Wynalazek niniejszy dotyczy karbowa¬ nia walców, uzywanych do karbowania blon filmowych, stosowanych przy wytwa¬ rzaniu filmów kolorowych.Wynalazek niniejszy stanowi udosko¬ nalenie patentu kanadyjskiego Nr 274945 z dnia 25 pazdziernika 1927 r.; przy zasto¬ sowaniu tego udoskonalenia walce do kar¬ bowania blon filmowych moga byc wyko¬ nywane taniej oraz dokladniej.Wedlug wzmiankowanego patentu ka¬ nadyjskiego karbuje sie walce zapomoca kólka rytowniczego, przetaczajacego sie po powierzchni walca do karbowania blon i zlobiacego w powierzchni walca malenki rowek.Sposób ten posiada pewne niedogod¬ nosci, mianowicie: 1. jezeli tworzywo walca do karbowa¬ nia blon, np. zelazo, posiada twardosc nie¬ jednostajna, to rowki otrzymywane sa nierówne i nie posiadaja prawidlowego ksztaltu; 2. kólko rytownicze jest napedzane zapomoca kól zebatych, poniewaz zas po¬ miedzy zebami kól zebatych, wspólpracu¬ jacych ze soba, istnieje zawsze pewien luz, zachodzi wiec drganie kólka rytowniczego, przenoszone na walce do karbowania blon, wskutek czego powstaja niedokladnosci wytwarzanego rowka; oba te rodzaje nie¬ prawidlowosci sa przyczyna wytwarzania sie swoistego ksztaltu rowka, który moz- naby nazwac „przetakowatym" ze wzgle¬ du na liczne niewielkie wglebienia, wytwa¬ rzane na powierzchni walca obrabianego;3. kojko rytownicze musi byc bardzo ostre, przyczem doswiadczenie wykazalo, ze kólko to, aczkolwiek ostre na poczatku rytowania, nie pozostaje równie bstrem podczas calego przebiegu rytowania, wsku¬ tek czego otrzymuje sie rowki, uksztalto¬ wane róznie na obu koncach walca obra¬ bianego.Przez zastosowanie wynalazku niniej¬ szego unika sie wymienionych niedogodno¬ sci i wad. Sposób wedlug wynalazku prze¬ widuje trzy rózne czynnosci, mianowicie: po pierwsze — wytwarza sie maly walec karbowany, stanowiacy matryce; po dru¬ gie — zapomoca tej matrycy wytwarza sie kólko rytownicze (molete), po trzecie — zapomoca kólka rytowniczego wykonywa sie walec karbowany, zapomoca którego karbuje sie nastepnie blony filmowe. Tym sposobem mozna wytwarzac walce do kar¬ bowania blon, zaopatrzone w karby, cia¬ gnace sie wzdluz walca, w celu wytwarza¬ nia nastepnie blon filmowych, nakarbowa- nych wpoprzek.Tego rodzaju karbowanie wpoprzek jest opisane np. w patencie francuskim Nr 655732.Na rysunku uwidocznione zostaly tytu¬ lem przykladu pewne odmiany wykonania wynalazku, przyczem fig. 1 przedstawia przekrój wzdluz linji 1—/ na fig. 2 ma¬ szyny, stosowanej przy wykonywaniu pierwszej czynnosci, mianowicie karbowa¬ niu walca-matrycy; fig. 2 — widok zboku tej maszyny; fig. 3 — widok perspekty¬ wiczny narzedzia tnacego, stosowanego w maszynie, uwidocznionej na fig. 1 i 2; fig. 4 -— widok zprzodu maszyny, stosowanej przy wykonywaniu drugiej czynnosci — mianowicie przy wytwarzaniu kólka rytow¬ niczego; fig. 5 — widok zprzodu maszyny, stosowanej przy wykonywaniu trzeciej czynnosci — mianowicie przy karbowaniu walca, uzywanego do karbowania blon fil¬ mowych, przyczem na rysunku pominieto ciezary, stosowane