Pierwszenstwo: 30 czerwca 1932 r, Elektryczna lampa wyladowcza.Zgloszono 14 czerwca 1933 r.Udzielono 11 grudnia 1934 r. -. dla zastrz. 1—7 (Niderlandy); 17 stycznia 1933 r. dla zastrz. 8—13 (Niemcy) Proponowano juz w elektrycznej lam¬ pie wyladowczej, zawierajacej pare meta¬ lu, np. pare sodu, oddzielac zapomoca przegrody przestrzen naokolo slupka od wlasciwej przestrzeni wyladowczej. Pod¬ czas pracy lampy w przestrzeni naokolo slupka panuje mianowicie z reguly tempe¬ ratura nizsza, anizeli w pozostalej czesci lampy, powodujac skraplanie sie pary me¬ talowej w tej wlasnie chlodniejszej czesci lampy. To niepozadane skraplanie pary metalowej zostaje powstrzymane zapomoca wspomnianej przegrody.Aczkolwiek lampa wyladowcza z prze¬ groda dawala dobre wyniki, to jednakze stwierdzono, ze moga byc one jeszcze lepsze. Stwierdzono mianowicie, ze wymie¬ nione wyniki zaleza od pewnych warun¬ ków, jakim winna odpowiadac przegroda.Z jednej strony oddzielenie obu wyzej wy¬ mienionych przestrzeni zapomoca prze¬ grody winno byc mozliwie zupelne, azeby uniknac przedostawania sie pary metalu do chlodniejszej czesci lampy wyladow¬ czej, z drugiej zas strony jest jednak po¬ zadane zachowanie polaczenia miedzy cieplejsza czescia lampy wyladowczej, a jej pozostala czescia, azeby mozna bylo z obutych czesci usunac powietrze jednoczesnie podczas jednego zabiegu roboczego.Trudnosci te usunieto wedlug wyna¬ lazku w ten sposób, ze przestrzen, W której nalezy unikac skraplania sie pary metalu i która oddzielona jest od pozostalej czesci lampy zapomoca przegrody, zostaje pola¬ czona zapomoca dlugiego waskiego kanalu z ta czescia lampy, w której znajduje sie strefa wyladowania. Przelot tego kanalu winien byc o tyle maly w stosunku do jego dlugosci, azeby, biorac praktycznie, para metalu nie mogla przedostac sie do chlod¬ niejszej przestrzeni lampy wyladowczej.Najkorzystniej jest, aby kanal przebiegal glównie w chlodniejszej czesci lampy, w której nie powinno odbywac sie skraplanie pary metalowej. Stwierdzono, ze omawia¬ ny -waski kaiial jest polaczeniem miedzy róznemi czesciami lampy, zupelnie wystar¬ czajaoem dó równoczesnego usuwania z nich powietrza. Przelot kanalu winien byc z reguly tego samego rzedu wielkosci, co i swobodna dlugosc drogi atomu gazu, wy¬ pelniajacego lampe wyladowcza, lub tez wi¬ nien byc mniejszy od tej wartosci, nato¬ miast dlugosc kanalu winna stanowic przy¬ najmniej wielokrotnosc przelotu tego ka¬ nalu, wynoszac np. pieciokrotnosc, a najle¬ piej dwudziestokrotnosc tego przelotu.Korzystnie jest wykonac przegrode, za¬ mykajaca podczas pracy lampy wyladow¬ czej jej przestrzen chlodniejsza, przynaj¬ mniej czesciowo z metalu, np. z zelaza chromowego, i stopic ja ze scianka banki lampy. Osiaga sie w ten sposób calkowite zamkniecie chlodniejszej czesci lampy wy¬ ladowczej. Azeby wyladowanie nie moglo wywierac wlplywu na metalowa zaslone, za¬ leca sie ja pokryc warstwa szkla na stronie, zwróconej do przestrzeni wyladowczej.Druty biegunowe elektrod moga byc za¬ bezpieczone przed dzialaniem wyladowa¬ nia przez powleczenie ich warstwa materja- lu izolacyjnego lub tez przez otoczenie ich rurkami z materjalu izolacyjnego. Taka rurka moze byc równiez zastosowana dla u- tworzenia polaczenia miedzy róznemi cze¬ sciami lampy wyladowczej. W tym przy¬ padku przez dluga waska rurke mozna przesunac drut, doprowadzajacy prad do elektrod, dbajac o to, azeby miedzy tym drutem biegunowym a otaczajaca