Najdluzszy czas trwania patentu do dn. 30 maja 1939 r.Niniejszy wynalazek ma za przedmiot rozwiniecie konstrukcji wedlug patentu zasadniczego N° 232, które umozliwia natychmiastowe okreslenie procentu za dowolny okres i przy dowolnej stopie oprocentowania bez potrzeby dokonywa¬ nia jakichkolwiek zmian w budowie przy¬ rzadu. W tym celu w skrzynce lub na podstawie jest ulozona pewna liczba kom¬ pletów klawiszów suwnych, odpowia¬ dajaca liczbie dni w roku i liczbie sto¬ sowanych stóp procentowych. Wzdluz tej skrzynki albo podstawy jest umie¬ szczona tablica suwakowa, zaopatrzona w stosowne podzialki i dajaca sie prze¬ suwac tak, iz dla kazdego poszczegól¬ nego ukladu klawiszów mozna okreslac liczbe procentów na jednej i tej samej tablicy w sposób opisany w patencie zasadniczym.Jedna z form wykonania wynalazku jest przedstawiona na fig. 1 rysunku w wi¬ doku ogólnym; fig. 2 i 3 wyobrazaja czesci przyrzadu w przekroju wedlug linji A—B i C—D na fig. 1, fig. 4 przedstawia w wi¬ doku z przodu uklad klawiszów, fig. 5 —czesc tablicy suwaka w przekroju pio¬ nowym, a zas fig. 6 i 7 uwidoczniaja osadzenie przesuwne tablicy w skrzynce suwaka. Fig. 8 pokazuje urzadzenie we¬ wnatrz skrzynki w celu okreslania okre¬ sów oprocentowania, fig. 9 i 10 w wi¬ doku i przekroju urzadzenie stosowane przy zamykaniu rachunków biezacych ze zmienna stopa procentowa.Przyrzad sklada sie z dwu czesci gló¬ wnych: skrzynki lub podstawy 1, sluza¬ cej do umieszczenia klawiszów suwnych i tablicy 2. Jak podaje fig. 1, skrzynka przedstawia graniastoslup o podstawie w postaci romba, a to w celu mozliwego ograniczenia glebokosci skrzynki suwaka i osiagniecia korzystnie]szych warunków oswietlenia. Skrzynka jest podzielona za- pomoca przegródek poziomych 5 na pew¬ na liczbe przedzialów, odpowiadajaca liczbie stosowanych stóp procentowych.Kazdy z tych przedzialów jest podzielony zapomoca dalszej scianki poziomej na dwie przedzialki, z których np. dolna sluzy do zlozenia klawiszów do okreslenia pro¬ centu dla dni nieparzystych, a górna na klawisze, uzywane dla dni parzystych.Kazdy komplet pudelek jest utworzony przez pewna liczbe ulozonych jeden na drugim klawiszów 3, odpowiadajaca naj¬ wiekszej liczbie cyfr spotykanych sum kapitalu. Klawisze 3, sa jak podaja fig. 2, 3 i 4, ulozone na sztorc i najkorzystniej, umieszczone w odpowiednio podzielonych kasetkach blaszanych wstawianych do przedzialek skrzynki 1, w taki sposób, ze kazdy komplet klawiszów suwnych przedzialki górnej lezy ponad odstepem pomiedzy dwoma sasiedniemi kompleta¬ mi klawiszów, zawartych w znajdujacej sie nizej przedzialce. Wskutek tego zy¬ skuje sie miejsce potrzebne na raczki lub chwyty 4, znajdujace sie na koncach klawiszów, i do dogodnego manipulowa¬ nia niemi. W kazd}7m przedziale znaj¬ duje sie ulozonych obok siebie 180 kla¬ wiszów zgodnie z liczba dni pólrocza* Jezeli procenty maja byc obliczane za czas dluzszy niz pól roku, to dogodnie jest dolaczyc drugi podobny przyrzad.Na raczce 4 kazdego klawisza widoczna jest liczba dni, do której nalezy stoso¬ wac dany klawisz. Tak np. klawisze kompletów, w których kazdy klawisz dla jednostek, dziesiatków, setek, tysiecy, dziesiatków tysiecy zawiera liczby pro¬ centowe dla 21 dni, maja na raczkach liczbe 21 (patrz. fig. 7).Tablica suwakowa 2 jest urzadzona podobnie jak pudelka wedlug patentu zasadniczego (fig. 5) zawierajace klawi¬ sze. I tutaj w tablicy suwakowej sa zastosowane prowadnice 7 klawiszów za¬ krytych plytka 6, przez której szczeliny 9 wystaja raczki 4. Zamocowanie klawi¬ szów po ich nastawieniu jest i tutaj usku¬ tecznione zapomoca kulek 10, wciska¬ nych przez sprezyny 11 we wglebieniu na stronie dolnej klawiszów. Wypada¬ niu kulek 10 przeszkadza odpowiednie urzadzenie, np. przymocowanie ich do konców sprezyn 11.. Przytwierdzenie tablicy 2 do skrzynki 1, pozwalajace na