PL232382B1

PL232382B1 - Metastabilnościowy generator losowy

Info

Publication number: PL232382B1
Application number: PL422480A
Authority: PL
Inventors: Piotr Zbigniew Wieczorek; Krzysztof Gołofit
Original assignee: Politechnika Warszawska
Priority date: 2017-08-08
Filing date: 2017-08-08
Publication date: 2019-06-28
Also published as: PL422480A1

Description

Opis wynalazku

Przedmiotem wynalazku jest metastabilnościowy generator losowy stosowany zwłaszcza do generowania liczb i ciągów liczbowych prawdziwie losowych.

Znany jest z opisu patentowego PL 225185 B1, metastabilnościowy generator losowy zawierający szereg multiwibratorów, których wejścia zegarowe są połączone i dołączone do pierwszego wejścia generatora oraz wejścia danych są połączone i wejście danych pierwszego multiwibratora w szeregu dołączone jest do drugiego wejścia generatora. Generator ma układy opóźniające włączone pomiędzy wybranymi wejściami danych multiwibratorów oraz co najmniej jeden arbiter dołączony do co najmniej dwóch wybranych wyjść multiwibratorów. Do wyjść arbitrów dołączone są wejścia układu wyjściowego.

Celem wynalazku jest wzajemne dopasowanie multiwibratorów generatora względem siebie, dopasowywanie multiwibratorów generatora do arbitrów oraz jednocześnie wzajemne dopasowanie multiwibratorów generatora względem siebie i dopasowywanie multiwibratorów generatora do arbitrów.

Istota układu według wynalazku polega na tym, że przynajmniej jeden multiwibrator jest multiwibratorem z regulowaną szybkością, że generator ma układ dopasowania multiwibratorów, którego kolejne wyjścia ma dołączone do wejść regulacji szybkości kolejnych multiwibratorów z regulowaną szybkością. Przynajmniej jeden arbiter jest arbitrem z regulowaną szybkością i ma przynajmniej jedno wejście regulacji szybkości dołączone do wyjścia sterowania szybkością arbitrażu układu sterowania szybkością. Generator ma układ sterowania szybkością dołączony do multiwibratorów z regulowaną szybkością przez regulowany układ dopasowania multiwibratorów, którego kolejne wyjścia dołączone ma do wejść regulacji szybkości kolejnych multiwibratorów z regulowaną szybkością. Układ sterowania szybkością ma przynajmniej jedno wejście dołączone do przynajmniej jednego wyjścia metastabilnościowego generatora losowego.

Wynalazek umożliwia regulację szybkości multiwibratorów generatora zapewniającą wzajemne dopasowanie właściwości statystycznych generowanych interwałów czasowych, umożliwia jednoczesną regulację szybkości wielu multiwibratorów i regulację szybkości arbitrów oraz umożliwia jednocześnie regulację szybkości multiwibratorów generatora zapewniającą wzajemne dopasowanie właściwości statystycznych generowanych interwałów czasowych oraz regulację szybkości wielu multiwibratorów i regulację szybkości arbitrów.

Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przykładzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia schemat blokowy metastabilnościowego generatora losowego zawierający układ dopasowania multiwibratorów, fig. 2 przedstawia schemat blokowy metastabilnościowego generatora losowego zawierający układ sterowania szybkością podłączony do arbitrów, fig. 3 przedstawia schemat blokowy metastabilnościowego generatora losowego zawierający układ sterowania szybkością podłączony do arbitrów i multiwibratorów, fig. 4 przedstawia schemat blokowy metastabilnościowego generatora losowego zawierający regulowany układ dopasowania multiwibratorów i układ sterowania szybkością, a fig. 5 - schemat blokowy metastabilnościowego generatora losowego zawierający regulowany układ dopasowania multiwibratorów oraz układ sterowania szybkością dołączony do wyjść generatora.

