29/05.Wynalazek niniejszy dotyczy automa¬ tycznej regulacji mocy wyjsciowej w od¬ biornikach radj owych, w szczególnosci zas ma na celu usuniecie dzwieków ubocznych, powstajacych podczas przeslrajania od¬ biornika z jednej fali na druga; Automatyczna regulacja mocy wyjscio¬ wej we wspólczesnych odbiornikach radjo- wych jest obecnie zazwyczaj wynikiem au¬ tomatycznej regulacji wzmacniacza wielkiej czestotliwosci. Ten sposób regulacji posia¬ da dwie powazne wady, a mianowicie pod¬ czas przestrajania odbiornika na inna fale powstaje dzwiek uboczny, jako tez doklad¬ ne dostrojenie bez falomierza jest rzecza trudna.Celem wynalazku jestt uklad do atrio- mafcycznej regulacji mocy wyjsciowej^ nie wymagajacy stosowani* faloewerza.Poza tern przedmiotem wynalazku jest uklad polaczen, w którym poszczególne przyrzady sa polaczone ze soba tak, iz nie przepuszczaja sygnalów o natezeniu mniej- szem od okreslonej zgóry wartosci, przy- czem wartosc ta moze byc dobrana tak, aby przepuszczane sygnaly o dostatecznie du- zem natezeniu byly mozliwie pozbawienie domieszek ubocznych.W celu usuniecia wspo»nianycfc wyzej trudnosci i osiagniecia zadowalajacego wy¬ niku, regttfacja jest uskuteczniana wedlug wynalazku w obwodzie wyjsciowym wzmac¬ niacza malej czestotliwosci pod kontrola obwodu regulujacego, uzaleznionego otf ob¬ wodu wyjsciowego wzmacniacza wielkiej czestotliwosci.Na fig. 1 rysunku przedlstawwjtfO sche¬ matycznie ogólny znany uklad clo automa¬ tycznej regttfacji mocy wyjsciowej, sfcom- bmowany z pomocniczym obwodem wedlugwynalazku, uskuteczniajacym automatycz¬ na regulacje mocy wyjsciowej we wzmac¬ niaczu malej czestotliwosci. Fig. 2 przed¬ stawia najprostsza postac ukladu wedlug wynalazku; fig. 3 — uklad wedlug wy¬ nalazku w zastosowaniu do superhetero- dyny typu handlowego; fig. 4 — inne za¬ stosowania ukladu wedlug wynalazku do ukladu odbiorczego o detekcji kenotrono- wej.W celu latwiejszego zrozumienia isto¬ ty wynalazku, nalezy rozpatrzyc nasam- przód uklad wedlug fig. 1. W ukladzie tym, w którym poszczególne stopnie od¬ biornika sa oznaczone prostokatami, sy¬ gnal przychodzacy zostaje odebrany we wzmacniaczu wielkiej czestotliwosci /.Prad wyjsciowy tego wzmacniacza rozgale¬ zia sie na dwa stopnie, z których jeden spelnia role automatycznego regulatora 2 mocy wielkiej czestotliwosci, a drugi — ro¬ le detektora 3. Prad zdetektowany jest wzmacniany we wzmacniaczu malej cze¬ stotliwosci 4, a nastepnie jest kierowany do glosnika 5. W ukladzie tym dzwieki u- boczne, powstajace podczas przestrajania odbiornika na inna fale, oraz inne dzwieki postronne beda slyszane w glosniku.Wprowadzajac specjalny automatyczny uklad regulujacy wedlug wynalazku, moz¬ na w zaleznosci od selektywnosci tego u- kladu usunac czesciowo lub calkowicie wspomniane dzwieki uboczne. Uklad regu¬ lujacy 6, którego dzialanie jest uzaleznione od wyjsciowego pradu wzmacniacza wiel¬ kiej czestotliwosci, zmienia odpowiednio moc wyjsciowa wzmacniacza malej cze¬ stotliwosci. Wedlug fig. 1 uklad reguluja¬ cy 6 moze byc zaopatrzony w odpowiedni uklad uselektywniajacy 7, jak np. w se¬ lektywny obwód rezonansowy o slabem sprzezeniu.Wedlug fig. 2, która przedstawia uklad regulujacy w najprostszej postaci, dwa strojone obwody 8 i 9 sa sprzezone ze so¬ ba indukcyjnie, Obwód pierwotny 8 jest przylaczony do anody 10 ostatniej lampy wzmacniajacej wielkiej czestotliwosci lub czestotliwosci posredniej, a obwód wtórny 9 jest przylaczony jednym koncem do siat¬ ki, a drugim koncem poprzez opornik 11 do katody lampy detekcyjnej 12. W ten spo¬ sób sygnal przychodzacy po wzmocnieniu zostaje przylozony miedzy siatke a katode lampy 12, która dziala jak detektor keno- tronowy. Zarówno stala