Znane sa propozycje stasowania, cen¬ tral, które maja za zadanie wytwarzanie nakladanych pradów zmiennych i w któ¬ rych w celu sterowania z odleglosci apara¬ tów rezonansowych wytwarza sie prady o róznych czestotliwosciach w ten sposób, ze zapomoca znanych srodków czestotliwosc danego zródla pradu zmiennego zmienia sie w sposób ciagly tak, iz otrzymuje sie wstege czestotliwosci okreslonej szeroko¬ sci. Z wymienionej wstegi czestotliwosci zo¬ staja wyodrebnione zadane czestotliwosci poszczególne w ten sposób, ze zachodzi ich nakladanie zapomoca przekazników, site- nowanych przez nastrojone przekazniki re¬ zonansowe, odpowiadajace poszczególnym czestbrtliwiosciom, przyczem wymienione przekazniki rezonansowe, tak zwiane wy¬ bieraki czestotliwosci, zostaja wyzwolone w razie potrzeby zapomoca wlaczanych recznie laczników, tak zwanych laczników wybiorczych.Gdy czestotliwosc zródla pradu zmien¬ nego osiagnie wlasnie czestotliwosc wy¬ zwolonego wybieraka czestotliwosci, to wy¬ bierak ten zostaje uruchomiony, a razem z nim i przekaznik nakladajacy, pozostajac w stanie uiruchonaionym dopóty, dopóki czestotliwosc pozostaje w zakresie reago¬ wania wybieraka czestotliwosci. W ten sposób ze wtstiegi czestotliwosci zostaja wy¬ dzielone i nalozone na siec tylko zadanew danej chwili waskie poszczególne pasma czestotliwosci. " "]'' Równiez znane jest wi^warizanie wste¬ gi czestotliwosci zapomoca zmiany liczby obrotów generatora droga mechaniczna lub elektryczna w przypadku stosowania gene¬ ratorów pradu zmiennego do nakladania pradów w wiekszych sieciach. Wyjasniono zwlaszcza zastosowanie regulatorów central¬ nych, które uskuteczniaja samoczynnie za¬ równo rozruch, regulacje liczby obrotów oraz odlaczanie zespolu, jak i sterowanie wybie¬ raków czestotliwosci zapomoca pradu po¬ mocniczego, którego czestotliwosc jest pro¬ porcjonalna lub rówtna czestotliwosci pra¬ du nalozonego. Poza tern znane sa metody osiagana dluzszego czasu trwania impulsu badz przez sztuczne zwezanie wstegi cze- stotliwósoi, badz przez wywolanie powol¬ niejszego przebiegu czestotliwosci nakla¬ danej w porównaniu z szybkoscia przebiegu pozostalych czestotliwosci, zawartych we wstedze. Zapomoca wzmiankowanych cen¬ tral iriozna naklladaLc prady w niezlom¬ nych sieciach, zasalanych z elektrowni.Nalezy jeszcze podac sposoby wysyla¬ nia impulsów do sieci, zasilanych z róz¬ nych elektrowni, lecz polaczotnydi ze soba i pracujacych równolegle. W tym przypad¬ ku wysylanie impulsów z jednego pumktu centralnego byloby nieekonomiczne, ponie¬ waz wskutek duzej odleglosci do kranców sieci napiecie pradu nakladanego spadalo¬ by tam ponizej miary dopuszczlalnej, a oprócz tego szyny zbiorcze w stacji central¬ nej bylyby bardzo silnie obciazone, bo rfcrze- baby przez nie przesylac impulsy nietylko do wlasnej sieci, lecz takze do wszystkich sieci dolaczonych; dalsze trudnosci po¬ wstaja wówczas, gdy posizcizególne sieci ze wzgledów technicznych odlacza sie w pew¬ nych okresach od wspólnego przewodu wy¬ równawczego, tak ze w tych okresach nie mozna do nich nadawac impulsów ze wspólnej centrali.W mysl nimiejsiziego wynalazku stosuje