Metastabilnościowy generator losowy przedstawiony na fig. 1 zawiera szereg sześciu multiwibratorów z regulowaną szybkością MRS1, MRS2, MRS3, MRS4, MRS5 i MRS6 w postaci przerzutników typu „D”, których wejścia zegarowe C1, C2, C3, C4, C5 i C6 są ze sobą połączone i dołączone do pierwszego wejścia generatora I1, oraz których wejścia danych D1, D2, D3, D4, D5 i D6 są ze sobą połączone poprzez układy opóźniające U1, U2, U3, U4 i U5, a wejście danych D1 pierwszego multiwibratora z regulowaną szybkością MRS1 w szeregu dołączone jest do drugiego wejścia generatora ]2. Do wyjść sześciu multiwibratorów z regulowaną szybkością Q1, Q2, Q3, Q4, Q5 i Q6 dołączone są wejścia pięciu arbitrów A1, A2, A3, A4 i A5, tak że pierwszy arbiter A1 dołączony jest do wyjścia danych Q1 pierwszego multiwibratora z regulowaną szybkością MRS1 i wyjścia danych Q2 drugiego multiwibratora z regulowaną szybkością MRS2, drugi arbiter A2 dołączony jest do wyjścia danych Q2 drugiego multiwibratora z regulowaną szybkością MRS2 i wyjścia danych Q3 trzeciego multiwibratora z regulowaną szybkością MRS3, trzeci arbiter A3 dołączony jest do wyjścia danych Q3 trzeciego multiwibratora z regulowaną szybkością MRS3 i wyjścia danych Q4 czwartego multiwibratora z regulowaną szybkością MRS4, czwarty arbiter A4 dołączony jest do wyjścia danych Q4 czwartego multiwibratora z regulowaną szybkością MRS4 i wyjścia danych Q5 piątego multiwibratora z regulowaną szybkością MRS5, a piąty arbiter A5 dołączony jest do wyjścia danych Q5 piątego multiwibratora z regulowaną szybkością MRS5 i wyjścia danych Q6 szóstego multiwibratora z regulowaną szybkością MRS6. Każdy z multiwibratorów MRS1, MRS2, MRS3, MRS4, MRS5 i MRS6 posiada wejście regulacji szybkości RS1, RS2, RS3, RS4,

PL 232 382 B1

RS5 i RS6, a wejścia te są dołączone kolejno do wyjść dopasowania szybkości DS1, DS2, DS3, DS4, DS5 i DS6 układu dopasowania multiwibratorów UDM. Każdy z arbitrów A1, A2, A3, A4 i A5 posiada parę pojedynczych wyjść. Pary pojedynczych wyjść pięciu arbitrów dołączone są do pięciu par pojedynczych wejść układu wyjściowego UK, który posiada dwa wyjścia LL i PLL, które są jednocześnie wyjściami metastabilnościowego generatora losowego.

Opóźnienia układów opóźniających są niewielkie i przeważnie dobierane tak, aby niektóre z przerzutników w środku szeregu pracowały w otoczeniu metastabilności. Arbitry pełnią rolę detektorów pierwszeństwa nadejścia dwóch sygnałów, które zostały dołączone do ich wejść. Pierwsze wyjścia arbitrów są informacjami, o tym który sygnał nadszedł wcześniej - jednocześnie jest to wyjście binarnej liczby losowej. Drugie wyjścia arbitrów niosą informację o poprawności liczb losowych na pierwszych wyjściach arbitrów. Układ wyjściowy UK zbiera pojedyncze liczby losowe arbitrów i wystawia na wyjściu LL wynik operacji na tych liczbach. Na drugim wyjściu PLL układ wyjściowy UK wystawia informację o poprawności danych na pierwszym wyjściu. Regulacja szybkości układem dopasowania multiwibratorów UDM pozwala na kompensację różnic w działaniu multiwibratorów, które najczęściej powstają na skutek rozrzutów technologicznych w procesie produkcji, różnego rodzaju wad materiałowych lub innych niedoskonałości. Kompensacja ma na celu wyrównanie statystycznych właściwości generowanych interwałów czasowych tak, aby odpowiednie multiwibratory w szeregu pracowały w otoczeniu zakresu metastabilnego w celu uzyskania najlepszych właściwości statystycznych.

