Wynalazek niniejszy dotyczy sprzegla ciernego odsrodkowego, a zwlaszcza ukla¬ du sprzeglowego tego rodzaju, który naj¬ lepiej jest zastosowac przy napedzaniu sprezarki odsrodkowej do wzmozonego za¬ silania silnika spalinowego mieszanka, przyczcm uklad ten umozliwia wylaczanie i sprzeganie sprezarki odsrodkowej bez zatrzymywania silnika.W tym celu czesc napedzana sprzegla dzwiga ciezarki ruchome, których przesu¬ niecie pod dzialaniem sily odsrodkowej wzmacnia nacisk wzajemny powierzchni tarcia. Dotychczas wykonywa sie jedynie sprzegla z kilkoma tarczami o znacznem obciazeniu osiowem, przyczem sila odsrod¬ kowa, która dziala na narzady tarcia w ro¬ dzaju tarcz, nie wplywa na sile wzajemne¬ go dociskania sie powierzchni tarcia, skut¬ kiem czego trzeba stosowac ciezarki dosc znaczne.Niniejszy wynalazek ma na celu wyko¬ nanie ciernego sprzegla odsrodkowego z ru- chomemi ciezarkami, znajdujacemi sie na czesci napedzanej, których obciazenie o- siowe i ciezar bylyby mozliwie nieznaczne przy okreslonej sile dociskania. W tym ce¬ lu powierzchnie tarcia sa utworzone przez boczna scianke bebna, stanowiacego czesc napedzajaca, oraz przez narzady osadzone obrotowo, ocierajace sie o owa scianke i krazace wraz z obrotem czesci napedzanej, przyczem narzady owe sa najkorzystniej osadzone wewnatrz bebna,Dzieki powyzszemu sila odsrodkowa, poruszajaca owe szczeki, narzady tarcia, przyciska do siebie pawierfzchnie tarcia ca¬ la swa moca, co umozliwia zmniejszenie w znacznym stopniu wielkosci ciezarków.Poza tem wedlug innej cechy znamiennej wynalazku owe szczeki sa przymocowane przegubowo tylnemi koncami w stosunku do kierunku obrotu sprzegla, dzieki czemu sila tarcia o beben powoduje obrót tych szczek w tym samym kierunku, co samo¬ czynnie zwieksza dociskanie i umozliwia jeszcze dalsze zmniejszenie masy.Na zalaczonym rysunku przedstawiono dla przykladu sprzeglo odsrodkowe wedlug wynalazku, przyczem na fig. 1 przedstawio¬ no przekrój osiowy sprzegla, zastosowane¬ go do urzadzenia napedowego sprezarki od¬ srodkowej, na fig. 2 — jego schematyczny widok czolowy w mniejszej skali, na fig. 3—widok schematyczny urzadzenia wspól¬ nego do wylaczania kilku sprzegiel wedlug wynalazku, posiadajacych wspólny naped, na fig. 4 — czesciowy odpowiedni widok zprzodu.Wedlug przykladu wykonania, przed¬ stawionego na fig. 1 i 2, urzadzenie wedlug wynalazku sluzy do sprzegania z walem / silnika walu 2 sprezarki odsrodkowej, któ¬ rej jedna lopatka 3 jest widoczna.Wal / silnika, osadzony zapomoca lo¬ zyska 4 w oslonie 5, obraca np. za posred¬ nictwem zebów 6 kolo zebate 7. To ostat¬ nie zazebia sie z uzebieniem 8, znajduja- cem sie na tulejowatej piascie 9 bebna, u- tworzonego z dwóch czesci 10 i 10 a, pola¬ czonych srubami 11 lub w inny sposób.Piasta 9 jest osadzona obrotowo zapomoca lozyska 12 w oslonie 5. Druga piasta 13 bebna jest równiez osadzona obrotowo za¬ pomoca lozyska 14 w tarczy 15 oslony. We¬ wnatrz bebna 10 — 10T sa osadzone dwie tarcze 16 — 16n, utrzymywane w stanie rozsunietym przez dwie tuleje rozporowe 17, przez które przechodza sworznie 18, laczace owe tarcze. Tarcza 16 jest zaopa¬ trzona w piaste 19, osadzona obrotowo w piascie 9 zapomoca lozyska walkowego 20.Tarcza 16a posiada piaste 21, na której za¬ klinowane jest kolo zebate 22, osadzone obrotowo zapomoca lozysk walkowych 23 w drugiej piascie 13 bebna 10 — 10a. Kolo zebate 22 zazebia sie z kolem zebatem 24, zaklinowanem na Wcile 2 sprezarki.Pomiedzy tarczami 16, 16* sa osadzone wahliwie na czopach 25 (fig. 1 i 2) wzajem¬ nie przeciwleglych dwie dzwignie 26, prze¬ dluzone poza ich czopy przez ciezarek 27 i przez ramie 28, zakonczone wycinkiem zebatym 29. Kazda z dzwigni 26 wspiera sie na wolnym koncu 30 szczeki 31, zaopa¬ trzonej w wykladzine cierna 32. Szczeki 31 sa osadzone obrotowo na czopach 33 na tarczach 16, 16a w dwóch przeciwleglych punktach. Kazda dzwignia 26 jest polaczo¬ na ze szczeka 31 zapomoca lacznika 26", najkorzystniej sztywnego.Sprezyny 34, umocowane w okreslonych miejscach bebna 10 i ciezarków 27, popy¬ chaja te ostatnie ku ich polozeniu sprze¬ gniecia.Nalezy zaznaczyc, ze rozmaite opisane narzady, znajdujace sie na tarczach 16, 16a, sa rozmieszczone symetrycznie para¬ mi wzgledem osi X — X bebna. Konce szczek, osadzonych obrotowo na czopach 33, sa wysuniete naprzód wzgledem kie¬ runku obrotu bebna (strzalka f1 na fig. 2), dzieki czemu natychmiast po zetknieciu sie szczek i bebna wzrasta samoczynnie do¬ cisk szczek, co umozliwia bardzo znaczne zmniejszenie ciezarków 27.Jak juz wzmiankowano, ramiona 28, polaczone sztywno z ciezarkami 27, sa za¬ konczone w kierunku osi X — X wycinkiem zebatym 29. Obydwa wycinki zebate 29 za¬ zebiaja sie z kolem zebatem 35 o zebach srubowych, zaklinowanem lub wyfrezowa- nem na walku 36. Ten walek 36 jest osa¬ dzony przesuwnie w piascie 21 tarczy 167 .Przesuwa sie on w kierunku strzalki f2 za¬ pomoca dzwigni wlaczajacej 37, osadzonej — 2 —obrotowo na czopie 38 i wspierajacej sie na koncu walka 36 wzdluz osi X — X za po¬ srednictwem kulki 39. Ruchy w kierunku przeciwnym powoduje sprezyna 40, wspie¬ rajaca sie na tulei 41, pociaganej przez pia¬ ste 19 tarczy 16. Ta tuleja 41 posiada dwa podluzne srubowe rowki 42, w których przesuwaja sie krazki 43, znajdujace sie na poprzecznym sworzniu 44, przymocowa¬ nym do walka 36. Rowki 42 maja taki kie¬ runek, ze gdy walek 36 przesuwa sie w kie¬ runku strzalki f2, wówczas one usiluja ob¬ rócic ów walek w takim kierunku, ze cie¬ zarki 27 obracaja sie dokola czopów 25 w kierunku przeciwnym do strzalki /3; prze¬ suniecie w tym samym kierunku mozna równiez uzyskac przez przesuniecie walka 36 w kierunku strzalki /2, a to dzieki sru¬ bowym zebom kola zebatego 35.Na osi X — X osadzona jest oliwiarka 45.Dzialanie sprzegla wedlug wynalazku jest nastepujace. Przy zatrzymaniu walek 36, przesuniety w lewo na fig. 1, jest przy¬ trzymany przez dzwignie 37 przy scisnietej sprezynie 40. W tern polozeniu szczeki 31 nie stykaja sie z bebnem 10 — 10a i nie zo¬ staja pociagniete. W celu sprzegniecia od¬ chyla sie dzwignie 37 w kierunku przeciw¬ nym do strzalki /4. Walek 36 przesuwa sie w prawo w kierunku przeciwnym do strzal¬ ki f2 pod dzialaniem sprezyny 40, co powo¬ duje obrót ciezarków 27 w kierunku strza¬ lek /3, a wiec i zetkniecie szczek 31 i beb¬ na 10.Dzieki sprezynom 40 i 34 lekkie cisnie¬ nie dociska szczeki 31 do bebna 10 — 10a, którego ruch obrotowy zostaje wówczas przeniesiony za posrednictwem szczek 31 na tarcze 16 i ciezarki 27. Pod dzialaniem