Przedmiotem niniejszego wynalazku jest rozrusznik do silników, w którym na¬ rzad pedzacy moze byc calkowicie sprzeg¬ niety z narzadem pedzonym silnika, podle¬ gajacego rozruchowi, lecz w pierwszej chwili bez wlaczenia obciazenia, pelne zas obciazenie zostaje wlaczone stopniowo wtedy, kiedy juz nastapi pelne zazebienie kól, dzieki czemu zeby nie sa narazone na odksztalcenia lub zlamania wskutek nad¬ miernego ich obciazenia.Rozrusznik do silników wedlug wyna¬ lazku, pracujacy na zasadzie bezwladnosci, posiada szybko wirujace kolo zamachowe o znacznej masie oraz zaopatrzony jest w urzadzenie do przekazywania energji, na¬ gromadzonej w tern kole, narzadowi pedza¬ cemu, sprzeganemu z silnikiem, przyczem mechanizm rozruchowy nie jest narazony na nadmierne naprezenia.Poza tern rozrusznik wedlug wynalazku posiada specjalne sprzeglo pomiedzy na¬ rzadem pedzacym a narzadem o duzej bez¬ wladnosci, przyczem dopóki narzad pedza¬ cy nie zostanie sprzegniety z uruchomia¬ nym silnikiem, sprzeglo to nie przenosi zadnego momentu obrotowego lub tez prze¬ nosi bardzo nieznaczny moment obrotowy.Nastepnie rozrusznik silnikowy wedlug wynalazku posiada narzad pedzacy, który moze byc sprzegniety z uruchomionym sil¬ nikiem wtedy wlasnie, kiedy ten narzad pedzacy nie jest jeszcze poddany momento¬ wi obrotowemu, przyczem sprzeganie me¬ chaniczne pomiedzy tym narzadem a zró¬ dlem energji zostaje uskutecznione w spo¬ sób lagodny w chwili uruchomiania urza¬ dzenia, sluzacego do wlaczenia narzadu pedzacego.Na rysunku przedstawiono dwa przy¬ klady wykonania rozrusznika wedlug wy¬ nalazku. Fig. 1 przedstawia w podluznym przekroju jeden przyklad wykonania roz- ruazmika wedlug wynalazku, a fig. 2 — rów* — 2 —niez w podluznym przekroju inna odmiane wykonania rozrusznika.W przykladzie wykonania rozrusznika wedlug wynalazku, przedstawionym na fig. 1, wewnetrzna czesc 3 oslony rozrusz¬ nika jest przymocowana zapomoca srub 5 do oslony walu korbowego 4 lub podobnej czesci silnika, podlegajacego uruchomieniu.Aby ulatwic zestawianie oraz nalezyte o- sadzenie rozrusznika, oslona jego sklada sie z kilku czesci, a mianowicie z wewnetrz¬ nej czesci 3, która oslania i zawiera prze¬ wazna czesc napedu i pedni rozrusznika, ze srodkowej czesci 6, wewnatrz której osa¬ dzone sa lozyska kola zamachowego i glów¬ nego walu przekladni zebatej, oraz z cze¬ sci zewnetrznej 7, która zawiera urzadze¬ nia do uruchomiania kola zamachowego i urzadzenie nastawcze, sluzace do przela¬ czania, a mianowicie do sprzegania narzadu pedzacego z narzadem pedzonym. Poszcze¬ gólne czesci oslony rozrusznika sa zespolo¬ ne razem zapomoca odpowiednich narza¬ dów, np. srub 8, w sposób umozliwiajacy latwe rozbieranie tej oslony.Zródlem energji napedowej w rozluszni- ku tego rodzaju jest obrotowy narzad o du¬ zej bezwladnosci masy, a mianowicie kolo zamachowe o bardzo duzej szybkosci obro¬ towej. Rozrusznik posiada równiez urzadze¬ nie, sluzace do przenoszenia nagromadzo¬ nej w kole zamachowem energj i na narzad pedzacy. Wedlug rysunku kolo zamachowe 9, zaopatrzone w wieniec 10, w którym sku¬ piona jest przewazna czesc masy calego kola, posiada piaste 11, zamocowana w od¬ powiedni sposób, np. zapomoca klina 12, na wale 13, który osadzony jest obrotowo w lozysku kulkowem 14, podtrzymywanem