Negatywne odbitki swietlne mozna wy¬ twarzac, stosujac materjal, uczulony za¬ pomoca zwiazku dwuazonowego, np. pa¬ pier, przyczem utrwalanie uskutecznia sie w ten sposób, ze zwiazki dwuazonowe, nie- rozlozone dzialaniem swiatla, wyplókuje sie woda albo wykop jo wuj e zapomoca dru¬ giego naswietlenia.Wynalazek dotyczy wytwarzania nega¬ tywnych odbitek swietlnych na samowywo- lujacym materjale, uczulonym na swiatlo zapomoca zwiazku dwuazonowego.Zgodnie z panujacym pogladem przy fotochemicznym rozkladzie zwiazków dwu¬ azonowych tworzy sie odpowiedni fenol, przyczem grupa N2X zostaje zastapiona grupa OH. Wymiana ta poza droga foto¬ chemiczna moze zachodzic równiez w in¬ ny sposób, tern bardziej, ze wiele soli dwu¬ azonowych podczas hydrolizy daje wodo¬ rotlenki dwuazonowe tak nietrwale, ze juz w temperaturze pokojowej traca one azot, przyczem grupa OH wchodzi na miejsce grupy N2OH.Nalezaloby zatem oczekiwac, ze jesli ostatnio wymieniony materjal swiatloczu¬ ly naswietlic aktytnicznie tak, zeby czesci, znajdujace sie pod linjajmi rysunku, nie o- trzymaly zadlnego swiatla, a w pozostalych miejscach zwiazek dwuazonowy ulegl za¬ ledwie nieznacznemu rozkladowi, a na¬ stepnie materjal ten poddac dzialaniuatmosfery o takiej zawartosci wilgoci, e- wentualnie ogrzewajac, zeby nadmiar foto- # *-0 cheiiMcznie nierozLtóondgo zwiazku dwu- a I ..•*§, azonfewege1 musial ule^fcydrolizie i rozkla- ,. dowij tó powstajacy przytem zwiazek hy¬ droksylowy, jak równiez zwiazek hydro¬ ksylowy, powstaly wskutek rozkladu foto¬ chemicznego, wytworzy barwnik ze zwiaz¬ kiem dwuazonowym, jeszcze nierozlozo- nym. Jednakze we wspomnianych warun¬ kach we wszystkich miejscach materjalu swiatloczulego iMisialby sie wytworzyc barwnik, tak iz nie moznaby bylo wogóle otrzymac obrazu.Nalezy zaznaczyc, ze równie zle wyni¬ ki moznaby otrzymywac, gdyby tak szybko hydrolizowac i rozkladlac, zeby wytworzo¬ ny zwiazek hydroksylowy nie zdazyl wy¬ tworzyc barwnika ze zwiazkiem dwuazo¬ nowym, poniewaz w tych warunkach pro¬ dukt rozkladu swietlnego wlasnie wskutek tak szybkiej hydrolizy i rozkladu niezmie¬ nionego zwiazku dwuazonowego równie slabo móglby wejsc w reakcje z tym zwiaz¬ kiem dwuazonowym.Jednakze doswiadczenia doprowadzily do nowego spostrzezenia, ze we wspomnia¬ nych warunkach produkt rozkladu swietl¬ nego o wiele szybciej tworzy barwnik ze zwiazkiem dwuazonowym, niz produkt rozkladu termicznego. Wykryto, ze im róz¬ nica szybkosci reakcji jest tak wielka, iz zwiazek dwuazonowy, znajdujacy sie w miejiscach, nietknietych swiatlem, mozna rozlozyc w obecnosci dostatecznej ilosci wilgoci w atmosferze i ze rozklad ten moz¬ na ewentualnie przyspieszyc przez ogrze¬ wanie tak, iz w tych miejscach nie naste¬ puje wytwarzanie barwnika, natomiast w tych samych warunkach w miejscach na¬ swietlonych nadmiar zwiazku dwuazono¬ wego, znajdujacy