Uzwojenia szeregowe pradnic sa umie¬ szczane naogól bezposrednio' nad lub pod wzbudza j acemi cewkami boczinikowemi, gdyz tam istnieje najlepsza mozliwosc za¬ mocowania. W elektrycznych silnikach roz- ruchoiwych do silników spalinowych chodzi o to, aby uzyskac mozliwie mala srednia dlugosc uzwojenia szeregowego, a w zwiaz¬ ku z team mala opornosc obwodu rozrucho¬ wego, gdyz wtedy do wywolania niezbed¬ nego- pradu rozruchowego jest wymagane odpowiednio nizsze napiecie zewnetrzne. Z tego1 powodu w elektrycznych silnikach rozruchowych uzwojenie szeregowe jest umieszczane zwykle bezposrednio na rdze¬ niach biegunowych, a mianowicie uzwoje¬ nie to jest bezposrednio osadzane na rdze¬ niu biegunowym w po&taci cewki, a na uzwojeniu tern jest umieszczane zkolei wzbudzajace uzwojenie bocznikowe biegu¬ nów.Uziwojenie szeregowe winno posiadac pewna stosunkowo niewielka liczbe zwo¬ jów. Poniewaz wartosc poczatkowa pradu rozruchowego jest naogól bardzo- duza, przeto w pierwszej chwili na, rdzeniach bie¬ gunowych jest czynna nadzwyczaj duza liczba ainperozwojów, nasycajaca calkowi-cicit^y; Ntómilka. Wsfcttick pewlsta?acego Drzytem zwiekszenia sie opornosci nragne- * tycznej wkpfa&w&ieLfe zrównana opptr- nosc. £tfumienia rózjpjtoszenia bieguna z opornoscia* wirnika! a wskutek tego mie¬ dzy biegunami i miedzy bokami biegunów a jarzmem powstaje dostatecznie duze na¬ tezenie magnetycznego pola rozprosze¬ nia.To pole rozproszenia wywiera bardzo niepozadane dzialanie, poniewaz zabiera czesc przewodnosci ma£netycanej rdzenia biegunów i jarzma,, a zatem przeciwdziala czesciowo przeplywowi lkiij sil, niezbed¬ nych dla wirnika. Zatem maze powstac tylko ulamek calego znacznego pola ma¬ gnetycznego1, które mogloby byc wzbudza¬ ne nadzwyczaj duza liczba amperozwojów uzwojenia szeregowego w sitrefie zlobków wirnikowych i zebach nasyconych, na któ¬ re przekazywane jest pole indukowane, poniewaz wskutek zwarcia sie tego pola poprzez silnie nasycone rdzenie bieguno¬ we i przekrój poprzeczny jarzma zostaje stracona duza czesc rozporzadzanej sily maginetomotorycznej; Aby mozna bylo uzy¬ skac dodatkowe pelnowartosciowe pole magnetyczne, którego wielkosc nie zalezy zupelnie od, wielkosci poprzecznego prze¬ kroju zebów wirnika, nalezy zwiekszyc, szczególnie w dotychczasowym ukladzie uzwojenia szeregowego, poprzeczny prze¬ krój biegunów i janzana. To zwiekszenie pnzekrojów poprzecznych biegunów i jarz¬ ma ograniczaloby jednak bardzo wolna przesftrizent zuzytkowywana na uzwojenie cewek wzbudzajacych, i zwiekszaloby jed¬ noczesnie niepozadanie wage maszyny, przeto tylko czesciowo moze prowadzic do celu.Przedmiotem wynalazku niniejszego jest aiklad uzwojenia szeregowego elek¬ trycznych silników rozruchowych, w któ¬ rym powstajace magnetyczne pole rozpro¬ szenia jest o wiele mniejsze niz w stonowa¬ nym dotychczas1 ukladzic.Na rysiunku panzedstawiono przyklad wykonania ukladu uzwojenia .szeregowego wedlug wynalazku. Fig. 1 przedstawia czesciowy przekrój przez uklad uzwojenia dotychczas stiasowanejgo, a fi|g. 2 uwidocz¬ nia czesciowy widok z czesciowym prze¬ krojem przykladu wykonania ukladu u- zwojenia wedlug wynalazku, Na fig. 2 rysunku litera F oznacza wirnik elektrycznego silnika rozruchowe¬ go, litera G — biegun tego silnika, a lite¬ ra / ^jarzmo. Wynalazek polega na tern, ze uzwojenie szeregowe K, którego srednia dlugosc uzwojenia winna byc mozliwie mala, jest nawijane na nabiegunnik L za¬ miast, jak dotychczas, na rdzen bieguno¬ wy. W ten sposób szkodliwe pole rozpro¬ szenia moze wystepowac tylko przy bocz¬ nych czesciach powierzchni nabiegunnako- wych, znajdujacych sie miedzy przewod¬ nikami uzwojenia szeregowego a wirni¬ kiem. Jak widac, w ukladzie wedlug wy¬ nalazku na fig. 2 te szkodliwe czesci po¬ wierzchni sa znacznie mniejsze niz w u- kladzie, stosowanym dotychczas wedlug Dzieki temu ukladowi caly strumien sil magnetycznych, przeplywajacy przez rdzenie biegunowe i pierscien jarzma, jest wykorzystywany do wytwarzania momentiu obrotowego, prtzedewszysrtkiem zas powsta¬ wanie silnego uzytecznego pola magnetycz¬ nego nie jest wiecej hamowane wskutek przeciwdzialania pola rozproszenia. Poza tern powyzszy uklad jest korzystny jeszcze i z tego wzgledu, iz wskutek przestrzenne¬ go rozciaginiecia uzwojenia szeregowego1 K wzdluz górnej powierzchni wirnika, wy¬ stepuje takze jeszcze miedzy biegunami dodatkowe pole magnetyczne, przeplywa¬ jace porzez wirnik, a wytwarzane uzwoje¬ niem sizeregowem, jako skutek dzialania nadzwyczaj duzej liczby anuperoizwojów uzwoijemia szeregowego. Z tego powodu w wyftjwarzaniiu momentu obrotowego jest czynnych wiecej zebów wirnika, niz znaj- - 2 -duje sie ich bezposrednio pod powierzch¬ niami nabieguinnókowemi Z uzwojeniem szeregowem wspóldziala¬ ja duze sily elekkonragnetyczne, które wy¬ magaja szczególnie trwalego mechaniczne¬ go usztywnienia cewek we wszystkich kie¬ runkach. Jest rzecza szczególnie trudna za¬ mocowanie w przestrzeni boków cewek, przebiegajacych równolegle do osi wirni¬ ka w nieznacznej odleglosci od zewnetrz¬ nej powierzchni wirnika. Wedlug wyna¬ lazku podparcie cewek zostaje uskutecz- nioine w ten sposób, ze boki (cewek K sa obejmowaine w pewnych miejscach tasma metalowa Af, która zkolei jest przymoco¬ wana do trzonu N, utrzymywanego w pew¬ nym odstepie od jarzma / silnika, nasta¬ wianym zapomoca sworzni nastawczych O. Poniewaz odcinek P wstegi metalowej, zwrócony dlo wirnika F, jest wystawiony na dzialanie linij sil zmiennego strumienia magnetycznego, wyplywajacego z ze¬ wnetrznej powierzchni wirmikai przy ze¬ bach i kanalach zlobkoiwych, przeto wste¬ ga ta musi byc wykonana wedlug wyna¬ lazku ze stopu o duzej opornosci wlasci¬ wej, np. komsltantanu, cekaisu lub podob¬ nego stopu. Dzieki! temu prady wirowe, powstajace we wstedze, wykonanej ze sto¬ pu! mozliwie niematgnesujajcego sie, zostana znizone do wartosci nieszkodliwej. Dalej miedzy odcinek P wstegi Af, zwrócony do wirnika, a miedz cewki K zostaje wsta¬ wiony pasek izolacyjny 0 w1 ksztalcie ckl- cinka kolowego, a to w tym celu, aby bez zbytniego naprezania wstegi P byly pod¬ pierane w kierunku wirnika takze i te przewody, które leza posrodku boku ce¬ wek.Aby moizna byto skutecznie przeciw¬ dzialac silom elektromaignetycznym, dzia¬ lajacym na lukowate boki cewe^ zostaja wsuniete miedzy kazde dwie sasiadujace ze soba cewki kliny R, docisniete do jarz¬ ma / zapiomoca trapieni1 nagwiirutdwanych S. Dzieki takimi wkladcom klinowym wy¬ giete boki cewek, umieszczone wokolo wir¬ nika, tworza rodzaj jednolitego sklepienia, które jest wi stanie przejac nawet najwiek- size sily, dziala,jace w kierunku promienio¬ wym do wewnatrz winnikaj.Pk przeciwnej stronie klinów R boki cewek K przylegaja swetmi poiwierzchniami wewnetrznemi do biegunów G, pnzyczem ich powierzchnia ograniczajaca jest rów¬ nolegla do powierzchni klina R. W tym przypadku ta powierzchnia ograniczajaca moze byc utworzona bezposrednio przez sam zelazny kadlub bieguna, jak to zazna¬ czono na fig. 2 przy prawym biegunie, o ile zmniejszenie sie opornosci magnetycznej reakcyjnego1 pola wirnika, co jest zwiaza¬ ne z tym ksztaltem bieguna, nie bedzie zbyt zaklócalo odwracanie przeplywu stru¬ mienia magnetycznego. Gdyby mialo to miejsce, wówczas nasady biegunowe nale¬ zy odgiac w zwykly sposób od wierzchol¬ ków biegunowych, a w celu przywrócenia powierzchni