przez wspornik 15, stanowiacy jedna calosc ze srodkowa czescia 6 oslony rozrusznika.Poza tern koniec walu 13 jest osadzony w lozysku kulkowem 16, umieszczonem w króccu 17 wewnetrznej czesci 3 oslony roz¬ rusznika. Cale zawieszenie kola zamacho¬ wego 9, a wiec wal 13 oraz lozyska 14 i 16, jest utrzymane we wlasciwem polozeniu ro- boczem zapomoca pary nakretek 18, z któ¬ rych jedna jest wkrecona na jeden koniec walu 13, a druga na drugi koniec tego walu.Uruchomienie kola zamachowego 9 mo¬ ze byc uskutecznione w dowolny odpowied¬ ni sposób recznie albo mechanicznie, a naj¬ lepiej przy zastosowaniu napedu w postaci przekladni zebatej, w sklad której wchodzi kolo zamachowe, sprzegniete z narzadem pedzacym. Naped ten moze byc uruchomio¬ ny zapomoca walu korbowego, umieszczo¬ nego w sposób umozliwiajacy latwy dostep, w celu zakrecenia reka lub mechanicznie. W ukladzie rozrusznika wedlug rysunku wal 13 kola zamachowego jest w swym srodku zaopatrzony na calym obwodzie w pewna liczbe zebów, tworzacych kólko zebate 19, które zazebia sie z duzem zewnetrznem ko¬ lem zebatem 20, posiadajacem dluga piaste 21 swobodnie obejmujaca wydrazony wal wzglednie tuleje 22. Piasta 21 jest osadzo¬ na obrotowo na jednym koncu w lozysku kulkowem 23, umieszczonem w króccu 24 srodkowej czesci oslony rozrusznika, iia drugim zas koncu w lozysku kulkowem ?5, umieszczonem w plycie czolowej 25 bebna napedowego 27. Na wewnetrznym koncu, przyleglym do lozyska 25, piasta 21 zaopa¬ trzona jest równiez na calym obwodzie w szereg zebów, tworzacych kólko zebate 28, które jest glównem kolem zebatem dla u- kladu planetarnego kól obiegowych 29, za¬ zebiajacych sie z nieruchomem pierscienio- wem kolem zebatem 30, posiadajacem we¬ wnetrzny wieniec zebaty. Pierscieniowe ko¬ lo zebate 30, przymocowane zapomoca srub 31 do wnetrza srodkowej czesci oslony roz¬ rusznika* jest zaopatrzone w kolki 32, któ¬ re sa wpuszczone we wglebienia, rozmie¬ szczone w pewnych odstepach na obwodzie pierscieniowego kola zebatego 30, zapobie¬ gajac scinaniu srub 31. Obiegowe kólka pla¬ netarne 29, w liczbie czterech, sa osadzone obrotowo w lozyskach walkowych 33, któ¬ rych walki tocza sie na zewnetrznym ob- — 3 —wodzie wydrazonego czopa 34, który jest przymocowany do plyty czolowej 26 zapo- moca srub 35 i utrzymywany we wlasciwem polozeniu zapomoca pierscieniowej pod¬ kladki 36.Obok opisanych wyzej kól zebatych, stanowiacych wlasciwa przekladnie zebata poiniedzy kolem zamachowem 9 a narza¬ dem pedzacym, przekladnia ta zawiera wy¬ drazony wal wzglednie tuleje 22, wsunieta wspólsrodkowo w otwór piasty 21 kola ze¬ batego 20. Tuleja 22 jest sztywno polaczo¬ na wewnetrznym swym koncem z plyta czo¬ lowa 26 zapomoca sworznia 37 o dwóch grubosciach, przyczem wymieniona tuleja 22 jest osadzona obrotowo na drugim swym koncu w lozysku kulkowem 38, umieszczo- nem w króccu 24, podobnie jak lozysko kul¬ kowe 23. Tuz przy lozyskach 23 i 38 na¬ krecone sa na piaste 21 i tuleje 22 jednako¬ we nakretki 39, które utrzymuja te czesci w ich wlasciwem polozeniu. Tuleja 22 po¬ siada na zewnetrznym swym koncu na ca¬ lym obwodzie szereg zebów, tworzacych kolo zebate 40, zazebiajace sie z kolem ze- batem 41, które zkolei jest osadzone na kon¬ cu krótkiego walu 42 zapomoca nakretek 43.Wal 42 jest