W technice czestokroc czynione sa usi¬ lowania otrzymywania fenoli z ich roztwo¬ rów wodnych. Ma to np. miejsce w przy¬ padku usuwania fenoli z techniczych wód sciekowych, z urzadzen do suchej destyla¬ cji, z koksowni lub z urzadzen do uwodor¬ niania pod cisnieniem. Fenol, zawarty w tych wodach sciekowych, winien byc z nich usuniety przed odprowadzeniem ich do rzek lub do innego rodzaju scieków.Proponowano juz, aby w tym celu wody sciekowe wylugowywac nierozpuszczajace- mi sie w wodzie rozpuszczalnikami fenoli, jak np, benzenem lub fosforanem trójkre- zylowym. Jednakze te sposoby wylugowy- wania, zwlaszcza w przypadku stosowania fosforanu trójkrezylowego, sa zwiazane z pewnemi trudnosciami wskutek tego, iz pewne substancje o nieznanej blizej budo¬ wie, zawarte w wodach sciekowych, dziala¬ ja jak emulgatory i powoduja powstawanie emulsji z cieczy wodnistej i srodka, uzyte¬ go do wylugowywania. Zjawisko- to utrud¬ nia bardzo techniczne przeprowadzenie sposobu wylugowywania fenoli, poniewaz zmniejsza stopien sprawnosci wylugowy-wania, zmniejsza wydajnosc urzadzenia i *¦ powoduje straty srodków do wylugowywa- - ' ' *Tli£ ^ *'¦ *% **'f%'4 ¦» / obecnie stwierpfeono^ ze fenole mozna , otrzymywac z wszelkiego rodzaju ich roz¬ tworów wodnych, zwlaszcza z wód scieko¬ wych, bez wyzej wymienionych trudnosci, w ten sposób, ze te roztwory wodne podda¬ je sie destylacji rektyfikujacej; w kolum¬ nie. Okazalo sie mianowicie zupelnie nie¬ spodziewanie, ze z roztworów wodnych, na¬ wet w przypadku, gdy sa one zianieczy- szczone znacznemi ilosciami soli i innych cial, mozna odpedzic calkowicie fenole za- pomoca destylacji rektyfikujacej w tempe¬ raturze nizszej od temperatury, wrzenia wody nawet w tym przypadku, gdy punkt wrzenia destylowanej mieszaniny wody i fenoli znajduje sie czestokroc mniej, niz o 1°C ponizej punktu wrzenia czystej wody.Jako produkt destylacji otrzymuje sie przytem skroplimy wodne, stosunkowo bo¬ gate w fenol i zawierajace znaczna czesc fenoli, znajdujacych sie w wyjsciowym roztworze wodnym. Destylacje mozna prze¬ prowadzic w ten sposób, ze roztwory wod¬ ne moga byc w dowolnym stopniu pozba¬ wiane zawartych w nich fenoli, tak iz pp destylacji mozna ciecze te bezposrednio odprowadzac do rzek lub do innego rodza¬ ju scieków nawet wówczas, gdy stawiane sa pod tym wzgledem szczególne wymaga¬ nia.Wodne skropliny fenolowe, otrzymy¬ wane przy destylacji, sa czesto tak juz ste¬ zone, ze po ochlodzeniu nie tworza cieczy jednorodnej, lecz rozdzielaja sie na dwie warstwy, z których jedna sklada sie, prak¬ tycznie biorac, wylacznie z fenoli, a druga z nasyconego roztworu wodnego fenoli. Po rozdzieleniu tych warstw otrzymuje sie czesc fenoli bezposrednio.Warstwe wodna mozna bez zadnych trudnosci uwolnic od zawartych w niej fe¬ noli zapomoca dowolnego ze znanych spo¬ sobów wylugowywania, np. stosujac do te¬ go celu fosforan