Wynalazek dotyczy prowadnic tulej o- wych do obrabianego na tokarkach ma- terjalu w ksztalcie preta, a mianowicie takich prowadnic, które obracaja sie wraz z wrzecionem tokarki i stosowane sa za¬ miast zazwyczaj uzywanej nieruchomej tulei prowadniczej, gdy chodzi o specjal¬ nie dokladna obróbke. Nawet wtedy, gdy stosowane sa prety ciagnione o wymia¬ rach, nieprzekraczajacych waskich granic, zdarzaja sie nieznaczne odchylenia zarów¬ no w srednicy kazdego poszczególnego preta, jak i w srednicach róznych pretów; takie odchylenia wystarczaja juz, zeby u- daremnic pozadane calkowicie scisle pro¬ wadzenie pretów w tulei prowadniczej.W, celu dostosowania prowadnicy tule- jowej do kazdorazowej srednicy preta sto¬ sowano juz tuleje prowadnicze, uksztalto¬ wane na podobienstwo kleszczy zacisko¬ wych i zaopatrzone w urzadzenia nastaw- cze. Te tuleje prowadnicze i ich urzadze¬ nia nastawcze sa stosunkowo dlugie.Wskutek tego w razie stosowania takich urzadzen nie mozna dostatecznie wykorzy¬ stac materjalu obrabianego, lecz stale po¬ zostaja stosunkowo duze odpadki pretów, odpowiadajace calkowitej dlugosci tulei prowadniczej i jej urzadzenia nastawcze- go.Uzywane dotychczas tuleje prowadni¬ cze, wykonane na podobienstwo kleszczy zaciskowych, maja te jeszcze wade, ze prowadza one pret tylko w jego przednim koncu i wskutek nacisku przy cieciu zuzy¬ waja sie w przedniej czesci bardziej, niz w tylnej, wobec czego zatraca sie doklad¬ ne prowadzenie materjalu obrabianego i nie osiaga sie dokladnie okraglego obtocze¬ nia.Wynal*z©k (lotyszy ,bardzo krótkiej prowadnicy tulejowej, umieszczonej w przedniej czesci nakretki glowicy wrzecio¬ nowej, Wedlug wynalazku cala dlugosc tulei prowadniczej moze byc wyzyskana do prowadzenia materjalu; tuleja ta jest symetrycznie uksztaltowana, tak ze po ewentualnem, chociazby nawet nieznacz- nem zuzyciu sie jej, mozna ja obrócic tak, aby dotychczasowa czesc przednia, naj¬ wiecej narazona na nacisk przy cieciu i na zuzycie, znalazla sie wtyle, a dotychcza¬ sowa tylna, mniej zuzyta czesc prowadni¬ cy — na przodzie, dzieki czemu uzyskuje sie znowu dobre prowadzenie, niezbedne dla otrzymania dokladnej obróbki.Wynalazek umozliwia równiez bardzo latwe i dokladne centrowanie tulei i jej urzadzenia nastawczego.Na rysunku przedstawione sa schema¬ tycznie trzy przyklady wykonania wyna¬ lazku.Fig. 1 przedstawia w przekroju osio¬ wym przednia czesc wrzeciona tokarki i nakretke glowicy wrzecionowej wraz z tu¬ leja prowadnicza i jej urzadzeniem na- stawczem, fig. 2 przedstawia w przekroju osiowym inny przyklad wykonania tulei prowadniczej, a fig. 3 — równiez w prze¬ kroju osiowym inny przyklad wykonania urzadzenia nastawczego.Wrzeciono / tokarki jest wkrecone w nakretke 2 glowicy wrzecionowej. We¬ dlug fig. 1 w nakretce glowicy wrzeciona wykonane jest wydrazenie stozkowe 3; w nastawczej nakretce 4, nakreconej na na¬ kretke glowicy wrzeciona, równiez wykona¬ ne jest wydrazenie 5 o powierzchni stozko¬ wej, które oddzialywa na tuleje prowadni¬ cza 6, z obydwóch konców uksztaltowana odpowiednio stozkowo. W obydwóch kon¬ cowych powierzchniach tulei 6 sa wyciete szczeliny 7, tak ze tuleja ta przy zacisnie¬ ciu jej miedzy obydwoma wydrazeniami stozkowemi 3 i 5 moze byc odpowiednio sprezyscie scisnieta.Do zabezpieczania nastawczej nakretki 4 w nadanem polozeniu sluzy przeciwna- ktaika.9, która jest nakrecona na zewnetrz¬ ny gwint nastawczej nakretki 4 i opie¬ ra sie o odsadowa powierzchnie nakretki 2 Jflowicy wrzeciona.Zarówno nakretka nastawcza 4, jak i przeciwnakretka 9 sa zaopatrzone w uze¬ bienie 10 wzglednie 11 do ujmowania ich kluczem.Zapomoca tego urzadzenia mozna tule¬ je prowadnicza 6 stale nastawiac tak, aby prowadzila dobrze i bez luzu pret obra¬ biany.Jak widac z fig. 2, tuleja prowadnicza 6 niekoniecznie musi byc dwustozkowa.Wystarczy jedna tylko nastawcza po¬ wierzchnia stozkowa 17, przyczem jednak odpada moznosc odwracania tulei i dwu¬ stronnego jej wykorzystywania.Opisane powyzej przyklady wykona¬ nia umozliwiaja dokladne dostosowywanie prowadnicy dc srednicy preta obrabiane¬ go. Wykonania powyzsze nie sa jednak odpowiednie do stalego zupelnie doklad¬ nego prowadzenia w tym przypadku, gdy pret obrabiany nie ma na calej swej dlu¬ gosci jednakowej srednicy albo tez gdy poszczególne prety maja rózne srednice, chociaz utrzymane w granicach, uwarunko¬ wanych przebiegiem ich ciagnienia i wy¬ równywania. Wtedy zachodzi potrzeba, aby tuleja prowadnicza samoczynnie dostoso¬ wywala sie do kazdorazowej srednicy pre¬ ta obrabianego.W tym celu zamiast nastawczej nakret¬ ki wzglednie gwintu nastawczego mozna zastosowac urzadzenie sprezynowe, któ¬ re stale dziala na jedna z czesci o wydra¬ zeniu stozkowem i samoczynnie przyciska ja z odpowiednia sila do stozkowej po¬ wierzchni tulei prowadniczej.Takie urzadzenie przedstawia fig. 3.Jedno wydrazenie stozkowe 5 jest wyko¬ nane bezposrednio w nakretce 2 glowicy wrzeciona, a drugie wydrazenie stozkofwe - 2 — 3 — w ^pecjahie? tpdeirscienioiwej wstawce 12 urzadzenia nastawczego. Na wstawke 12 dzialaja sprezyny naciskowe 13, które z drugiej strony opieraja sie o pierscien 14, wycentrowany w nakretce 2 zapomoca powierzchni walcowej 15. Wstawka 12 jest z jednej strony wycentrowana i w kierunku osi prowadzona w pierscieniu 14, a z drugiej strony posiada nieznaczny luz w powierzchni walcowej 16.Sprezyny naciskowe 13 powoduja do¬ kladne prowadzenie, stale dostosowywanie do wahan srednicy preta obrabianego.Przy nastawianiu tuleja prowadnieza 6 zostaje scisnieta na calej swej dlugosci, pozostaje jednak dokladnie cylindryczna.Dzieki wspólsrodkowemu umieszczeniu czesci skladowych prowadnicy tulejowej i jej urzadzenia nastawczego osiaga sie nie¬ zwykle mala dlugosc urzadzenia, wsku¬ tek czego odpadki preta, które nie moga byc juz obrobione, sa bardzo krótkie.Symetryczne uksztaltowanie tulei pro¬ wadnicze] 6 (fig. 1 i 3) daje moznosc od¬ wrócenia jej tak, aby szczeliny 7 byly zwrócone ku wrzecionu tokarki, a szczeli¬ ny 8 — nazewnatrz, wskutek czego mniej zuzyta czesc tulei przejmuje prowadzenie w miejscu, w którem dzialaja najwieksze naprezenia. Stosowanie jednak tulei o «y* metrycznym ksztalcie nie jest konieczne, jezeli sily zaciskowe na przodzie i wtyle tulei prowadniczej ze specjalnych powo¬ dów maja byc rózne.Poniewaz wlasnie przy dobrem, sci- slem prowadzeniu zwykle tuleje stalowe zacieraja sie, wzglednie pret zaciera sie w tulei, wskutek czego powstaja na nim rowki lub inne slady, wiec pozadane jest, aby tu¬ leja prowadnieza 6 byla wykonana z do¬ statecznie sprezystego i dostatecznie twar¬ dego metalu, najlepiej z twardego bronzu sprezystego.Nowa prowadnice tulejowa mozna o- czywiscie stosowac w zwyklych tokarkach, w których jest ona umieszczona w specjal- nem lozysku, umieszczonem przed wrze¬ cionem roboczem, i zabierana przez to wrzeciono zapomoca zabieraka. PL