KI. 39-fT7/oi.Wiadomo powszechnie, ze ohrysia bu¬ dynków stanowia w przekroju poziomym badz prosta figure geometryczna, jak np. kwadrat, prostokat, kolo, badz tez figure geometryczna, zlozona z kilku figur zasad¬ niczych. Powyzsze ksztalty zaleza od ksztaltów terenu lub tez wzgledów archi¬ tektonicznych, zupelnie dowolnych, przy- czem zaden budowniczy nie pomyslal o ta¬ kim doborze ksztaltów, aby wyzyskac pra¬ dy powietrza do stalego przewietrzania wnetrz i oczyszczania powietrza. Bledy te uwydatniaja sie najlepiej z rozwazenia fig. 1 — 20 rysunku, które przedstawiaja plany budynków znanych.Szerokie fasady plaskie lub wykazuja¬ ce szereg wnek i wykuszów w budynkach, wykonanych wedlug planów typu, okreslo¬ nego wyzej lub don zblizonego, daja sie po¬ równac z zaporami hydraulicznemi, prze¬ ciwstawia jacemi sie przeplywowi wiatru.Powietrze zatrzymuje sie na fasadach i u- lega zepsuciu, nastepnie przenika do wnetrz badz przez szczeliny, których niepodobna uniknac, badz tez przez otwarte okna. Ta¬ kie wymuszone przenikanie powietrza na¬ stepuje wskutek cisnienia wiatru lub róznic miedzy temperatura zewnetrzna a we¬ wnetrzna.Z drugiej strony znaczne rozmiary albo tez wieksze skupienie takich budynków, wy¬ magaja stosowania podwórzy i podwórek, które staja sie prawdziwemi studniami, wy- pelnionemi zepsutem powietrzem, przeni¬ kajacem do wnetrz budynków.Skupienie osiedli wymaga budowy ulic,podobnych do kanalów, w których nagro- *§^ madza sie zepsute powietrze, wydzielane przez-ludzi, silniki i przez same budynki, przyczem to zepsute pq|vietrze przenika tak samo do pomieszczenrjak powietrze z po¬ dwórzy.Pierwotnie okna byly przeznaczone do oswietlenia pomieszczen oraz przedewszyst- kiem do regulowania temperatury, lecz nie myslano o przewietrzaniu. Wkrótce jednak zauwazono, ze powietrze, wpadajac przez okno, wciaga do komina dym, wytworzony w pokoju, wypierajac ten dym przez komin nazewnatrz. Odtad zostala ustalona kardy¬ nalna zasada przewietrzania, wedlug któ¬ rej w pomieszczeniach, wymagajacych prze¬ wietrzania, umieszcza sie przewody albo ko¬ miny. Jednakze przewody te lub kominy wychodza na dach lub podwórze, skad nie¬ raz nastepuje odwrócenie pradu, wywola¬ ne róznica miedzy temperatura wewnetrzna a zewnetrzna lub tez cisnieniem wiatru.Przewietrzanie zapomoca samych okien jest, jak stwierdzono, równiez niedosta¬ teczne. Gdy otwarte jest tylko jedno okno, to wymianie podlega tylko powietrze, za¬ warte w jednej polowie elipsoidy, majacej za srednice otwór okna.Przewietrzanie zapomoca okien, umie¬ szczonych na dwóch scianach jednego po¬ koju, jest równiez niedostateczne, gdyz po¬ wietrze ulega wymianie tylko na drodze, prowadzacej od jednego okna do drugiego, powietrze zas, znajdujace sie nazewnatrz strumienia powietrza ruchomego, pozosta¬ je bez ruchu.Przewietrzanie zapomoca okien posiada równiez inne znaczne niedogodnosci. Prze¬ wietrzanie takie wywoluje powstawanie niedopuszczalnych przeciagów, a oprócz