trójkrezylowy. Postepuje sie przytem najkorzystniej w ten sposób, ze fenoli nie usuwa sie z wodnych skroplin mozliwie jak najdokladniej, lecz skroplony produkt destylacji, po usunieciu z niego glównej ilosci fenoli przez wylugowanie, poddaje sie ponownie destylacji wraz z nowemi ilosciami roztworu wodnego, podle¬ gajacego obróbce.Mozna równiez postepowac w ten spo¬ sób, ze wodna warstwe skroplin dodaje sie bezposrednio do roztworu wodnego, podda¬ wanego obróbce. Jednakze naogól, z powo¬ du znacznej róznicy w stezeniach wyjscio¬ wego roztworu Godnego i wodnej warstwy skroplin, nalezy te warstwe wodna po po- nownem ogrzaniu, np. zapomoca wymiany ciepla z goraca ciecza, opuszczajaca, chlod¬ nice kolumny, wprowadzic ponownie bez¬ posrednio do odpowiedniego miejsca ko¬ lumny destylacyjnej. , Sposób opisany mozna wykonywac pod cisnieniem zwyklem, zwiekszonem lub zmniejszonem. Jako kolumny destylacyjne nadaja sie wszelkiego rodzaju kolumny znaue, np. z dalami wypelniajacemi lub z pólkami dzwonowemi.Przy traktowaniu wód sciekowych, za¬ wierajacych wolny amonjak lub amonjak w postaci zwiazków Jotnych, w niektórych przypadkach daje sie w górnej czesci ko¬ lumny rektyfikacyjnej zauwazyc znaczne nagromadzenie amonjaku, co zaklóca sprawnosc procesu. W tym, przypadku mozna znacznie zwiekszyc dzialanie rekty¬ fikujace kolumny przez przeprowadzenie destylacji rektyfikujacej w obecnosci dwu* tlenku wegla lub zawierajacych go gazów.Dwutlenek wegla mozna przytem wprowa¬ dzac bezposrednio do kolumny, badz tez wody sciekowe nasycac dwutlenkiem wegla przed ich wprowadzeniem do kolumny.Dzieki temu nietylko uzyskuje sie doklad¬ niejsze usuniecie fenoli z wód sciekowych, niz w przypadku niestosowania dwutlenku wegla, lecz równiez zmniejsza sie znacznie ^zuzycie pary, niezbednej do rektyfikacji.Jednoczesnie dzieki temu sposobowi pracy uzyskuje sie znacznie lepsze wydzielenie fenoli z nasyconych roztworów fenolowych.Wprowadzany dwutlenek wegla wypiera siarkowodór, zawarty ewentualnie w trak¬ towanej cieczy wodnistej; prócz tego feno¬ le otrzymuje sie w znacznie czystszej po¬ staci.Dwutlenek wegla usuwa sie wraz z amonjakiem w sposób odpowiedni z obiegu kolowego goracych skroplin. Roztwór we¬ glanu amonu, otrzymywany w ten sposób, mozna przerabiac na siarczan amonu.Niniejszy sposób pracy daje szczególnie dobre wyniki przy traktowaniu wód scieko¬ wych, otrzymywanych podczas suchej de¬ stylacji wegla brunatnego i przy uwodor¬ nianiu wegla brunatnego, gdyz zawieraja one bardzo czesto amonjak, przyczem jed¬ noczesnie z otrzymywaniem czystych fenoli mozna w sposób ekonomiczny odzyskiwac amonjak zawarty w tych wodach.Przyklad I. (Patrz fig. 1 rysunku). Do kolumny destylacyjnej 1 wprowadza sie na godzine 400 litrów wód sciekowych o za¬ wartosci okolo 6 g fenoli w litrze przez urzadzenie do wymiany ciepla 2 i przewód 3. Ciecz te ogrzewa sie do wrzenia