Wynalazek dotyczy urzadzenia do sa¬ moczynnego nastawiania czesci maszyny odpowiednio do nastawienia narzadu na¬ stawczego.Wedlug wynalazku urzadzenie to za¬ wiera napedzana przekladnie planeLarna, sprzezona z czescia maszyny, oraz dwie napedzajace przekladnie planetarne, które sprzezone sa zapomoca dwóch walów z silnikiem napedowym, zapomoca dwóch in¬ nych walów i dwóch samohamownych prze¬ kladni planetarnych — z napedzana prze¬ kladnia planetarna oraz zapomoca dwóch walów — z zawierajacem narzad nastaw- czy urzadzeniem pomocniczem, które za¬ opatrzone jest w srodki do takiego kazdo¬ razowego oddzialywania zapomoca odpo¬ wiedniego nastawienia narzadu nastaw¬ czego na szybkosc katowa jednego z dwóch ostatnio wymienionych walów, a tern sa¬ mem i na szybkosc katowa odpowiedniego z tych dwóch walów, które sa sprzezone z napedzana przekladnia planetarna, ze czesc maszyny badz zostaje unieruchomia- na, badz tez doznaje ruchu naprzód lub wstecz.W jednej z postaci wykonania urza¬ dzenia wedlug wynalazku jako wspomnia¬ ne srodki sluza dwa silniki pomocnicze o niezmieniajacym sie kierunku obrotu, zktórych kazdy jest sprzezony z jedna z dwóch napedzajacych przekladni planetar¬ nych i które posiadaja takwykonane wspól¬ ne urzadzenie do wlaczania i wylaczania, ze kazdorazowo tylko jeden z dwóch tych silników pomocniczych moze byc zasilany pradem.Aby zapobiec przypadkowemu urucho¬ mieniu którejkolwiek z dwóch napedzaja¬ cych przekladni planetarnych, kazda z nich jest sprzezona z odpowiednim silnikiem pomocniczym zapomoca samohamownej przekladni slimakowej.Zamiast stosowania dwóch takich sil¬ ników pomocniczych o niezmieniajacym sie kierunku obrotu, mozna takze urzadzenie wedlug wynalazku zaopatrzyc w jeden po¬ mocniczy silnik nawrotny, sprzezony z obu napedzajacemi przekladniami planetarne¬ mu Zaleca sie pomiedzy tym silnikiem na- wrotnym a obiema napedzajacemi prze¬ kladniami planetarnemi wlaczyc dwa sprze¬ gla tak wykonane, ze kazde dziala tylko przy pewnym okreslonym kierunku obrotu silnika nawrótnego, wskutek czego silnik ten moze zawsze napedzac tylko jedna z napedzajacych przekladni planetarnych.W innej postaci wykonania urzadzenia wedlug wynalazku powyzej wspomniane srodki zawieraja zamiast silników pomoc¬ niczych urzadzenia hamulcowe. Kazde z tych urzadzen hamulcowych sklada sie najlepiej z dwóch nastawnych hamulców, z których kazdy nalezy do jednego z dwóch walów, sprzegajacych obie napedzajace przekladnie planetarne z urzadzeniem po- mocniczem i posiadajacych wspólny me¬ chanizm wlaczajacy tak wykonany, iz kaz¬ dorazowo moze byc zwolniony tylko jeden z tych dwóch hamulców. Na kazdy z obu walów, sprzegajacych napedzana przeklad¬ nie planetarna z obiema napedzanemi przekladniami planetarnemi, oddzialywa stale czynny hamulec, którego dzialanie wystarcza do zatrzymania odpowiedniego walu z chwila zwolnienia odpowiedniego hamulca nastawnego. Do uruchomienia obu hamulców nastawnych zapomoca mechani¬ zmu wlaczajacego najkorzystniej jest za¬ stosowac elektromagnesy.Na rysunku przedstawiono