go rurka byl maly luz.Jezeli w lampie wyladowczej (znajdu¬ je sie slupek, przestrzen zas naokolo slup¬ ka jest oddzielona od wlasciwej przestrzeni wyladowczej zapomoca przegrody, rozpo¬ scierajacej sie az do scianek lampy, to dlu¬ ga, waska rurke przetyka sie wedlug wy¬ nalazku przez przegrode i prowadzi wzdluz slupka, przymocowujac ja do tego ostat¬ niego, np. zapomoca kleiwa, utworzonego z mieszaniny talku i szkla wodnego.Wynalazek umozliwia calkowite uszczel¬ nienie brzegów przegrody, przyczem do te¬ go celu moze byc zastosowana pasta, np. w postaci mieszaniny talku i szkla wodnego.Zywot powyzej opisanej lampy wyla¬ dowczej mozna jeszcze bardziej przedlu¬ zyc zapomoca nizej podanych srodków.W wielu przypadkach przy dluzszej pracy lampy czesc wyparowanego metalu przedo¬ staje sie jednak do zamknietej przestrzeni, gdzie ulega skraplaniu sie, wskutek czego powstaje szereg niedogodnosci. Nieodpor¬ ne na pare metalowa czesci szklane, znaj¬ dujace sie w zamknietej przestrzeni, zosta¬ ja przy dlugotrwalej pracy nagryzane przez pare metalu, co moze doprowadzic do u- szkodzenia lampy. Jezeli slupek lampy wy¬ ladowczej, zawierajacej pare sodu, jest wy¬ konany ze szkla olowiowego, to zostaje on oslabiony na skutek chemicznego nagryza¬ nia i w wielu przypadkach nastepuje jego pekniecie. Niebezpieczenstwo pekniecia o- slabionego slupka zwieksza sie zwlaszcza wskutek tego, ze wlaczanie i wylaczaiiie lampy podczas pracy powoduje naprze- mian jego nagrzewanie i ochladzanie. Je¬ zeli w zamknietej przestrzeni znajduja sie jedynie czesci szklane, odporne na dziala- - 2 -nie pary metalu, to powstaje niebezpie¬ czenstwo osadzania sie pary na czesciach z materjalu izolacyjnego, znajdujacych sie miedzy dwoma drutami, doprowadzajacemi prad i wykazujacemi wzgledem siebie pew¬ ne napiecie, powodujace prady pelzajace, mogace wywolac uszkodzenie lampy.Azeby uniknac wyzej wspomnianych niebezpieczenstw, wpoblizu konca kanalu, którego wylot lezy we wspomnianej za¬ mknietej przestrzeni, umieszcza sie sub¬ stancje, wiazaca pare metalu. Para metalu, przenikajaca przez substancje, wiazac sie z substancja, zapobiega powstawaniu szkodli¬ wego dzialania pary metalu w zamknietej przestrzeni. Mozna zastosowac mp. sub¬ stancje, które, wchodzac w reakcje z para metalu, tworza przytem tylko ciala stale.Przy obecnosci par metalu alkalicznego, zwlaszcza zas pary sodu, mozna zastoso¬ wac np. takie zwiazki jak: tlenek olowiu, tlenek cynku i tlenek wolframu. W tym przypadku mozna równiez zastosowac szklo, które podlega nagryzaniu przez me¬ tal alkaliczny, np. szklo olowiowe. Sub¬ stancja wspomniana moze byc równiez te- lur, wchodzacy w reakcje chemiczna z pa¬ ra sodu i tworzacy telurek sodowy. Jako substancje, wiazaca pare metalu, mozna zastosowac równiez i metale, tworzace z para metalowa stop. Metalami temi sa np. cyna, olów lub cynk. Mozna równiez uzyc fluordc wapnia, który bardzo silnie adsor- buje pare sodu, zwlaszcza jezeli jest on wytworzony przez sublimowanie w prózni jako warstwa aktywna.Zamiast paty sodu lampa moze, rozu¬ mie sie, zawierac równiez i pary innych metali. Dla kazdej pary metalu mozna z latwoscia wskazac jedna lub kilka substan- cyj, które beda sie z nia wiazaly. Jezeli lampa zawiera np. pare cezu, to dla wiaza¬ nia tej pary mozna zastosowac np. szklo olowiowe lub tlenek wolframu, wchodzace w reakcje chemiczna z para cezu, cyne lub oióWf dajace stop z cezem, lub tez grafit, który pochlania pare