Wynalazek niniejszy dotyczy elektro¬ magnetycznych przyrzadów regulacyjnych, wyposazonych w opornik, zwlaszcza w po¬ staci zespolu krazków weglowych, i stoso¬ wanych powszechnie w oswietleniowych instalacjach wagonów kolejowych.W przyrzadach regulacyjnych tego ro¬ dzaju jest konieczne, aby napedowa sila elektromagnetyczna, sila odporowa zespo¬ lu krazków weglowych i sila napiecia sprezyny lub innego narzadu obciazajace¬ go byly zrównowazone w zakresie dziala¬ nia przyrzadu regulacyjnego. Poniewaz si¬ la odporowa zespolu krazków weglowych, zmieniajaca sie wedlug okreslonego pra¬ wa, jest stosunkowo mala sila, przeto za¬ dane zrównowazenie wymaga przede- wszystkiem uzgodnienia wykresu charak¬ terystyki zmian momentu obrotowego e- lektromagnetycznego urzadzenia napedo¬ wego z wykresem charakterystyki mo¬ mentu skrecajacego sprezyny lub innego narzadu obciazajacego. Poniewaz prze¬ bieg linji wykresu charakterystyki urza¬ dzenia elektromagnetycznego w znanych urzadzeniach nie jest prostolinjowy, lecz posiada ksztalt linji krzywej, przeto po¬ trzebny jest skomplikowany mechanizm sprezynowy czyli uklad kompensacyjny w celu uzgodnienia wykresów obu charakte¬ rystyk. Wynalazek niniejszy dotyczy u- kladu elektromagnetycznego, dajacego sie uzgodnic w szerokim zakresie ze stosun¬ kowo prostym ukladem sprezynowym.Wedlug niniejszego wynalazku w elek¬ tromagnetycznych przyrzadach regulacyj-nych, a zwlaszcza wyposazonych w opor¬ nik w postaci zespolu krazków weglowych, w których nacisk pa: zespól krazków we¬ glowych zmienia sie zapomoca kotwiczki, wahajacej sie miedzy przeciwleglemi na- biegunnikami i przyciaganej przez nie wbrew dzialaniu sprezyny o prostolinjowej charakterystyce odksztalcenia, wypukle powierzchnie kotwiczki sa uksztaltowane tak, ze charakterystyka urzadzenia elek¬ tromagnetycznego zostaje w miare mozno¬ sci jak najscislej uzgodniona w szerokich granicach z charakterystyka sprezyny, przyczem uksztaltowanie to obejmuje za¬ równo te czesci kotwiczki, które znajduja sie nawprost nabiegunników w polozeniu najwiekszego przyciagniecia kotwiczki, jak równiez i te czesci, które pozostaja wówczas poza nabiegunnikami. Dzieki ta¬ kiemu uksztaltowaniu kotwiczki urzadze¬ nia elektromagnetycznego, sprezyna moze dzialac bez koniecznosci uzycia dzwigni o zmiennem ramieniu. W jednej z dogodnej postaci elektromagnetycznego przyrzadu regulacyjnego na wale kotwiczki jest osa¬ dzona tarcza, zaopatrzona w gietka tasme metalowa, przymocowana do obwodu tar¬ czy. Tasma ta po przejsciu ponad lukiem obwodu tarczy laczy sie ze sprezyna, któ¬ ra rozciaga sie proporcjonalnie do kata wychylenia kotwiczki, wykazujac w ten sposób prostolinjowa charakterystyke od¬ ksztalcenia.Na rysunku przedstawiono dwa przy¬ klady wykonania wynalazku, przyczem fig. 1 przedstawia w widoku ztylu elek¬ tromagnetyczny regulator z opornikiem w postaci zespolu krazków weglowych, na¬ dajacy sie zwlaszcza do regulacji pradni¬ cy w instalacjach oswietleniowych wago¬ nów kolejowych, fig. 2 — przekrój piono¬ wy tegoz regulatora wzdluz linji II — // na fig. 1, fig. 3 — widok zprzodu kotwicz¬ ki, fig. 4 i fig. 4a — widoki zprzodu dwóch odmiennych postaci kotwiczki, fig, 5 — widok zprzodu elektromagnetycznego .re¬ gulatora z opornikiem w postaci zespolu krazków weglowych, przeznaczonego zwla¬ szcza do regulacji napiecia, przylozonego do lamp w instalacjach oswietleniowych wagonów kolejowych, a