ograniczajacej, równoleglej wzgledem powierzchni klinów R, nalezy wstawic wkladke T z materjalu niemagne¬ tycznego, jak to oznaczono na fig. 2 przy lewym biegunie. Jest jednak przytem rtze* cza wazna, aby biegun zelazny nie posia¬ dal w zadnem miejscu, a szczególnie w dolnem narozu oporowem, cewki boczniko¬ wej stosunkowo mniejszego przekroju po¬ przecznego, niz pozostale miejsca drogi magnetycznej. Wskutek osiowego skróce¬ nia cewki bocznikowej U zostanie spelnio¬ ny warunek odnosnie uzyskania wolnego miejsca na wygiety bok V cewki uzwoje¬ nia szeregowego.Uklad uzwojenia, szeregowego wedlug wynalazku umozliwia zastosowanie wiek¬ szej liczby zwojów szeregowych, niz to mialo miejsce w dotychczasowych wykona¬ niach uzwojen elektrycznych silników roz¬ ruchowych wedlug fig. 1. Im wieksza zas jest liczba zwojów uzwojenia szeregowego, tern w mniejszym stopniu moze podniesc sie ponad dotychczasowa liczba obrotów - 3 -uruchomianego silnika spalinowego po u- zyiskamyttn rozruchu. Pewna najmniejsza liczba obrotów jest jednak konieczna do spowodowania niezawodnego rozruchu sil¬ nika spalinowego. Aby pomimo duzej licz¬ by zwojów szeregowych mozna bylo uzy¬ skac dostatecznie duze zwiekszenie liczby obrotów, przewidziany jest wedlug wyna- laizku wylacznik, zapomoca którego równo¬ legle do uzwojenia szeregowego moze byc dolaczany obwód bocznikowy., gdy zwiek¬ szenie liczby obrotów jest niewystarczaja¬ ce. Ten obwód bocznikowy zimniejisza wzbudzenie silnika elektrycznego, spowo¬ dowane uzwojeniem sizeregowem, a zatem umozliwia zwiekszenie liczby obrotów sil¬ nika sipalinowegp. Po uruchomieniu silnika spalinowego zostaje przerwalny obwód bocznikowy. Wspomniany wylacznik moze byc wykonany jako wylacznik reczny lub jako elektromagnetyczny; ten ostatni tak¬ ze ze sterowaniem zapomoca przycisku lub o samoczynnem! wlaczaniu i wylaczaniu.W pewnych przypadkach elektryczne silniki rozruchowe, po nadaniu pewnej slzybkosci obrotowej silnikowi spalinowe¬ mu, musza pracowac dalej jako pradnica, nip. w wagonach motorowych, napedzanych silnikami Diesela, w celu dostarczania pra¬ du oswietleniowego. Jak widac z rysunku, w ukladzie wedlug wynalazku nie jest moz- lihtfe dodatkowe wstawienie biegunów zwrotnych. Poniewaz z dirugie j strony licz¬ ba obrotów, z jaka nalezy napedzac te pradnice, musi byc dostatecznie duza (aby dzieki zastosowaniu mozliwie duzej prze¬ kladni szybkosci wystarczyl mozliwie maly moment rozruchowy elektrycznego silnika rozruchowego), przeto wlasfóosci komuta¬ cyjne twornika pradnicy miuisiza odpowia¬ dac wysokim wymaganiom.Jest rzecza zrozumiala, ze zmiany w natezeniu pola magjnetyazniego beda od¬ dzialywaly szkodliwie na, komutacje pradu maszyny pradu stalego, co zostaje spo- wodbwane prziesuwamieni czesciowo otwar¬ tych zlobków przed wierzcholkami biegu¬ nów. Intensywnosc powyzszych zmian po¬ la magnetycznego mozna zmniejszyc we¬ dlug wynalazku idzieki temu, ze wokolo biegunów maszyny zostaja ulozone tlumia¬ ce króttfcozwarte zwoje.Poza tern wedlug wynalazku niniejsze¬ go uzwojenie szeregowe, które jest koniecz¬ ne tylko do uzyskania rozruchu, zostaje zwierane samoczynnie pirzy nastepujacem akolei napedzaniu silnika elektrycznego ja¬ ko pradnicy. Najlepiej jest, gdy kazdora¬ zowe zwieranie po uzyskaniu rozruchu jfest uskuteczniane zapomoca tego samego wylacznika, zapomoca którego uzwojenie szeregowe jest laczone z baterja rozrucho¬ wa, w celu zapoczatkowania rozruchu sil¬ nika spalinowego. Wylacznik ten winien zatem laczyc w swem polozeniu spoczyn- kowem zawsze uzwojenie szeregowe z ba¬ terja rozruchowa w takim punkcie, w któ¬ rym uzwojenie szeregowe zostaje odgale¬ zione od przewodu pradnicy. PL