Wynalazek niniejszy dotyczy regulowa¬ nych cewek wielkiej czestotliwosci z rdze¬ niem magnetycznym.Cewki regulowane, stosowane w odbior¬ nikach radjowych, winny posiadac doklad¬ nie okreslona wartosc samoindukcyjnosci z tolerancja, która zwlaszcza w przypadku odbiorników kilkuobwodowych wynosi mniej niz \% samoindukcyjnosci ogólnej.Przy osiaganiu tak dokladnych wartosci samoindukcyjnosci natrafia sie na trudno¬ sci juz w przypadku cewek powietrznych.Doregulowanie to daje sie urzeczywistnic dopiero przez dodatkowe, skomplikowane odwijanie lub nawijanie drutu wzglednie przez przesuwanie uzwojen wzgledem sie¬ bie. Jeszcze wieksze trudnosci przedstawia¬ lo to zagadnienie zwlaszcza w czasach o- statnich przy cewkach z rdzeniem magne¬ tycznym, wykonanym z materjalu bezstrat¬ nego. Przenikalnosc materjalu magnetycz¬ nego, przekrój rdzeni magnetycznych i t. d. nie sa zawsze jednakowe, a wskutek znacz¬ nie silniejszego pola magnetycznego rów¬ niez i liczba zwojów, przestrzenne polozenie zwojów wzgledem rdzenia i t. d. sa bardziej krytyczne, anizeli w cewkach powietrznych.Cewki takie moga byc stosowane w prak¬ tyce tylko wówczas, kiedy dana jest mozli¬ wosc latwego, dodatkowego nastawiania wartosci samoindukcyjnosci. Cewki wedlug wynalazku niniejszego umozliwiaja bardzodogodne i latwe dodatkowe wyrównywanie wartosci samoindukcyjnosci, przyczem cew¬ ki z rdzeniem zelaznym wedlug wynalazku mozna nawet latwiej wyrównywac anizeli cewki powietrzne.Wynalazek opiera sie na doswiadczeniu, ze wartosc samoindukcyjnosci cewek z rdzeniem zelaznym mozna zmieniac, zmie¬ niajac opór magnetyczny obwodu magne¬ tycznego. Rdzen magnetyczny osadza sie w ten sposób, aby stanowil zamknieta droge strumienia magnetycznego. W miare po¬ trzeby zmienia sie opór tej drogi magne¬ tycznej. Z prawa Ohm'a, dotyczacego ob¬ wodów magnetycznych, wynika, ze stru¬ mien magnetyczny jest wyrazony stosun- sila magnetomotoryczna kiem:- —7 opór magnetyczny.Zmieniajac opór magnetyczny, zmienia sie tern samem strumien, a wskutek tego i samoindukcyjnosc cewki. Opór magnetycz¬ ny moze byc zmieniany zapomoca zmiany poprzecznego przekroju magnesu, np. przez dodawanie ktb odejmowanie materia¬ lu magnetycznego. Wedlug fig. 1 z rdzenia 1 cewki 2 mozna usunac nieco materjalu np. zapomoca odpowiedniego narzedzia. Tak samo przez pilowanie, wiercenie, szlifowa¬ nie i t. d. mozna zmniejszyc magnetyczny przekrój poprzeczny, podczas gdy przez nalewanie lub nakladanie na rdzen odrobi¬ ny plynnego materjalu magnetycznego mozna zwiekszyc ten przekrój. Równiez na rdzen ten mozna nakladac blaszki magne¬ tyczne, naklejajac lub w inny sposób przy¬ mocowujac je do rdzenia.Inny sposób zmieniania poprzecznego przekroju magnesu przedstawiono na fig. 2.Jarzmo magnetyczne 3 moze byc przesunie¬ te wzgledem rdzenia magnetycznego 1 cewki 2 tak, aby przekrój poprzeczny zmniejszyl sie w miejscu 4. Zamiast prze¬ suwania jarzmo to mozna przekrecac tak, jak wedlug fig. 3. W tym przypadku jarz¬ mo magnetyczne bedzie przekrecane w kie¬ runku strzalki wzgledem rdzenia magne¬ tycznego 1 cewki 2.Fig. 4 i 5 przedstawiaja inne