fig. 6 — przekrój pionowy tegoz regulatora wzdluz linji VI — VI na fig. 5.W elektromagnetycznym regulatorze wedlug fig. 1 i 2 wszystkie czesci skladowe regulatora sa osadzone w ramie 1. Zelazny rdzen 2 elektromagnesu, majacy w przy¬ blizeniu ksztalt odwróconej litery U, po¬ siada uzwojenie wzbudzajace 3, osadzone na jarzmie rdzenia, i jest zamocowany w przednim wystepie 4 ramy 1. W lozyskach kulkowych 5, umieszczonych w ramie 1 i w przednim wystepie 4, jest osadzony wa¬ lek 6, podtrzymujacy kotwiczke zelazna 7, umieszczona pomiedzy przeciwleglemi na- biegunnikami 8 rdzenia 2 elektromagnesu.Nabiegunniki maja zasadniczo ksztalt cy¬ lindryczny (fig. 1), wspólsrodkowy z osia 10 kotwiczki. Powierzchnie wypukle ko¬ twiczki 7 (fig. 3 i 4) sa uksztaltowane tak, iz przebieg charakterystyki zaleznosci wy¬ chylenia kotwiczki od obrotowego momen¬ tu elektromagnetycznego, dzialajacego na kotwiczke, jest prostolinjowy. Przednie szersze czesci 11 wypuklych powierzchni kotwiczki sa uksztaltowane tak, iz otrzy¬ muje sie miedzy niemi i wspólpracujacemi czesciami nabiegunników zwezajaca sie szczeline, gdy kotwiczka jest przyciagnie¬ ta (fig. 1). Tylne czesci 13 wypuklych po¬ wierzchni kotwiczki sa uksztaltowane ina¬ czej w celu otrzymania okreslonego roz¬ proszenia strumienia magnetycznego, przy¬ czem, jak stwierdzono, uksztaltowanie tych czesci tylnych wywiera znaczny wplyw na przebieg charakterystyki. W przypadku szczególnym, przedstawionym na rysunku, czesci 11 wypuklych po¬ wierzchni kotwiczki stanowia w przekroju poprzecznym luki, opisane ze srodków 12, mimosrodowych wzgledem osi 10* a czesci 13 -stanowia luki, opisane ze srodków, U- — 2 —zacych na osi 10. Kazdy ze srodków 12 jest umieszczony z tej strony osi 10, któ¬ ra przylega do czesci 11 wypuklej po¬ wierzchni kotwiczki i nieco ku tej stronie podluznej osi kotwiczki, która jest dalej od tej czesci. Dzieki temu, gdy kotwiczka zajmuje polozenie przyciagniete, szczeli¬ ny powietrzne pomiedzy nabiegunnikami a czesciami 11 wypuklych powierzchni ko¬ twiczki zwezaja sie od przednich krawe¬ dzi 14 kotwiczki ku krawedziom tylnym.Dzieki takiemu uksztaltowaniu uklad elek¬ tromagnetyczny posiada zasadniczo pro- stolinjowa charakterystyke (przyciagania.Charakterystyka prostolinjowa moze byc zmieniona przez zmiane uksztaltowania czesci 11, 13 wypuklych powierzchni ko¬ twiczki. Na fig. 4a przedstawiono szereg róznych ksztaltów czesci //, 13 czolowych powierzchni, które zaznaczono linjami kre- skowanemi, i przy zastosowaniu których otrzymuje sie rózne prostolinjowe charak¬ terystyki przyciagania. Ksztalt kotwiczki moze byc rózny w zaleznosci od zadan, ja¬ kie ma spelniac. Kotwiczka wedlug fig. 1 — 3, która w przekroju prostopadlym do plaszczyzny fig. 3 i 4 ma ksztalt pro¬ stokata, jest zwezona nieco od srodka ku koncowi i zaopatrzona w dwa ostrza 15 na czesciach przednich konców kotwiczki.Wedlug fig. 4 kotwiczka posiada w przy¬ blizeniu ksztalt podluznego prostopadlo¬ scianu.Na tylnem przedluzeniu walka 6 ztylu ramy 1 jest osadzona tarcza 16 i korba 17.Korba jest polaczona czopem 18 z draz¬ kiem lacznikowym 19, podtrzymujacym plytke dociskowa 20. Zespól 21 cienkich krazków weglowych jest umieszczony po¬ miedzy plytka 20 a górna plytka 22, po¬ siadajaca u góry wystep 23, polaczony czo¬ pem 24 z podpórka 25. Podpórka jest osa¬ dzona u góry ramy 1 w sposób, pozwalaja¬ cy na nastawianie jej w kierunku