Wynalazek niniejszy dotyczy ulepszen w sygnalizacyjnych ukladach falowych, a zwlaszcza ulepszen w przesylaniu i odbie¬ raniu modulowanej lub przerywanej energji falowej, co ma miejsce np. w telefonji i te¬ legrafji bezprzewodowej.Celem niniejszego wynalazku jest od¬ biornik, którego selektywnosc, przy zacho¬ waniu wiernego odtwarzania sygnalów te¬ lefonicznych lub muzyki, bylaby znacznie wieksza od selektywnosci odbiorników do¬ tychczasowych.Selektywnosc odbiornika przedstawia sie zwykle w postaci krzywej, na której od¬ cietej sa odkladane zarówno dodatnie, jak i ujemne róznice miedzy czestotliwoscia odbierana sl czestotliwoscia rezonansowa odbiornika, na. rzednej, zas sa odkladane wartosci doprowadzanej energji niemodu- lowanej, której czestotliwosc jest odpo¬ wiednio zmieniana. Wartosc tej energji, to jest amplituda, zmniejsza sie w miare zwiekszania róznicy czestotliwosci, przy- czem przy pewnej róznicy energja osiaga tak mala wartosc, ze przestaje byc skutecz¬ na. Oczywiscie krzywa rezonansu posiada dwa takie zakresy skuteczne, to jest, gdy róznica maksymalna jest wielkoscia dodat¬ nia i gdy jest ujemna. Obszar, objety te- mi dwoma róznicami w czestotliwosciach, mozna nazwac skuteczna szerokoscia krzy¬ wej rezonansowej lub selektywnosci od¬ biornika.Poniewaz w znanych odbiornikach»natej&z*nitsie odbioruy&ÓbfN* sie po¬ woli i stopniowo, a slyszalnosc interferen¬ cji telefonicznej zalezy ddirozmaityoh czyn¬ ników, jak np. od stosun&u wartosci nate¬ zen sygnalów zadanych do natezen sygna¬ lów interferujacych oraz od zdolnosci rea¬ gowania ucha ludzkiego, przeto wyrazenia „odbiór nieskuteczny" i „brak odbioru", uzyte w niniejszym opisie, oznaczaja, ze odbiór normalnie modulowanej transmisji (np. stacji radjofonicznej) jest zbyt slaby w przypadka gdy sygnaly zadane i interfe- rujace z niemi sygnaly obce posiadaja mniej wiecej równe natezenia, Dotychczas panowalo przekonanie, ze gdy fala nosna jest modulowana inna fala, wówczas odbiornik jest jednakowo dostro¬ jony do fali nosnej i do czestotliwosci, be¬ dacych suma i róznica czestotliwosci nosnej i czestotliwosci modulujacej, przyczem róz¬ nica ta jest znana jako boczne pasmo cze¬ stotliwosci. Zatem rzad wielkosci czestotli¬ wosci modulujacych okresla, szarokosc bocznego pasma czestotliwosci, zwiazanego z przesylaniem danej transmisji, Z do¬ swiadczenia wynika, ze do dobrego i zado¬ walajacego odbierania transmisyj telefo¬ nicznych czestotliwosc modulujaca winna posiadac przynajmniej 4500 lub 5000 cy- klów, natomiast przy przesylaniu znaków telegraficznych jest rzecza niezbedna, aby wstega boczna oprócz czestotliwosci, odpo¬ wiadajacej kropce, zawierala jeszcze te harmoniczne czestotliwosci, które sa po¬ trzebne, aby dany sygnal posiadal na ta¬ smie ksztalt pozadany. Wyrazenie „naj¬ wieksza czestotliwosc modulujaca"! uzyte w niniejszym opisie, oznacza zatem najwiek¬ sza czestotliwosc modulujaca, niezbedna do mozliwie dobrego odtwarzania sygnalów.Oczywiscie oprócz tej czestotliwosci moga byc jeszcze wieksze od niej czestotliwosci, jednak brak tych czestotliwosci nie pogar¬ sza jakosci sygnalu odbieranego, Z powyzszego powodu stacje nadawcze, które moglyby przeszkadzac sobie wza¬ jemnie, sa urzadzone tak, ze pracuja na falach nosnych, rózniacych sie od siebie o zakres, mieszczacy w sobie