Metastabilnościowy generator losowy przedstawiony na fig. 2 zawiera szereg sześciu multiwibratorów M1, M2, M3, MRS4, M5 i M6 w postaci przerzutników typu „D”, których wejścia zegarowe C1, C2, C3, C4, C5 i C6 są ze sobą połączone i dołączone do pierwszego wejścia generatora I1, oraz których wejścia danych D1, D2, D3, D4, D5 i D6 są ze sobą połączone poprzez układy opóźniające U1, U2, U3, U4 i U5, a wejście danych D1 pierwszego multiwibratora M1 w szeregu dołączone jest do drugiego wejścia generatora I2. Do wyjść sześciu multiwibratorów Q1, Q2, Q3, Q4, Q5, Q6 dołączone są wejścia pięciu arbitrów z regulowaną szybkością ARS1, ARS2, ARS3, ARS4 i ARS5, tak że pierwszy arbiter z regulowaną szybkością ARS1 dołączony jest do wyjścia danych Q1 pierwszego multiwibratora M1 i wyjścia danych drugiego multiwibratora M2, drugi arbiter z regulowaną szybkością ARS2 dołączony jest do wyjścia danych Q2 drugiego multiwibratora M2 i wyjścia danych Q3 trzeciego multiwibratora M2, trzeci arbiter z regulowaną szybkością ARS3 dołączony jest do wyjścia danych Q3 trzeciego multiwibratora M2 i wyjścia danych Q4 czwartego multiwibratora M4, czwarty arbiter z regulowaną szybkością ARS4 dołączony jest do wyjścia danych Q4 czwartego multiwibratora M4 i wyjścia danych Q5 piątego multiwibratora M2, a piąty arbiter z regulowaną szybkością ARS5 dołączony jest do wyjścia danych Q5 piątego multiwibratora M5 i wyjścia danych Q6 szóstego multiwibratora M6. Arbitry z regulowaną szybkością ARS1, ARS2, ARS3, ARS4 i ARS5 posiadają wejścia regulacji szybkości arbitrów RSA1, RSA2, RSA3, RSA4 i RSA5, które są dołączone do wyjścia sterowania szybkością arbitrażu SSA układu sterowania szybkością USS. Każdy z arbitrów z regulowaną szybkością ARS1, ARS2, ARS3, ARS4 i ARS5 posiada parę pojedynczych wyjść, które dołączone są do pięciu par pojedynczych wejść układu wyjściowego UK. Układ wyjściowy UK posiada dwa wyjścia LL i PLL, które są jednocześnie wyjściami metastabilnościowego generatora losowego.

Regulacja szybkości arbitrów z regulowaną szybkością ARS1, ARS2, ARS3, ARS4 i ARS, pozwala na dopasowywanie ich względem multiwibratorów i układu wyjściowego UK. Regulacja taka pozwala na minimalizację szkodliwego wpływu różnych czynników - na przykład czynników środowiskowych, typu temperatura czy napięcie zasilania, lub ataków aktywnych, typu side-channel, mających na celu zaburzenie prawidłowej pracy układu. Układ sterowania szybkością USS analizuje wyniki pomiarów środowiskowych, na podstawie których dokonuje dopasowania szybkości tak, aby uzyskać najlepsze właściwości pracy układu pod względem szybkości i losowości generowanych liczb i ciągów losowych.

Metastabilnościowy generator losowy przedstawiony na fig. 3 zawiera szereg sześciu multiwibratorów z regulowaną szybkością MRS1, MRS2, MRS3, MRS4, MRS5 i MRS6 w postaci przerzutników typu „D”, których wejścia zegarowe C1, C2, C3, C4, C5 i C6 są ze sobą połączone i dołączone do pierwszego wejścia generatora I1, oraz których wejścia danych D1, D2, D3, D4, D5 i D6 są ze sobą połączone poprzez układy opóźniające U1, U2, U3, U4 i U5, a wejście danych Di pierwszego multiwibratora z regulowana szybkością MRS1 w szeregu dołączone jest do drugiego wejścia generatora ]2. Do wyjść sześciu multiwibratorów z regulowaną szybkością Q1, Q2, Q3, Q4, Q5 i Q6 dołączone są wejścia pięciu arbitrów z regulowaną szybkością ARS1, ARS2, ARS3, ARS4 i ARS5, tak że pierwszy arbiter z regulowaną szybkością ARS1 dołączony jest do wyjścia danych Q1 pierwszego multiwibratora z regulowaną szybkością MRS1 i wyjścia danych Q2 drugiego multiwibratora z regulowaną szybkością