cezu; Szklo olowiowe lub cyna daja sie równiez, zastosowac np. wtedy, gdy tworzaca sie para pochodzi z magnezu lub litu. Para talu wiaze sie bar¬ dzo dobrze z cyma lub olowiem, dajac stop.Jest rzecza zrozumiala, ze nalezy zwracac uwage, aby cisnienie pary substancji, uzy¬ tej do wiazania pary metalu, nie bylo za duze oraz aby powstajacy przytem produkt nie wplywal szkodliwie na prace lampy.Rzecz oczywista, ze mozna zastosowac rów¬ niez kilka substancyj, ewentualnie ich mie¬ szanin, wiazacych pare metalu.Wylot kanalu, lezacy w zamknietej przestrzeni, korzystnie jest otoczyc oslona, zamknieta w miejscu, lezacem naprzeciw wyjsciowego otworu kanalu. Oslona ta przynajmniej na stronie, zwróconej do wy¬ lotu kanalu, jest wykonana z substancji, wiazacej pare metalu. Strumien pary meta¬ lu, wychodzacy z kanalu, trafia na oslone i zostaje zwiazany przez wspomniana sub¬ stancje. Prosta konstrukcje otrzymuje sie w przypadku otoczenia konca rurki, tworza¬ cej kanal, wspólsrodkowa rurka, zamknieta na jednym koncu, a wykonana ze szkla, wiazacego pare metalu.Inna prosta konstrukcje osiaga sie, je¬ zeli czesc scianki kanalu zostanie wykona¬ na z odnosnej substancji. Jezeli kanal two¬ rzy rurka, wykonana z tlenku magnezu, to rurke te mozna przedluzyc zapomoca rurki, wykonanej z odpowiedniego szkla, ftp. szkla olowiowego. Scianke kanalu mozna równiez powlec na stronie wewnetrznej od¬ powiednia substancja.Niekiedy substancje, wiazaca pare me¬ talu, mozna tak dobrac, ze przy wiazaniu pary powstaje tego rodzaju zmiana objeto¬ sci uzytej substancji, ze otwór przeplywo¬ wy kanalu zmniejsza sie. Moze to miec np. miej sce w tym przypadku, gdy lampa za¬ wiera pare cezu, do wiazania zas tej pary uzyty jest grafit. Grafit, np. w postaci ma¬ lego sprasowanego walca, moze byc umie¬ szczony z pewnym luzem w koncu kanalu. — 3 —Walec ten nie przeszkadza przy opróznia¬ niu lampy, lecz pecznieje podczas absorbo¬ wania pary cezu i zmniejsza wskutek tego wolny otwór kanalu. Kanal zostaje ewen¬ tualnie calkowicie zamkniety, . Na rysunku przedstawiono schematycz¬ nie przyklady wykonania wynalazku.Lampa wyladowcza, przedstawiona na fig/1, sluzy do wysylania promieni swietl¬ nych. Banke tej lampy oznaczono cyfra 1, splaszczona zas czesc zaciskowa, przez któ¬ ra przechodza druty, doprowadzajace prad do elektrod, oznaczono cyfra 2. Splaszczo¬ na czesc zaciskowa 2 znajduj e sie na koncu rurki kolnierzowej 3. Elektrodami sa: kato¬ da zarowa 4, powleczona substancja, daja¬ ca duza emisje elektronowa, np. tlenkiem metali ziem alkalicznych, oraz dwie plyt¬ kowe anody 5, umieszczone po obu stronach katody zarowej. Banka lampy jest wypel¬ niona pewna iloscia gazu szlachetnego, np. neonu, pod cisnieniem 1 mm. W kulistej czesci banki lampy wyladowczej znajduje sie pewna ilosc sodu, umozliwiajacego po¬ wstawanie w lampie pary sodu. Azeby po¬ wstajaca para sodu mogla wykazywac do¬ statecznie duze cisnienie, lampa pracuje przy takiem natezeniu pradu, ze kulista czesc banki lampy posiada wysoka tempe¬ rature. Te wysoka temperature mozna la¬ two osiagnac przez umieszczenie lampy wy¬ ladowczej w drugiej bance prózniowej, lub tez przez otoczenie lampy prózniowem na¬ czyniem o podwójnych sciankach.Przestrzen naokolo slupka, utworzonego przez splaszczona czesc zaciskowa 2 i rur¬ ke kolnierzowa 3, wykazuje podczas pracy lampy temperature nizsza, anizeli prze¬ strzen, ograniczona kulista czescia banki lampy. Gdyby nie zastosowano zadnych