przynajmniej pasmo boczne danego rodzaju transmisji (np. zakres 9000 cyklów, przeznaczony do radjotelefonji, zapewnia dwa zakresy mo¬ dulujace po 4500 cyklów kazdy), odbior¬ niki zas sa przystosowane zasadniczo do jednakowego odbierania czestotliwosci ca¬ lego pasma bocznego.Odbiorniki byly dotychczas budowane tak, ze interferencje ptrzymyM5alo sie wte¬ dy, gdy róznice czestotliwosci fal nosnych dwóch stacyj nadawczych byly mniejsze od sumy czestotliwosci pasm bocznych tych stacyj. Interferencja ta byla powodowana poczatkowo brakiem selektywnosci odbior¬ nika, a niekoniecznie skutkami niewlasci¬ wego modulowania (lub pasmami boczne- mi] fali nosnej. Stwierdzono, ze selektyw¬ nosc odbiorników mozna zwiekszyc do mozliwie najwiekszego stopnia tak, aby wylaczyc sygnaly interferencyjne przy jednoczesnem zadowalajacem otrzymywa¬ niu sygnalów zadanych. Powyzsze umozli¬ wia zmniejszanie zakresu fal nosnych mie¬ dzy poszczególnemi stacjami, wskutek cze¬ go mozna stosowac znacznie wieksza liczbe dodatkowych stacyj nadawczych.W celu otrzymania duzej selektywnosci odbiorników, próbowano stosowac w nich krysztaly piezo-elektryczne, jednak wskur tek powolnego zanikania sygnalów, dzieki malemu tlumieniu, odbiorniki te, chociaz moga w niektórych przypadkach pracowac zadowalajaco przy telegrafowaniu o bardzo malej szybkosci nadawania, to jedpak nie nadaja sie do odbierania transmisyj tele¬ fonicznych, telegraficznych lub telewizyj - nych o duzej szybkosci nadawania.Nastepnie w niektórych przypadkach usilowania, dazace do uzyskania zwieksze¬ nia selektywnosci, mialy ten skutóM^ite od¬ biornik slabiej reagowal ira wieksze czesto¬ tliwosci modulowane, anizeli na czestotli* wosc rezonansowa, wskutek czego, w celu — 2 —wyrównania tego efektu, nalezalo bardziej wzmacniac tony wysokie, anizeli tony ni¬ skie. Odbiorniki te mialy jednak sklonnosc do interferowania w pasmie czestotliwosci np. 9000 cyklów, do którego byly przezna¬ czone. Wskutek tego zdawaloby sie, ze zwiekszenie selektywnosci nie daje korzy¬ sci, poniewaz usuniecie interferencji powo¬ duje równiez wyeliminowanie czestotliwo¬ sci, uwazanych za niezbedne do dobrego odtwarzania sygnalów.Sygnalizacyjny uklad falowy wedlug wynalazku zawiera odbiornik, posiadajacy selektywny obwód rezonansowy, dostrojo¬ ny do fali nosnej zadanych sygnalów, i po¬ wodujacy znieksztalcenie czestotliwosci modulowanych. Oprócz tego odbiornik za¬ wiera jeszcze przyrzad do korygowania znieksztalcen tych czestotliwosci w odbior¬ niku lub nadajniku. Mianowicie obwód re¬ zonansowy posiada tak duza selektywnosc, a zatem tak male tlumienie, ze nie reaguje na zmieniajace sie czestotliwosci moduluja¬ ce stacji interferujacej, której czestotliwosc nosna znajduje sie nazewnatrz krzywej re¬ zonansowej obwodu rezonansowego odbior¬ nika, czestotliwosci zas pasma bocznego tej stacji interferujacej róznia sie od cze¬ stotliwosci zadanej fali nosnej o wartosc, mniejsza od najwiekszej czestotliwosci mo¬ dulowanej zadanych sygnalów. Kompenso¬ wanie znieksztalcen, spowodowanych duza selektywnoscia odbiornika, polega na tern, ze przyrzad korygujacy powoduje duza róznice miedzy amplitudami o najmniejszej i najwiekszej czestotliwosci modulowanej, dzieki czemu zostaja wiernie odtwarzane wszystkie czestotliwosci modulacyjne fali nosnej danego sygnalu.W