schematycz¬ nie trzy przyklady wykonania wynalazkii, przyczem fig. 1 przedstawia przyklad wy¬ konania, w którym napedzajace przeklad¬ nie planetarne sa skojarzone z dwoma sil¬ nikami pomocniczemi o niezmiennym kie¬ runku obrotu, fig. 2 — przyklad wykona¬ nia, w którym, przekladnie te sa skojarzone z pomocniczym silnikiem nawrotnym, a fig. 3 — 5 przyklad wykonania, w którym napedzajace przekladnie planetarne sa skojarzone z urzadzeniami hamulcowemi, przyczem fig. 4 jest czesciowym przekro¬ jem mechanizmu wlaczajacego, patrzac w kierunku strzalki IV — IV, a fig. 5 — przekrojem wzdluz linji V — V na fig. 3.W przykladzie wykonania wedlug fig. 1 na wale 1 osadzona jest obrotowo i luzno dzwignia 2, stanowiaca narzad nastawczy, uruchomiany recznie. Na tym samym wale osadzony jest nieruchomo narzad, sprze¬ zony z czescia maszyny, który ma byc na¬ stawiany i który na rysunku jest przedsta¬ wiony tylko w postaci stozkowego kola ze¬ batego 3. Na powierzchni bocznej kola stozkowego 3 znajduja sie dwie pólkoliste szyny kontaktowe 4 i 5, z których szyna 4 jest polaczona zapomoca przewodu 6 z malym silnikiem pomocniczym 7, a szyna 5 jest polaczona zapomoca odpowiednie¬ go przewodu 8 z takimze silnikiem pomoc¬ niczym 9 Dzwignia 2 posiada kontakt slizgowy 10, slizgajacy sie po szynach 4 i 5 i polaczony przewodem 11 z jednym bie¬ gunem zródla pradu 12. Od drugiego bie¬ guna zródla pradu odchodza przewody 13 i 14 do silników pomocniczych 9 i 7.Silniki pomocnicze 7 i 9 sluza tylko do oddzialywania na napedzane przekladnie planetarne, posiadaja wiec mala moc, np. ponizej 0,2 KM. Do dostarczania zas energji, niezbednej do poruszania calosci urzadze- — 2 —nia, sluzy wiekszy silnik elektryczny 15, zasilany zródlem pradu 16 i obracajacy sie stale. ' Wal 17 silnika napedza zapomoca dwóch przekladni slimakowych 18 i 19 dwa waly 20 i 21, obracajace sie z jedna¬ kowa szybkoscia. Waly 20 i 21 napedzaja kola glówne 22 i 23 napedzajacych prze¬ kladni planetarnych 24 i 25. Przeciwlegle kola glówne 26 i 27 tych przekladni sa osa¬ dzone na wydrazonych-walach 28 i 29 r któ¬ re moga byc napedzane zapomoca silników pomocniczych 7 i 9 za posrednictwem sa- mohamownych przekladni slimakowych 30 i 31. Kola obiegowe 32, 33 kazdej przekladni planetarnej 24, 25 sa osadzone w oslonach, sprzezonych z walami 34 i 35, które zapomoca przekladni slimakowych 36 i 37 napedzaja obydwa przeciwlegle sobie kola glówne 38 i 39 napedzanej przekladni planetarnej 40.Oslona tej przekladni, w której osa¬ dzone sa walki kól planetowych 41, jest polaczona z zebatem kolem stozkowem 42, które za posrednictwem kola stozko¬ wego 43 obraca kolo stozkowe, czyli nasta¬ wiana czesc 3 maszyny.Urzadzenie to dziala w sposób naste¬ pujacy.W stanie spoczynku, przedstawionym na rysunku, ramie 2 nie dotyka kontaktem 10 zadnej z szyn kontaktowych 4 i 5 i sil¬ niki pomocnicze 7 i 9, a wskutek tego i ko¬ la glówne 26 i 27 napedzajacych przeklad¬ ni planetarnych 24 i 25, pozostaja w spo¬ czynku. Silnik napedowy 15 obraca sie stale i napedza waly 20 i 21 oraz waly 