sie nie jedna stacje centralna, lecz dowol¬ na licdbe stacyj, wysylajacych impulsy, np. pot jednjej stacji dla kazdej elektrowni, przyczepi stacje te w czasie równoleglej pracy sa sterowane na odleglosc ze wspól¬ nej stacji kierowniczej, a gdy kazda siec pracuje samodzielnie, to stacja tej sieci, wysylajaca impulsy, pracuje wówczas rów¬ niez samodzielnie, W ten sposób zasilanie sieci pradem na¬ kladanym mozna dostosowac mozliwie do¬ kladnie do wlasnosci sieci.W mysl wynalazku stosuje sie w tym celu nastepuj ace srodki. Laczniki wybior¬ cze, które przy samodzielnej pracy sieci przestawia sie naogól recznie, wzglednie laczniki nadawcze wykonywa sie jako laczniki, pozestawiane z odleglosci, np. ja¬ ko przekazniki rezonansowe, nastepnie zaopatruje sie urzadzenie w odpowiedni przekaznik rozruchowy, który wprawia w ruch centralny regulator, wzglednie regu¬ lator liczby ojbotów, tak ze zespól maszyn zaczyna pacowac i wytwarza wstege czesto¬ tliwosci. Opfófcz tegK) stosruje sie na wszyst¬ kich centralach, wysylajacych impulsy, re¬ gulatory, wykonane w ten sposób, ze roz¬ ruch, wytwarzanie pasma czestotliwosci i odlaczanie zespolu odbywa sie mozliwie w tym samym czasie na wszystkich centra¬ lach nadawczych (synchronizni regulacyj¬ ny). Wreszcie uruchomia sie nastawiane z odleglosci laczniki polaczonych central z wyzej wzmiankowanej centrali kierowni¬ czej albo za posrednictwem przewodów pradu silnego, albo tez za posrednictiweni specjalnych przewodów, np. za posrednie* twem przewodów telefonicznych, laczacych poszczególne elektrownie. Rozrzadzanie z odleglosci moze sie odbywac równiez wzdluz przewodów pradu silnego zapomoca ewentualnie modulowanych pradów wielkiej czestotliwosci.Centrala, wysylajaca impulsy, j«sft jed¬ noczesnie centrala kierownicza do sterowa¬ nia z odleglosci, w której laczniki wybior-CZ& ifttzesitawia sne recznie. Jezeli sa prze¬ widziane specjalne przewody, laczace cen¬ trale kierownicza z poszczególnerni centra¬ lami, to centrala ta pracuje tylko na wzmiankowane przewody. Znanym sposo¬ bem osiaga sie, ze do laczników, rorzadza* nych z odlegfosci, dochodza w kazdej chwili tylko pozadane czestotliwosci roz- rzadlzaijace. Jako prady nakladane wcho¬ dza w rachube prady o zmiennej czestotli¬ wosci, przyczem stosuje sie czestotliwosci male lub srednie, lecz mozna tez uzyc pradów o wielkiej czestotliwosci, ewentual¬ nie modulowanych zapomoca pradów o ma¬ lej lub sredniej czestotliwosci.Nakladanie pradu o okreslonej czesto¬ tliwosci sygnalowej moze sie odbywac w rozmaity sposób; Nizej podano dwa przy¬ klady.W mysl pierwszego przykladni centrale, rozrzadzajaca na odleglosc, wykonywa sie jiako samodzielna centrale, wysylajaca prady nakladane, zaopatrzona w wybieraki czestotliwosci, rozrzadzane samoczynnie, iw laczniki wybiorcze, wlaczane recznie; w celu uruchomienia wymienionej centrali wprawia sie w ruch laczniki wybiorcze i wlacza sie prad o czestotliwosci sygnalo¬ wej, np. X. Pradnica rozrzadzajaca cen¬ trali kierowniczej wytwarza wstege czesto¬ tliwosci zupelnie niezaleznie od pradnic central, wytwarzajacych prady nakladane; nastawione czestotliwosci dochodza po