jaki sposób mozna wedlug wynalazku uzyskac zadowalajaca prace bardzo selek¬ tywnych odbiorników wyjasnia sie, jak na¬ stepuje.Szybkosc powstawania i zanikania sy¬ gnalu w obwodzie rezonansowym odbiorni¬ ka w chwili odbierania modulowanej fali nosnej, w zalozeniu, ze odbierane sygnaly posiadaja jednakowe natezenie, zalezy od wspólczynnika tlumienia tego obwodu, a za¬ tem wartosc amplitudy drgan w obwodzie zalezy od czasu trwania danego sygnalu.Drgania, pochodzace od fali nosnej, modu¬ lowanej mniejsza czestotliwoscia, beda trwaly dluzej, anizeli drgania od tej fali, lecz modulowanej wieksza czestotliwoscia.Dzieki tej róznicy w czasie energja o mniej¬ szej czestotliwosci modulacyjnej osiagnie wieksza wartosc w odbiornikur a zatem w rezultacie amplitudy tonów nizszych beda wieksze od tonów wyzszych. Z powyzszego wynika, ze nie z jednakowem natezeniem beda odbierane wszystkie efekty modulacji.Mozna wykazac, ze w odbiornikach o bar¬ dzo matem tlumieniu, np. w odbiornikach, zawierajacych piezo-krysztaly, amplitudy sygnalu odbieranego sa odwrotnie propor¬ cjonalne do czestotliwosci, jakiemi jest mo¬ dulowany ten sygnal. W odbiorniku Wedlug wynalazku wada ta zostala odpowiednio skompensowana.W celu uzyskania duzej selektywnosci odbiornik moze byc zaopatrzony np. w je¬ den fub w kilka ukladów piezoelektrycz¬ nych, w inne rezonatory mechaniczne aclbo tez w liczne obwody strojone, sprzezone ze soba szeregowo, lub wreszcie uklady te moga byc ze soba odpowiednio skoja¬ rzone.Srodki do korygowania sygnalów moga byc przylaczone do dowolnego lub dowol¬ nych punktów ukladu, np. moga znajdowac sie w nadajniku przed modulatorem fali nosnej albo tez moga znajdowac sie w od¬ biorniku po stopniu demodulacyjnymi Ko¬ rygowanie sygnalu moze byc uskuteczniane w dowolny sposób: mozna np. zastosowac selektywny wzmacitiacz wiekszych czesto¬ tliwosci modulujacych albo tez mozna za¬ stosowac uklady, przepuiszczajace w pew¬ nym stosunku prady o mniejszych czestóth- wotóach.Na rysunku przedstawiono schematycz- - 3 -nie kilka przykladów wykonania przedmio¬ tu wynalazku.Fig. 1 przedstawia schematycznie prosty uklad odbiornika z detektorem krysztalko¬ wymi; fig. 2 — inna postac odbiornika krysztalkowego; fig. 3 — inna jeszcze postac odbiornika krysztalkowego; fig. 4—odbior¬ nik z lampa katodowa, w którym duza se¬ lektywnosc jest uzyskana dzieki zastosowa¬ niu reakcji; fig. 5 — odbiornik z zastowa- niem kilku obwodów filtrujacych, lezacych w ukladzie szeregowym i majacych na celu uzyskanie duzej selektywnosci; fig. 6 — odbiornik z zastowaniem ukladu filtrów wstegowych, w celu uzyskania duzej selek¬ tywnosci; fig. 7 — odbiornik lampowy z zastosowaniem wzmacniaczy, wzmacniaja¬ cych wielka czestotliwosc; fig. 8 — odbior¬ nik typu superheterodyny wedlug niniejsze¬ go wynalazku; fig. 9 — szczegól konstruk¬ cyjny odbiornika, wskazanego na fig. 8; fig. 10 -— uklad nadawczy, zaopatrzony w urzadzenia do kompensowania znieksztal¬ cen, jakie moga zdarzyc sie przy stosowa¬ niu odbiornika o duzej selektywnosci; fig. 11 — uklad calkowity, zawierajacy obwód selektywny oraz obwód, sluzacy do kom¬ pensowania znieksztalcen w zwyklym, nieselektywnym aparacie odbiorczym; fig. 12 — inny uklad aparatu nadawczego; wreszcie fig. 13 przedstawia uklad aparatu odbiorczego.Wedlug fig. 1 odbiornik