PL 232 382 B1

MRS2, drugi arbiter z regulowaną szybkością ARS2 dołączony jest do wyjścia danych Q2 drugiego multiwibratora z regulowaną szybkością MRS2 i wyjścia danych Q3 trzeciego multiwibratora z regulowaną szybkością MRS3, trzeci arbiter z regulowaną szybkością ARS3 dołączony jest do wyjścia danych Q3 trzeciego multiwibratora z regulowaną szybkością MRS3 i wyjścia danych Q4 czwartego multiwibratora z regulowaną szybkością MRS4, czwarty arbiter z regulowaną szybkością ARS4 dołączony jest do wyjścia danych Q4 czwartego multiwibratora z regulowaną szybkością MRS4 i wyjścia danych Q5 piątego multiwibratora z regulowaną szybkością MRS5, a piąty arbiter z regulowaną szybkością ARS5 dołączony jest do wyjścia danych Q5 piątego multiwibratora z regulowaną szybkością MRS5 i wyjścia danych Q6 szóstego multiwibratora z regulowaną szybkością MRS6. Każdy z multiwibratorów MRS1, MRS2, MRS3, MRS4, MRS5 i MRS6 posiada wejście regulacji szybkości RS1, RS2, RS3, RS4, RS5 i RS6, a wejścia te są dołączone do wyjścia sterowania szybkością multiwibratorów SSM układu sterowania szybkością USS. Arbitry z regulowaną szybkością ARS1, ARS2, ARS3, ARS4 i ARS5 posiadają wejścia regulacji szybkości arbitrów RSA1, RSA2, RSA3, RSA4 i RSA5, które są dołączone do wyjścia sterowania szybkością arbitrażu SSA układu sterowania szybkością USS. Każdy z arbitrów z regulowaną szybkością ARS1, ARS2, ARS3, ARS4 i ARS5 posiada parę pojedynczych wyjść, które dołączone są do pięciu par pojedynczych wejść układu wyjściowego UK. Układ wyjściowy UK posiada dwa wyjścia LL i PLL, które są jednocześnie wejściami metastabilnościowego generatora losowego.

Regulacja szybkości multiwibratorów z regulowaną szybkością MRS1, MRS2, MRS3, MRS4, MRS5 i MRS6 oraz arbitrów z regulowaną szybkością ARS1, ARS2, ARS3, ARS4 i ARS5 pozwala na dopasowywanie tych układów względem siebie oraz względem układu wyjściowego UK. Regulacja taka pozwala na minimalizację szkodliwego wpływu różnych czynników - na przykład czynników środowiskowych, typu temperatura czy napięcie zasilania, lub ataków aktywnych, typu side-channel, mających na celu zaburzenie prawidłowej pracy układu. Układ sterowania szybkością USS analizuje wyniki pomiarów środowiskowych, na podstawie których dokonuje dopasowania szybkości tak, aby uzyskać najlepsze właściwości pracy układu pod względem szybkości i losowości generowanych liczb i ciągów losowych.