szczególnych srodków, to para sodu skra¬ plalaby sie w przestrzeni, znajdujacej sie naokolo slupka i wykazywalaby w calej lampie cisnienie, odpowiadajace temperatu¬ rze, panujacej w dolnej czesci lampy wyla¬ dowczej. Para sodu wykazywalaby wsku¬ tek tego zbyt niskie cisnienie. Powstawaniu tej niedogodnosci zapobiega przegroda 6, umieszczona tui ponad splaszczona czescia zaciskowa 2. Przegroda ta jest wykonana z materjalu, wytrzymalego na dzialanie cie¬ pla, np. z miki, i rozposciera sie az do scian¬ ki banki lampy wyladowczej. Bezposrednio ponad ta przegroda scianka banki lampy posiada pierscieniowe wklesniecie 7. Brzeg przegrody jesit ponadto uszczelniony zapo- moca pasty 8, która moze byc np. mieszani¬ na talku i szkla wodnego. W ten sposób o- siaga sie calkowite oddzielenie przestrzeni, znajdujacej sie ponizej przegrody, od prze¬ strzeni ponad przegroda 6. Dzieki temu pa¬ ra sodu nie moze sie skraplac w przestrze¬ ni, polozonej pod przegroda 6.Przegroda 6 uniemozliwialaby jednakze równoczesne opróznianie obu rozdzielonych przestrzeni. Niedogodnosc te usuwa sie przez umieszczenie dlugiej, waskiej rurki 9.Rurka ta moze byc wykonana np. z tlenku magnezu i posiadac wewnetrzny przekrój poprzeczny równy 1 mm2 przy dlugosci równej np. 20 mm, Rurka 9 jest przepu¬ szczona przez przegrode 6, przylegajac sci¬ sle do brzegów otworu, przez który jest przepuszczona. Dolny koniec rurki 9 jest poprowadzony wzdluz rurki kolnierzowej 3. W celu osiagniecia nieruchomego osadze¬ nia rurki 9 jest ona przyklejona do rurki kolnierzowej 3 np. zapomoca mieszaniny talku i szkla wodnego.Jezeli lampa wyladowcza zostaje opróz¬ niona podczas jej wyrobu, to moze byc swym górnym koncem przylaczona do pompy prózniowej. Rurka 9 stanowi wów¬ czas polaczenie miedzy obiema czesciami lampy wyladowczej, oddzieloneimi od sie¬ bie zapomoca przegrody 6, przyczem pola¬ czenie to jest dostateczne do umozliwienia jednoczesnego oprózniania obu oddzielo¬ nych od siebie czesci lampy. Podczas pra¬ cy lampy wyladowczej para sodu przeply¬ wa bardzo powoli przez rurice 9 wskutek jej bardzo malego przeswitu oraz stosunkowo — 4 —duzej dlugosci. Oprócz tego czesc przeplyw wajacej pary osadza sie w postaci metalu na dolnej czesci rurki 9.Fig. 2 przedstawia dolna czesc innej po¬ staci wykonania lampy wyladowczej wedlug wynalazku. W lampie tej uskutecznione jest calkowite oddzielenie jej dolnej czesci od wlasciwej przestrzeni wyladowczej zapo- moca przegrody 10 z zelaza chromowego, która spojona jest ze scianka banki lampy.Na górnej stronie przegroda 10 pokryta jest warstwa szkla 11, która zapobiega oddzia¬ lywaniu przegrody z zelaza chromowego' na wyladowanie. W przegrodzie 10 wykonane sa cztery okragle otwory, przez które prze¬ lkniete sa rurki 12 i 13, wykonane z mate^ rjalu izolacyjnego, np. tlenku magnezu.Rurki te sa w przegrodzie 10 spojone ze szklem, pokrywajacem przegrode. Przez rurki izolacyjne 12 i 13 przeprowadzone sa druty biegunowe 14 elektrod, które na fig. 2 nie sa uwidocznione. Rudki 12 otaczaja szczelnie druty biegunowe, natomiast mie¬ dzy rurka 13 i drutem biegunowym, przez, nia przepuszczonym, istnieje pewien luz.Powstajacy w ten sposób kanal stanowi po¬ laczenie miedzy obu oddzieionemi od siebie czesciami lampy wyladowczej, niezbedne do opróznienia lampy, zapobiegajace jednak przelotowi pary metalu.Druty biegunowe sa wtopione w spla¬ szczona czesc zaciskowa 15, stanowiaca ko¬ niec lampy wyladowczej i