sie tam jeszcze, tworzy barwnik z produktem rozkladu swietlnego.Wedlug wynalazku utrwalanie obrazu, naswietlonego aktynicznie, nastepuje wy- lacznne wskutek termicznego rozkladu zwiazku dwuazonowego, znajdujacego sie w miejscach, na które nie padlo swiatlo, przyczem uwalnia sie azot.Wyrazenie „warstwa samowywolujaca" oznacza tutaj, ze barwnik wytwarza sie dzieki temu, ze produkt swietlnego rozkla¬ du zwiazku dwuazonowego, pozostajacy w materjale, wchodzi w reakcje z nierozlozo- nym zwiazkiem dwuazonowym, tworzac polaczenie barwne.,,Rozklad termiczny" oznacza tutaj z wyjatkiem rozkladu fotochemicznego wisizelki rozklad zwiazku dwuazonowego, w którym produkt rozkladu pozostaje w warstwie. Oprócz azotu, który sie moze uwalniac podczas rozkladu termicznego, praktycznie biorac, iz warstwy nie usuwa sie zadnego materjalu.Wspomniany rozklad termiczny mozna uskuteczniac przez ogrzewanie, przyczem ze zwiazku dwuazonowego uchodzi azot, a rodnik, zwiazany z grupa N2, wchodzi do rdzenia. Rodnik ten, np. Cl, jesli jako ma- terjal wyjsciowy stosowac chlorek dwua- fconowy, wchodzi czesto nie do' rdzenia, lecz pod dzialaniem wilgoci tworzy HCl, a polozenie grupy N2Cl w rdzeniu zajmu¬ je grupa OH. Rozklad zostaje zatem w wie¬ lu przypadkach przyspieszony, o ile za¬ pewni sie dostateczna ilosc wilgoci tak, iz zabieg wtórny moze staraowic obróbka za- pomoca dostatecznej ilosci wilgoci i ciepla.Niektóre sole dwuazonowe przy wyzej wspomnianej hydrolizie tworza tak nie¬ trwale wodorotlenki dwuazonowe, iz roz¬ padaja sie juz w temperaturze pokojowej.W takich przypadkach mozna pominac specjalne podgrzewanie, wystarczy bowiem jedynie potraktowanie wilgocia; jednakze cieplo zawsze przyspiesza reakcje.Ogrzewanie mozna uskuteczniac, pro¬ wadzac warstwe przez ogrzane pomie¬ szczenie, miedzy ogrzanemi walcami albo praisujac zelazkiem.Co sie tyczy obróbki wilgocia, to cze¬ sto wystarczy wystawienie warstwy na — 2 —dzialanie zwyklej wiijfoci atmosferycznej.Dzialanie to jednakze mozna przyspieszyc, jesli przy wspomnianem ogrzewania dopro¬ wadzi sie dostateczna ilosc pary.Bardzo praktyczny jest sposób wyko¬ nania, zgodnie z którym prasuje sie pod wilgotnem suknem.Czesto wystarcza przeprowadzenie przez pomieszczenie, zawierajace duzo pa¬ ry, bez specjalnego ogrzewania.Do zastosowania wedlug wynalazku szczególnie odpowiednie sa zwiazki dwu- azonowe, które latwo sie hydrolizuja i u- legaja rozkladowi.Bardzo dobre wyniki mozna osiagnac, jesli materjal swiatloczuly zawiera oprócz tego sól miedziowa.Aby przed uzyciem zapobiec przed¬ wczesnej hydrolizie i rozkladowi zwiazku dwuiazonowego, zawartego w mafterjale swiatloczulym, dobrze jest papier albo plótno swiatloczule podczas przechowywa¬ nia utrzymywac w stanie bardzo suchym, ftp, przez wysuszenie w strumieniu gazu, osuszonym zapomoca P205, albo w strumie¬ niu gazu, z którego wilgoc wymrozono przez oziebienie do niskiej temperatury.Przyklad I. Papier preparuje sie jed¬ nostronnie 2%-owym wodnym roztworem kwasu /-hydroksy-2-dwtuazonobenzeno-4- sulfonowego i 2,7%-owym roztworem Cu(NOs)2 . 