osadzony obrotowo, w lo¬ zyskach kulkowych 44 umocowanych w szyjce 45, utworzonej wewnatrz zewnetrz¬ nej czesci 7 oslony rozrusznika, przyczem lozyska 44 umocowane sa w szyjce 45 w dowolny odpowiedni sposób, np. zapomoca pierscieniowej plytki przyciskowej 46, przykreconej srubami 47 do zewnetrznej czesci 7 oslony rozrusznika. Zewnetrzny koniec walu 42 wystaje poza oslone roz¬ rusznika i jest zaopatrzony w pare sredni¬ cowo przeciwleglych trzpieni 48. Na koncu tego walu moze byc nasunieta zwykla recz¬ na korba, albo tez koniec walu moze byc sprzegniety z przenosnym silnikiem elek¬ trycznym lub tez, w razie potrzeby, wal ten moze byc stale sprzegniety z odpowiednim silnikiem elektrycznym.Urzadzenie napedowe, pobierajace e- nergje kinetyczna od kola zamachowego poprzez opisana powyzej przekladnie ze¬ bata i przekazujace nastepnie te energje na¬ rzadowi pedzacemu, sprzeganemu z urucho¬ mionym silnikiem, sklada sie ze wspomnia¬ nego wyzej bebna napedowego 27, z na¬ gwintowanej wewnatrz tulei 49, ze sprze¬ gla ciernego 50, sprzegajacego beben z na¬ kretka, oraz z nagwintowanego z zewnatrz walu 51, który moze byc wykonany jako jedna calosc z narzadem pedzacym 52, sprzegajacym wal napedowy 51 rozruszni¬ ka z walem uruchomianego silnika.Beben napedowy 27 posiada w zasadzie walcowy ksztalt i jest osadzony obrotowo wewnatrz walcowego otworu 53, wywierco¬ nego w wewnetrznej czesci 3 oslony roz¬ rusznika, wpoblizu miejsca przylaczenia te¬ go rozrusznika do oslony 4 silnika. Pomie¬ dzy czolowa scianka 26 bebna napedowego 27 a wewnetrzna czescia 3 oslony roz¬ rusznika umieszczone jest oporowe lozysko kulkowe 54, aby zmniejszyc tarcia w tern miejscu w chwili docisniecia sprezyn sprze¬ glowych do bebna napedowego 27. Nagwin¬ towana wewnatrz tuleja 49 jest umieszczo¬ na wewnatrz bebna napedowego 27 wspól¬ osiowo z tym ostatnim i moze byc sprzega¬ na z tym bebnem zapomoca sprzegla cier¬ nego 50, które sklada sie z szeregu pierscie¬ niowych tarcz ciernych 55, przymocowa¬ nych naprzemian do wewnetrznej scianki bebna napedowego 27 i zewnetrznej scianki tulei 49.Cierne tarcze 55 sprzegla 50 normalnie nie wywieraja na siebie zadnego nacisku, a wiec nie przenosza zadnego momentu ob¬ rotowego, pozostajac przez caly czas nie¬ czynne, dopóki nie zostana poddane naci¬ skowi. W celu wzajemnego docisniecia tarcz ciernych do siebie stosuje sie urza¬ dzenie, które sklada sie z zewnetrznego pierscienia rozporowego 56, przylegajacego do tulei 49 i ograniczajacego od zewnatrz zespól wymienionych tarcz, przyczem sam pierscien zabezpieczony jest od wysuniecia — 4 -sie nazewnatrz zapomoca pierscienia doci¬ skowego 57, który przylega do bebna 27 i obejmuje zwrócone ku wewnatrz konce ze¬ berek, znajdujacych sie wewnatrz wymie¬ nionego bebna, oraz zapomoca podobnego wewnetrznego pierscienia rozporowego 58, osadzonego przesuwnie w bebnie 27 i ogra¬ niczonego zapomoca pierscienia 59 w swych ruchach ku wewnatrz. Pierscien 59 posia¬ da przekrój w ksztalcie litery Z i jest przy¬ trzymywany wewnatrz bebna zapomoca pierscieniowej nakretki 60, która jest wkre¬ cona na gwint do wnetrza bebna na jego koncu i zakleszczona w pozadanem polo¬ zeniu zapomoca podkladki 61, przytwier¬ dzonej zapomoca sruby 62 do nakretki 60, przyczem zewnetrzny wystep tej podklad¬ ki siega do jednej z licznych podluznych szczelin 63, znajdujacych sie na powierzch¬ ni konca bebna 27.W celu uniemozliwienia osiowego prze¬ suwu bebna napedowego 27 wewnatrz o- slony rozrusznika, na zewnetrzny koniec tego bebna wkrecona jest nakretka 64, któ¬ ra przylega do czolowej scianki srodkowej czesci 3 oslony rozrusznika i która jest za¬ bezpieczona przeciw samoczynnemu odkre¬ caniu sie zapomoca kolowej sprezyny 65, umieszczonej w roWku 66 na powierzchni nakretki 64, przyczem jeden koniec tej sprezyny jest wpuszczony poprzez promie¬ niowy otwór 67 nakretki 64 do jednej z podluznych szczelin 63, znajdujacych sie na koncu bebna napedowego 27.W celu wywarcia nacisku na cierne tar¬ cze 55 sprzegla 50 w chwili uruchomienia tego sprzegla jako pedni przenoszacej mo¬ ment obrotowy, sprzeglo wedlug wynalaz¬ ku posiada szereg sprezyn srubowych 68, rozmieszczonych wzdluz obwodu kola doo¬ kola osi bebna napedowego 27 i zawiera¬ jacych nacisk na zewnetrzny pierscien roz¬ porowy 56, dociskajac cierne tarcze 55 do siebie. Kazda sprezyna 68 jest umieszczo¬ na wewnatrz wglebienia 69, wykonanego w tarczy 70, która dzieki specjalnemu urza¬ dzeniu jest utrzymywana normalnie w ta- kiem polozeniu, przy którem sprezyny 68 nie dotykaja do pierscienia rozporowego 56, a wiec nie wywieraja zadnego wplywu na cierne sprzeglo 50. Sprezyny 68 posia¬ daja dostateczna sztywnosc, dzieki której utrzymuja sie same przez sie wewnatrz wglebien 69, lecz oczywiscie moze byc rów¬ niez zastosowane odpowiednie urzadzenie, które utrzymywaloby sprezyny we wlasci- wem polozeniu.Nagwintowany z zewnatrz wat 51 jest wkrecony w tuleje 49 i normalnie znajduje sie w polozeniu wylaczonem, przedstawio- nem na rysunku. Zarys zwojów tulei 49 i walu 51 jest tak obrany, aby z chwila wy¬ warcia osiowego nacisku na nagwintowany wal, osiowemu przesuwowi tego walu to¬ warzyszyl równoczesnie bardzo nieznacz^ ny jego dbrót. Zewnetrzny koniec nagwin¬ towanego walu 51 jest zaopatrzony w na¬ kretke oporowa 71, która moze opierac sie o kolnierz 72, utworzony wewnatrz nakret¬ ki 49 i ograniczajacy w ten sposób przesuw nagwintowanego walu 51 ku wewnatrz. Na¬ rzad pedzacy 52, stanowiacy w przytoczo¬ nym przykladzie wykonania jedna calosc z nagwintowanym walem 51, zaopatrzony jest w kly 73, które posiadaja po jednej stronie pochyle powierzchnie i moga zapa¬ dac calkowicie pomiedzy kly 74 narzadu pedzonego 75 walu silnika. Oczywiscie ksztalt klów 73 i 74 jest tak obrany, aby z chwila, gdy szybkosc obrotowa narzadu pe¬ dzonego 75 walu silnika przekroczy szyb¬ kosc narzadu pedzacego 52, ten ostatni na¬ rzad zostal przesuniety w kierunku osio¬ wym nazewnatrz, w danym przypadku w prawo, sprowadzajac odlaczenie roz¬ rusznika od silnika.W celu unikniecia przedostawania sie o- leju z silnika do oslony rozrusznika, zasto¬ sowano odpowiednie urzadzenie, które w przykladzie, przedstawionym na rysunku, sklada sie z lekkiej metalowej pokrywki 76, przykreconej zapomoca srub 78 do kolnie- - 5 —rza 77 wewnetrznej czesci 3 oslony roz¬ rusznika i posiadajacej szyjke 79, która obejmuje przy niewielkim luzie zewnetrzny walcowy obwód narzadu pedzacego 52.Gietka tarcza 80 z odpowiedniego tworzy¬ wa, np. ze skóry, jest zacisnieta wewnatrz pokrywki 76 zapomoca pierscienia docisko¬ wego 81 i