skladowa pradu, jak i skladowa malej czestotliwosci pradu wyprostowanego plynie przez opornik 11, na którym wskutek tego zjawia sie spadek potencjalu, spowodowany pradem stalym i pradem zmiennym. Potencjal pradu sta¬ lego jest przylozony do siatki lampy wzmacniajacej 13 malej czestotliwosci po¬ przez oporniki 14 i 15 i dodaje sie do zró¬ dla potencjalu stalego, wlaczonego miedzy punkt 0 a + 25, stanowiac napiecie siat¬ kowe lampy 13. Napiecie wspomnianego zródla potencjalu stalego jest dobrane w ten sposób, ze w razie braku sygnalu lub tez w razie odbioru zbyt slabego sygnalu, którego amplituda lezy ponizej granicy szmerów, napiecie siatkowe posiada taka wartosc, ze w lampie 13 nie plynie wcale prad anodowy, wskutek czego wzmacniacz malej czestotliwosci staje sie nieczynny.Jezeli jednak jest odbierany sygnal o am¬ plitudzie wiekszej od okreslonego poziomu szmerów, wówczas na oporniku 11 powsta¬ je spadek napiecia stalej skladowej pra¬ du, kompensujac czesciowo napiecie zródla potencjalu stalego tak, iz napiecie siatko¬ we lampy 13 zwieksza sie w kierunku do¬ datnim, czyli zaczyna pracowac wzmac¬ niacz malej czestotliwosci. Spadek napie¬ cia pradu malej czestotliwosci na oporniku 11 jest przylozony do siatki lampy 12, po¬ wodujac wahania napieciowe malej czesto¬ tliwosci na oporniku 16 w obwodzie ano¬ dowym. Te wahania napieciowe zostaja przylozone za posrednictwem kondensato¬ ra 17 do siatki lampy 13, w której sa wzmacniane. — 2 -Na fig. 3 przedstawiono tylko te czesc odbiornika, która jest potrzebna do zrozu¬ mienia dzialania ukladu regulujacego we¬ dlug wynalazku- W ukladzie tym miedzy zródlo 19 napiecia wielkiej czestotliwosci a lampe 20 do automatycznej regulacji malej czestotliwosci wlaczono obwód 18 o duzej selektywnosci. Obwód ten moze skladac sie, jak zwykle, z równoleglych ob¬ wodów rezonansowych, slabo sprzezonych ze zródlem 19 napiecia wielkiej czestotli¬ wosci. Nalezy zauwazyc, ze napieciem wielkiej czestotliwosci jest sygnal przycho¬ dzacy, który moze pochodzic badz z roz¬ glosni, badz tez z fal pasorzytniczych.Pierwsza lampa 21 wzmacniacza malej czestotliwosci posiada potencjal siatkowy nizszy od wartosci, przy której lampa ta zaczyna dzialac, wobec tego lampa ta po¬ zostaje nieczynna dopóty, dopóki do lam¬ py 20, sluzacej do automatycznej regula¬ cji mocy malej czestotliwosci, nie zostanie doprowadzony sygnal o dostatecznem na¬ tezeniu, który uruchomi te lampe, sprowa¬ dzajac napiecie siatki do wartosci normal¬ nej. W obwodzie tym zastosowany jest wzmacniacz pradu stalego, w celu polep¬ szenia i stabilizacji dzialania reguluja¬ cego.Nalezy zauwazyc, ze tylko ten sygnal bedzie mial wplyw na automatyczna regu¬ lacje mocy malej czestotliwosci, który mo¬ ze przejsc przez obwód o duzej selektyw¬ nosci. Wobec tego wzmacniacz malej cze¬ stotliwosci zaczyna dzialac dopiero wtedy, gdy sygnal przejdzie z obwodu wielkiej czestotliwosci (lub ze wzmacniacza po¬ sredniej czestotliwosci) do obwodu o duzej selektywnosci. Jesli do obwodu o duzej selektywnosci zostanie doprowadzona sze¬ roka wstega czestotliwosci (dzwieki zakló¬ cajace), to tylko niewielki odsetek tych czestotliwosci dojdzie do lampy, sluzacej do automatycznej regulacji mocy malej czestotliwosci. Lampa do automatycznej regulacji mocy malej czestotliwosci jest wyregulowana tak, by napiecia wielkiej czestotliwosci o malem natezeniu nie po¬ wodowaly jej uruchomienia, ale by mialy na nia wplyw tylko sygnaly o dostatecz¬ nem natezeniu i o wlasciwej czestotliwosci.Jezeli wiec odbiornik radjowy, w któ¬ rym zastosowano powyzszy uklad, posia¬ da automatyczna regulacje wielkiej czesto¬ tliwosci, która utrzymuje stala wartosc mocy wielkiej czestotliwosci, dochodzacej do obwodu