Dotychczas daje sie odczuwac brak praktycznego sposobu mierzenia srednic otworów, a takze mierzenia ich owalnosci w tych przypadkach, gdy wymagana jest wielka dokladnosc ptomiarów (np. do . . 100°. mm). Przypadki takie zachodza nieraz i podczas produkcji, lecz glównie podczas kontroli i naprawy maszyn precyzyjnych, np. silników do samochodów, platowców i t. d. Przyrzady dotychczasowe, tak zwa¬ ne sprawdziany trzpieniowe pojedyncze lub podwójne nie nadaja sie do tego celu.Przyrzady te bowiem, majac stala sredni¬ ce, pozwalaja jedynie na okreslanie gra¬ nic, w których zawiera sie srednica otwo¬ ru badanego. Powszechnie zas znana i u- zywana suwmiarka pozwala na mierzenie srednic i owalnosci otworów, ale doklad¬ nosc takiego pomiaru jest niewielka (zwy¬ kle — mm), 10 Przyrzad, bedacy przedmiotem wyna¬ lazku niniejszego umozliwia pomiary bar¬ dziej dokladne.Budowa przyrzadu wedlug wynalazku opiera sie na nastepujacej zasadzie: Jezeli dwa kliny sciete (fig. 1), majace jednakowe katy wierzcholkowe, zostana ze soba zlozone tak, jak pokazano na fig. 1, to boki ab i cd tych klinów beda do siebie równolegle. Jezeli wielkosc tych klinów zostala dobrana tak, ze odleglosc h mie¬ dzy linjami ab i cd jest równa przypu¬ szczalnej srednicy otworu, która trzeba zmierzyc dokladnie, i jezeli jeden klin be-dzie przesuwany pó powierzclini stykania sie z drugim klinem w kierunku jego grub¬ szego konca, to odleglosc h miedzy Wuja¬ mi ab i c(f- bedzie sie zwiekszala, i odwrot¬ nie — przy przesuwaniu pierwszego kli¬ na w strone przeciwna —^ odleglosc ta be¬ dzie sie zmniejszala. Ta zmiana odleglo¬ sci h, ziwana w technice odchylka wymia¬ ru zasadniczego h, czyli A h bedzie za¬ lezala od przesuniecia / (iig. 2) w sposób nastepujacy: ^h= dm~ck xj . . . (1), to jest: A h, czyli odchylka od wymiaru zasadtniczego h, jest proporcjonalna do przesuniecia / i moze byi-okr^slofra ta 4h** goscia, a nawet odczytania, jezeli wymiary dm, ck i cd zostana odpowiednio dobrane.Jezeli np. dm — ck = 1 mm; cd = 100 mm, to na podstawie wzoru (1) A h 100 x l mm, czyli A h zawiera tyle setnych milimetra, ile calych milimetrów mierzy odcinek /. Jezeli ponadto obydwie po¬ wierzchnie styku im obu klraów izostana podzielone na tylez czesci, co boki cd, to odchylke A h mozna bedzie odczytac bez¬ posrednio.Sposób postepowania jest nastepujacy: W otwór mierzony O (fig. 2) wprowa¬ dza sie obydwa kliny i przesuwa wzgle¬ dem siebie az do dopasowania ich do o- tworu. Liczba podzialek, widoczna na jed¬ nym lub drugim koncu powierzchni km, daje bezposrednio wartosc odchylki sred¬ nicy otworu O od -wymiaru zasadniczego, do mierzenia którego ta para klinów zo¬ stala wykonana. "' Poniewaz odczytywanie odchylki na klinach, wsunietych w otwór czesci m&* szyny, jest czesto utrudnione, mozna zre¬ zygnowac z odczytu na klinach, a odcinek / (fig. 2) mierzyc przymiarem warsztato¬ wym, zaopatrzonym w glebokosciomierz i podzielonym na te same jednostki pomia¬ rowe, co sprawdzian klinowy (w danym przykladzie — na milimetry).Jezeli przymiar jest zaopatrzony w tnonjusz, pozwalajacy na odczyt z, doklad¬ noscia do — jednostki pomiarowej (w danym przykladzie — milimetra), to do¬ kladnosc odczytu powiekszy sie dziesiecio¬ krotnie (w danym przykladzie wyniesie — 1 , mm). 1000 Mierzac z ta sama dokladnoscia sred¬ nice otworu sprawdzianem klinowym w róznych plaszczyznach osiowych tego o- tworu, otrzymuje sie jego owalnosc. PL