nitów 82. Ponad zewnetrzna po¬ wierzchnia nagwintowanej wewnatrz tulei 49 umieszczony jest pierscien 83, posiada¬ jacy w przekroju poprzecznym ksztalt li¬ tery L i dociskajacy tarcze 80 do tylnej czolowej powierzchni kolnierza narzadu pedzacego 52 z chwila, gdy narzad ten zaj¬ mie polozenie, przy którem jest wylaczony, przyczem wymienione czesci stanowia wla¬ sciwe uszczelnienie na olej pomiedzy wne¬ trzem oslony silnika a wnetrzem rozrusz¬ nika.Rozrusznik wedlug wynalazku posiada poza tern urzadzenie, umozliwiajace latwy rozruch, a wiec latwe sprzegniecie kola za¬ machowego z narzadem pedzacym, tak iz narzad pedzacy, sprzegniety z narzadem pedzonym silnika, przekazuje temu narza¬ dowi energje, uprzednio nagromadzona w szybko wiruj acem kole zamachowem. W przykladzie wykonania wedlug rysunku glówny trzpien nastawczy 84 wsuniety jest wspólsrodkowo z pewnym luzem do wy¬ drazonej tulei 22. Trzpien 84 posiada zwe¬ zony koniec 84a, który przechodzi przez srodkowy otwór nagwintowanego walu 51 i narzadu pedzacego 52, trzpien 84a zas jest zaopatrzony w nakretke 85, która przy skrajnem lewem polozeniu trzpienia 84 o- granicza ruch narzadu pedzacego 52 w kie¬ runku ku wnetrzu silnika. Na zwezonym koncu 84a trzpienia 84, pomiedzy zewnetrz¬ nym koncem nagwintowanego walu 51 a obrzezem 86, w miejscu przejscia zwezonej czesci 84a do pozostalej czesci trzpienia 84, osadzony jest swobodnie narzad przenosni¬ kowy 70, który jest normalnie docisniety do tego obrzeza 86 zapomoca sprezyny sru¬ bowej 87r otaczajacej zwezona czesc 84a trzpienia 84 i spoczywajacej w otworze 88, wywierconym w zewnetrznym koncu na¬ gwintowanego walu 51.Zewnetrzny koniec nastawczego trzpie¬ nia 84 moze byc zaopatrzony w dowolne odpowiednie urzadzenie do przesuwania te¬ go trzpienia w kierunku osiowym, a wiec tern samem do sprzegania narzadu pedzace¬ go i pedzonego oraz do wytworzenia poza¬ danego nacisku na cierne tarcze 55 sprze* gla 50. Urzadzenie takie sklada sie, w ni¬ niejszym przykladzie wykonania wynalaz¬ ku, z prowadnicy 89, umieszczonej w króc¬ cu 90 zewnetrznej czesci 7 oslony roz¬ rusznika, przyczem prowadnica ta podczas osiowego przesuwu w króccu zabiera rów¬ niez trzpien 84, który moze obracac sie w lozysku kulkowem 100, 101, 105. Do ze¬ wnetrznej czolowej powierzchni prowadni¬ cy 89 przytwierdzona jest zapomoca srub 92 odpowiednio wygieta pokrywa 91, która wspólnie z wglebieniem prowadnicy two¬ rzy eliptyczny otwór 93, wewnatrz którego znajduje sie prowadniczy kamien 94, umo¬ cowany na krótkiem ramieniu 95 recznego drazka 96, osadzonego przegubowo w od- powiedniem miejscu oslony rozrusznika, np. w osi czopa 97. Dlugosc roboczego prze¬ suwu prowadnicy 89 jest ograniczona zapo¬ moca sruby nastawczej 98, która opiera sie o wystep 99, utworzony na tylnej po¬ wierzchni zewnetrznej czesci 7 oslony roz¬ rusznika, ograniczajac w ten sposób ruch recznego drazka 96. Przez nastawienie sru¬ by 98 okresla sie dlugosc suwu prowadnicy 89, a tern samem maksymalny nacisk wza¬ jemny tarcz 55 ciernego sprzegla 50, dzieki czemu osiaga sie moznosc regulacji wielko¬ sci przenoszonego przezen momentu obro¬ towego.Prowadnica 89, wprawiona w ruch za¬ pomoca recznego drazka 96, osadzonego na ramieniu 95 tego drazka i kamienia 94, po¬ ruszajacego sie w otworze 