selektywnego, i jezeli ten obwód jest dostatecznie selektywny, to odbiornik pozostanie nieczynny dopóty, dopóki nie zostanie nastrojony w sposób wlasciwy na odpowiednia stacje. Odbiornik jest nie¬ wrazliwy na dzwieki uboczne, poniewaz ob¬ wód selektywny nie jest wrazliwy na cala wstege czestotliwosci (na szmery), lecz tylko na stala okreslona czestotliwosc, to jest na fale nosna stacji, na która odbior¬ nik jest nastrojony. Jesli sygnal odbierany oslabnie w takim stopniu, ze stosunek dzwieków ubocznych do sygnalu odbiera¬ nego stanie sie wiekszy od okreslonej war¬ tosci (zaleznej od selektywnosci obwodu dostrojonego, i t. d.), wówczas odbiornik radjowy zamilknie samorzutnie, trwajac w tym stanie dopóty, dopóki natezenie sy¬ gnalów nie wzrosnie w dostatecznym stop¬ niu ponad natezenie dzwieków ubocznych.To samo mozna powiedziec o nastrajaniu na stacje slabe. Tylko te stacje moga byc odbierane, których sygnaly sa silniejsze w dostatecznym stopniu od dzwieków ubocz¬ nych, natomiast we wszystkich innych przypadkach odbiornik pozostaje nie¬ czynny.Uklad, przedstawiony na fig. 4, jest od¬ miana ukladu, przedstawionego na fig. 3, przyczem zasadnicza róznica polega na tern, ze w danym przypadku detekcja w lampie 22 jest detekcja kenotronowa. Ta sama lampa jest uzyta do zasilania obwo¬ du 18 o duzej selektywnosci, który zkolei zasila lampe 20 do automatycznej regula¬ cji malej czestotliwosci. Detekcja kenotro- — 3 —nowa powstaje miedzy katoda a siatka ste¬ rujaca tej lampy (czteroelektrodowej), na¬ tomiast siatka oslonna i anoda sluza jako wzmacniacz napiecia wielkiej czestotliwo¬ sci, doprowadzonego do lampy 20, sluzacej do automatycznej regulacji malej czesto¬ tliwosci.Obwód 18 prócz tego, ze dostarcza du¬ zego napiecia, posiada jeszcze te zalete, ze dodatkowo reguluje automatycznie wartosc napiecia, doprowadzonego do lampy, slu¬ zacej do automatycznej regulacji mocy malej czestotliwosci. Aby przekonac sie o tern, nalezy zauwazyc, ze w razie zwieksze¬ nia napiecia wielkiej czestotliwosci, do¬ prowadzonego do siatki lampy detekcyj¬ nej, napiecie wyjsciowe, doprowadzone do lampy, sluzacej do automatycznej regula¬ cji mocy malej czestotliwosci, nie zwiek¬ szy sie proporcjonalnie, poniewaz kenotro¬ nowe dzialanie ukladu detekcyjnego po¬ woduje zwiekszenie sie wartosci ujemnej poczatkowego potencjalu siatkowego lam¬ py czteroelektrodowej w porównaniu z za¬ stosowaniem tej lampy jako wzmacniacza wielkiej czestotliwosci.Poszczególne zmiany w tych ukladach wedlug wynalazku sa latwe do uskutecz¬ nienia dla fachowca. Np. obwód sprzezony o duzej selektywnosci, sluzacy do dopro¬ wadzania napiecia do lampy do automa¬ tycznej regulacji mocy malej czestotliwo¬ sci, moze byc zmieniony tak, by byl mniej lub wiecej selektywny w zaleznosci od ty¬ pu odbiornika, do którego ma byc dostoso¬ wany przedmiot wynalazku. Sposób sprze¬ zenia obwodu wyjsciowego wzmacniacza wielkiej czestotliwosci z obwodem o duzej selektywnosci moze byc równiez od¬ mienny.Inna odmiana, która narzuca sie sama przez sie, moglaby polegac na regulacji mocy wyjsciowef wzmacniacza malej cze¬ stotliwosci zapomoca przekaznika zamiast regulacji mocy wejsciowej tegoz wzmac¬ niacza, czyli regulacji wspólczynnika wzmocnienia zapomoca sprowadzenia po¬ tencjalu siatkowego jednej z lamp wzmac¬ niacza do takiej wartosci, przy której lam¬ pa przestaje dzialac, jak to podano w po¬ wyzszym opisie.Zmiany takie staja sie latwo zrozumia¬ le, biorac pod uwage istote wynalazku, któ¬ ry w swym najszerszym zakresie polega na automatycznej regulacji mocy wyjsciowej zapomoca ukladu, który przerywa obwód malej czestotliwosci w odbiorniku w ja¬ kimkolwiek punkcie miedzy lampa detek¬ cyjna a glosnikiem. PL