34 i 35, przyczem waly 34 i 35 obraca on (po¬ niewaz kola glówne 26 i 27 pozostaja w spoczynku) z szybkoscia zmniejszona do polowy. Wobec tego ruch kól glównych 38 i 39 napedzanej przekladni planetarnej 40 znosi sie wzajemnie w przekladni i stoz¬ kowe kolo zebate 42, a przez to i kolo stozkowe 3 pozostaja w spoczynku. Gdy dzwignia 2 zostaje wyprowadzona z polo¬ zenia, przedstawionego na rysunku, np. w lewo, zamkniety zostaje obwód silnika po¬ mocniczego 7 przez kontakt 10 i szyne 4.Wskutek tego kolo glówne 26 przekladna 24 zostaje wprawione w ruch i szybkosc obrotowa walu 34 w stosunku do szybko¬ sci obrotowej walu 20 i walu 35 zmienia sie. Wskutek tego róznica miedzy szyb¬ kosciami obrotowemi kól 38 i 39 nie jest równa zeru i stozkowe kolo zebate 42 obra¬ ca sie z odpowiednia szybkoscia. Dzieki temu kolo stozkowe 3 zostaje wprawione w ruch i obraca sie dopóty, dopóki kontakt slizgowy 10 nie zeslizgnie sie z szyny kon¬ taktowej 4. W ten sposób kolo stozkowe 3 wykona ruch, odpowiadajacy nastawie¬ niu dzwigni 2.Gdy kierunek obrotu jest obrany pra¬ widlowo, to obracanie kól glównych 26 i 27 napedzajacych przekladni planetarnych 24 i 25 nie wymaga zuzywania na to ilosci energji, przekraczajacej ilosc energji, nie¬ zbedna do pokonania tarcia. Kierunek obro? tu winien byc obrany tak, aby kola 26 i 27 podczas nastawiania narzadu 3 obracaly sie we wzjemnie przeciwnych kierunkach, podobnie jak waly 34 i 35. Silniki pomoc- niioze 7 i 9 moga byc przytern bardzo ma¬ le* a wiec osiagajace w krótkim, czasie pel¬ na szybkosc obrotowa i dajace sie wla¬ czac wprost bez obawy iskrzenia na kon¬ taktach 4, 5 i 10. Cala energje, niezbedna do nastawiania kola stozkowego 3, a tern samem i polaczonej z nim czesci maszyny, dostarcza silnik glówny 15, który moze byc dowolnej wielkosci, poniewaz stale znajduje sie w ruchu.Silniki pomocnicze 7 i 9 wedlug fig. 1 moga byc zastapione jednym pomocniczym silnikiem nawrotnym 7' (fig. 2), który w zaleznosci od nastawienia dzwigni 2 na szynie 4 albo 5 obraca sie w prawo lub w lewo. Pomiedzy kazda przekladnia slima¬ kowa 30 i 31 ^ nawrotnym silnikiem po¬ mocniczym 7' wlaczone jest sprzeglo 60 wzglednie 61, np. jednokierunkowe sprze¬ glo zapadkowe. W zaleznosci od kierunku — 3 —obrotu silnika T jedno ze sprzegiel zapad¬ kowych biegnie luzem, drugie zas przenosi moment obrotowy na odpowiednia prze¬ kladnie slimakowa 30 wzglednie 31. W tym przypadku pomocniczy silnik nawrotny zuzywa bardzo malo energji niezaleznie od tego, czy obraca sie w jednym kierunku, czy w drugim. Zamiast sprzegiel zapadko¬ wych moga byc zastosowane inne znane sprzegla jednokierunkowe.W przykladzie wykonania wedlug fig. 3 — 5 ruch silnika 15 przenosi sie na kolo stozkowe 3 równiez za posrednictwem dwóch walów 20 i 21, dwóch napedzaja¬ cych przekladni planetarnych 24 i 25 oraz dwóch innych walów 34 i 35 oraz napedza¬ nej przekladni planetarnej. Urzadzenie to rózni sie od urzadzenia wedlug fig. 1 roz¬ rzadem napedzajacych przekladni plane¬ tarnych. Kola glówne 22 i 23 napedzaja¬ cych przekladni