te¬ go otwieranie okien jest czestokroc nieprzy¬ jemne przez wzglad na chlód.Próbowano równiez uskuteczniac prze¬ wietrzanie zapomoca otworów, wykonanych w scianach na róznych poziomach, lecz i takie przewietrzanie jest nierównomierne.Jesli otwory te sa umieszczone w scianach przeciwleglych, lecz w róznych pokojach, to powietrze, przeplywajace przez nie, ochla¬ dza sie i pozostawia na swej drodze znacz¬ na ilosc gazów, mniej lub wiecej szkodli¬ wych.Budynki, otoczone calkowicie powie¬ trzem czystern, wymagaja takiego samego przewietrzania, jak i wszystkie inne. W za- mknietem pomieszczeniu, np. w nocy, po¬ wietrze ulega zepsuciu wobec faktu, ze kaz¬ da dorosla osoba wydziela na godzine 30 — 60 litrów dwutlenku wegla. A wiec i w ta¬ kich budynkach powietrze zatruwa sie tak samo, jak i w pomieszczeniach wiekszych miast, gdzie powietrze jest przesycone spa¬ linami z silników, dymem fabryk i t. d.Naogól wiec biorac, chcac wypelniac przepisy zdrowotne, nalezy przedewszyst- kiem zamknac szczelnie pomieszczenia, wprowadzac powietrze przez odpowiednie przewody i wydalac zepsute powietrze przez inne przewody. Oczywiscie, doplyw powie¬ trza oraz wydalanie powietrza zepsutego winno odbywac sie w sposób ciagly.Dokladne przewietrzanie osiedli jest niezbedne, poniewaz obok zatrucia dorazne¬ go, istnieje równiez powolne zatruwanie sie osób, przebywajacych w mieszkaniach, po¬ mieszczeniach i salach fabrycznych, niedo¬ statecznie przewietrzanych. Powolne zatru¬ cie jest bardzo zdradliwe, poniewaz obniza ogólny poziom zdrowia ludnosci i pod spo¬ lecznym katem widzenia jest o wiele groz¬ niejsze, niz zatrucie dorazne, Jak wiadomo, wszystkie gazy i ciecze podlegaja tym samym prawom dynamicz¬ nym, a wiec przed zapora wiatr zachowuje sie tak samo, jak woda. Wynikaja stad zja¬ wiska nastepujace.Dom wedlug fig. 1 posiada dwie fasady wspólsrodkowe 1 i 2 typu, opisanego w pa¬ tencie angielskim Nr 300670.Gdy wiatr natrafi na zewnetrzna scia¬ ne cylindryczna 1, to wywiera na te sciane cisnienie w kierunku strzalki 3 na prze- - 2 —strzeni 14 powierzchni i odbija sie w kie¬ runku bocznym, jednakze inne strumienie powietrza slizgaja sie z obydwóch stron wzdluz scian, spotykajac sie w punkie 4, z przeciwleglej strony wzgledem kierunku wiatru, i nastepnie znów odbijaja sie od siebie. Wobec tego wzdluz calej powierzch¬ ni budynku powietrze znajduje sie w ruchu, wskutek czego wytwarza sie niedopreznosc, która, wobec tego, ze plan budynku nie przewiduje niezaleznego doplywu powie¬ trza do poszczególnych pomieszczen, wywo¬ luje przyspieszenie przedostawania sie ze¬ psutego powietrza z jednego pokoju do dru¬ giego.Jesli wiatr w kierunku strzalki 3 napo¬ tyka pionowa plaszczyzne (fig. 2), to zge- szcza sie w wycinku cylindrycznym 5, od którego odbijaja sie inne prady powietrzne.W przypadku wymiany miedzy powietrzem zewnetrznem a wewnetrznem, powietrze ze¬ wnetrzne zastepuje mase, stanowiaca wyci¬ nek cylindryczny 5, i rozchodzi sie po