Drgania obrotowe walów mozna tlumic w ten sposób, zef w^ miejscu o mozliwie du- zem wychylaniu walu przy drganiu umie¬ szcza sie dodatkowa mase, która zostaje sprzezona z walem w szczególny sposób.Sprzezenie musi byc tak wykonane, by przy drganiu walu z jednej strony mógl miec miejsce wzajemny ruch miedzy masa i walem, a z drugiej strony aby ruchem tym zostaly wywolane sily, calkowicie lub czesciowo przeciwdzialajace ruchowi drga¬ jacemu walu.Wiele jest znanych takich tlumików drgan, w których stosuje sie najrozmait¬ sze sposoby sprzezenia. Masa dodatkowa moze byc sprzezona z walem np, przy za¬ stosowania lacznika ciernego, plynnego al¬ bo elektromagnetycznego; przy innego ro¬ dzaju tlumikach miedzy masa i walem wla¬ czone sa narzady pompowe, które tlocza ciecz przy swym ruchu wzajemnym; rucho¬ wi tej cieczy (np. oleju) przeciwstawia sie opór, wytworzony albo przez zwykle dla¬ wiace ciecz przejscia poprzeczne, albo tez zawory, otwierajace sie przy pewnem o- kreslonem cisnieniu. Wymienione tlumiki i caly szereg innych tlumików wytwarzaja przy sprzezeniu sily tlumiace, które sa za¬ wsze skierowane przeciw ruchowi wzgled¬ nemu miedzy masa a walem.Wiadomo, iz mozna zwiekszyc dziala¬ nie tlumiace, jesli oprócz wytworzenia sil tlumiacych wlaczy sie pomiedzy mase do¬ datkowa a wal jeszcze narzady elastycznei czestotliwosc drgan masy doprowadzi sie do ilosci równej lub yr przyblizeniu rów¬ nej czestotliwosci drgaji walu, Masa do¬ datkowa, przedstawiajac! w tym przypad¬ ku osobny uklad, mogacy drgac, sama zo¬ staje wprowadzona w drganie i wskutek tego wykonywa przy drganiu pf wielei wiek¬ sze wychylenia. Dzialanie tlumiace wzrasta wraz z wychyleniami wzglednemi. Ma to praktycznie ten skutek, ze dla osiagniecia tego samego dzialania tlumiacego wystar¬ czy o wiele mniejsza masa dodatkowa.Przy znanem wykonaniu takiego tlumi¬ ka drgan do polaczenia masy z walem sto¬ suje sie tworzywo, nadajace sie w wyso¬ kim stopniu do tlumienia (np. gume), które to tworzywo posiada wlasnosci tlumiace i elastyczne i którego krzywa histerezy okre¬ sla stopien sprzezenia. Wada tego tlumika polega na tern, ze cieplo, które; wytwarza sie w tworzywie, nie jest dostatecznie od¬ prowadzane wskutek malej przewodnosci cieplnej tego tworzywa, co moze doprowa¬ dzic do jego uszkodzenia; oprócz tego sto¬ sunek sil tlumiacych do sil elastycznych jest ustalony i nie daje sie zmieniac, co jest potrzebne do korzystnego nastawienia tlumika.W tlumiku drgan wedlug wynalazku zamachowa masa dodatkowa jest w ten sposób sprzezona z walem, ze przy ruchu drgajacym tej masy wzgledem walu, dzie¬ ki wlaczonym narzadom tloczacych pomp do cieczy, osiaga sie dzialanie pompujace, przyczem tloczonej cieczy (olejowi smar¬ nemu) przeciwstawiony jest opór przez ob¬ ciazone sprezyna zawory tloczace lub przejscia dlawiace, wskutek czego masa dodatkowa jest sprzezona z walem zapo- moca obiegajacego elastycznego srodka tak, ze czestotliwosc drgan masy dodatko¬ wej wraz z elastycznym srodkiem