Pierwszenstwo: 29 grudnia 1933 r. (.Niemcy).Znaczne i nie dajace sie okreslic nate¬ zenia, którym podlega w skale narzedzie wiertnicze w obrotowych przyrzadach wiertniczych, oraz niemoznosc obserwowa¬ nia zerdzi wiertniczych stanowia przyczy¬ ne, ze nowoczesna technika w dziedzinie obrotowych przyrzadów wiertniczych po¬ szukuje odpowiednich urzadzen zabezpie¬ czajacych, któreby w znacznej mierze za¬ pobiegaly odkrecaniu sie zerdzi wiertni¬ czych, zacisnietych w skale. Obecnie znane urzadzenia zabezpieczajace moznaby uznac za odpowiadajace wymaganiom praktyki, gdyby nie to, ze doswiadczenie wykazalo, iz zacinanie sie zerdzi wiertniczych powo¬ duje uderzenia^ które nietylko dzialaja ni¬ szczaco na mechanizm napedowy, lecz równiez stanowia niebezpieczenstwo dla personelu obslugujacego.Najlepsze rozwiazanie, bedace mysla przewodnia wszystkich dotychczas zna¬ nych urzadzen zabezpieczajacych, polega na wbudowaniu w urzadzenie napedowe podatnego sprzegla ciernego lub innego, przyczem przy przekroczeniu okreslonego oporu najwiekszego, przeciwdzialajacego obrotowi zerdzi wiertniczych, sprzeglo to zaczyna dzialac i umozliwia dalszy obrót urzadzenia napedowego po przezwycieze¬ niu tarcia w sprzegle, wzglednie w razie zaciecia sie dlóta sprzeglo to przejmuje sprezyscie powstajace opory obrotowe.Znajac przyczyne powstawania ude¬ rzen w kolach zebatych, usilowano opano-wac wystepujace w nich natezenia udaro¬ we przez bardzo mocne i wytrzymale wy¬ konanie sprzegiel powyzszego rodzaju.Nie uwzgledniono jednak i nie zdawano sobie sprawy z tego, ze uderzenia w me¬ chanizmie kól zebatych sa wynikiem chwi¬ lowego dzialania sily, skrecajacej zerdzie wiertnicze i znikajacej w razie zlamania dlóta, co powoduje nagly i bardzo szybki obrót calego ukladu zerdzi wiertniczych, który to obrót wyprzedza obrót napedu, W tym przypadku zwykle sprzeglo cierne dziala niszczaco na kola zebate, poniewaz nagle przyspieszenie obrotu zerdzi wiertni¬ czych nie zostaje unieszkodliwione zapo- moca sprzegla ciernego lub sprezystego.Sprzeglo cierne dziala zbyt wolno, aby moglo natychmiast przeciwdzialac wydaj¬ nie, i jego prawidlowe dzialanie wymaga stopniowego wzrostu oporu. Sprzeglo spre¬ zyste tlumi wprawdzie uderzenie w ogra¬ niczonej mierze, przewaznie jednak nieco pózniej ulega w dalszym ciagu pociaganiu przez naped. Tego stanu rzeczy nie zmie¬ nia zastosowanie nawet bardzo duzych sprzegiel.Z powyzszego wynika, ze nie mozna usunac uderzen niebezpiecznych wzglednie nie mozna im zapobiec w mechanizmie na¬ pedowym przyrzadu wiertniczego, jezeli zerdzie wiertnicze beda obracaly sie nie¬ zaleznie od mechanizmu napedowego, wy¬ przedzajac jego ruch. To zadanie spelnia wynalazek niniejszy, polegajacy na tern, ze w uklad zerdzi wiertniczych wbudowane jest sprzeglo, dzialajace tylko w kierunku obrotu mechanizmu, napedzajacego dlóto, przyczem oprócz tego sprzegla mozna oczywiscie zastosowac dodatkowe sprze¬ glo cierne, którego napiecie jest uregulo¬ wane tak, iz zaczyna ono dzialac dopiero przy wiekszym oporze podczas wiercenia i zapobiega odkrecaniu sie dlóta. Napie¬ cie to jest dostatecznie duze (co jest moz¬ liwe ze wzgledu na duza wytrzymalosc na skrecenie