po¬ mieszczeniach. Z przeciwleglej strony po¬ wstaje strefa obojetna 6 ksztaltu pólcylin- drycznego, co wywoluje te same zjawiska, jakie zachodza we wspomnianym wycinku cylindrycznym.W domu z podwórzem 7, zamknietem z trzech stron (fig. 3), wytwarza sie w podwó¬ rzu zgeszezenie powietrza zepsutego, które przechodzi do pomieszczen, gdy kierunek wiatru jest prostopadly do sciany 8, znajdu¬ jacej sie wewnatrz podwórza (strzalka 3).Jesli zas wiatr wieje w kierunku strzal¬ ki 3 (fig. 4), wówczas wystepuja te same warunki, co i w przypadku fig. 2, gdyz po¬ dwórze 7 znajdzie sie wówczas w strefie neutralnej.Powyzsze wywody pozostaja równiez wazne w odniesieniu do fig. 5.Na fig. 6 przedstawiono specjalny typ budynku. Wiatr, wiejacy w kierunku strzal¬ ki, stlacza powietrze w podwórkach 7", pod¬ noszac w nich cisnienie. Skrzydlo 9 znajdu¬ je sie wówczas calkowicie w strefie pradów wstecznych, a oprócz tego zepsute powie¬ trze przenika równiez przez pokoje skrzy¬ del 10.Przeciwlegle podwórza znajduja sie w strefie neutralnej, powstajacej wskutek bra¬ ku doplywu powietrza.Gdy wiatr doplywa do podwórza 7 w kierunku strzalki 3 na fig. 7, to nastepuje to samo zjawisko, co w przypadka fig. 5. W podwórzach bocznych 7" powstaja wiry, a podwórze 7 z przeciwleglej strony znajduje sie w strefie neutralnej.Jesli na budynek wedlug fig. 8 wiatr wieje w kierunku strzalki 3, to wywiem on cisnienie na scianki 12, 13',. 14, prostopadle do tego kierunku, a w wolnych przestrze¬ niach przeciwleglych powstaje strefa neu¬ tralna.Jesli zas wiatr posiada kierunek strzalki 3 na fig. 9, to nastepuje to samo zjawisko, co i w przypadku fig. 7 i 9.W przypadku fig. 9 zjawiska sa te sa¬ me, co i w przypadku fig. 8.W ukladzie wedlug fig. 11 warunki sa te same, co i w ukladzie wedlug fig, 9f z tym wyjatkiem, ze od strony przeciwleglej kie¬ runkowi wiatru niema strefy neutralnej. ^ przykladzie wedlug fig. 12 warunki sa te same, co i w przypadku fig. 4, przyklad we¬ dlug fig. 13 odpowiada warunkom wedlug fig. 5, w przypadku wedlug fig. 14 zjawiska sa te same, co i w przypadku wedlug fig. 10, a fig. 15 odpowiada fig. 11.Stwierdzono* ze w podwórku, zamknie¬ tem calkowicie, powietrze nie ulega wymia¬ nie z powietrzem zewnetrznem z powodu ge¬ stosci, poniewaz zawiera duzo dwutlenku wegla, dzieki przyleganiu do scian budynku (fig. 16).Fig. 16 przedstawia plan budynku we¬ dlug patentu amerykanskiego Nr. 90289& Zasadniczy plan jest kolowy z czterema ko* lami pobocznemi 13. Pokoje, rozmieszczen ne w kierunku promieniowym i przedzielo¬ ne korytarzem, wychodza badz na podwó¬ rze wewnetrzne, badz tez nazewnatrz. Ko- — 3 —rytarz posiada te wade, ze roznosi zepsute powietrze po wszystkich pokojach, a klatki schodowe roznosza je po korytarzach, co zostalo stwierdzone przez higjenistów cale¬ go swiata/ Pod. wzgledem aerodynamicznym po¬ wtarzaj a sie tu zjawiska wedlug fig. 8 i 9.Fig. 17 i 18 przedstawiaja jeszcze jeden plan budynku typu, opisanego w wymienio¬ nym wyzej patencie. Plan ten sklada sie z kól, wpisanych w trójkat równoramienny.Gdy wiatr wieje w kierunku strzalki 3. to zjawiska sa te same, co i na fig. 2 i 11. Je¬ sli zas wiatr wieje na róg budynku fig. 18, to przy przeciwleglych bokach wytwarza sie niedopreznosc, wobec czego powtarzaja sie warunki, w których znajduja sie budynki wedlug fig. 2 i 6.Jesli, jak przedstawiono na fig. 19, wiatr wieje w kierunku ulicy (strzalka 3), to w czesciach, wystajacych i wglebionych, powstaja wiry i strefy neutralne. Przeply¬ wajac przed otwartemi oknami, wiatr wy¬ woluje rodzaj ssania, ale powietrze zepsu¬ te nie odplywa, poniewaz niema z przeciw¬ nej strony otworów do doplywu czystego powietrza.Na fig. 20 przedstawiono ulice z dwoma zakretami. Zaklada sie, ze wiatr wieje w kierunku strzalki 3. Prad powietrza bedzie mial kierunek strzalki 3\ Obydwa prady po¬ wietrza stlaczaja powietrze zepsute, znaj¬ dujace sie na ulicy, a cisnienie wiatru wtla¬ cza je do wszystkich domów.Takie przenikanie powietrza zepsutego z ulicy do mieszkan bedzie mialo miejsce równiez wtedy, gdy prady powietrza wzno¬ sza sie lub opadaja, jezeli wiatr wieje pro¬ stopadle do fasady budynków.Przepisy higjeny wymagaja wiec, aby skupienia miejskie nie skladaly sie z ulic niezdrowych, lecz aby uklad domów nie przeszkadzal przeplywaniu wiatru, przy- czem domy winny byc przedzielone duzemi przestrzeniami zieleni. Tewolne przestrze¬ nie umozliwiaja calkowicie oczyszczanie po¬ wietrza, przeplywajacego przez domy i mie¬ szkania, w nich zawarte.Wynalazek niniejszy, oparty na powyz¬ szych rozwazaniach, ma na celu usuniecie wyliczonych wad przez wyzyskanie pradów powietrznych, dzieki specjalnemu ksztalto¬ wi obrysia budynku. Wynalazek ma na celu stworzenie nowoczesnego budynku, zna¬ miennego tern, ze posiada on wokolo czesci srodkowej lub posredniej dwa lttb trzy skrzydla z pietrami lub bez pieter, niezalez¬ ne jedno od drugiego, dzieki pustym bocz¬ nym przestrzeniom, ciagnacym sie na calej wysokosci budynku.Skrzydla te sa wykonane w ten sposób, ze os kazdego skrzydla i scianka skrzydla przyleglego, która moze byc prostolinjowa lub innego ksztaltu, tworza kat a\ wiekszy od 90°.W przypadku przeciwnym powietrze nie- tylko zatrzymywaloby sie na scianach skrzydel przyleglych, wystawionych na wiatr, lecz równiez zostaloby odbite na skrzydlo, znajdujace sie miedzy temi scia¬ nami. Z drugiej strony sciany kazdego skrzydla nie sa równolegle, lecz moga byc zbiezne ku czesci srodkowej albo posred¬ niej.Nalezy zreszta zauwazyc, ze dzieki ta¬ kiemu ukladowi planów w gwiazde skrzy¬ dla sluza wzajemnie jako podpory, co u- mozliwia wykonanie budowli bardzo sta¬ tecznych na calej ich wysokosci.Puste przestrzenie moga byc polaczone ze soba zapomoca wolnych przejsc, najle¬ piej zbiezno-rozbieznych, przechodzacych badz wzdluz skrzydel, badz w czesci srod¬ kowej, badz tez zarówno przez jedne jak i drugie na kazdem pietrze.Przejscia te lub kanaly moga byc wyko¬ nane w