przesuwanie jej, osia¬ gniete jest zapomoca pochew lub tule¬ jek 12 (fig. 6 i 7), umocowanych na zwró¬ conej ku skrzynce stronie czolowej ta¬ blicy i slizgajacych sie po pretach 13, przytwierdzonych do skrzynki. Azeby za¬ bezpieczyc tablicy ustawicznie ^pozycje równolegla do lezacych w skrzynce kla¬ wiszów, do skrzynki przymocowana jest poprzecznica 14y na której koncu osadzo¬ na jest równiez pochwa lub tulejka 15, sli¬ zgajaca sie po jednym z pretów 13.Pret ten musi wystawac poza tylna scian¬ ke skrzynki suwaka o tyle, ile wynosi odleglosc pomiedzy pochwami 12 i 15.Dno skrzynki 1 jest rozszerzone o wy¬ miar, odpowiadajacy szerokosci tablicy 2 i zaopatrzone we wrab 16, równolegly do brzegu skrzynki, w którym slizga sie przymocowana do brzegu dolnego tablicy listwa wodzaca 17, posiadajaca raczke 18 do nastawiania tablicy 2. Na jednej stro¬ nie rowka 16 znajduje sie podzialka, w któ¬ rej odleglosci pomiedzy kreskami odpowia¬ daj a odleglosciom pomiedzy kompletami klawiszów w skrzynce. Przy kazdej po- dzialce jest oznaczona odpowiednia liczba dni na przedluzonem dnie skrzynki. Na — 2 —drugiej stronie rowka znajduje sie po¬ dobna podzialka z oznaczeniem dat, lecz w odwrotnym kierunku. Celem tego jest, zeby podzial wedlug liczby dni byl sto¬ sowany w kazdym wypadku, w którym znana jest bez obliczenia liczba dni, gdy natomiast w razie zamykania rachunków biezacych tablica suwakowa zostaje wprost nastawiana na odpowiednia liczbe daty, oznaczona na rowku 16.Pokrywa 8 tablicy 2 ma przy szcze¬ linach 9 podobna podzialke jak i plyta pokrywowa skrzynki wedlug patentu za¬ sadniczego. Na lewym skraju pokrywa; ta jest zaopatrzona w otwory 19 po je¬ dnym dla kazdego kompletu klawiszów, pod któremi, po nastawieniu klawiszów ukazuja sie liczby procentów, jak opisano w patencie zasadnicz3^m. Na lewo obok otworu na wysokosci prowadnic jest ozna¬ czona wartosc cyfry sumy kapitalu (je¬ dnostki, dziesiatki, setki i t. d.), dla której nastawiany klawisz zawiera liczby pro¬ centowe, gdy natomiast na prawym brze¬ gu plyty 8 ukazuja sie liczby, pokazujace stope procentowa.Azeby ograniczyc wysokosc skrzynki suwaka, mozna równiez stosowac taki uklad, ze na kazdym precie suwakowym sa oznaczone liczby procentowe dla dwu stóp procentowych. Skrzynka suwaka be¬ dzie wtedy o polowe nizsza i mniej wie¬ cej dwa razy szersza. To samo sie tyczy i wymiarów tablicy suwakowej. W tym wypadku mozna równiez zastosowac przy¬ rzad i dla okresów procentowania po¬ wyzej 180 dni, urzadzajac nad podzialami skrzynki suwakowej dla 1 do 180 dni zupelnie indentyczne przedzialy dla 181 do 360 dni tak, iz skrzynka otrzymuje znowu poprzednia wysokosc. Wzdluz rowka 16 musza byc wtedy umieszczone podwójne oznaczenia, najlepiej w róznych barwach, a mianowicie od 1 do 180 w jed¬ nym, i od 181 do 360 w kierunku od¬ wrotnym, wzgl. na drugiej stronie rowka od 29 grudnia zpowrotem do 30 czerwca w jednym kierunku i od 29 czerwca zpo¬ wrotem do 31 grudnia w kierunku przeciwnym.Specjalna zalete przyrzadu wedlug niniejszego wynalazku stanowi równiez i to, ze mozna go takze zbudowac i do jednoczesnego stosowania przez dwie osoby, majace rózne zadania. W tym celu w odstepy pomiedzy kompletami klawiszów wstawia sie zupelnie iden¬ tyczne komplety klawiszów, które na od¬ wrotnej stronie skrzynki suwaka moga byc wysuwane jak wspomniane powyzej i moga pracowac z tablica suwakowa, umieszczona przesuwalnie na przeciwnej stronie skrzynki w ten sam sposób, jak tablica suwakowa dla wymienionych tam kompletów klawiszów. Tak wiec na jed¬ nym przyrzadzie, ustawionym na stole moga jednoczesnie pracowac dwie osoby, siedzace naprzeciw siebie, przyczem kazda z nich manipuluje zapornoca zwróconej ku sobie tablicy suwakowej i odnosnych kompletów klawiszów.Np. trzeba znalezc 4°/0 od 2560 mk. za 125 dni. Tablice suwakowa nalezy zapornoca raczki 