jest rów¬ na lub prawie równa czestotliwosci drgan walu. Ciecz, poruszana tam i zpowrotem przez pompy tloczace, moze byc uzyta tak¬ ze i do tego, by wprowadzic w ruch inne czesci skladowe pomp (tloki), które tt swej strony sa umieszczone na sprezynach tak, ze powstaje znowu mogacy drgac u- klad, którego czestotliwosc drgan moze byc dostrojona do czestotliwosci drgan wa¬ lu przez zastosowanie sprezyn o odpo¬ wiednich wymiarach. Oprócz tego, jako masa dodatkowa moze byc uzyta znajdu¬ jaca sie w pierscieniowej oslonie ciecz, dzialajaca na tlok, który jest za swej stro¬ ny polaczony elastycznie z walem i two¬ rzy w ten sposób mogacy drgac uklad. Ja¬ ko narzad tloczacy moze w tym ostatnim przypadku sluzyc srodkowo umieszczony i poruszajacy sie w kierunku osi tlok róz¬ nicowy.Na zalaczonych rysunkach przedstawio¬ ne sa dwie postacie wykonania przedmio¬ tu wynalazku. Fig. 1 przedstawia przekrój podluzny urzadzenia wedlug linji C — D na fig. 2; fig. 2 — jego przekrój poprzecz¬ ny wedlug linji A — B na fig. 1; fig. 3 — przekrój podluzny innej postaci wykona¬ nia urzadzenia wedlug linji G — flna fig. 4; fig. 4 — przekrój poprzeczny wedlug linji E — F na fig. 3; fig. 5 — w wiekszej podzialce przekrój podluzny przez czesci, znajdujace sie wewnatrz urzadzenia we¬ dlug fig. 3.Na fig. 1 wal a (np. wolny koniec wa¬ lu korbowego wielocylindrowego silnika), którego drgania obrotowe maja byc tlu¬ mione, jest polaczony na stale z oslona 6 urzadzenia tlumiacego. Jak widac z fig. 2, w oslonie osadzona jest obracalnie w lozy¬ skach wieksza liczba kólek zebatych c w jednakowych odleglosciach od srodka; z kólkami temi zazebia sie wieniec zebaty d z uzebieniem wewnetrznem, sluzacy jako zamachowa masa dodatkowa. Kazde kólko zebate tworzy wraz z wiencem zebatym o- lejowa pompke zebata, z której obu stron znajduja sie kanaly e i f. Ku srodkowi ka¬ naly te lacza sie z dwiema wspólnemi dla wszystkich pompek komorami g i h, a mia¬ nowicie w ten sposób, ze wszystkie kanaly — 2 -e uchodza do komory g, a wszystkie kana¬ ly 7 — do komory h, lub odwrotnie,. Obie komory sa zamkniete samoczynnemi zawo¬ rami ssacemi i, i1 i zaworami tloczacemi k, kv obciazonemi sprezynami. Przy obra¬ caniu sie wienca zebatego d wzgledem o- slony b nastepuje dzialanie pompujace, a ciecz musi byc przetlaczana przez zawory tloczace, co wymaga zuzycia pewnej pra¬ cy, stosownie do sily tloczenia pomp zeba¬ tych z jednej strony i nastawienia zawo¬ rów tloczacych z drugiej strony. Wieniec zamachowy d polaczony jest elastycznie z oslona b zapomoca obu wydrazonych wa¬ lów / i m; elastycznosc polaczenia jest tak dobrana, ze czestotliwosc drgan pierscienia zamachowego, tworzacego osobny mogacy drgac uklad, jest równa lub w przyblize¬ niu równa czestotliwosci drgan walu a wraz z jego ciezarami. Zamiast elastycz¬ nych obracajacych sie walów miedzy oslo¬ ne b i pierscien zamachowy d moga byc wlaczone takze i elastyczne ogniwa (np. sprezyny), przyczem elastyczne ogniwa posrednie moga byc