zawiera równo¬ legly, dostrojony obwód rezonansowy 10, polaczony szeregowo z przyrzadem kry¬ sztalkowym //. Odbiornik ten jest zaopa¬ trzony w dwa zaciski 12 i 13, w celu dola¬ czania do nich anteny i uziemienia. Kry¬ sztalek 11 )est stabilizatorem czestotliwosci, to znaczy jego czestotliwosc wlasna odpo¬ wiada dostrojeniu obwodu 10, dzieki czemu odbiornik uzyskuje duza selektywnosc.Detektor krysztalkowy 14 jest polaczony szeregowo z uzwojeniem pierwotnem 15 transformatora i razem z tern uzwojeniem jest przylaczony równolegle do obwodu 10, uzwojenie zas wtórne 16 tegoz transforma¬ tora jest zaopatrzone w zaciski sluchawko¬ we 17. Dzieki duzej selektywnosci odbiorni¬ ka, zachodzi pewna dysproporcja w nate¬ zeniach odbieranych drgan sygnalowych, to jest drgania o mniejszych czestotliwo¬ sciach sa odbierane silniej niz drgania o czestotliwosciach wiekszych. Znieksztalce¬ nia te wyrównywa transformator 15, 16, gdyz jest skonstruowany tak, ze jego cha¬ rakterystyka transformacji wzrasta wraz z czestotliwoscia, wskutek czego efekt kon¬ cowy wszystkich sygnalów jest jednako¬ wy.Fig. 2 przedstawia odmiane obwodu, przedstawionego na fig. 1. W urzadzeniu tern przyrzad krysztalkowy 11 nie jest wla¬ czony szeregowo w antene, lecz jest pola¬ czony szeregowo z detektorem krysztalko¬ wym 14 i z uzwojeniem pierwotnem 15 transformatora, przylaczonego do obwodu rezonansowego 10. Równiez i w tern urza¬ dzeniu transformator 15, 16 jest zbudowany tak, ze jego charakterystyka wzrasta wraz z czestotliwoscia, w celu wyrównywania odchylen, powodowanych duza selektywno¬ scia odbiornika, dzieki zastosowaniu przy¬ rzadu krysztalkowego.- Przy stosowaniu przyrzadu krysztalko¬ wego, w celu uzyskania duzej selektywno¬ sci odbioru, sa pozadane uklady do kom¬ pensowania pojemnosci wlasnej przyrzadu krysztalkowego. Uklady te moga zapewniac przejscie pradom o wielkiej czestotliwosci.Na fig. 3 przedstawiono odmiane odbior¬ nika wedlug fig. 2. W odbiorniku tym ener- gja wielkiej czestotliwosci, doprowadzana do detektora krysztalkowego 14, dzieki po¬ jemnosci przyrzadu krysztalkowego je$t równowazona energja, doprowadzana z fa¬ za' przeciwna do tegoz detektora poprzez kondensator zmienny 111. Przyrzad kry¬ sztalkowy 11, detektor krysztalkowy 14 i u- zwojenie pierwotne transformatora 156 sa wlaczone miedzy górny koniec obwodu re¬ zonansowego 10 a odpowiedni punkt cewki — 4 —tego obwodu, kondensator zas 111 jest wla¬ czony miedzy dolny koniec obwodu 10 a punkt, lezacy miedzy przyrzadem 11 a de¬ tektorem 14. W tym przykladzie transfor¬ mator 156 jako odmiana transformatora 15, 16 wedlug fig. 1 i 3 posiada zwykle cechy charakterystyczne i jest nastrojony zapo¬ moca kondensatora 157 na czestotliwosc re¬ zonansowa, wynoszaca okolo 5000 cyklów, przyczem w celu otrzymania wlasciwego od¬ twarzania sygnalów, odbieranych z kontak¬ tów 17, charakterystyka tego transformatora zmniejsza sie z czestotliwoscia. Zamiast transformatorów w opisanych przykladach moga byc bezposrednio stosowane przyrza¬ dy akustyczne, np. glosniki, uprzywilejowu¬ jace tony wyzsze.Zamiast stosowania przyrzadu krysztal¬ kowego, w celu zapewnienia duzego stopnia selektywnosci, mozna uzyc lampy elektro¬ nowej ze sprzezeniem reakcyjnem. Lampa ta moze spelniac zadanie detektora lub tez mozna zastosowac dodatkowe