materjalu zerdzi wiertniczych), aby uniknac przerwy w wierceniu juz przy niewielkich oporach dlóta. Przy zastoso¬ waniu wylacznie takiego sprzegla, dziala¬ jacego zgodnie z mechanizmem napedo¬ wym dlóta, dziala ono niszczaco na zespól kól zebatych w mysl wyzej przytoczonych uwag z powodu duzego napiecia ciernego.Sprzeglo wedlug wynalazku moze byc sprzeglem klowem, którego boki klów, dzialajace zgodnie z mechanizmem nape¬ dowym dlóta, sa równolegle do osi walu.Tego rodzaju sprzegla umieszcza sie zwykle w zespole kól zebatych, jednakze w tym przypadku chodzi o sprzegla, daja¬ ce sie wlaczac i wylaczac recznie, aby po¬ bierac dowolnie naped od jednego lub dru¬ giego silnika elektrycznego; jednakze sprzegla te nie dzialaja samoczynnie w wy¬ zej przytoczonym sensie.Wskutek zastosowania takiego sprze¬ gla, jako sprzegla samoczynnego, nagle przyspieszenie obrotów zerdzi wiertniczych wzgledem mechanizmu napedowego wywo¬ luje calkowite odciazenie napedu prawie natychmiast. Przy zastosowaniu np. nape¬ du lancuchowego nastepuje obluzowanie naciagnietej czesci lancucha natychmiast, poczem po skonczonym ruchu przyspieszo¬ nym dlóta, gdy takie sprzeglo zaczyna dzialac na nowo, nastepuje natychmiast naprezenie lancucha, które moze wywo¬ lac pewne zaklócenia. Z tego powodu pró¬ bowano równiez, aby zapomoca sprzegla przy jego uruchomieniu oddzialywac ha¬ mujaco na. mechanizm napedowy w ten sposób, aby nie nastapily wymienione nie¬ dogodnosci.Na rysunkach uwidoczniono dwa przy¬ klady wykonania wynalazku. Fig. 1 przed¬ stawia jeden przyklad wykonania, a fig. 2 i 3 przedstawiaja przekrój podluzny i widok zgóry drugiego przykladu wyko¬ nania.Na fig. 1 przedstawiono stól obrotowy, utworzony z wienca zebatego b i osadzo¬ nego w nim pociagacza a. Wal napedowe- — 2 -go kola zebatego c sklada sie z dwóch od¬ dzielnych walów d i e. Czesc / sprzegla jest zaklinowana na wale d. Czesc g sprze¬ gla moze slizgac sie w kierunku osi na wa¬ le e wbrew dzialaniu sprezyny. Podczas wiercenia zwyklego obydwie czesci sprze¬ gla, zaopatrzone w kly, przylegaja do sie¬ bie pod dzialaniem np. sprezyny, wobec czego moment obrotowy mozna przenosic z walu e na wal d. Skoro nastepuja ude¬ rzenia, wówczas wal d i zaklinowana na nim czesc / sprzegla obraca sie z przyspie¬ szeniem. Wskutek tego prawa czesc g sprzegla zostaje przesunieta w prawo 0 wysokosc h kla i napreza przytem spre¬ zyne i. Polaczenie ze zródlem sily zostaje przerwane, a obrócone zerdzie moga sie odprezyc. Skoro waly d i e osiagaja znów jednakowe szybkosci obrotowe, wówczas sprzeglo wlacza sie samoczynnie.Aby w chwili przerwania doplywu energji napedowej uniknac calkowitego odprezenia lancucha napedowego, pasa lub walu, jak równiez uniknac uderzenia po¬ czatkowego, spowodowanego ponownem wlaczeniem sie sprzegla, mozna zastoso¬ wac hamulec, który przedstawiono na fig. 1 np. w postaci stozkowego hamulca cier¬ nego.Zabezpieczenie zwrotne mozna oczywi¬ scie wbudowac i w kazdem innem miejscu miedzy zerdziami a maszyna napedowa, np. w samych zerdziach, w dolnym koncu drazka pociagacza lub w stole obrotowym.Na fig. 2 i 3 przedstawiono przyklad wykonania pociagacza z zabezpieczeniem zwrotnem. PL