piono¬ wym zapomoca sruby 26 z moletowanym lbem 27, wkreconej w rozwidlony koniec podpórki, praryczsm^podpórila w ^wem po¬ lozeniu jest zacisnieta zapomoca sruby 28, przechodzacej przez szczeline 29 w pod¬ pórce. Prety 30, osloniete materjatemvizo¬ lacyjnym, polaczone z plytka 22 i z plytka 31, zaopatrzona w otwór na drazek lacz¬ nikowy 19, stanowia klatke, w której z ma¬ lym luzem jest prowadzony zespól kraz¬ ków weglowych. Pionowo umieszczona sprezyna 32, zwinieta srubowo, jest wla¬ czona pomiedzy tasme metalowa 33, któ¬ ra* jest nawinieta na czesci obwodu tarczy 16 i przymocowana do niej srubka 34, a nastawna podpórka 35, która w zasadzie posiada konstrukcje taka sama, jak i na¬ stawna podpórka 25 zespolu 21 krazków weglowych. Tarcza 16 posiada równiez czop 36 (osadzony, jak na fig. 1), pola¬ czony z tlokiem zawieszonego wahliwie tlu¬ mika 37, a poza tern tarcza posiada prze¬ ciwwage 38 i zderzak 39, którego ruch jest ograniczony zapomoca dwóch nastawnych srub oporowych 40.Poniewaz sprezyna 32 wydluza sie pro¬ porcjonalnie do ruchu kotwiczki, a wy¬ mieniony prosty uklad sprezynowy posia¬ da zasadniczo prostolinjowa charaktery¬ styke odksztalcenia, otrzymuje sie przeto zgodnosc z charakterystyka przyciagania kotwiczki przez elektromagnes w szerokich granicach ruchu kotwiczki, okreslonych przez sruby oporowe 40. Nastawne podpórki 25 i 35 umozliwiaja nastawienie poczatko¬ wego scisniecia zespolu 21 krazków we¬ glowych i rozciagniecia sprezyny 32.Sposób dzialania takiego regulatora jest powszechnie znany, wystarczy wiec krót¬ kie objasnienie. W miare, jak wzrasta wzbudzenie uzwojen 3 elektromagnesu, wlaczonych np. równolegle do zaci¬ sków regulowanej pradnicy, kotwicz¬ ka 7 jest wciagana z polozenia po¬ czatkowego (patrz polozenie konców ko¬ twiczki, zaznaczonych linja kropkowano- kreskowana na fig. 1) w polozenie konco¬ we, przedstawione na fig. 1, przyczem ru- — 3 —cfoowi temu przeciwstawia sie sprezyna 32, zwinieta srubowo. Powyzszy ruch kotwicz¬ ki, przeniesiony za posrednictwem drazka lacznikowego 19 i plytki 20, powoduje zmniejszenie nacisku na zespól 21 kraz¬ ków weglowych. Zwiekszenie opornosci wskutek oslabienia nacisku na zespól kraz¬ ków weglowych moze sluzyc do regula¬ cji, jezeli np. zespól krazków weglowych jest wlaczony w szereg z uzwojeniem wzbudzajacem pradnicy, podlegajacej re¬ gulowaniu. Tlumik 37 przeciwdziala wszel¬ kiej sklonnosci regulatora do kolysan lub wahan.Regulator napiecia, przylozonego do lamp, przedstawiony na fig. 5 i 6, posiada uklad elektromagnetyczny i sprezynowy, w zasadzie swej podobny do ukladu elek¬ tromagnetycznego i sprezynowego regula¬ tora, opisanego poprzednio. Natomiast od¬ mienne jest umieszczenie zespolów kraz¬ ków weglowych oraz inne sa narzady do ich regulowania. W niniejszym przykla¬ dzie zespoly 41 krazków weglowych (dwa, trzy albo wiecej), majace przewodzic prad, plynacy w lampach, sa umocowane nad e- lektromagnesami na osobnej podstawie 42, przymocowanej do ramy 1. Zamiast draz¬ ka lacznikowego 19, przedstawionego na fig. 1 i,2, uzyto w danym przypadku draz¬ ka lacznikowego 43, polaczonego zapomo- ca dzwigni dwuramiennej 44 z drazkiem lacznikowym 45, wokolo którego umie¬ szczone sa zespoly 41 krazków weglowych.Drazek lacznikowy 45 posiada urzadzenie, pozwalajace na zmiane jego dlugosci i majace postac naprezaka róznicowego 46, który umozliwia dokladniejsze regulowa¬ nie dlugosci, niz