do wywierania nacisku na walec, karbowany zapomoca kólka ry¬ towniczego; fig. 6 — widok jednego kon¬ ca oraz czesciowy przekrój maszyny, uwi¬ docznionej na fig. 5, a fig. 7 — widok, po¬ dobny do przedstawionego na fig. 4, z ta róznica, ze karby sa wykonane w kierunku prostopadlym do kierunku, przedstawio- negotna fig. 4.Na fig. 1 uwidoczniona jest matryca 1, najwlasciwiej wykonana ze stali niehar- towanej, dajacej sie nastepnie hartowac, i oparta na dwóch wspornikach 2, posia¬ dajacych ksztalt litery V i zaopatrzonych u góry w plytki przytrzymujace 3, przy¬ mocowywane zapomoca srub 4. Jeden z konców matrycy jest przymocowany sztywno do kólka nastawczego 5, zaopa¬ trzonego na obwodzie w szereg wrebów 6, w które kolejno zaskakuje zaostrzony ko¬ niec 7 zapadki 8, osadzonej obrotowo na czopie 9, gdy kólko nastawcze 5 jest obra¬ cane recznie.Sprezyna 10 utrzymuje normalnie za¬ padke 8 w zetknieciu z kólkiem nastaw- czem 5. Wreby 6 sa rozmieszczone tak, iz dziela caly obwód kólka 5 na odcinki jed¬ nakowej wielkosci, przyczeml srednice kól- «, ka 5 i walca matrycy sa dobrane tak, ze obwód walca matrycy zostaje równiez po¬ dzielony na jednakowe czesci rowkami //, wyzlobionemi w matrycy. Jezeli np. wre¬ by 6 sa rozmieszczone w odleglosci 1 mm jeden od drugiego, a srednica kólka 5 jest równa 400 mm, srednica zas walca matry¬ cy 1 jest równa 20 mm, to rowki 11, wy¬ zlobione w matrycy, beda znajdowaly sie w odleglosci A/2Q mm jeden od drugiego.Do wytwarzania rowków 11 stosowane jest narzedzie 12, posiadajace postac dló- ta i osadzone w koncu ramienia 13, osa¬ dzonego obrotowo na czopie 14, umocowa¬ nym w glównej ramie 15 maszyny, na któ¬ rej umieszczone sa równiez wsporniki 2, posiadajace ksztalt litery V. Sprezyna 16 dazy normalnie do odsuniecia dlóta 12 do góry, czyli odsuniecia go od walca-matry- — 2 —cy lv Dc przesuwania ku dolowi dlóta 12, wykórtanlego najwlasciwiej z bardzo twar¬ dej stali, w celu nacinania rowków ii, sluzy bijak 17, który moze wykonywac ruch zwrotny i jest osadzony przesuwnie w tulei prowadnicze) 18, umocowanej we wsporniku 19, przymocowanym do glów¬ nej ramy 15 maszyny.Bijak 17, posiadajacy dosc znaczna wa¬ ge, jest podnoszony do góry zapomoca ra¬ mienia 20, obracanego zapomoca recznej korbki 21, osadzonej na wsporniku 19.Dlóto 12 jest opuszczane tylko jeden raz przy zlobieniu kazdego rowka 11 w walcu-matrycy, przyczem kazdemu ude¬ rzeniu dlóta 12 odpowiada obrócenie kól¬ ka nastawczego 5 o jeden wrab. Walec- inatryca zostaje nastepnie zbadany zapo¬ moca mikroskopu, przyczem jezeli zeby, mieszczace sie pomiedzy rowkami 11, nie sa nalezycie ostre, to zabieg zlobienia row¬ ków na obwodzie walca-matrycy zostaje powtórzony. Odpowiednio do glebokosci, jaka zamierza sie nadac rowkom 11, naci¬ nanym zapomoca dlóta i2, na pólce 23, umocowanej na górnym koncu bijaka, u- mieszczony zostaje ciezar odpowiedniej wagi i ksztaltu.Potrzeba zastosowania ciezarów 22 za¬ lezy od twardosci tworzywa walca-matry¬ cy 1.Gdy rowkom 11 nadana zostala