18 nastawic na 125 dni, a mianowicie tak, zeby przedni skraj jej schodzil sie z podzialka oznaczona 125, Nastepnie poslugujemy sie klawiszem drugiej przedzialki, a wiec dla 4%, a mia¬ nowicie dolnemi 5 klawiszami, oznaczo- nemi na raczkach liczba 125. Klawisz tysiecy zostaje nastawiony na kreske 2 tablicy; klawisz setek na kreske 5 a kla¬ wisz dziesiatków na kreske 6 i w otwo¬ rze ukazuja sie oddzielone przez listw^y prowadnicze jedna pod druga liczby ^29513 7578 (patrz. fig. 2) 0885 które po dodaniu daja 3778 mk. (3 cyfry dziesiatki daja razem 16, a wiec 2 jako zaokraglenie). Ta suma odpowiada pro- — 3 —centowi 4% za 125 dni od 2560. Jezeli trzeba znalezc 4% za 125 dni od tegoz kapitalu, wystarcza, poniewaz tablica suwakowa jest juz nastawiona na 125 dni, zastosowac klawisze z pierwszej prze¬ dzialki, a wiec dla 4%, a mianowicie rzedu dolnego z napisami na raczkach 125. Po nastawieniu klawiszów ukazuja sie liczby 27777 6944 (patrz. fig. 2) 0833 a wiec suma 35,55 jako 4% za 125 dni od 2560 i t. d.Przyrzad nadaje sie szczególnie ko¬ rzystnie do zamykania rachunków bieza¬ cych wszelkiego rodzaju. W metodach uzywanych zwykle dotychczas, trzeba bylo dla kazdej pozycji konta okreslic liczbe dni, nastepnie odnosna sume po¬ mnozyc przez liczbe dni i podzielic przez sto, i otrzymywano numery procentów.Wynikajace saldo numerowe daje pro¬ centy zapomoca podzialu przez liczbe kluczowa, odpowiadajaca stopie procen¬ towej. Wszystkie te dzialania rachun¬ kowe sa niepotrzebne przy stosowaniu przyrzadu wedlug wynalazku. Dla kazdej pozycji otrzymujemy bezposrednio pro¬ centy zapomoca nastawienia tablicy su¬ wakowej na odpowiednia cyfre daty przy wrebie prowadniczym i przez manipulo¬ wanie odnosnym kompletem klawiszów, wszelkie mnozenie i dzielenie jest zby¬ teczne.Jeszcze bardziej uwidoczniaja sie za¬ lety przyrzadu, jezeli okreslenie procen¬ tów w rubryce „Winien" musi odbywac sie po innej stopie procentowej, niz w ru¬ bryce „Ma".W tych wypadkach, kiedy potrzeba znalezc liczbe dni, stosuje sie urzadzenie, przedstawione na fig. 8. Na pionowej sciance skrzynki suwaka, zwróconej ku patrzacemu, jest umocowany krazek 20, w ksztalcie pierscienia kolowego, wewnatrz którego jest osadzony obrotowo na czopie 22 drugi wspólsrodkowy krazek 21.Do obracania krazka 21 sluzy raczka 23.Pierscien 20 jest zaopatrzony w po- dzialke dat, a pierscien 21 w podzialke dni. Azeby znalezc liczbe dni, nalezy na¬ stawic punkt zerowy podzialki pierscie¬ nia 21 na date na pierscieniu 20, odpo¬ wiadajaca poczatkowo oprocentowaniu, poczem mozna odczytac liczbe dni na pierscieniu 21 na tej kresce podzialowej, która lezy naprzeciw daty, oznaczonej na pierscieniu 20, odpowiadajacej koncowi oprocentowania. Okreslenie liczby dni jest glównie wtedy konieczne, gdy chodzi o zamykanie rachunków biezacych przy zmiennej lub przy podwójnej stopie opro¬ centowania. W tych wypadkach mozna równiez zamiast urzadzenia do obliczania dni, przedstawionego na fig. 8, poslugi¬ wac sie listwa, zaopatrzona w podzial, zgadzajacy sie z podzialem,* oznaczonym wzdluz rowka prowadniczego dla tablicy suwakowej. Jak podaja fig. 9 i 10 w wi- , doku i w przekroju, listwa 24 jest zao¬ patrzona w szczeline 25, przez która wystaja kolki wodzace 26, osadzone w dnie przyrzadu. Do zacisniecia listwy 24 sluza nasrubki zaciskowe 27, nasrubo- wane na kolki 26.Jezeli np. w jednym rachunku bie¬ zacym zmienia sie stopa procentowa z dniem 30 kwietnia, to zaklada sie listwe 24 i tak ja nastawia, zeby kreska podzialowa z oznaczeniem 30 kwietnia wypadla naprzeciw punktu zerowego podzialki, oznaczonej wzdluz szczeliny 16 (fig. 9). Nastepnie listwa 24 zostaje za¬ cisnieta zapomoca sruby 27 i przyrzad moze byc uzywany znowu do obliczania procentu bez okreslania liczby dni tylko zapomoca nastawienia tablicy suwakowej na odpowiednia date koncowa. PL