równiez tak dostoso¬ wane, ze osiaga sie wspomniane równe czestotliwosci drgan. Zamiast pomp zeba¬ tych moga byc równiez zastosowane inne pompy tloczace (np. pompy tlokowe, skrzydelkowe i tym podobne). Dalej, po¬ trzebne stlumienie energji mozna osiagnac przez to, ze zamiast obciazonych sprezyna¬ mi zaworów tloczacych, otwierajacych sie dopiero po przekroczeniu pewnego okre¬ slonego cisnienia, mozna zastosowac przej¬ scia dlawiace.Nastawianie elastycznosci moze byc niezalezne od wielkosci tlumionej energji, a wskutek tego mozna kazdorazowo usku¬ tecznic nastawienie najkorzystniejsze.Przy ukladzie zaworów wedlug fig. 1 olej smarny, doprowadzony przez wal kor¬ bowy a, jest pompowany dalej zawsze w tym kierunku, niezaleznie od tego, w która strone drga masa dodatkowa. Wskutek te¬ go powstaje pewien] okreslony, wzrastajacy z czestotliwoscia strumien cieczy, który samoczynnie odprowadza cieplo, powstaja* ce przy tlumieniu energji. Zapomoca pro¬ stych srodków mozna osiagnac to, by czesc ilosci oleju, tloczonego przez pompy, byla samoczynnie odprowadzana zpowrotem na strone ssaca, przez co odprowadzane ilo¬ sci oleju moga byc uregulowane w zalez¬ nosci od kazdorazowych wymagan.Fig. 3 — 5 przedstawiaja inna postac wykonania urzadzenia do tlumienia drgan, w którem jako dodatkowa mase zamacho¬ wa stosuje sie pierscieniowy strumien cie¬ czy. Oslona n, polaczona] na stale z walem a, tworzy pierscieniowa komore o, która jest przedzielona jedna lub kilkoma pro- mieniowemi sciankami p. W komorze pier¬ scieniowej znajduje sie ciecz, np. olej smarny. Przy sciance dzielacej wzglednie przy sciankach dzielacych p znajduja sie polaczenia kanalami q ze znajdujaca sie w srodku oslony przestrzenia cylindrycz¬ na r, rlf do której dopasowany jest tlok s. Dzieki temu ukladowi osiaga sie to, ze przy drgajacym ruchu obrotowym strumien nia cieczy wzgledem polaczonej na stale z walem oslony n tlok s podlega przymuso¬ wo wzdluz osi ruchom drgajacym. Tlok s utrzymywany jest w swem srodkowem po¬ lozeniu zapomoca sprezyn t, wskutek cze¬ go pierscien cieczy jest sprzezony elastycz¬ nie z oslona, a przez to i z walem. Przez odpowiedni dobór sprezyn i przekrojów poprzecznych mozna dostroic uklad, zlozo¬ ny z masy cieczy, tloka i sprezyn, do ilo¬ sci drgan wlasnych walu. Jak widac z fig. 5, tlok s jest uksztaltowany jako tlok róznicowy i swemi malemi tloczkami u, u1 wytwarza dzialanie pompujace w prze¬ strzeni v wskutek tego, ze olej jest zasysa¬ ny z walu a przez samoczynny zawór ssa¬ cy u; i wytlaczany obciazonemi sprezyna¬ mi zaworami tloczacemi x, xv Poza tern dzialanie pompujace i osiagniete przez to tlumienie energji jest takie samo, jak przy urzadzeniu wedlug fig. 1 i 2. Przestrzenie — 3 —r i v sa oddzielone od siebie i moga byc wypelnione róznemi cieczami, najlepiej jest jednak uzyc oleju smarnego. Takze i w urzadzeniu z drgajacym pierscieniem olejowym opór moze byc wytworzony przez przejscia dlawiace zamiast przez ob¬ ciazone sprezyna zawory tloczace. PL