przekroju poprzecznym pulapów pod podlogami lub w innych odpowiednich miejscach. Przez kanaly te wiatr, wpadaja¬ cy miedzy skrzydla strony przeciwleglej, pociaga zepsute powietrze, wydostajace sie z wnetrz skrzydel i z czesci srodkowej bu-dynku przez otwory, przewidziane w tym celu, wobec czego przewody wentylacyjne, prowadzace na dach, staja sie zbedne.Uklad opisany wyzej, 'bedacy ulepsze¬ niem ukladu, opisanego w patencie francu¬ skim Nr 679826, umozliwia w razie potrze¬ by budowe pomieszczen kwadratowych w skrzydlach oraz budowe trzech fasad, zu¬ pelnie odosobnionych od siebie. Poza tern uklad ten zapobiega przenoszeniu sie hala¬ sów.Fig. 21, 22, 23 objasniaja dzialanie, ja¬ kie osiaga sie zapomoca ukladów o wymie¬ nionych cechach znamiennych.Gdy wiatr plynie w kierunku strzalki 3, to w pustej przestrzeni, zawartej miedzy dwoma skrzydlami 15, 15' (fig. 21), roz¬ dziela sie na czesci srodkowe 17, przenika do kanalów zbieznych 18, które przechodza naw^kros skrzydla lub czesc srodkowa, i w dalszej drodze napotyka na coraz bardziej zwezajacy sie przekrój kanalu tak, iz szyb¬ kosc pradu powietrza w czesci rozbieznej 19 zwieksza sie. Strumien powietrza przeplywa przed otworami 20, do których prowadza kanaly, polaczone z pomieszczeniami, pod¬ lega jacemi przewietrzaniu, wobec czego w tych otworach 20 powstaje dosc znaczna niedopreznosc, która wysysa zepsute po¬ wietrze, uchodzace do rozbieznej czesci 19, a nastepnie do pustych przestrzeni 21, przy- czem wytwarza sie równiez niedopreznosc przed otworami do zepsutego powietrza w skrzydle 15'% skad powietrze to uchodzi ka¬ nalami 19* w obydwie strony skrzydla.Z drugiej strony wiatr, wiejacy w kie¬ runku strzalki 3', odbija sie czesciowo od zakrzywionej czesci zewnetrznej skrzydel 15 i 15' i, przeplywajac przed przestrzenia¬ mi 21, przyspiesza wysysanie zepsutego po¬ wietrza ze skrzydel 15, 15' i 15".Na fig. 22 zaklada sie, ze wiatr posiada kierunek strzalki 3. Prad powietrza wpada z jednej strony do pustej przestrzeni 161 zawartej miedzy skrzydlami 15, 15', prze¬ plywa przez kanaly zbiezne 18 i rozbiezne 19, a z drugiej strony odlbija sie od ze¬ wnetrznej powierzchni krzywej skrzydel, przyczem wytwarza sie dzieki niedoprezno- sci ssanie powietrza z wnetrz trzech skrzy¬ del.Na fig. 23 wiatr uderza prostopadle do skrzydla w kierunku strzalki 3. Prad po¬ wietrza odbija sie od zakrzywionej po¬ wierzchni skrzydla 15, lecz wobec zakrzy¬ wienia drogi, jaka przebywa, uderza w scianke przyleglego skrzydla, slizgajac sie po niej nazewnatrz. Taki ruch pradu naze- wnatrz odbywa sie dzieki temu, ze scianka, jak juz wspomniano, tworzy z osia skrzydla kat a i wiekszy od 90°.Obszar niskiego cisnienia, jaki wytwa¬ rza sie w pustych przestrzeniach 16, 16\ 16", powoduje ssanie zepsutego powietrza, zawartego wewnatrz skrzydel.Nalezy zaznaczyc, ze w przeciwnym przypadku, to jest wtedy, gdy kat a jest mniejszy od 90°, wiatr zostanie skierowany na srodkowa czesc 17, powodujac cofniecie