93 prowadnicy 89, przekazuje swój ruch drazkowi nastaw- czemu 84 zapomoca osiowo-sztorcowego lo- — 6 —zyska kulkowego 100, 101, 105. Zewnetrz¬ ny pierscien 101 wymienionego lozyska wpuszczony jest do pierscieniowego wycie¬ cia 102 w prowadnicy 89 i zamocowany w niej zapomoca nakretki 103, która jest wkre¬ cona na gwifat do wnetrza wewnetrznego konca prowadnicy 89 i zabezpieczona przed samoczynnem obracaniem sie w prowadni¬ cy 89 zapomoca kolowej sprezyny 104, po¬ dobnej do opisanej poprzednio sprezyny 106. Wewnetrzny pierscien 105 lozyska kulkowego 100, 101, 105, jest osadzony w pierscieniowem wycieciu 106, znajdujacem sie na obwodzie obsady lozyskowej 107, która jest umocowana na koncu trzpienia 84 i opiera sie o kolnierz 108 trzpienia 84, bedac zacisnieta pomiedzy tym kolnierzem a nakretka 109, wkrecona na zewnetrzny koniec trzpienia 84. Nakretka 103, zaopa¬ trzona w wewnetrzne obrzeze 110, przyle¬ ga do wewnetrznej scianki obsady lozysko¬ wej 107. Na zewnetrzny koniec trzpienia nastawczego 84 wsunieta jest srubowa spre¬ zyna ///.spoczywajaca jednym koncem w wydrazeniu 112 zewnetrznego konca wy¬ drazonej tulei 22, przyczem sprezyna ta naciska na kolnierz 108 trzpienia 84, dazac do przesuniecia tego trzpienia w prawe, ze¬ wnetrzne skrajne polozenie.Odmiana wykonania rozrusznika we¬ dlug wynalazku, przedstawiona na fig. 2, rózni sie od opisanego powyzej przykladu wykonania rozrusznika przedewszystkiem tern, ze kolo zamachowe osadzone jest nie na poziomej osi, lecz na osi pionowej, dzie¬ ki czemu osiaga sie bardziej zwarta budo¬ we rozrusznika. W wykonaniu wedlug fig. 2 kolo zamachowe 9' stanowi jedna calosc z pionowym walem 13', osadzonym obro¬ towo w lozyskach 14* i 16*, umocowanych w króccu 113, stanowiacym jedna calosc z oslona 114 kola zamachowego, która to o- sloma polaczona jest zkolei w jedna sztywna calosc ze srodkowa czescia 6* oslony roz¬ rusznika.Naped kola zamachowego 9' rózni sie równiez od napedu w wykonaniu wedlug fig. 1, a przedewszystkiem brakiem plane¬ tarnego ukladu kól zebatych. Wal 13' w wykonaniu rozrusznika wedlug fig. 2 posia¬ da na swym dolnym koncu stozkowe kólko zebate 19' osadzone na wymienionym wale zapomoca podluznych zeberek 115 i nakret¬ ki 116 z rowkiem, przyczem kólko 19' za¬ zebia sie z duzem stozkówem kolem zeba- tern 20', którego piasta 21' jest umocowana na wydrazonym wale 22' zapomoca zebe¬ rek 117. Wydrazony wal 22' me jest przy¬ mocowany do plyty czolowej 26, lecz osa¬ dzony obrotowo w lozysku kulkowem 25', umocowanem w plycie 26 oraz w lozysku kulkowem 23', umocowanem w króccu 24* srodkowej czesci 6 oslony rozrusznika. Wy* drazony wal 22' posiada na swym ze¬ wnetrznym koncu kólko zebate 40', umoco¬ wane na wale zapomoca klina 118 i nakret¬ ki 119 i zazebiajace sie z kolem zebatem 41', umocowitnem na wale korbowym 42 w sposób wyzej opisany w odniesieniu do roz¬ rusznika wedlug fig. 1, wewnetrzny zas ko* niec walu 22' jest zaopatrzony w kólko ze-. barte 28', stanowiace glówneAkolo i^NSte planetarnego ukladu obiegowych kól zeba* tych 29'.W odmianie wykonania rozrusznika we¬ dlug figi 2 przedstawiono równiez nieco od¬ mienny planetarny uklad obiegowych kól zebatych 29', w ilosci najlepiej trzech, przyczem czolowa scianka 26 bebna nape¬ dowego 27 jest zaopatrzona w pelne