przewodach, laczacych centrale, do central, wytwarzajacych prady nakladane, i wla¬ czaja przekazniki rozruchowe oraz laczni¬ ki wybiorcze, wykonane jako przerzutowe laczniki dftracewkowe, które uwalniaja wy¬ bieraki czestotliwosci, nastrojone na czesto¬ tliwosc sygnalowa X; w tym czasie zaczy¬ naja pracowac zespoly maszyn, wytwarza¬ jace prady nakladane, a uruchomione za¬ pomoca przekazników rozruchowych i to z takiem przyspiesizieniem wirników, aby po¬ wstaly o ile moznosci prady o jednakowej czestotliwosci. Skoro zostanie osiagnieta ctzesioftiiwosc jedinetgo z wybieraków <&$* stotliwosci, zwolnionego w opisany sposób, to wszystkie pradnice, ewentualnie po uru¬ chomieniu kontaktu, zwalniajacego bieg, do¬ starczaja sieci prajdy jednakowej, doklad¬ nie okreslonej czestotliwosci. Dó utrzyma¬ nia równego biegu pradnic wystarciza lia- ogól silny moment synchronizujacy, wyiste* pujacy przy tak wielkich czestolliwdNsciach; w celu unikniecia zbyt silnych pradófw Wy¬ równawczych zaleca sie zastosowanie regu¬ lacji napiecia (np. we Wzbudzeniu) lub re* gulacje przesuniecia faz (np. zapomoca zmiennej pojemnosci, wlaczonej przed transformatorem pradu nakladanego) za¬ pomoca jregulatora pospiesznego.Na schematycznym rysunku ; centro FZ, sterujaca na odleglosc, jest pólacasoita np. linja pradów slabych z eentatlami A, B, C, sltizacemi do nakladania pradowi steroiwanemi iz odleglosci ^przez centrale FZ. Centrala A zostala uwidoczniona wraz z najwazniejszemi aparatami i dla przej¬ rzystosci rysunku wyposazona tylko w trzy wybieraki czestotliwosci sygnalowej 7, 2, 3.Centrala FZ, sterujaca na odleglosc, po- siiada równiez trzy wybieraki czestótliwiosci sygnalowej oraz wybierak czestotliwosci rozruchowej a i wybierak czestotliwosci od¬ laczajacej r. Zespól pradotwórczy dó ste¬ rowania na odleglosc Ag, skladajacy sie z pradnicy i silnika napedowego, zasila piec wyzej wymienionych wybieraków czesto¬ tliwosci, które moga byc dolaczane poje- dyncizo recznie. W celu utworzenia wistegi czestotliwosci pokreca sie powoli recznie je¬ den faz drazek regulatora bocznikowego M Skoro tylko wyzwolony w ten sposóify (t. j. wlaczony) wybierak czestotliwosci np. a re aguje, zostaje przerwany obwód przekazni¬ ka impulsów IR, przebiegajacy przeiz kon¬ takty spoczynkoiwe, i przez to zostaje wla¬ czony transformator T, który przekazuje sygnal czestotliwosci do linji sterujacej.Na okreslony sygnal, wywolany wybie¬ rakiem, posiadajacym czestotliwosc, odpo: — 3 -Wladajaca ctoslteojeniu przekaznika rozru¬ chowego a, reaguja jednoczesnie na wszyst¬ kich centralach. A, B, C przekazniki rozru¬ chowe cl Dzieki temu zostaje zwarty od¬ lacznik S, polaczmy w szereg iz silnikiem regulacyjnym RM, tak iz nastepuje rozruch tego silnika, a ramie regulatora centralnego Z zaczyna zwolna poruszac sie. Najpierw kontakty wienca zewnetrznego powoduja rozruch zespolu maszyn, nakladajacego prady i zlozonego z silnika M, pradnicy G oraiz pradnicy pomocniczej g. Nastepnie za¬ pomoca kontaktów wienca wewnetrznego zosrtaje wytworzona wstega czestotliwosci.Jezeli z centrali, sterujacej na odleglosc, zostanie wyslana czestotliwosc