Metastabilnościowy generator losowy przedstawiony na fig. 4 zawiera szereg sześciu multiwibratorów z regulowaną szybkością MRS1, MRS2, MRS3, MRS4, MRS5 i MRS6 w postaci przerzutników typu „D”, których wejścia zegarowe C1, C2, C3, C4, C5 i C6 są ze sobą połączone i dołączone do pierwszego wejścia generatora I1, oraz których wejścia danych D1, D2, D3, D4, D5 i D6 są ze sobą połączone poprzez układy opóźniające U1, U2, U3, U4 i U5, a wejście danych D1 pierwszego multiwibratora z regulowaną szybkością MRS1 w szeregu dołączone jest do drugiego wejścia generatora ]2. Do wyjść sześciu multiwibratorów z regulowaną szybkością Q1, Q2, Q3, Q4, Q5 i Q6 dołączone są wejścia pięciu arbitrów z regulowaną szybkością ARS1, ARS2, ARS3, ARS4 i ARS5, tak że pierwszy arbiter z regulowaną szybkością ARS1 dołączony jest do wyjścia danych Q1 pierwszego multiwibratora z regulowaną szybkością MRS1 i wyjścia danych Q2 drugiego multiwibratora z regulowaną szybkością MRS2, drugi arbiter z regulowaną szybkością ARS2 dołączony jest do wyjścia danych Q2 drugiego multiwibratora z regulowaną szybkością MRS2 i wyjścia danych Q3 trzeciego multiwibratora z regulowaną szybkością MRS3, trzeci arbiter z regulowaną szybkością ARS3 dołączony jest do wyjścia danych Q3 trzeciego multiwibratora z regulowaną szybkością MRS3 i wyjścia danych Q4 czwartego multiwibratora z regulowaną szybkością MRS4, czwarty arbiter z regulowaną szybkością ARS4 dołączony jest do wyjścia danych Q4 czwartego multiwibratora z regulowaną szybkością MRS4 i wyjścia danych Q5 piątego multiwibratora z regulowaną szybkością MRS5, a piąty arbiter z regulowaną szybkością ARS5 dołączony jest do wyjścia danych Q5 piątego multiwibratora z regulowaną szybkością MRS5 i wyjścia danych Q6 szóstego multiwibratora z regulowaną szybkością MRS6. Każdy z multiwibratorów MRS1, MRS2, MRS3, MRS4, MRS5 i MRS6 posiada wejście regulacji szybkości RS1, RS2, RS3, RS4, RS5 i RS6, a wejścia te są dołączone kolejno do wyjść dopasowania szybkości DS1, DS2, DS3, DS4, DS5 i DS6 regulowanego układu dopasowania multiwibratorów RUDM. Regulowany układ dopasowania multiwibratorów RUDM posiada wejście regulacji szybkości multiwibratorów RSM dołączone do wyjścia sterowania szybkością multiwibratorów SSM układu sterowania szybkością USS. Arbitry z regulowaną szybkością ARS1, ARS2, ARS3, ARS4 i ARS5 posiadają wejścia regulacji szybkości arbitrów RSA1, RSA2, RSA3, RSA4 i RSA5, które są dołączone do wyjścia sterowania szybkością arbitrażu SSA układu sterowania szybkością USS. Każdy z arbitrów z regulowaną szybkością ARS1, ARS2, ARS3, ARS4 i ARS5 posiada parę pojedynczych wyjść, które dołączone są do pięciu par pojedynczych wejść układu wyjściowego UK. Układ wyjściowy UK posiada dwa wyjścia LL i PLL, które są jednocześnie wyjściami metastabilnościowego generatora losowego.

PL 232 382 B1

Regulacja szybkości regulowanym układem dopasowania multiwibratorów RUDM pozwala na kompensację różnic w działaniu multiwibratorów, które najczęściej powstają na skutek rozrzutów technologicznych w procesie produkcji, różnego rodzaju wad materiałowych lub innych niedoskonałości. Kompensacja ma na celu wyrównanie statystycznych właściwości generowanych interwałów czasowych tak, aby odpowiednie multiwibratory w szeregu pracowały w otoczeniu zakresu metastabilnego w celu uzyskania najlepszych właściwości statystycznych. Natomiast regulacja szybkości wielu multiwibratorów, odbywa się na podstawie sygnału dostarczanego do wejścia regulacji szybkości multiwibratorów RSM. Wzajemna regulacja szybkości multiwibratorów oraz arbitrów pozwala na dopasowywanie tych układów względem siebie. Regulacja taka pozwala na minimalizację szkodliwego wpływu różnych czynników - na przykład czynników środowiskowych, typu temperatura czy napięcie zasilania, lub ataków aktywnych, typu side-channel, mających na celu zaburzenie prawidłowej pracy układu. Układ sterowania szybkością USS analizuje wyniki pomiarów środowiskowych, na podstawie których dokonuje dopasowania szybkości tak, aby uzyskać najlepsze właściwości pracy układu pod względem szybkości i losowości generowanych liczb i ciągów losowych.

Metastabilnościowy generator losowy przedstawiony na fig. 5 ma budowę taką jak układ z fig. 4, z tą różnicą, że wyjścia LL i PLL układu wyjściowego UK dołączone są do wejść WLL i WPLL układu sterowania szybkością USS.

Dzięki dołączeniu wyjść układu wyjściowego do wejść układu sterowania szybkością USS, układ ten może dodatkowo analizować statystyki generowanych liczb i ciągów losowych, na podstawie których dokonuje dopasowania szybkości tak, aby uzyskać najlepsze właściwości pracy układu pod względem szybkości i losowości generowanych liczb i ciągów losowych.