czopy 34', na których osadzone sa obrotowo obie¬ gowe kólka zebate 29' zapomoca walecz¬ ków 33', które lacznie z planetarnemi obie- gowemi kolami zebatemi sa zabezpieczone od osiowych przesuwów zapomoca pier¬ scienia dociskowego 36', przymocowanego do tych czopów 34' zapomoca srub 120.Rozrusznik wedlug wynalazku dziala w sposób nastepujacy.W polozeniu, jakie zaj¬ muja czesci rozrusznika, przedstawionego na rysunku, sprzeglo cierne 50 jest odcia¬ zone, narzad pedzacy 52 jest odsuniety od — 7 —narzadu pedzonego 75 walu silnika, a recz¬ ny drazek 96 jesk otrzymywany w poloze¬ niu rricczynnem zapomoca odpowiedniej za¬ padki; /2/ (figs. 1), W celu uruchomienia sil¬ nika nalezy przedewszystkiem wprawic w nick koto zamachowe 9 (wzglednie 9'), na¬ dajac mu bardzo duza szybkosc, wskutek czego w kole tym zostanie nagromadzona pewna ilosc energji kinetycznej, wystarcza¬ jaca do rozruchu silnika, a wówczas ener¬ gia ta zostanie nastepnie przekazana narza¬ dowi pedzacemu 52 rozrusznika, a z tego ostatniego na narzad pedzony 75 walu silni¬ ka. W tym celu wal korbowy 42 winien byc obracany zapomoca recznej korby lub in¬ nego urzadzenia, przyczem dzieki zespolo¬ wi kilku ukladów zwiekszajacej przekladni zebatej, skladajacego sie z przekladni kól zebatych 41 i 40, walu 22, bebna 2?r obie¬ gowych kól zebatych 29 ukladu planetarne¬ go oraz przekladni kól zebatych 28, 20 i 19 (wzglednie w przykladzie wykonania od¬ miany rozrusznika wedlug iigv 2 z przeklad¬ ni kól zebatych 41' i 40', walu 22' przeklad¬ ni stozkowych kól zebatych 20* i 19'} kolo zamachowe zostaje wprawione w szybki ruch obrotowy.Oczywiscie, podczas uruchomiania kola zamachowego obraca sie równiez beben na¬ pedowy 27, jak równiez zawdzieczajac zwy¬ klemu tarciu, jakie w pewnym stopniu istnieje pomiedzy przyleglemi do siebie po¬ wierzchniami tarcz sprzeglowych 55 sprze¬ gla ciernego 50, mimo ze na tarcze sprzegla ciernego 50 nie jest wywierany zaden na¬ cisk, zostaje wprawiona w ruch obrotowy równiez nagwintowana wewnatrz tuleja 49 oraz nagwintowany z zewnatrz wal 51. Na¬ lezy wszakze zauwazyc, ze wówczas je¬ szcze sprzeglo cierne 50 nie jest naogól w stanie przeniesc jakikolwiek moment obro¬ towy na tuleje 49 i nagwintowany z ze¬ wnatrz wal 51 i ze obrót ten ma miejsce je¬ dynie tak dlugo, dopóki brak jakiegokol¬ wiek obciazenia narzadu pedzacego 52.Gdy kolo zamachowe uzyska szybkosc obrotowa, wystarczajaca do rozruchu silni¬ ka zapomoca nagromadzonej w tern kole e- nergji kinetycznej, nalezy przesunac wpra¬ wo reczny drazek 96, który zapomoca ka¬ mienia prowadniczego 94 i prowadnicy 89 przesunie trzpien nastawczy 84 w lewo, sci¬ skajac sprezyne 111. Ruch trzpienia 84 po¬ woduje zapomoca sprezyny 87 osiowy na¬ cisk na zewnetrzny koniec nagwintowane¬ go walu 51, wskutek czego ten wal wraz z narzadem pedzacym 52 zostaje przesunie¬ ty w lewo, tak iz nastapi sprzegniecie narza¬ du pedzacego 52 z narzadem pedzonym 75 walu silnika. W ten sposób sprzegniecie o- bydwóch narzadów nastepuje wtedy, gdy narzady te nie sa obciazone.Obok sprzegania narzadu pedzacego 52 z narzadem pedzonym 75 walu uruchomia¬ nego silnika przesuw trzpienia nastawcze- go 84 powoduj* jeszcze ruch narzadu prze¬ nosnikowego 70 w lewo, wskutek czego sprezyny 68 przybieraja polozenie robocze, wywierajac