polaczona z dru¬ tami, doprowadzaj aoemi prad. Rurki izola¬ cyjne 12, zabezpieczajace druty biegunowe od wplywu wyladowania, sa doprowadzane do splaszczonej czesci zaciskowej 15, nato¬ miast koniec rurki 13 znajduje sie w malej odleglosci od tej czesci zaciskowej, dla wy¬ tworzenia polaczenia miedzy dwiema cze¬ sciami lampy wyladowczej, oddzieionemi od siebie zapomoca przegrody 10.Lampa wyladowcza, przedstawiona na fig. 3, posiada banke szklana 16, która na stronie wewnetrznej jest wykonana ze szkla boro-krzemianiowego, które jest ubogiej kwas krzemowy i które jest lódporne na pa¬ ry metali alkalicznych zwlaszcza zas na pare sodu. Strona zewnetrzna banki lampy jest wykonana ze szkla zwyklego.Rurka kolnierzowa 17 oraz splaszczona czesc zacf&kowa 18 sa wykonane ze szkla olowiowego. Lampa jest podzielona na dwie komory zapomoca przegrody 19, wykonanej np. z zelaza chromowego lub miki. W lam¬ pie wyladowczej znajduje sie srubowo zwi¬ nieta katoda zarowa 20, która na rysunku jest uwidoczniona tylko od strony czolowej, oraz dwie pierscieniowe anody 21, przyczem korzystnie jest druty biegunowe elektrod o- toczyc rurkami izolacyjnemi. Lampa jest wypelniona gazem szlachetnym, np. neo¬ nem, o cisnieniu okolo 2 mm, a oprócz tego do przestrzeni wyladowczej wprowadzona jest pewna ilosc sodu.Wspomniana przegroda 19, obejtnujaca szczeltaie rurki izolacyjne drutów bieguno¬ wych, posiada odwiniety brzeg, przylegaja¬ cy do pierscieniowego wklesniecia 22 banki lampy. Zamkniecie jest jeszcze uszczelnio¬ ne zajpomoca odpowiedniego fcleiwa, np. meszaniny talku i szkla wodnego.Poorzez przegrode 19 przepuszczona jest rurka 23, która jest wykonana z tlenku ma¬ gnezu i posiada waski przeswit oraz znacz¬ na dlugosc. Rurka ta umozliwia jednoczesne opróznianie calej lampy wyladowczej, na¬ tomiast podczas pracy lampy przez rurke te para sodu moze przeplywac do dolnej zamknietej przestrzeni lampy jedynie nad¬ zwyczaj powoli. Male ilosci pary, która pod¬ czas dlugotrwalej pracy lairtpy przedostaje sie do tej przestrzeni, nagryzalyby szklo slupka, tak ze wlasnosci szkla calkowicie zmienilyby sie i slupek uleglby peknieciu.W celu unikniecia powyzszego dolny ko¬ niec rurki 23 jest otoczony, z pozostawie¬ niem pewnego luzu, cylindrem 24, wykona¬ nym ze szkla olowiowego i przymocowanym do slupka 17 zapomoca kleiwa. Cylinder 24 jest na dolnym koncu zamkniety, wskutek czego para metalu; wychodizaca z rurki 23, — 5 —przeplyna vtz$w& scianki cylipdra 24, przy- ezem para ta je$t d^njiczoLe wiazana przez szfctp olowiowe. W razie potrzeby cylinder 24 mozna otoczyc drugim cylindrem ze szkla olowiowego o otwartym dolnym i gór- nytna koncu, przylegajacym dó scianki rurki 23 lub do przegrody 19.Zamiast szkla olowiowego mozna, rozu¬ mie sie, zastosowac takie i inne materjaly, mogace wiazac pare metalu, powstajaca przy temperaturach, zachodzacych podczas pracy lampy. Cylinder 24 mozna np. wyko- nac z miedizi, a na stronie wewnetrznej po¬ wlec go cyna. Mozna równiez substancje, wiazaca pare metalu, umiescic w dolnym koncu rurki 23. Koniec ten mozna np, na stronie wewnetrznej pokryc szklem olowio- wem lub cyna lub tez umocowac w rurce 23 pocynowany drut miedziany.Ogólnie biorac, substancje, wiazaca pa¬ re metalu, umieszcza sie w taki sposób, aze¬ by .para ta byla wiazana jeszcze w dlugim kanale lub tez tuz poza nim po wyplywie pairy z kanalu. Substancje mozna ewentual¬ nie umiescic na sciance dolnej zamknietej przestrzeni. PL