Wynalazek dotyczy busoli, umozliwia¬ jacej pomiar katów poziomych i piono¬ wych, wyposazonej w libele oraz urzadze¬ nie celownicze, Libeli uzywa sie jedynie do ustalania polozenia zerowego tarczy podzialkowej, sluzacej do pomiaru katów pionowych, podczas gdy do poziomego na¬ stawiania oslony busoli, w celu pomiaru katów poziomych, zamiast libeli uzywa sie igly magnetycznej; w kierunku srodka o- slony busoli wystaja w niej wskazniki, u- mieszczone na takiej wysokosci, aby w razie poziomego polozenia oslony, znajdo¬ waly sie one w tej samej plaszczyznie, co i ostrze igly magnetycznej, wahajacej sie mniej wiecej w plaszczyznie poziomej.Na rysunku przedstawiono przyklad wykonania busoli wedlug wynalazku. Fig. 1 przedstawia przyrzad w widoku zgóry, fig. 2 — w widoku od dolu, fig. 3 i 4 przed¬ stawiaja widoki przyrzadu zboku, fig. 5 — przedstawia przekrój podluzny przyrzadu, fig. 6 — widok zboku i widok zgóry nasad¬ ki, uzywanej podczas mierzenia katów, a fig. 7 — widok zboku i widok zgóry cze¬ sci busoli, zaopatrzonej we wskazniki. Fig, 8 przedstawia w powiekszeniu przekrój poprzeczny oslony busoli.Oslona busoli (fig. 5) posiada plaszcz /, na którego czolowych sciankach umoco¬ wane £a srubami tarcze podzialkowe 8a i 15. Tarcza 8a stanowi wlasciwa tarcze kompasu, na której zaznaczone sa kierun¬ ki wiatru i która posiada odpowiednia po- dzialke stopniowa. Tarcza podzialkowa 15 posiada dwie podzialki (stopnie i pro¬ centy nachylenia), * sluzace do mierzenia katów pionowych, i jest zaopatrzona w mo¬ stek 10, przechodzacy przez zerowe punk¬ ty tarczy podzialkowej 15. Na mostku 10 umocowany jest trzpien lOa, na którego ostrzu obraca sie igla magnetyczna 4. W plaszczu 1 wykonany jest otwór 86, rów¬ nolegly do mostka 10\ w otworze 86 umie¬ szcza sie libele 9 ksztaltu sworznia. Oslo¬ na busoli jest osadzona obrotowo w gniazd¬ ku 7. Wewnetrzna scianka plaszcza 1 po¬ siada stopien V, rozciagajacy sie na cze¬ sci obwodu plaszcza 1 az do libeli 9. Na tym stopniu umieszczony jest pierscien 2, nieco krótszy od obwodu stopnia V, tak iz konce 2' tego pierscienia 2 sa odsuniete od libeli 9 o odstep A. Pierscien 2 na we¬ wnetrznej stronie jest zaopatrzony w kil¬ ka rozmaicie uksztaltowanych wskazników 3, umieszczonych w punkcie 0° oraz z obu stron, poczawszy od 0°, przy 30, 45, 60 i 90°. Wskazniki 3 przy wsunietym pierscie¬ niu 2 znajduja sie w takim odstepie od górnej czolowej scianki oslony /, iz sa one przeciwlegle znakowi lub nacieciu 4', wy¬ konanemu na igle magnetycznej, wahajacej sie w kierunku poziomym, to znaczy, ze znajduja sie one w tej samej plaszczyznie, co i znak 4', jezeli busola zajmuje poloze¬ nie poziome. W celu ustalania poziomego polozenia busoli, obraca sie oslone, obser¬ wujac przytem, czy naciecie 4* igly ma¬ gnetycznej znajduje sie na tej samej wy¬ sokosci, co wskazniki 3; jesli tak jest, wówczas oslona zajmuje polozenie pozio¬ me, gdyz igla magnetyczna, pominawszy nieznaczne odchylenie plaszczyzny jej wa¬ han od plaszczyzny poziomej, waha sie w plaszczyznie poziomej. Wskazniki i wspól¬ dzialajacy z niemi biegun igly magnetycz¬ nej sa powleczone substancja, która w no¬ cy swieci, dzieki czemu mozna ustalic kie¬ runek swiata bez widzenia tarczy podzial¬ kowe j 8a.Pierscien 2 mozna z zewnatrz nastawiac na chwilowe odchylenie igly magnetycznej w ten sposób, ze do naciecia 5 pierscienia 2 i do szczeliny 6 gniazdka 7 wtyka sie igle, przestawiajac odpowiednio pierscien.W celu umozliwienia tego przestawienia, pierscien 2 jest wezszy od stopnia 1. W ten sposób chwilowe odchylenie moze byc zgóry nastawione bez potrzeby ra¬ chunkowego uwzglednienia go podczas o- rjentacji.W celu umozliwienia zastosowania przyrzadu jako teodolitu, przewidziano nasadke //, wykonana z pryzmatycznej czesci lanej i zaopatrzona w gwint 12 oraz w dwa trzpienie wtyczkowe 13, wtykane do otworów 14 oslony 1 i tarcz podzialko- wych 8a i 15. Podczas mierzenia katów pionowych oslone ustala sie w polozeniu pionowem podobnie do alidady teodolitu tak, iz mostek 10, a wskutek tego i punkty zerowe tarczy 15 zajmuja polozenie po¬ ziome, co mozna kontrolowac zapomoca libeli 9. Jesli ma byc mierzony kat, za¬ warty miedzy punktem w terenie i pla¬ szczyzna pozioma, wówczas gniazdko 7 u- nieruchomionej oslony btisoli obraca sie w ten sposób, aby zapomoca narzadów ce¬ lowniczych 18, 19, umieszczonych na gniazdku, mozna bylo celowac na wspo¬ mniany punkt. Wielkosc obrotu gniazdka, wskazywana przez tarcze podzialkowa 15, stanowi odchylenie od plaszczyzny pozio¬ mej. W podobny sposób, jezeli oslone bu¬ soli ustali sie w polozeniu poziomem, moz¬ na mierzyc katy poziome, przesuwajac od¬ powiednio gniazdko z narzadami celowni- czemi. Podczas mierzenia katów pozio¬ mych mozna uzywac w znany sposób rów¬ niez igly magnetycznej. — 2 —Mierzenie katów poziomych i piono¬ wych w terenie moze byc uskutecznione równiez bez nasadki 11. W tym celu w gniazdku 7 wykonane sa gwinty 16 lub 17 do wkrecania statywu. Podczas mierzenia katów poziomych, busole nasrubowuje sie na gwintowany sworzen statywu zapomoca gwintu 17 tak, aby busola zajmowala po¬ lozenie poziome. Nastepnie celuje sie w jednym kierunku i obraca oslone busoli w gniazdku w ten sposób, aby punkt pólnoe- nY igly magnetycznej znajdowal sie na¬ przeciwko kreski podzialkowej; 360° tarczy podzialkowej 8a. Wreszcie statyw wraz z gniazdkiem i oslona busoli przestawia sie w ten sposób, ze mozna celowac w innym mierzonym kierunku, przyczem igla ma¬ gnetyczna pozostaje w polozeniu pólnoc - poludnie, lecz wskazuje na inna kreske tarczy 8a, podajaca wielkosc obrotu, a wskutek tego i mierzony kat. Podczas mie¬ rzenia katów pionowych busole umocowuje sie na statywie zapomoca gwintu 16 i mie¬ rzy kat pionowy w znany sposób. PL