urzadzenie detekcyjne.Na fig. 4 przedstawiono odbiornik, po¬ siadajacy lampe detekcyjna ze sprzezeniem zwrotnem. Obwód rezonansowy 32 jest po¬ laczony poprzez kondensator i opornik 33 siatkowy z siatka lampy 34, obwód zas ano¬ dowy tej lampy jest sprzezony zapomoca cewki reakcyjnej 35 z obwodem 34. Jak wiadomo, dzieki zastosowaniu reakcji, od¬ biornik zyskuje na selektywnosci, wytwarza¬ ne zas przy tern mieksztalcenia sa wyrów¬ nywane zapomoca przyrzadu krysztalkowe¬ go 36, przylaczonego równolegle do obwo¬ du 32.Zamiast stosowania reakcji mozna, w ce¬ lu powiekszenia selektywnosci, uzyc szere¬ gu dostrojonych wzmacniaczy wielkiej cze¬ stotliwosci.Na fig. 5 przedstawiono odbiornik, po¬ siadajacy, w celu uzyskania duzego stop¬ nia selektywnosci, liczne dostrojone obwo¬ dy rezonansowe 18 w ukladzie szerego¬ wym. Sygnaly sa doprowadzane poprzez cewke 19, koncowy zas obwód rezonanso¬ wy 18 jest polaczony z lampa 20, która w tym przypadku dziala jako detektor, dzie¬ ki zastosowaniu odpowiedniej baterji siat¬ kowej 21. Napiecie anodowe jest do¬ prowadzane do lampy z baterji 24 poprzez opornik szeregowy 25. Obwód anodowy tej lampy zawiera przyrzad do wyrównywania znieksztalcen. Przyrzad ten sklada sie z kilku stalych kondensato¬ rów 22, przylaczanych kazdorazowo zapo¬ moca odpowiedniego lacznika do górnego zacisku pierwotnego uzwojenia transforma¬ tora miedzylampowego 23. Uzwojenie wtórne tego transformatora jest wlaczone w obwód siatkowy lampy wzmacniajacej 27. W obwodzie tym znajduje sie jeszcze baterja siatkowa 26. Obwód anodowy lam¬ py 27 zawiera kontakty wyjsciowe 28. W odbiorniku tym znieksztalcenia, wynikaja¬ ce z bardzo selektywnego ukladu dostrojo¬ nych obwodów rezonansowychi moga byc wyrównane dzieki nastawieniu zespolu kon¬ densatorów 22, których pojemnosci sa od¬ powiednio dobrane.Fig. 6 przedstawia schemat filtru, slu¬ zacego do zapewnienia duzej selektywno¬ sci i skladajacego sie z pewnej liczby sze¬ regowo polaczonych ze soba, dostrojonych obwodów 29 oraz z pewnej liczby równo¬ legle polaczonych ze soba obwodów dostro¬ jonych 30. Filtr ten przepuszcza jedynie bardzo waskie pasmo czestotliwosci, Z fil¬ trem tym jest sprzezona cewka wejsciowa 31, której dolny koniec jest polaczony z ka¬ toda lampy detekcyjnej 20. W obwodzie siatkowym tej lampy znajduje sie baterja siatkowa 21. Pozostale czesci tego odbior¬ nika sa takie same, jak odnosne czesci od¬ biornika, przedstawionego na fig. 5, to jest odbiornik ten zawiera równiez uklad kondensatorów 22 do wyrównywania znie¬ ksztalcen, powodowanych duza selektyw¬ noscia ukladu filtrujacego.W odbiorniku, przedstawionym na fig. 7, zastosowano dwa stopnie wzmocnienia — 5 —wielkiej czestotliowsci, wyposazone w lam¬ pe 40 wzglednie 41 i w obwody dostrojone 42i 43 i 44. Obwód dostrojony 44 jest po¬ laczony z siatka lampy 45, uzytej jako de¬ tektor, której anoda jest polaczona po¬ przez wyr^wnywacz znieksztalcen % siatka lampy 46, wzmacniajacej czestotliwosci akustyczne. Obwód anodowy lampy 46 jest zaopatrzony w kontakty wyjsciowe 47.Wyrównywacz znieksztalcen oprócz kon¬ densatorów 51 izawiera jeszcze dlawik 48 z przelacznikiem sektorowym 49, zapomo- ca którego anoda lampy detekcyjnej otrzymuje odpowiednie napiecia z baterji anodowej, przylaczonej do kontaktów 50.Dlawik 48 oraz kondensatory 51 sluza do