6H20. Naswietla sie pod ry¬ sunkiem pozytywnym, znajdujacym sie na przezroczystem plótnie, w ciagu 25 sekund z odleglosci 50 cm od zarówki 5 KW tak, iz zwiazek dwuazonowy, znajdujacy sie pod linjami rysunku, praktycznie biorac, zupelnie nie otrzymuje swiatla, podczas gdy pozostale czesci sa umiarkowanie na¬ swietlone aktynicznie.Naswietlony papier wywoluje sie, prze¬ chowujac go przez 3 dni w pomiesizczeniu, do którego nie dostaje sie swiatlo dzienne, przesyconem para wodna w temperaturze pokojowej. Powstaje w ten sposób nega¬ tywna odbitka swietlna o barwie ciemno- blekitaej. W miejscach nksoaswietlonych material swiatloczuly rozlozyl sie i w tych miejscach barwnik, praktycznie biorac* sue powstal.Przyklad II. Papier swiatloczuly we^ dlug przykladu I po takiem samem na¬ swietleniu poddano w ciemnosci pólgo¬ dzinnemu dzialaniu atmosfery, nasyconej para wodna w temperaturze pokojowej, a nastepnie prasowano przez 2 minuty pod suknem w temperaturze 100°. Powstala bmnatno-fioletowa odbitka negatywnau Przyklad III. Papier preparuje sie jednostronnie roztworem 40 g kwasu 2- dwuazono-i-hydroksy -5- metyli obenzeno-4- suifonowego oraz 100 g Cu(N03J2. 6H20 w litrze wody, a nastepnie suszy. Papier swia¬ tloczuly naswietla sie -przez 10 sekund pod rysunkiem na przezroczystem plótnie w odleglosci 25 cm od zarówki 5 KW. Na¬ swietlony papier pozostaje nastepnie przez 15 minut w piecu, ogrzanym do 85°C, do którego wdmuchuje sie powietrze, nasyco¬ ne para wodna w temperaturze 75° C. Po¬ wstaje ciemnoblekitna odbitka negatywna.Poniewaz w miejscach nienaswietlo- nych w wysokiej temperaturze nastepuje slabe wytworzenie barwnika, wiec linje, powstale w tych miejscach, sa nieco szare.Przyklad IV. Materjal swiatloczuly wedlug przykladu III przechowuje sie po naswietleniu przez 24 godziny w ciemnem otoczeniu, nasyconem para wodna w tem¬ peraturze pokojowej. Nastepnie materjal w ciagu 2 minut prasuje sie pod wilgotnem suknem w temperaturze 100°C; powstaje ciemno-blekitna odbitka negatywna.Przyklad V. Papier albo plótno sma¬ ruje sie jednostronnie 1%-owym roztwo¬ rem kwasu /-dwuazono-2-hydroksynafta- leno-4-sulfonowego (1 mol) i 3,2%-owym roztworem Na2C03 . 10 H20 (3 mole) w wodzie, a nastepnie suszy na powietrzu.Nastepnie umiarkowanie naswietla sie ak¬ tynicznie pod wzorem, poczem papier wy¬ stawia sie w ciemnosci na dzialanie powie-trza. Nastepnie rozklada sie zwiazek dwu- azonowy, znajdujacy sie na niemaswietlo- nych miejscach, prasujac materjal pod ze¬ lazkiem, ogrzanem do temperatury okolo 120°C.Powstaje wywolana utrwalona nega¬ tywna odbitka swietlna o odcieniu brunat¬ nym. PL