sygnalowa, na która reaguja wybieraki 3, wówczas na posizc^ególnych centralach, sluzacych do nakladania pradów, reaguja przekazniki wybiorcze WS& które zamykaja wylaczni¬ ki 3, wlaczajace wybieraki czestotliwosci FWt. Skoro tylko wstega czestotliwosci pradów nakladanych osiagnie wartosc cze¬ stotliwosci sygnalowej, na która reaguja wybieraki czestotliwosci FWZ, wówczas zostaja one uruchomione i uskuteczniaja na- kladanie w sposób opisany nizej sizczególo- wo.Oazywisciie przekazniki wybiorcze, wy¬ konane na wzór wylaczników przerzuto¬ wych, sa (zaopatrzone w raczki, aby mozna bylo uskutecznic recznie odlaczenie sieci od ogólnych sizyn zbiorczych przy samo- czynnym napedzie urzadzenia dlo naklada¬ nia pradów. Litera R oznacza szybkodzia- lajacy regulator napiecia. Odlaczenie lacz¬ ników wybiorczych odbywa sie zapomoca wspólnego impulsu, który za posred¬ nictwem np. przekaznika rezonansowego dziala na cewki przerzutowego lacznika wybiorczego, nawiniete w kierunkach prze¬ ciwnych.W mysl drugiego przykladu regulator cenifrali kierowniczej jest odpowiednio wy¬ konany tak, ze czestotliwosc pradnicy roz¬ rzadzajacej moze byc w kazdej chwili do¬ kladnie proporcjonalna lub równa czesto¬ tliwosci pradu nakladanego, wytwarzanego przez pradnice poszczególnych central; przy tern zalozeniu mozliwe jest uproszcze¬ nie, polegajace na tern, ze nadawanie im¬ pulsów w centralach, wytwarzajacych pra¬ dy nakladanie, moze odbywac sie nie za¬ pomoca wybieraków czestotliwosci, uwal¬ nianych zapoimioca laczników wybiorczych, rozrzadzanych z odleglosci, lecz wprost za¬ pomoca laczników nadawczych, które sa wykonane w tym przypadku jako laczniki, uruchomiane z odleglosci, wobec czego sa zbyteczne wybieraki czestotliwosci oraiz laczniki wybiorcze. Dzialanie jest wtedy nastepujace: sygnal rozruchowy wprawia w ruch jednoczesnie pradnice rozrzadzaja¬ ca i pradnice, wytwarzajace prady nakla¬ dane, przyczem wymienione pradnice bie¬ gna synchronicznie z pradnica rozrzadza¬ jaca; gdy uwolniony wybierak czestotliwo¬ sci w centrali kierowniczej zareaguje, to po przewodach zostaje wyslany impuls pradu, który uruchomia bezposrednio lacz¬ niki nadawcze w centralach, wytwarzaja¬ cych prady nakladane, tak ze wszystkie pradnice jednoczesnie dostarczaja do sieci prady o jednakowej czestotliwosci, przy¬ czesal synchronizacja pradnic odbywa sie samoczynnie. Poniewaz nalezy nadac tylko dwia rózne impulsy wlaazeniowe (,,rozruch,, i „nadkladanie"), wiec mozna uzyc do tego celu ewentualnie pradu stalego, który w centralach, wytwarzajacych prady nakla¬ dane, jest stosowany do zasilania przekaz¬ ników spolaryzowanych.Pradnica rozrzadzajaca moze zasilac transformator, wlaczony w najblizsza siec pradu silnego za posrednictwem pojemno¬ sci i w ten sposób zapomoca pradu nakla¬ danego jest synchronizowana z pradnica¬ mi, wytwajiizajacemi prady nakladane i sterowatnemi posrednio zapomoca wymie¬ nionej pradnicy rozrzadzajacej.Do pracy omawianych central równo¬ leglych koniecznie jest jeszcze zabezpiecze- — A —nie sytnchronizacji. Wedlug wynalazku w celu wyrównania nieuniknionych róznic w wykonaniu regulatorów, a tem samem i w