wyrównywania znieksztalcen.Aby odbiornik, posiadajacy wedlug ni¬ niejszego wynalazku przyrzad krysztalko¬ wy lub przyrzad równowazny, mozna bylo dostrajac do szerokiego zakresu czestotli¬ wosci, nalezy zastosowac urzadzenia, po¬ zwalajace na otrzymywanie stalej czesto¬ tliwosci energji odbieranej. Urzadzenia te moga miec postac oscylatora o czestotli¬ wosci regulowanej w polaczeniu z wymien- nemi przyrzadami krysztalkowemi o sta¬ lych czestotliwosciach.Fig. 8 przedstawia odbiornik superhe- terodynowy, zawierajacy lampe detekcyj¬ na 100, w której obwodzie siatkowym znaj¬ duje sie antena ramowa 101 i oscylator 102. Lampa detekcyjna 100 jest sprzezona z posrednim wzmacniaczem 103 czestotli¬ wosci stalej. Anoda tego wzmacniacza jest sprzezona zapomoca cewek 104 i 105 wa- rjometru z obwodem siatkowym drugiej lampy detekcyjnej 106. Srodek cewki 105, dostrajanej zapomoca zmiennego konden¬ satora 107, jest polaczony z katoda lampy 106. Górny koniec cewki 105 jest polaczony poprzez przyrzad krysztalkowy 108 i siatke lampy 106, dolny zas jej koniec jest pola¬ czony równiez poprzez maly kondensator regulowany 109 z ta sama siatka lampy 106. Czestotliwosc rezonansowa przyrzadu krysztalkowego 108, odpowiadajaca po¬ sredniej czestotliwosci wzmacniacza, za¬ pewnia odbiornikowi duza selektywnosc, wszelkie zas skutki interferencji, jakie na¬ lezy zawdzieczac, np. pojemnosci wlasnej tego przyrzadu krysztalkowego, sa wyrów¬ nywane przy pomocy zmiennego kondensa¬ tora 109. Siatka lampy 106 jest zasilana z baterji siatkowej, dolaczonej do zacisków 111, przyczem, w celu uniemozliwienia pra¬ dom posredniej czestotliwosci, odprowa¬ dzanym poprzez kondensator 109 do siatki lampy 106, zamykania sie poprzez baterje siatkowa, w obwód siatkowy wlaczono specjalny obwód dostrojony, przedstawia¬ jacy duza opornosc wzgledem wspomnia¬ nych pradów. Obwód anodowy lampy 106 jest sprzezony z ostatnim wzmacniaczem 112 poprzez wyrównywacz znieksztalcen w postaci zmiennego kondensatora 113, po¬ wodujacego potrzebna, nieproporcjonalna zmiane amplitud czestotliwosci sygnalo¬ wych.W celu unikniecia skutków sprzezen niepozadanych, najkorzystniej jest oddzie¬ lic zaslona przyrzad krysztalkowy i po¬ laczone z nim czesci. Na fig. 9 przedstawio¬ ny jest schemat wlasciwego rozlozenia tych czesci. Wedlug figury tej obok kry¬ sztalka 114 jest umieszczony maly konden¬ sator zmienny 109. Pomiedzy dodatkowe- mi kondensatorami 115 i 116 i krysztal¬ kiem 114 znajduje sie lampa 106. Nadto jest zastosowana jeszcze cewka 117 i kon¬ densator 118 strojonego obwodu 116 oraz kondensator 113, prostujacy znieksztalce¬ nia. Caly ten uklad jest zawarty w me¬ talowej skrzynce 119, polaczonej z ziemia.Na zewnetrznej stronie skrzynki sa umie¬ szczone niezbedne kontakty, w celu lacze¬ nia z innemi czesciami odbiornika.Na fig. 10 jest przedstawiony schema¬ tycznie uklad, sluzacy do wyrównywania znieksztalcen w przesylaczu. Uklad posia¬ da mikrofon 60, polaczony z modulatorem 61 modulacji amplitudy lub czestotliwosci — 6 —(w granicach dzialania przyrzadu krysztal¬ kowego) oscylatora 62 fali nosnej. Oscyla¬ tor jest sprzezony zapomoca cewki 63 z równolegle dostrojonym obwodem 64. Ob¬ wód ten jest polaczony ze wzmacniaczem 65 wielkiej czestotliwosci, posiadajacym kontakty 66, które moga byc np. laczone z ukladem