na stopniu 43, a na drugim koncu — za pomoca preta 46.Dzieki temu moga one byc przesuwane wzdluz zbiornika i ustawiane w dowolne polozenie w celu dostosowania ich do roz¬ miarów plyt wytrawianych. Na fig. 9 plyta 3 jest przedstawiona w polozeniu zajmo¬ wanym przez nia podczas wytrawiania. Na fig. 8 plyta ta zostala pominieta. Czwarta przegródke stanowi rama podobna, do ra¬ my utworzonej z czesci 49, 50 i 51 i pnzed- stawionej na fig. 6 i 7, z wyjatkiem tego, ze dwa ramiona pionowe 51 sa umieszczone na zewnetrznych koncach ramy w urza¬ dzeniu przedstawionym na fig. 8 i 9.Wzdluz krawedzi wewnetrznej ramienia 50 umieszczona jest wykladzina gumowa 52 tak samo, jak i w urzadzeniu przedsta¬ wionym na fig. 6 i 7.Podobnie jak w urzadzeniu wedlug fig. 6 i 7 listwy poprzeczne 55 i 56 posiadaja otwory szczelinowe 61 i 62 zaopatrzone w zasuwki 63; przez otwory tel przesuniete sa ramiona 50 i 49 ramy. Inna odmiana urza¬ dzenia/ w której kartodle stanowi plaska plyta umieszczona równolegle do anody, jestprzedstafwiona na fig. 10 i 11. W urza¬ dzeniu tym jedna z przegródek stanowi gietki arkusz wykonany w postaci tasmy okreznej posuwajacej sie po dlwóch wal¬ kach prowadniczych; druga przegródke stanowi ustawiona pionowo listwa, ciagna¬ ca sie przez cala szerokosc katody i dajaca sie przesuwac prostopadle do krawedzi wzmiankowanej poprzednio przegródki. U- rzadzenie to umieszczone jest jako calosc na ramie z twardego drzewa umieszczonej wewnatrz zbiornika 1, lecz nie przymoco¬ wanej do jego scianek, tak iz zawartosc zbiornika moze byc wyjeta z niego w calo¬ sci w razie potrzeby. Ulatwia to wykonanie zbiornika z materialu izolacyjnego. Zbiornik ten moze byc wykonany np. z porcelany.Glówne czesci skladowe wzmiankowa¬ nej ramy stanowia slupki pionowe 66, na których umieszczone sa dwie beleczki boczne 67 polaczone ze soba leleozka po¬ przeczna 68.Katoda posiada postac plaskiej, nie- dziurikowanej plyty 69 umieszczonej po¬ miedzy beleczkami bocznymi 67. Na kato¬ dzie lezy krata 70. Krate te stamowi posia¬ dajaca otwory plyta z materialu izolacyj¬ nego ulozona na górnej powierzchni kato¬ dy i dajaca sie przesuwac po tej powierzch¬ ni w tyl lub naprzód za pomoca dzwigni 71 osadzonej na czopie 72 umieszczonym w jednej z beleczek 67. Dzieki temu rucho¬ wi zwrotnemu za pomoca kraty tej mozna oczyszczac górna powierzchnie katody od osadu luznego materialu wytrawianego lub innych substancji. Wystarczy tylko poru¬ szac krata od1 czasu do czasu, aby zapobiec tworzeniu sie zbyt duzego osadu. W po¬ blizu kazdego konca beleczek bocznych 67 osadzone sa w lozyskach umieszczonych na beleczkach dwa walki 73 opasane gumowa tasma okrezna 74, której tok górny posu¬ wa sie po kracie 70. Rudi tasmy jest po¬ wodowany slimakiem i slimacznica sprze¬ zonymi (fig. 10) z prawym walkiem 73 i obracanymi za pomoca raczki 75 osadzonej na walku pionowym. Tasma 74 skladaj sie z dwóch zasadniczo równych sobie czesci, z których jedna, uwidoczniona w lewej cze¬ sci fig. 10, ciagnie sie przez cala szerokosc katody, tworzac nieprzerwane pokrycie tej czesci katody, na której lezy. Druga czesc tasmy tworza dwie waskie wstegi, po jednej z kazdego boku tasmy glównej. Wstegi te przykrywaja tylko brzegi katody. Do gór¬ nej powierzchni glównej czesci tasmy przymocowana jest listewka usztywnialaca 76, która moze byc wykonana z gumy twardej. Tuz za listewka usztywniajaca, w poblizu jednego z brzegów tasmy, umiesz¬ czony jest na tasmie trzpieniek pionowy 77, Pomiedzy beleczkami bocznymi 61 umieszczona jest przegródka poprzeczna 78, znajdujaca! sie na fig. 10 w poblizu pra¬ wego konca katody i posiadajaca wystep — 9 —70 x pochylej powierzchni wyposazony w górnej czesci w stopien. Na stopniu tym lezy jeden brzeg plyty 3 podlegajacej wy- ' trawieniu. Wystep 79 sluzy równiez jako przegródka i przykrywa brzeg katody na pozadana glebokosc. Czesc górna prze¬ gródki poprzecznej 78, która wystaje po¬ nad poziom 2 powierzchni elektrolitu, za¬ slania przylegajaca do niej krawedz plyty 3 i jej tylna .powierzchnie od doplywu pra¬ du elektrycznego.Przy drugiej krawedzi plyty przegródke tworzy tasma 74 orazl jej listwa usztywnia¬ jaca 76. Tasme te przesuwa sie za pomoca raczki 75 tak dlugo, az trzpieniek 77 ze¬ tknie sie z krawedzia plyty 3. Dwie pozo¬ stale krawedzie plyty sa podiparte i zaslo¬ niete tak, jak przedstawiono na figi. 11. Po jednej stronie plyty na beleczkach bocz¬ nych 67 umocowana, jest przegródka 80, wystajaca ku przodowi na pozadana odle¬ glosc swa krawedzia dolna i wyposazona w swiej górnej czesci w stopien, na którym opiera sie plyta 3. Po drugiej stronie plyty znajduje sie przegródka przesuwna 81, która równiez posiada wystajaca dolna kra»wedz i stopien, na którym spoczywa plyta 3. Przegródka ta moze byc przesu¬ wana po katodzie, poniewaz jest osadzoma jednym koncem na precie 82, a drugim koncem opiera sie na stopniu wystepu 79.Na fig. 10 i 11 nie uwidoczniono zadne¬ go urzadzenia do mieszania elektrolitu. U- rzadzenie takie moze byc jednak umie¬ szczone w rafcie potrzeby w dolnej czesci zbiornika lub przy jego koncach.Zastosowanie kraty oczyszczajacej 70 zastepuje w pewnej mierze zastosowanie specjalnego urzadzenia do mieszania elek¬ trolitu.Anoda i katoda, uwidocznione na fig. 10 i 11, moga byc pochylone wzgledem po¬ ziomu pod niewielkim katem (1 : 15). Jak i w odmianie urzadzenia przedstawionej na fig. 6 i 7 pochylenie to sprzyja w tym przypadku ruchowi pecherzyków gaizu i czastek cial stalych w poprzek powierzchni anody/ Pochylenie powyzsze latwo jest osiagnac przez podniesienie jednego boku lub jednego konca ramy przez nadanie wiekszej dlugosci odpowiednim pionowym slupkom podporowym.Jest wogóle rzecza korzystna wykonac z gumy kazda z powierzchni, na krawedzi której spoczywa plyta anodowa, aby wy¬ tworzyc sprezyste podpory zapewniajace nalezyte zetkniecie sie plyty z podporami i zapobiec gromadzeniu sie w tych miej¬ scach pecherzyków gazu lub czastek cial stalych.Przyklady uwidocznione na rysunku i opisane powyzej wyjasniaja, w jaki sposób moze byc zmieniane i urozmaicane prze¬ wodnictwo elektrolitu na poszczególnych równoleglych drogach pradu pomiedzy a- noda i katoda. W sposobie, przy którym odleglosci pomiedzy poszczególnymi punk¬ tami anody i katody sa rózne, rozmaitosc te mozna osiagnac przez wyposazenie ka¬ tody w powierzchnie krzywa i odchylajaca sie w kierunku od srodka! ku jej bokom.Na fig. 1, 2 i 4 katoda jest wygieta w jednej tylko plaszczyznie. Na fig. 3 kato¬ da jest wygieta w dwóch prostopadlych od siebie plaszczyznach, przy czym krzywizna w jednej z nich jest spowodowana walco¬ wa postacia pierscieni katodowych, a w drugiej — róznica w srednicy tych pier¬ scieni. Na figurach tych uwidocznione zo¬ staly katody o najprostszym ksztalcie wal¬ cowym. Jezeli taka prosta postac nie wy¬ starcza do osiagniecia pozadanego rozdzia¬ lu pradu, to mozna jej, dzialanie spotego¬ wac za pomoca nieruchomych czesci meta¬ lowych, umieszczonych po obydwóch stro¬ nach walcowego kadluba katody. W tym celu np. palaki 31 uwidocznione na fig. 5 moga posiadac przedluzenia boczne, wy¬ giete w odpowiedni sposób. Przerwanie jednolitosci powierzchni katody badz przez podzielenie jej na kilka oddzielnych cze¬ sci, jak na fig. 3 i 4, badz tez pjrziez wyko- — 10 —nanie *w niej -otworów, jakui fig. 1, wyka¬ zuje me tylko zalety opisane powyzej w zwiazku z wymienionymi figurami, lecz po¬ siada ponadto te zalete, ze samorzutnie przyczynia sie do zapobiezenia zageszcza¬ niu sie pradu w pewnych miejscach anody.Zastosowanie kraty wedlug fig. 10 i 11 daje podobne wyniki. Zamiast kojarzenia ze soba przesuwnej tasmy i przesuwnej przegródki pionowej, uwidocznionych na fig. 10 i 11, pozadane zasloniecie czesciowe katody moze byc uskuteczniane, .gdy cho¬ dzi o dwa brzegi takiej! zaslony, za pomoca dwóch gietkich wsteg umieszczonych pod prostymiHkatem do siebie i podobnych do wsteg uwidocznionych na fig. 10 i 11. PL