gle¬ bokosc, dostateczna do utworzenia dosta¬ tecznie ostrych zebów pomiedzy temi row¬ kami, walec-matryca zostaje zdjety ze Wsporników i zahartowany w zwykly spo¬ sób, np. przez nagrzewanie i zanurzanie w wodzie.Przy wykonywaniu drugiej czynnosci walec-matryca 1 jest umieszczany w do¬ wolny sposób tak, aby stykal sie z obwo¬ dem kólka rytowniczego 24, posiadajace¬ go przed obróbka postac krazka 25, wy¬ konanego z niehartowanej stali, dajacej sie zahartowac nastepnie w sposób zwykly.Krazek 25 posiada obwód zewnetrzny, wy¬ giety nieco w kierunku osiowym w kazdej plaszczyznie, przechodzacej przez os kól¬ ka rytowniczego 24. Krzywizne te nadaje sie obwodowi krazka 25 z tego powodu,, ze kólko rytownicze jest przesuwane w kie¬ runku swej osi podczas wykonywania rowków na powierzchni walca do karbo¬ wania blon. Krzywizna obwodu krazka 25 moze byc np. obliczana wedlug wzoru R = 10d2, w którym R oznacza promien krzywizny wzmiankowanego obwodu, a — grubosc wzmiankowanego krazka 25, acz¬ kolwiek nalezy zaznaczyc, ze mozna za¬ stosowac równiez rózne inne promienie krzywizny, poniewaz srodek obwodu kraz¬ ka znajduje sie dalej od jego osi, niz ten bok krazka, który jest na przodzie, gdy krazek posuwa sie podczas obróbki walca do karbowania blon.Krazek 25 jest wyposazony w czopy 26, 27, umieszczone na wspornikach 28 i 29, posiadajacych ksztalt litery V, pola¬ czonych ze soba w sposób, wyjasniony szczególowo na fig. 5 i 6, i podpartych zkólei w dowolny sposób podczas stykania sie z walcem-matryca 1. W&lefc-matryca 1 jest podparty i obracany w dowolny spo¬ sób w ciagu dostatecznie dlugiego okresu czasu, az do chwili, w której rowkom na krazku 25 zostanie nadana glebokosc, do¬ stateczna do otrzymywania nalezycie za¬ ostrzonych zebów, mieszczacych sie po¬ miedzy temi rowkami. Zeby te sa badane od czasu do czasu zapomoca mikroskopu i czynnosc, opisana powyzej, wykonywa sie w dalszym ciagu az do otrzymania na¬ lezycie zaostrzonych zebów. Gotowe kól¬ ko rytownicze 24 zostaje nastepnie usunie¬ te i zahartowane w zwykly sposób.Nastepnie wykonywa sie trzecia zkolei czynnosc po umieszczeniu kólka rytowni¬ czego 24 wraz ze spornikami, posiadajace- mi ksztalt litery V, w maszynie, uwidocz¬ nionej na fig. 5 i 6. W tym celu podsta¬ wy wsporników 28 i 29 posiadaja przedlu¬ zenie 30 w ksztalcie jaskólczego ogona, — 3 —wstawiane w odpowiednie gniazdo obsady 31, zaopatrzonej na swej powierzchni bocznej w wieniec zebów 32, zazebiaja¬ cych sie ze slimakiem 33, nastawianym recznie w celu nalezytego ustawienia kól¬ ka rytowniczego 24 wzgledem obrabiane¬ go walca do karbowania blon. Slimak 33 jest osadzony obrotowo na wahliwej bel¬ ce 34, w której osadzona jest równiez ob¬ sada 31. Na belce 34 umieszczone sa cie¬ zary 35, dajace sie przesuwac oraz zmie¬ niac, przyczem zespól ciezarów tych moze byc przesuwany wzdluz belki 34 i zawie¬ szany w odpowiednim wrebie 36. Belka 34 jest polaczona zapomoca przegubu 37 z rama przesuwna 38, osadzona na trój¬ katnej w przekroju prowadnicy 39, umo¬ cowanej w glównej ramie 40 maszyny. W ramie 40 osadzona jest równiez nagwin¬ towana os 41, wkrecona w odpowiednie ucho ramy przesuwnej 38; os ta jest obra¬ cana powoli w dowolny sposób.Ciezary 35 sa stosowane w celu doci¬ skania z pozadana sila kólka rytownicze¬ go 24 do obwodu walca 42 do karbowania blon filmowych, wykonanego np. z miek¬ kiej stali, zelaza lub mosiadzu i osadzo¬ nego na czopach 43 i 44.Czopy te sa nieruchome i nie nalezy dopuszczac do ich obracania sie, w prze¬ ciwnym bowiem razie moga wytworzyc sie niedokladnosci w karbowaniu walca 42.Walec 42 do karbowania blon jest osa¬ dzony bez luzu na wale 45, w którego kpnce wstawione sa czopy 43 i 44. Na jed¬ nym z konców walu 45 umieszczone jest ramie 46, w którego otwór wchodzi kon¬ cem trzpien 47, osadzony w kólku nape- dzajacem 48, które obraca walec 42, np. z szybkoscia 240 obrotów na minute.W ten sposób kólko rytownicze 24 jest przesuwane równomiernie wzdluz walca 42*od jednego do drugiego jego konca, a nastepnie zpowrotem do punktu wyjscio¬ wego, przyczem przesuwy te sa powtarza¬ ne az do chwili, w której stwierdzone zo¬ stanie przez badanie karbów 49 walca 42, ze zeby, utworzone pomiedzy temi karba¬ mi, sa juz dostatecznie ostre.Podczas obróbki walca 42 nacisk, wy¬ wolywany zapomoca ciezarów 35, jest zmieniany w miare potrzeby, przyczem najwlasciwiej jest rozpoczynac obróbke z malym naciskiem, zwiekszajac go stopnio¬ wo przy kazdym nastepnym przesuwie kólka rytowniczego wzdluz walca 42.Przesuwanie kólka rytowniczego 24 na¬ przód i wtyl wzdluz walca umozliwia o- trzymywanie jednostajnego ksztaltu kar¬ bów 49.Zapomoca srodków powyzszych walce do karbowania blon moga byc wytwarza¬ ne bardzo dokladnie i tanio. Zapomoca jednego walca-matrycy mozna wykonac 100 kólek rytowniczych, zapomoca zas kazdego kólka rytowniczego — 10 walców do karbowania blon, czyli zapomoca jed¬ nego walca-matrycy mozna wykonac 1000 walców do karbowania blon filmowych.Ponadto wytwarzanie walców jest bar¬ dzo tanie, poniewaz do wytwarzania wal* ców-matryc mozna uzyc niewykwalifiko¬ wanych robotników.Dokladnosc karbowania walców do karbowania blon, obrabianych tym sposo¬ bem, jest znacznie wieksza ze wzgledu na stosunkowo znaczna dlugosc powierzchni styku 25 kólka rytowniczego z powierzch¬ nia walca 42.Jak to uwidoczniono na fig. 7, czyn¬ nosci powyzsze mozna wykonywac zapo¬ moca takichze samych zasadniczo urza¬ dzen równiez i w razie wykonywania blon karbowanych, w których karby sa wyko¬ nywane w kierunku, rózniacym sie od po¬ przednio opisanego, np. blon z karbami, biegriacemi wzdluz blony filmowej.W tym przypadku walec-matryca jest wyposazony w karby 50, przebiegajace wzdluz linji srubowej, wskutek czego kól¬ ko rytownicze bedzie posiadalo karby 51, równiez przebiegajace wzdluz linji srubo-wej. Gdy to kólko rytownicze jest przesu¬ wane z prawa na lewo wzdluz obrabiane¬ go walca do karbowania blon, to walec ten jest obracany w odpowiednim kierunku w celu spowodowania przesuwu kólka ry- towniczego z prawa na lewo. PL