promieniujacym. Równolegle do obwodu dostrojonego 64 jest dolaczony przyrzad krysztalkowy 67, którego celem jest stawianie mniejszego oporu pozornego mniejszym czestotliwosciom sygnalowym.Przyrzad krysztalkowy reguluje zatem do¬ plyw energji do wzmacniacza, uprzywile¬ jowujac wieksze czestotliwosci sygnalowe.Dzieki temu przesylaczowi odbiornik po¬ siada tak duzy stopien selektywnosci, ze nie odbiera zarówno wiekszych, jak i mniejszych czestotliwosci sygnalowych, wskutek czego otrzymuje sie odbiór jedno¬ stajny i nie znieksztalcony.W urzadzeniu, pokazanem na fig. 8 i w urzadzeniu wedlug fig. 9 zamiast urzadze¬ nia krysztalkowego mozna zastosowac in¬ ny srodek do wyrównywania znieksztalcen, np. wzmacniacz, którego wspólczynnik wzmacniania wzrasta wraz z czestotliwoscia.Aby istniejace odbiorniki mogly byc la¬ two przystosowywane do pracy przy duzej selektywnosci, takiej np. jaka jest niezbed¬ na ze wzgledu na bliskie sasiedztwo stacyi nadawczych, mozna zastosowac cale urza¬ dzenie, przedstawione na fig. 11. W urza¬ dzeniu tern dwie lampy 70 i 71 sa sprzezo¬ ne ze soba zapomoca cewki 72. Lampa 70 posiada dostrojony obwód doprowadzajacy 73 i przyrzad krysztalkowy 74, wlaczony szeregowo miedzy ten obwód a lampe; ma to na celu wytwarzanie wiekszej opornosci pozornej dla innych czestotliwosci, róznia¬ cych sie od czestotliwosci sygnalów odbie¬ ranych, co jest równoznaczne z uzyskaniem duzego stopnia selektywnosci. Katoda lam¬ py 70 jest polaczona z punktem cewki do¬ strojonego obwodu 73, pomiedzy zas dol¬ ny koniec tego obwodu a anode lampy wla¬ czono zmienny kondensator 78, sluzacy do wyrównywania niepozadanych skutkówk po¬ jemnosci urzadzenia krysztalkowego, jak to wyzej opisano przy omawianiu fig. 3.Znieksztalcenia, jakie moglyby miec miej¬ sce wskutek duzej selektywnosci, zostaja wyrównane w dostrojonym - obwodzie 75. polaczonym z katoda lampy 71 i przyrza¬ dem krysztalkowym 79, polaczonym rów¬ nolegle z obowodem dostrojonym tej lam¬ py. Przyrzad krysztalkowy 79 jest urza¬ dzony tak, ze dziala w sposób przeciwny ze wzgledu na czestotliwosci sygnalowe przyrzadu krysztalkowego 74 oraz zapew¬ nia przejscie mniejszym czestotliwosciom modulacyjnym, wskutek czego emisja lam¬ py 71 jest znieksztalcana.Przyrzad ten mozna stosowac w wej¬ sciowym obwodzie odbiornika o zwyklych wlasciwosciach, to jest ujemne kontakty 76 moga byc polaczone z ukladem anteno¬ wym i. iz ziemia, a kontakty dodatnie 77 moga byc polaczone z kontaktami ujemne-' mi zwyklego odbiornika nieselektywnego.W ten sposób otrzymuje sie bardzo duzy stopien selektywnosci ukladu odbiorczego jako calosci, w którym jednak sa wyrów¬ nywane samoczynnie znieksztalcenia, po¬ wstajace wskutek duzej selektywnosci od¬ biornika.Jest rzecza niezbedna, aby przyrzady krysztalkowe 74 i 79 byly identyczne pod wzgledem ich czestotliwosci wlasnych. Ina¬ czej zajdfcie koniecznosc Wyrównywania emisji lampy 70 i uzycia tej emisji do mo¬ dulowania energji oscylacyjnej 6 tej sa¬ mej czestotliwosci co i przyrzad 79, a na¬ stepnie przekazywania modulowanej ener¬ gji do dostrojonego obwodu 75.Przy uzyciu przyrzadu krysztalkowego jako srodka do otrzymywania' duzego stop¬ nia selektywnosci jest rzecza bardzo poza¬ dana osloniecie przyrzadu krysztalkowego i polaczonych z nim obwodów elektrycz¬ nych. Ma to na celu