zapomo- ca wezownicy ogrzewczej 4, wbudowanej w dolna czesc kolumny. Po dokladnem roz- frakcjonowaniu par utworzonych, uchodza one z kolumny przewodem 5 i dostaja sie do chlodnicy 6, w której zostaja oziebione w takimi stopniu, ze nastepuje calkowite ich skroplenie. Wieksza czesc utworzonych skroplin kieruje sie zpowrotem do kolum¬ ny przewodem 7, mniejsza zas czesc prze¬ plywa chlodnica 8 do zbiornika 9. W zbior¬ niku otrzymuje sie na godzine 60 litrów destylatu o zawartosci 38,5 g fenoli w li¬ trze, z czego w zwyklej temperaturze roz¬ puszcza sie w wodzie tylko okolo 30 g, podczas gdy pozostale 8,5 g wydziela sie w postaci oleju, usuwanego przewodem 10.Wodna czesc skroplin odciaga sie ze zbior¬ nika 9 zapomoca pompy ii i doprowadza przez przewód 12 do zwyklego urzadzenia do wylugowywania. Wody odpadowe,-usu¬ wane z dolnej czesci kolumny przewodem 16 w ilosci 340 litrów na godzine, zawiera¬ ja zaledwie 0,3 g fenoli w litrze; cieplo, za¬ warte w tych wodach, odzyskuje sie w urza¬ dzeniu do wymiany ciepla 2.Przyklad II. Do kolumny destylacyj¬ nej, opisanej w przykladzie I, wprowadza sie na godzine 400 litrów wód sciekowych o zawartosci okolo 6 g fenoli w litrze, a wiec 2S4 kg fenoli na godzine, i destyluje w sposób podany powyzej- Do kolumny kieruje sie zpowrotem w tym przypadku przewodem 7 mniejsza czesc utworzonych skroplin, mianowicie 130 litrów na godzine, podczas gdy wieksza czesc doprowadza sie chlodnica 8 do zbiornika 9. W ten sposób otrzymuje sie w zbiorniku na 1 godz 270 litrów destylatu o zawartosci 38,5 g fenoli w litrze (z czego 8,5 g w litrze w postaci oleju), a wiec ogólem 2,3 kg fenolu na go¬ dzine wydziela sie pod postacia oleju, usu¬ wanego przewodem 10. Wodna czesc skro¬ plin o zawartosci okolo 30 g fenoli w litrze przeprowadza sie przewodem 13 4o urza¬ dzenia do wymiany ciepla 14, a nastepnie przewodem 15 zpowrotem do kolumny.Przyklad III. Aparatura, opisana w przykladzie I, zostala zmieniona w ten spo¬ sób, ze zamiast chlodnicy 8, zbiornika 9 i urzadzenia do wymiany ciepla; 14 umie¬ szczono naczynie osadowe. Do kolumny destylacyjnej wprowadza sie pa godzine 400 litrów wód sciekowych o zawartosci okolo 6 g fenoli w litrze i destyluje w po¬ dobny sposób, jak w przykladzie I. Cal¬ kowita ilosc skroplin ochladza sie w naczy¬ niu osadowem tylko o kilka stopni, a mia¬ nowicie tylko o tyle, aby na litr cieczy wydzielala sie taka ilosc fenolu, jaka jest zawarta w litrze wód doprowadzanych, mianowicie 6 g, a wiec temperature obniza sie np. od 87°C do«4°C. Roztwór skroplin, nasycony na goraco i zawierajacy 32,5 g — 3 —temrii w"litrze, doprowadza sie zpowrotem do kolwattny.Ptfryklad IV. Do kolumny destylacyj¬ nej; opisanej w przykladzie I, wprowadza si<£ na godzine 400 litrów wód sciekowych d zawartosci ókoló 2,3 g fenoli w litrze (co odpowiada 0,92 kg fenoli na 1 godz) i de¬ styluje w sposób opisany. Zawartosc