nacisk na cierne tarcze 55 sprzegla 50; Sprezyny #8 w polozeniu nor- maLnem, to jcdfc wylaraonem, nie dotykaja do zewnetrznego pierscienia rozporowego 56, dopóki trzpien nastawszy 84 nie zosta¬ nie przesuniety na odleglosc, wystarczaja¬ ca do sprzegniecia narzadu pedzacego 52 z narzadem pedzonym 75 walu silnika. Gdy to juz nastapi, to dalszy ruch recznego drazka 96 powoduje zwiekszenie nacisku na tarcze sprzegla ciernego 50, dopóki sru¬ ba 98 nie oprze sie o wystep 99, ustalajac w ten sposób okreslony zgóry maksymalny nacisk na sprzeglo.Gdyby wielkosc momentu obrotowego, jaki ma przeniesc sprzeglo, byla ustalona tylko zapomoca sruby 98, to w razie roz¬ luznienia tej sruby mogloby sie zdarzyc, ze drazek 96 zostalby przestawiony tak, iz sprezyny 68 wywarlyby nadmierny nacisk na sprzeglo, powodujac nadmierne napre¬ zania w kolach zebatych. Aby zapobiec tej mozliwosci zastosowano dodatkowy zde¬ rzak, który w razie zetkniecia pierscienia — 8 —przenosnikowego 70 z zewnetrznym kon¬ cem tulei 49 zatrzymuje ruch tego pierscie¬ nia, ustalajac tern samem granice sily na¬ piecia sprezyn 68.Skoro tylko silnik uzyska dostateczny rozped, narzad pedzony 75 walu urucho¬ mianego silnika staje sie narzadem pedza¬ cym i dazy do zwiekszenia szybkosci na¬ rzadu pedzacego 52 rozrusznika oraz walu nagwintowanego 51, a przezen — i szybko¬ sci tulei 49, wobec jednak srubowego pola¬ czenia pomiedzy temi narzadami nagwinto¬ wany wal 51 razem z narzadem pedzacym 52 zostaja odsuniete w prawo i odlaczone od narzadu pedzonego 75 silnika. Wówczas na¬ lezy przesunac drazek 96 w lewo, wskutek czego trzpien nastawczy 84 powraca do pierwotnego polaczenia, a sprezyna 87 prze¬ suwa narzad przenosnikowy 70 w prawo, zwalniajac nacisk sprezyn 68 na tarcze sprzegla ciernego 50 i odlaczajac tern sa¬ mem wal 51 narzadu pedzacego 52 od na¬ pedu kola zamachowego 10 wzglednie 10'.Jesli podczas rozruchu silnik pracuje wadliwie, to sprzeglo 50 umozliwia jego wylaczenie przez zniesienie napedu tulei 49 zapomoca bebna napedowego 27, chro¬ niac w ten sposób mechanizm rozrusznika od uszkodzenia.Rozrusznik wedlug niniejszego wyna¬ lazku moze pracowac w ciezkich warun¬ kach, wobec czego nadaje sie specjalnie do rozruchu duzych wysokopreznych silników spalinowych, np. silników Diesela. Kolo za¬ machowe, obracajace sie z duza szybkoscia i posiadajace znaczny ciezar, wspólpracuje z pednia w taki sposób, iz energja kinetycz¬ na, nagromadzona w kole zamachowem, moze byc przeniesiona na narzad pedzony uruchomianego silnika, nawet znacznie ob¬ ciazonego, bez obawy uszkodzenia jakich- kolwiek czesci rozrusznika. Osiaga sie to dzieki opisanemu powyzej urzadzeniu do sprzegania narzadu pedzacego z pedzo¬ nym przy jednoczesnej moznosci regulacji nacisku, dzialajacego na sprzeglo cierne, wlaczone do pedni, przyczent sprzeganie to moze byc uskutecznione wlasnie wtedy, gdy narzad pedzacy nie jest jeszcze poddany momentowi obrotowemu, wzglednie gdy mo¬ ment obrotowy jest bardzo maly. Dzieki te¬ mu narzad pedzacy rozrusznika moze byc sprzegniety z narzadem pedzonym silnika bez obawy uszkodzenia zebów pedni, a e- nergja, nagromadzona wkole zamachowem, moze byc przekazana stopniowo narzadowi pedzacemu, gdy juz ten narzad zostal sprzegniety z narzadem pedzonym silnika. PL