Możliwości zastosowania wynalazku przewiduje się w generowaniu liczb i ciągów liczbowych prawdziwie losowych w układach odpornych na ataki typu side-channel i zmienne środowisko pracy.

Claims

Zastrzeżenia patentowe

1. Metastabilnościowy generator losowy zawierający szereg multiwibratorów, których wejścia zegarowe są połączone i dołączone do pierwszego wejścia generatora, a wejścia danych są połączone i wejście danych pierwszego multiwibratora w szeregu dołączone jest do drugiego wejścia generatora, zawierający układy opóźniające włączone pomiędzy wybranymi wejściami danych multiwibratorów, posiadający co najmniej jeden arbiter dołączony do co najmniej dwóch wybranych wyjść multiwibratorów oraz posiadający układ wyjściowy dołączony do wyjść arbitrów, znamienny tym, że przynajmniej jeden multiwibrator jest multiwibratorem z regulowaną szybkością (MRS1, MRS2, MRS3, MRS4, MRS5, MRS6).
2. Metastabilnościowy generator losowy według zastrz. 1, znamienny tym, że posiada układ dopasowania multiwibratorów (UDM), którego kolejne wyjścia (DS1, DS2, DS3, DS4, DS5, DS6) dołączone są do wejść regulacji szybkości (RS1, RS2, RS3, RS4, RS5, RS6) kolejnych multiwibratorów z regulowaną szybkością (MRS1, MRS2, MRS3, MRS4, MRS5, MRS6).
3. Metastabilnościowy generator losowy zawierający szereg multiwibratorów, których wejścia zegarowe są połączone i dołączone do pierwszego wejścia generatora, a wejścia danych są połączone i wejście danych pierwszego multiwibratora w szeregu dołączone jest do drugiego wejścia generatora, zawierający układy opóźniające włączone pomiędzy wybranymi wejściami danych multiwibratorów, posiadający co najmniej jeden arbiter dołączony do co najmniej dwóch wybranych wyjść multiwibratorów oraz posiadający układ wyjściowy dołączony do wyjść arbitrów, znamienny tym, że przynajmniej jeden arbiter jest arbitrem z regulowaną szybkością (ARS1, ARS2, ARS3, ARS4, ARS5).
4. Metastabilnościowy generator losowy według zastrz. 3, znamienny tym, że posiada układ sterowania szybkością (USS), którego wyjście sterowania szybkością arbitrażu (SSA) dołączone jest do przynajmniej jednego wejścia regulacji szybkości (RSA1, RSA2, RSA3, RSA4, RSA5) przynajmniej jednego arbitra (ARS1, ARS2, ARS3, ARS4, ARS5).
5. Metastabilnościowy generator losowy według zastrz. 4, znamienny tym, że przynajmniej jeden multiwibrator jest multiwibratorem z regulowaną szybkością (MRS1, MRS2, MRS3, MRS4, MRS5, MRS6).
6. Metastabilnościowy generator losowy według zastrz. 5, znamienny tym, że przynajmniej jedno wejście regulacji szybkości (RS1, RS2, RS3, RS4, RS5, RS6) przynajmniej jednego

PL 232 382 Β1 multiwibratora z regulowaną szybkością (MRS1, MRS2, MRS3, MRS4, MRS5, MRS6) dołączone jest do wyjścia sterowania szybkością multiwibratorów (SSM) układu sterowania szybkością (USS).
7. Metastabilnościowy generator losowy według zastrz. 6, znamienny tym, że układ sterowania szybkością (USS) dołączony jest do multiwibratorów z regulowaną szybkością (MRS1, MRS2, MRS3, MRS4, MRS5, MRS6) przez regulowany układ dopasowania multiwibratorów (RUDM), którego kolejne wyjścia (DS1, DS2, DS3, DS4, DS5, DS6) dołączone są do wejść regulacji szybkości (RS1, RS2, RS3, RS4, RS5, RS6) kolejnych multiwibratorów z regulowaną szybkością (MRS1, MRS2, MRS3, MRS4, MRS5, MRS6).
8. Metastabilnościowy generator losowy według zastrz. 4 albo 5, albo 6, albo 7, znamienny tym, że układ sterowania szybkością (USS) posiada przynajmniej jedno wejście (WLL, WPLL) dołączone do przynajmniej jednego wyjścia (LL, PLL) metastabilnościowego generatora losowego.