ma to miejsce w zwy¬ klych naprezakach. Naprezak róznicowy 46 posiada na obu koncach gwinty jedno¬ kierunkowe, lecz o róznych skokach. Na¬ prezak róznicowy pozwala na bardzo do¬ kladna regulacje, poniewaz dzialanie obu gwintów jest róznicowe, za kazdym bo¬ wiem obrotem tulei dlugosc zmienia sie tylko o róznice pomiedzy skokami obu gwintów. Drazek lacznikowy 45 oddzialy¬ wa na zespoly 41 krazków weglowych po¬ przez palak wyrównawczy 47, posiadajacy przegub kulowy 48, który wspólpracuje z kulista glowica 49 drazka lacznikowego 45.Podczas pracy zespoly 41 krazków we¬ glowych znacznie sie nagrzewaja i w zwiazku z tern rozszerzaja, co mogloby po¬ waznie obnizyc dokladnosc dzialania re¬ gulatora, jezeliby nie zastosowano urza¬ dzen kompensacyjnych. W mysl wynalaz¬ ku urzadzenie kompensacyjne posiada pier¬ scien 50 z materjalu o znacznym wspól¬ czynniku rozszerzalnosci cieplnej, oraz szereg szprych 51 z materjalu o stosunko¬ wo malym wspólczynniku rozszerzalnosci cieplnej, np. z miekkiej stali lub ze stopu, znanego pod zarejestrowana nazwa ,,in- war". Szprychy sa ustawione pod pewnym katem do plaszczyzny pierscienia i umo¬ cowane w piascie 52. Urzadzenie to jest umieszczone miedzy kazdym zespolem krazków weglowych a palakiem wyrów¬ nawczym 47. Pierscien 50, wykonany z materjalu o dobrej przewodnosci i niezbyt duzej pojemnosci cieplnej, np. z alumi- njum, aby reagowal latwo na zmiane tem¬ peratury w zespole krazków weglowych, jest umocowany na tym zespole za posred¬ nictwem zwyklego metalowego narzadu kontaktowego i izolacyjnej tarczy lub pod¬ kladki. Piasta 52 jest polaczona przegu¬ bowo z palakiem wyrównawczym 47, przy- czem piasta ta posiada górny wystep, przeciety szczelina pionowa, która biegnie wzdluz srednicy i w której jest umieszczo¬ ny prostopadle do szczeliny czop przegu¬ bowy 53. Dzialanie tego urzadzenia, kom¬ pensacyjnego jest nastepujace. Pierscien 50 w miare wzrostu temperatury zespolu 41 krazków weglowych ogrzewa sie, a wskutek tego rozszerza sie, szprychy 51 natomiast rozszerzaja sie bardzo malo lub tez nie rozszerzaja sie wcale, wskutek cze- — 4 -^go icft nachylenie zmniejsza sie* co powo¬ duje? zmniejszenie wysokosci urzadzenia pomiedzy piasta 52 a pierscieniem 59. Wy~ miary pierscienia i poczatkowe nachyle¬ nie szprych obiera sie tak, aby zmniej¬ szenie wysokosci urzadzenia kompensa¬ cyjnego wyrównywalo zwiekszenie dlugo¬ sci zespolu krazków weglowych w zakre¬ sie zmian temperatury, zachodzacych pod¬ czas pracy regulatora. Aby umozliwic zmiane nachylenia szprych 51 mozna wy¬ konac je ze stosunkowo cienkiego drutu, przyczem bierze sie dostateczna liczbe szprych, aby wytrzymywaly najwieksze cisnienie, wywierane na zespól krazków weglowych.Dzialanie takiego regulatora napiecia, przylozonego do lamp, jest znane i nie wy¬ maga szczególowego objasnienia, W naj¬ czesciej spotykanym ukladzie luzwojenie wzbudzajace 3 jest wlaczone na napiecie, przylozone do lamp, natomiast zespoly 41 krazków weglowych stanowia opornik, wlaczony w szereg z lampami. Oddzielne zespoly krazków weglowych laczy sie równolegle miedzy soba, Gdy napiecie, przylozone do lamp, wzrasta, regulator powieksza opornosc zespolu krazków we¬ glowych przez zmniejszenie wywieranego na nich cisnienia, utrzymujac w ten spo¬ sób napiecie, przylozone do lamp, na sta¬ lym poziomie. Poczatkowe nastawienie re¬ gulatora odbywa sie zapomoca srub na- stawczych 35 i 46. PL