przyklady zmieniania oporu magnetycznego. Rdzen magnetyczny jest podzielony w kierunku strumienia magnetycznego na dwie polowy 8 i 9 zapomoca szczelin powietrznych 6 i 7.Zblizajac lub oddalajac obie polówki od siebie, mozna zmieniac szerokosc szczeliny powietrznej 6 i 7. Dzieki temu zostaje zmie¬ niona dlugosc drogi magnetycznej, a ponie¬ waz powietrze posiada o wiele mniejsza przenikalnosc magnetyczna niz materjal magnetyczny, przeto w opisany sposób moz¬ na osiagnac znaczne zmiany wartosci samo¬ indukcyjnosci. Po dobraniu prawidlowej wartosci samoindukcyjnosci obie polówki rdzeniowe z umieszczonem na nich uzwoje¬ niem 10 mozna polaczyc w jedna calosc, np. umocowujac te polówki na podstawie tek¬ turowej 12 i zalewajac je odpowiednia ma¬ sa 11, jak to przedstawiono na fig. 5.Szczególnie skuteczna zmiane samoin¬ dukcyjnosci osiaga sie, gdy uzwojenie zo¬ stanie umieszczone tak, jak to przedstawio¬ no na fig. 6 — 8. Uzwojenie rozdziela sie na dwie cewki 12 i 13, a kazda z nich osa¬ dza sie na polówce rozdzielonego rdzenia magnetycznego 17, 18. Zwiekszajac szczeli¬ ny powietrzne 14 miedzy obu polówkami rdzeniowemi 17 i 18, powieksza sie odle¬ glosc miedzy cewkami tak„ iz osiaga sie dal¬ sze dodatkowe zmniejszenie sie samoinduk- cyjnosci.Fig. 9 — 12 przedstawiaja bardzo ko¬ rzystny uklad do zmieniania szczeliny po¬ wietrznej i do ustalania tej szczeliny po jej nastawieniu. Cewka 19 jest polaczona na stale z jarzmem magnetycznem 21 (np. przez sklejenie, przylutowanie i t. d.), tak iz moze byc nasuwana na srodkowe ramie plaszczowego rdzenia magnetycznego 20.Dzieki temu, przesuwajac cewke 19 na ra¬ mieniu magnetycznem, mozna zmieniac szczeline powietrzna miedzy jtarzmem 21 a rdzeniem 20. Uklad ten ulatwia zarówno — 2 —nastawianie, czesci bowiem magnetyczne sa prowadzone wzgledem siebie w sposób bar¬ dzo prosty, jako tez po nastawieniu ulatwia niezawodne ustalanie wzgledem siebie cze¬ sci magnetycznych, gdyz cewka 19 moze byc zamocowana na wewnetrznem ramie¬ niu rdzenia 20 np. zapomoca substancji wo¬ skowej 11, odpowiedniego rozpuszczalnika i t. d, jak to przedstawiono na fig. 12 w podzialce zwiekszonej.Konstrukcyjne wykonanie ukladu we¬ dlug fig. 3 przedstawiono na fig. 13. Rdzen plaszczowy 45 wraz z cewka 46 jest umoco¬ wany w oslonie 47 przy pomocy bezstratne¬ go materjalu izolacyjnego, np. zapomoca zalewania. Mostek magnetyczny 48 jest przymocowany do osadzonej obrotowo plytki izolacyjnej 49, obracanej o pewien kat zapomoca sruby 50 i ustalanej nastep¬ nie.Na fig. 14 przedstawiono konstrukcyjne wykonanie ukladu ze zmiana szczeliny po¬ wietrznej w zastosowaniu do tak zwanej cewki garnkowej, w którym materjal ma¬ gnetyczny otacza zupelnie cewke cylin¬ dryczna. Rdzen magnetyczny sklada sie z dwóch polówek 22 i 23, przyczem kadlub cewkowy 24 wraz z uzwojeniem jest przy¬ mocowany do dolnej polówki 22. Miedzy rdzeniem magnetycznym a oslona ochron¬ na znajduja sie wkladki izolacyjne 70. Ela¬ styczna wkladka posrednia 25 (np. sprezy¬ na z bronzu, guma) utrzymuje obydwie po¬ lówki rdzeniowe w pewnej odleglosci od siebie. Odleglosc ta moze byc zmieniana