zmniejszenie skutków rozpraszania energji. Na fig. 11 przedsta- — 7 -wiona oslone metalowa 80, zawierajaca osobne przedzialy dla obwodu- dostrojone¬ go 73, przyrzadu krysztalkowego i konden¬ satora wyrównawczego 78 oraz dla lampy 70 i obwodu ertMsyjnieg<. Oprócz tego nor¬ malnie uzywana oslona moze byc jeszcze zastosowana w tym iw innym aparacie, przedstawionym na rysunkach.Uklad nadawczy z zastosowaniem mo¬ dulowanej (np. przerywanej) fali nosnej daje sie równiez zastosowac; przyczem czestotliwosc charakterystyczna, jak np, czestotliwosc superfoniczna, jest nakladana na fale nosna. W odbiorniku, oprócz wyso¬ ce selektywnego aparatu, znajduje ^ie je¬ szcze urzadzenie, przy pomocy którego sygnal moze byc odpowiednio dobierany do danej charakterystyki. Wedlug fig. 12 oscylator 85 fal nosnych, zaopatrzony w kontakty 89, jest modulowany przy pomo¬ cy generatora 86 fal superfomcznych, przy¬ czem fala superfoniczna zostaje przedtem modulowana sygnalami przy pomocy mi¬ krofonu 87 i modulatora 88.Odbiornik, przystosowany do takiego aparatu nadawczego i przedstawiony na fig. 13, zawiera bardzo selektywny uklad z de¬ tektorem 90, zaopatrzonym w przewody 91. Uklad 90 jest polaczony z innym ukla¬ dem 92, który jest dostrojony do powyzej wspomnianej czestotliwosci superfonicznej, i zawiera inny detektor. Uklad 92 jest za¬ opatrzony w kontakty wyjsciowe 93.Odnosnie do ukladu wedlug fig. 12 na¬ lezy zaznaczyc, ze mozna uzyskac dodatko¬ we odchylenia od fali nosnej, otrzymywa¬ nej w t&ladzie 85, stosujac oddzielne fale suiperfotficzne, wytwarzane w ukladzie 94 wzglednie 95 i modulowane sygnalami przy pomocy mikrofonów 96 i 97 oraz modula¬ torów 98, 99. W ukladzie tym kilka modu¬ lowanych czestotliwosci superfonicznych naklada sie na fale nosna, poczem calosc moze byc odbierana z zacisków 89. Z po¬ sród sygnalów odbieranych wlasciwe sy- gttaly sa wybierane w odbiorniku o ukla¬ dzie rezonansowym 92, który jest odpo¬ wiednio dostrojony do wlasciwej cze&totli? wosci superfonicznej, W ten sposób na tej samej fali nosnej mo£na przesylac duza liczbe rozmaitydi sygnalów do róznych staeyj odbiorczych, dzieki czemu uzyskuje sie duze ulatwienie przy transmisjach ra- djowych. Podobnie, w celu jednoczesnego odbioru licznych sygnalów^ co ma miejsce zwlaszcza w dziedzinie handlowej; poje¬ dyncza stacja odbiorcza moze byc zaopa¬ trzona w liczne uklady 92, nastrojone na rózne fale.Jezeli stosuje sie liczne fale nosne, wówczas ich czestotliwosci superfoniczne moga byc tak dobierane ze wzgledu na sto¬ sowane czestotliwosci fal nosnych, aby wy¬ nikaj ace czestotliwosci (czestotliwosc nosna plus lub minus czestotliwosc superfoniczna) zajely to samo pasmo czestotliwosci w ete¬ rze.Opisany aparat odbiorczy moze byc stosowany do transmisyj, obejmujacych fale nosna z modulacja amplitudy lub z modulacja czestotliwosci, gdy tylko selek¬ tywnosc aparatu odbiorczego jest odpo¬ wiednia ze wzgledu na zastosowane czesto¬ tliwosci Przedmiot wynalazku nie jest ograni¬ czony do opisanych przykladów, gdyz za¬ sada jego obejmuje stosowanie bardzo se¬ lektywnego obwodu tak pojedynczego, jak tez i zlozonego do ukladów sygnalowych o duzej lub malej czestotliwosci zarówno przy przesylaniu bezprzewodowem jak i przewodowem, np. do telefonji, telegrafii, do przesylania obrazów i do telewizji. PL