planetarnych 24 i 25 sa polaczone zapomoca walów wydrazonych 28 i 29 z bebnami hamulcowemi 44 i 45, na których opieraja sie klocki hamulcowe 46 i 47 (fig. 5). Klocki te sa umocowane za posrednictwem sprezyn srubowych 47 i49 na dzwigni 50, która moze obracac sie na czopie 51, a na koncu posiada widelki, obejmujace tuleje 53, osadzona przesuwnie na wale 1 i polaczona z dzwignia 2. Kolo stozkowe 3, które moze byc polaczone z nastawiana czescia maszyny, jest sprzezo¬ ne zapomoca stozkowego kola zebatego 43 z oslona napedzanej przekladni planetar¬ nej 40. Kolo stozkowe 3 jest zaopatrzone w tarcze 54, na której osadzona jest szy¬ na 55, wygieta w ksztalcie kola (fig. 4 i 5), po której slizga sie narzad nastawczy 2, wykonany jako dzwignia. Ten narzad na¬ stawczy w kazdem swem polozeniu jest do* ciskany do szyny 55 zapomoca sprezyny 56, naciskajacej na dzwignie 50. Szyna pror wadnicza 55 sklada sie z dwóch czesci 55' i 55", z których kazda obejmuje 180° obwodu, przyczem czesci te posiadaja rózna wysokosc i sa polaczone pochylym mostkiem 57. Dwie sprezyny plaskie 58 i 59, stanowiace hamulce, dzialajace stale, sa docisniete kladni planetarnych 24 i 25 i sa obliczone tak, aby mogly zahamowac te oslony, gdy odpowiednie hamulce 46 i 47 zostana zwolnione.Urzadzenie dziala w sposób nastepu¬ jacy.W polozeniu spoczynkowem narzad na¬ stawczy 2 znajduje sie mniej wiecej po¬ srodku pochylego mostku 57, wskutek cze¬ go dzwignia 50 zajmuje polozenie, przed¬ stawione na fig. 5. W polozeniu tern oby¬ dwa klocki hamulcowe 46 i 47 sa wlaczo¬ ne, a kola glówne 22 i 23 nie obracaja sie.Wskutek tego szybkosci obrotowe walów 34 i 35 sa równe sobie, a ruch obrotowy silnika 15 nie jest przenoszony dalej za¬ pomoca napedzanej przekladni planetar¬ nej 40, Kolo stozkowe 3 znajduje sie w spoczynku. Skoro tylko narzad nastawczy 2 zostanie przesuniety z polozenia, przed¬ stawionego na rysunku, np. w lewo, to przesunie sie na wyzsza szyne 55', podno¬ szac dzwignie 50 tak, ze klocek hamulcowy 47 zostanie odsuniety od bebna 45. Ponie¬ waz w ten sposób zostaje zniesione hamo¬ wanie kola glównego 23 napedzajacej prze¬ kladni planetarnej 25, wiec sprezyna 59 bedzie hamowala oslone tej przekladni tak, iz szybkosc obrotowa walu 35 zmniej¬ szy sie, a róznica obydwóch ruchów obro¬ towych napedzanej przekladni planetarnej 40 nie bedzie równa zeru. Wskutek tego kolo stozkowe 3 bedzie obracalo sie dopó¬ ty, dopóki narzad nastawczy 2 nie zajmie polozenia srodkowego na mostku 57.Zamiast szyny 55 moze byc zastosowa¬ ny równiez rowek prowadniczy, wciety w róznych miejscach tarczy 54 na rozmaita glebokosc i prowadzacy narzad nastawczy.Sprezyna 56 staje sie wtedy zbyteczna. Za¬ miast hamulców ciernych 44, 45 i 46 mo¬ ga byc zastosowane równiez kola zapadko¬ we i zapadki. Hamulce zamiast byc uru- — 4 —chomiane zapomoca narzadu nastawczego bezposrednio mechanicznie moga byc uru¬ chomiane takze posrednio elektrycznie za¬ pomoca magnesu lub innych tym podob¬ nych narzadów. Urzadzenie nastawcze naj¬ lepiej jest wykonac wtedy tak, jak na fig- 1- PL