zapomoca srub nastawnych 27, przewidzia¬ nych w dnie 26 oslony ochronnej.Mozna równiez, jak to przedstawiono na fig. 15, umocowac na stale obydwie po¬ lówki rdzeniowe 22 i 23 w dwóch tulejkach metalowych 14a i 14b (np. zapomoca zala¬ nia masa izolacyjna 11). Tulejki te moga byc przestawiane wzgledem siebie w kie¬ runku osiowym w ten sposób, ze beda np. wkrecane jedna w druga zapomoca gwintu.Mieday oslona ochronna 14a a rdzeniem 22, 23 winna znajdowac sie 1 —2 mm Mter- stwa materjalu izolacyjnego; brak tego materjalu izolacyjnego wzmóglby w znacz¬ nym stopniu tlumienie cewki. Przekrecajac te tulejki, mozna zmieniac dowolnie szcze¬ line 7 miedzy rdzeniami magnetycznemi 22 i 23. Uklad ten posiada te zalete, ze nie po¬ trzeba stosowac narzadów sprezystych 25 (gumy, sprezyn z bronzu), które moga sta¬ nowic poniekad czesci niepewne, ewentual¬ nie moga wprowadzac straty. Przewody 51 najlepiej jest wyprowadzic z tej polówki rdzeniowej wzglednie tulejkowej, która jest polaczona zapomoca sruby 53 z plyta mon¬ tazowa 52 aparatu radjowego. Wzgledne polozenie tulejek mozna zabezpieczyc, za¬ lewajac rowek 54 kitem, spoiwem lub in¬ nym srodkiem wiazacym.Fig. 16 przedstawia konstrukcyjne wy¬ konanie ukladu wedlug fig. 9 — 12. Kadlub cewkowy i podstawka sa wykonane z jed¬ nolitej czesci izolacyjnej 28, w której jest umieszczone jarzmo magnetyczne 29, pod¬ czas gdy rdzen plaszczowy 30 jest osadzo¬ ny w drugiej czesci izolacyjnej 31, przesta¬ wianej w kierunku pionowym zapomoca sruby 33, która, bedac osadzona obrotowo w oslonie ochronnej 34, zezwala na zmie¬ nianie szczeliny powietrznej 32. Podstawa sluzy jednoczesnie do umieszczania na niej zacisków kontaktowych; jest ona przymo¬ cowana do dna oslony ochronnej 35.Inna odmiane wykonania ukladu we¬ dlug fig. 9 — 12 przedstawiono na fig. 17 i 18. Rdzen magnetyczny 36 jest osadzony w czesci izolacyjnej 37, przymocowanej do oslony ochronnej 38 w ten sposób, ze po¬ dluzne boki rdzenia magnetycznego sa równolegle do srodkowej osi oslony ochron¬ nej. Jarzmo magnetyczne 40 jest osadzone w drugiej czesci izolacyjnej 39, dociskanej do scianki oslony ochronnej zapomoca dwóch sprezyn 41. Jarzmo magnetyczne wraz z czescia izolacyjna 39 moze byc mniej lub wiecej zblizane do oslony ochron¬ nej zapomoca sruby 42, a to w celu doregu- — 3 —lowania szczeliny powietrznej. Po dobraniu pozadanej wartosci samoindukcyjnosci ka¬ dlub cewkowy mozna ustalic na rdzeniu magnetycznym takf jak to opisano wyzej; srube 42 przykrywa sie plytka 43 lub cze¬ scia podobna.Bardzo dobre sa konstrukcje, w których nastawianie cewki uskutecznia sie w stanie oslonietym, to znaczy poprzez oslone o- chronna. Oslona ochronna moze sluzyc ja¬ ko miejsce lozyskowe narzadów regulacyj¬ nych, co opisano w wykonaniach, przedsta¬ wionych na fig. 9 i 14 — 17. Poniewaz wy¬ równywanie cewek oslonietych uskutecznia sie w sposób, opisany wyzej, przeto unika sie dodatkowych przesuniec, powodowa¬ nych podczas montowania oslony ochron¬ nej lub innych czesci metalowych albo tez polaczen elektrycznych.Rzecza najwazniejsza jest to, aby war¬ tosc samoindukcyjnosci