fenoli w destylacie Wynosi 28,5 g w litrze. Czesc utvrorzónych skroplin kieruje sie do kolum¬ ny przewodem 7, podczas gdy reszta, a mianowicie 108 litrów nal godzine, przeply¬ wa chlodnicaf 8 do zbiornika 9. Wydziela- " jace sie przytem ilosci fenolu w postaci o- lefu, czyli 8,5 g fenoli na litr, a wiec razem 918 g, oddziela sie, podczas gdy nasycony roztwór wodny fenoli wprowadza sie po¬ nownie do kolumny przez przewód 13, u- rzadzeinie do wymiiany ciepla 14 i przewód 15. Z kotla destylacyjnego kolumny odcia¬ ga sie na godzine 400 litrów wody, prak¬ tycznie biorac, wolnej od fenoli.Przyklad V. Do kolumny destylacyj¬ nej, opisanej w przykladzie I, wprowadza sie na godzine 400 litrów wód sciekowych o zawartosci okolo xk% amonjaku i 4,8 g fenoli i# litrze. Przed wprowadzeniem do Itófewnny wody sciekowe nasyca sie dwu¬ tlenkiem wegla, którego doprowadza sie na godzine 1,6 ni8. Zapomoca wezownicy ogrzewczej, wbudowanej w dolna czesc ko¬ lumny 1, ogrzewa sie do wrzenia wprowa¬ dzone wody sciekowe, które traktuje sie na£te$me w sposób, opisany w przykladzie -I. Wiesksza czesc skroplin kieruje sie zpo- wroteffij do kolumny, podczas gdy mniejsza czesc naplywa chlodnica do zbiornika. W zbiorniku otrzymuje sie na godzine 20 li¬ trów destylatu o zawartosci 90 g fenoli w titfrze, przyczem ilosc fenoli, wynoszaca ponad 30 g w litrze, wydziela sie pod po¬ stacia oleju, podczas gdy reszte doprowa¬ dza aie Jezeli proce- przeprowadza sie w tych sataycn warunkach w nieobecnosci dwu¬ tlenku wegla, Wówczas otrzymuje sie w zbiorniku na godzine 27 litrów destylatu o zawartosci tylko 67 g fenoli w litrze, które jednak, w przeciwienstwie do warunków pracy z dwutlenkiem wegla, nie wydziela¬ ja sie wskutek znacznej alkalicznosci roz¬ tworu, i cala ich ilosc musi byc doprowa¬ dzona do urzadzenia do wylugowywania/ Przyklad VI. (Patrz fig. 2 rysunku).Do kolumny destylacyjnej 1 poprzez urza¬ dzenie do wymiany ciepla 2 i przewód 3 wprowadza sie na godzine 400 litrów wód sciekowych o zawartosci 3 g amonjaku i 6 g fenoli w litrze. Przed wprowadzeniem wód sciekowych do kolumny nasyca sie je dwu¬ tlenkiem wegla, doprowadzajac 1 m3 dwu¬ tlenku wegla na godzine. Ciecz, majaca byc destylowana, ogrzewa sie do wrzenia za¬ pomoca wezownicy ogrzewczej 4, wbudo¬ wanej w dolna czesc kolumny. Po doklad- nem rozfrakcjonowaniu cieczy pary utwo¬ rzone opuszczaja kolumne przewodem 5 i doplywaja do chlodnicy 6, w której sie o- ziebaja o tyle, ze nastepuje calkowite ich skroplenie. Calkowita ilosc skroplin ochla¬ dza sie w naczyniu 17 o kilka stopni, a mia¬ nowicie o tyle, aby na litr wydzielilo sie tyle wlasnie fenoli, ile ich zawiera litr wo¬ dy doprowadzonej, mianowicie 6 g. W tym celu wystarczy np. olmizyc temperature od 93°C do 90°C. Roztwór skroplin, nasycony na goracoi i zawierajacy 52 g fenoli w litrze, skierowuje sie przez przewód 15 zpowro- tem do kolumny. PL