ich synchnoinizmie cala wstege czestotliwo¬ sci, która wtedy winna przebiegac w dopu¬ szczalnie szybikiem tempie, naklada sie z pelnem lub zimniejszonem napieciem, przy- ozem czestotliwosc sygnalowa, pozadana w danym momencie, wyróznia sie z posród innych czestotliwosci przez znacznie dluz¬ szy czas trwania impulsu, wzglednie przez pelne napiecie. Zainstalowane przyrzady rezonansowe musza byc w tym przypadku tak wykonane, aby isizybko przebiegajaca czestotliwosc wlasna nie posiadala zadne¬ go wplywu, natomiast aby reagowaly one niezawodnie na dostatecznie dlugotrwale impulsy.Przedluzenie czasu trwania impulsu o- siaga isie w ten sposób, ze przez reagowa¬ nie wyzwolonego wybieraka czestotliwosci szybkosc regulatora czestotliwosci zmniej¬ sza sie dopóty, dopóki wybierak czestotli¬ wosci pozostaje wzbudzony. Mozna to osiagnac np. przez zastosowanie przetwor¬ nicy dwutwornikowej, wlaczajac w szereg z silnikiem regulacyjnym RM opornik W, który normalnie jest zwarty polaczonemi w szereg kontaktami spoczynkowiemi wy¬ bieraków czestotliwosci. Skoro tylko zarea¬ guje wyzwolony wybierak czestotliwosci, to przez caly czas trwania reagowania zwarcie zostaje przerwane, tak iz silnik re¬ gulacyjny biegnie powoli (kontakt, zwal¬ niajacy bieg).Sposób ten posiada ponadto te zalete, ze przy nakladaniu pradów o charakterze impulsów spadek czestotliwosci, powstaja¬ cy wskutek naglego wlaczenia aparatów uzytkowych, zostaje zmniejszony, wzgled¬ nie zapobiega sie calkowicie powstawaniu takiego spadku. Przy innym rodzaju pra¬ cy taki spadek czestotliwosci moze latwo powistawac, poniewaz odbiornik pradu sil¬ nego, panzylaczomy nagle do sieci pradu sil¬ nego, przejmuje takze czesc nalozonych pradów sterujacych i wskutek tego obciaza nagle dodatkowo generator sterujacy. Poza tern centrale sterujaca mozna uproscic je¬ szcze pod tym wzgledem, ze generator ste¬ rujacy otrzymuje naped od silnika syn¬ chronicznego, zasalanego transformatorem, przylaczonym do najblizszej, podlegajacej nakladaniu pradów! sieci pradu silnego i zablokowanym w stosunku do pradu sieci pojemnosciowo, przycaem liczba biegunów silnika synchronicznego jest przystosowana do czestotliwosci pradów nakladanych. Sy¬ gnal rozruchowy powoduje przylaozeniie silnika synchronicznego do transformatora zasilajacego i powoduje z drugiej strony jednoczesny rozruch zespolu, sluzacego do wytwarzania pradów nakladanych. Dzieki temu silnik synchroniczny i sprzezony z nim generator sterujacy biegna scisle syn- chronicznie z generatorami central, wiytwa^ rzajacych prady nakladane, tak iz staje sie zbyteczny specjalny regulator liczby obrotów w centrali do sterowania na odle¬ glosc. 0 ile nie sa nakladane ciagle wstegi czestotliwosci, lecz tylko pojedyncze cze¬ stotliwosci stale, wówczas opisany wyzej sposób sprowadza sie do wlaczenia z od¬ leglosci rozrusznika i przekazników wla¬ czajacych, znajdujacych sie na centralach, sluzacych do wytwarzania pradów nakla¬ danych i sterowanych z odleglosci, np, kaz* dy z wymienionych przyrzadów jest stero¬ wany w opisany wyzej sposób osobna cze¬ stotliwoscia ze wspólnej centrali, steruja¬ cej na odleglosc. PL