cewki pozostala niezmieniona po jej dobraniu, a to nieza¬ leznie od tego, czy w aparacie wystepuja dzialania cieplne, czy tez mechaniczne.Wplywy mechaniczne mozna unieszkodli¬ wic, stosujac dostatecznie silne narzady trzymakowe oraz zalewajac czesciowo lub calkowicie przestrzenie wolne (np. miesza¬ nina kalafonji i cerezyny, której punkt top¬ nienia lezy powyzej 100°) lub tez sklejajac ze soba czesci ukladu po ich nastawieniu wzglednie stosujac stosunkowo ciasne gwin¬ ty, gdy chodzi o ciagle przestawianie czesci ukladu zapomoca srub bez ostatecznego u- stalania tych czesci np. przez zalewanie lub sklejanie. Wplywy cieplne mozna unieszko¬ dliwic droga kompensacji rozszerzen ciepl¬ nych (dzieki zastosowaniu narzadów trzy- makowych o odpowiednich spólczynnikach cieplnych), jako tez dzieki zastosowaniu kleiwa, wytrzymalego na cieplo.Przedstawione konstrukcje, a w szcze¬ gólnosci konstrukcje wedlug fig. 14, 15, 17 i 18 posiadaja jeszcze i te zalete, ze mozna uzywac ich w sposób porosty do wykonania zespolu cfewek, zlozonego np. z cewek na dlugie, srednie i krótkie fale. Kilka przy¬ kladów zespolów tego typu przedstawiono na fig. 19 — 23.Wedlug fig. 19 dwie cewki typu, przed¬ stawionego na fig. 15, np. cewka na krótkie fale 55 i cewka na dlugie fale 56, sa przy¬ mocowane z dwóch stron do katownika 57 tak, iz cewki te wyrównywa sie niezaleznie od siebie przez odkrecanie lub dokrecanie pokryw 58 oslony ochronnej.Fig. 20 i 21 przedstawiaja zespól cewek garnkowych, osadzonych wspólosiowo jed¬ na nad druga. W wykonaniu tern nalezy u- wazac, aby podczas nastawiania cewek nie zostalo zmienione polozenie drutów dolacz - nych tych cewek w stosunku do plyty mon¬ tazowej. Zadanie to rozwiazano w ten spo¬ sób, ze ruchome polówki rdzeniowe 59, 60 umocowano w czesciach izolacyjnych 61, 62, osadzonych w sposób wahadlowy w trzech ukosnych szczelinach 65 oslony o- chronnej zapomoca trzech srub 63. Wyrów¬ nywanie uskutecznia sie zapomoca trzpie¬ nia 66, wkreconego zamiast jednej ze srub 63; trzpieniem tym przesuwa sie powoli tam i zpowrotem, wskutek czego odpowiednia ruchoma czesc rdzeniowa 59 wzglednie 60 zostaje przesunieta ku górze lub ku dolowi.Fig, 22, 23 przedstawiaja zespól cewek we¬ dlug fig. 17 i 18, osadzonych jedna nad dru¬ ga we wspólnej oslonie ochronnej. Kazda z cewek mozna wyrównac niezaleznie od ce¬ wek pozostalych, a to zapomoca bocznych srub 42.Zaciski kontaktowe opisanych wyzej konstrukcyj mozna umieszczac na oslonie ochronnej np. w ten sposób, ze na we¬ wnetrznej sciance oslony zamocowywa sie pasek izolacyjny 61 (fig. 22), na którym u- mieszcza sie zaciski 62: Poniewaz otwory w oslonie sa nieco wieksze od zacisków, prze¬ to zaciski te mozna wyprowadzic naze- wnatrz tak, aby nie stykaly sie z oslona.Wynalazek umozliwia wykonanie regu¬ lowanych cewek z rdzeniem magnetycz¬ nym; cewki te mozna nastawiac na wartosc — 4 —samoindukcyjnosci, która po nastawieniu pozostaje niezmieniona. Opisane cewki mozna w sposób prosty zestawiac w ze¬ spoly. Ponadto wynalazek niniejszy ula¬ twia budowe odbiorników stosunkowo ma¬ lych i dajacych sie regulowac. PL