sily odsrodkowej te ciezarki odchylaja sie w kierunku strzalek /3 i dociskaja szczeki 31 do bebna 10 — 10a tern silniej, im wiek¬ sza jest ich szybkosc. Dociskanie sie szczek 31 do bebna 10 — 10a jest proporcjonalne do kwadratu szybkosci ciezarków, a wiec\ tarcz 16, 16a i a tern samem do szybkosci walu 2 sprezarki, której ten ruch zostaje udzielony zapomoca piasty 21, wienca 22 i kola zebatego 24.Nalezy zaznaczyc, ze docisk wywierany na szczeki przez ciezarki 27 jest wielokrot¬ na sily odsrodkowej, wywolywanej przez owe ciezarki dzieki róznicy dlugosci ra¬ mion dzwigni, okreslonych przez odleglosci od srodka czopa 25 do srodka ciezkosci kazdego ciezarka i do punktu zetkniecia od¬ powiedniej dzwigni 26 i szczeki 31.Aby wylaczyc sprzeglo, wystarczy ob¬ rócic dzwignie 37 w kierunku strzalki /4, przez co walek 36 przesuwa sie w kierunku strzalki i2, obracajac wycinki zebate 29, a wiec ciezarki 27 i szczeki 31 pod dziala¬ niem sily odsrodkowej, dzieki czemu zo¬ staje przerwane polaczenie pomiedzy szczekami 31 i bebnem 10 — 10*.Aby zrównowazyc wplywy, wywierane na napedowe kolo zebate sprezarki, stosu¬ je sie dwa jednakowe sprzegla, przesunie¬ te o 180° dla tej samej szybkosci. W ma¬ szynach o kilku szybkosciach takie urza¬ dzenie sluzy tylko dla najwiekszej szybko¬ sci.Na fig. 3 i 4 przedstawiono schematycz¬ nie mechanizm zawierajacy trzy urzadze¬ nia D, D', D" wspomnianego typu. Urza¬ dzenia D i U zostaja sprzegniete jedno¬ czesnie i odpowiadaja wiekszemu stosun¬ kowi przekazywanej szybkosci, a mecha¬ nizm Dlt odpowiada najmniejszej przeka¬ zywanej szybkosci. Postepuje sie w spo¬ sób taki, aby kat x byl jak najmniejszy.Najlepiej, jezeli wszystkie trzy urza¬ dzenia posiadaja wspólny naped.W przedstawionym przykladzie wyko¬ nania naped uskutecznia sie w nastepujacy sposób. Napedowy wal 46 przekazuje ruch za posrednictwem pojedynczej dzwigni 47, posiadajacej wystep ab i wglebienie cd, od¬ dzielone zapomoca czesci kolowej be (fig. 4); owa dzwignia 47 dziala za posrednic¬ twem krazka 48 na dzwignie 49, osadzona — 3 —wahliwie na czopie 50. Dzwignia 49 dziala na czesc 5/, osadzona przesuwnie i wahli¬ wie w slizgaczu 52, która umozliwia równo¬ mierne rozlozenie sil na obydwie dzwignie 54 i 54'. Dzwignia 54 dziala zapomoca swe¬ go przedluzenia 37 na wal 36 urzadzenia D. Dzwignia 54' dziala swem przedluze¬ niem 37 na walek 36' urzadzenia D', a za¬ pomoca walu 55 i dzwigni 37" na walek 36*' trzeciego urzadzenia D". Dzwignia 37" jest zaklinowana w polozeniu, przesunietem o 180° wzgledem dzwigni 37', dzieki czemu dociska sie ona do walu 36" w chwili, gdy dzwignie 37 i 37' odsuwaja sie od swoich walów, i przeciwnie. Dzwignie 37 i 37" za¬ czynaja dzialac np. wtedy, gdy wystep ab znajduje sie pod krazkiem 48, przeciwnie zas dzwignia 37" zaczyna dzialac wówczas, gdy wglebienie cd znajdzie sie pod owym krazkiem. Czesc kolowa be dzwigni odpo¬ wiada polozeniu posredniemu, w którem wszystkie trzy urzadzenia sa wylaczone.Oczywiscie, wynalazek nie ogranicza sie jedynie do przedstawionych i opisanych sposobów wykonania i ich zastosowania, które zostaly podane jedynie dla przykla¬ du. Szczeki 31 zamiast wewnatrz bebna moga trzec sie o jego zewnatrzna po¬ wierzchnie walcowa i tworzyc szczeki sci¬ skajace, PL