sie pradu ku otworom 20' przez kanaly 18, które bylyby wzgledem siebie zbiezne.Nalezy ponadto zauwazyc, ze przewie¬ trzanie budynku zapewnia równiez róznica, istniejaca zawsze miedzy temperaturami pustych przestrzeni 21, 21', 21", wywoluja¬ ca przed otworami 20 dzialanie, podobne do dzialaniu wiatru.W samej rzeczy, dwie masy powietrza o róznych temperaturach beda dazyly do wy¬ równania temperatur i, laczac sie przez ka¬ naly, utrzymuja w ruchu powietrze, w nich zawarte.Z poprzedniego wynika jasno^ ze prze¬ wietrzanie naturalne umozliwia podczas la¬ ta odswiezanie powietrza wewnatrz skrzy¬ del lacznie z urzadzeniami do chlodzenia i filtrowania powietrza, umieszczonemi przed kanalami doplywowemi, lub tez bez tych urzadzen.Podobnie zima uklad ten umozliwia pod¬ trzymywanie okreslonej temperatury, w ra¬ zie przeprowadzenia powietrza po po- — 5 —wterzehniadi ogrzewalnych, npi po grzejni¬ kach. Tym sposobem mozna polaczyc ogrze¬ wanie z przewietrzaniem.Wreszcie nalezy zaznaczyc, ze uklad, wywolujacy krazenie powietrza i opisany wyzej, moze byc stosowany w pewnych przypadkach lacznie z urzadzeniami mc- chanicznemi lub innemi (np. z przewietrzni- kami, termostatami i i d.)- Na rysunku przedstawiono przyklad wy¬ konania domu wedlug wynalazku, przyczem fig. 24 przedstawia widok domu w perspek¬ tywie, fig. 25 — plan tegoz domu, fig. 26 — widok perspektywiczny domu z wycietem pietrem, fig. 27 — widok szczególu, przed¬ stawiajacy urzadzenie do przewietrzenia, które laczy pokoje mieszkania z pustemi przestrzeniami, zawartemi miedzy skrzydla¬ mi domu, a fig. 28 — przedstawia odmiane domu o dwóch skrzydlach.W domu wedlug fig. 24f 25 i 26 srodko¬ wa czesc 17, od której odchodza trzy sy¬ metryczne skrzydla 15, 15', 15", sklada sie z dowolnej liczby pieter, polozonych jedno nad drugiem i oddzielonych od siebie z bo¬ ków pustemi przestrzeniami 21, 21', 21", zbiegajacenri sie ku srodkowej czesci 17, w mysl wskazówek i zasad, wyjasnionych wy¬ zej. W ukladzie tym, jak widac wyraznie na rysunku, otrzymuje sie, jak juz wspomnia¬ no, trzy calkowicie odosobnione fasady.W srodkowej czesci 17 znajduje sie ko¬ min 24 centralnego ogrzewania, schody 25 dzwigi osobowe i ciezarowe 26, kanaly 27 do instalacji wodnej, gazowej, elektrycznej, kanalizacyjnej i t. d.Przestrzenie pomieszczen domu moga byc wykonane rozmaicie, a przedewszyst- kiem w mysl zasad wyjasnionych wyzej.W mniejszym przykladzie w pulapie 28 kazdego pokoju pozostawione sa w odpo¬ wiednich miejscach otwory 29, laczace dany pokój z kanalami zbiezno-rozbieznemi 18, 19 badz zapomoca odpowiednich kanalów 30 (fig. 26), umieszczonych miedzy sufitami a podlogami 31, badz tez zapomoca wol¬ nych przestrzeni, pozostawionych miedzy sufitami a podlogami. Kanaly 18, 19 odpro¬ wadzaja bocznenti otworami 20 zepsute po¬ wietrze, pochodzace z pokojów, badz przez kanaly 30, badz tez przez przestrzenie, za¬ warte miedzy pulapami 28 a podlogami 31 górnego pietra, jak powiedziano wyzej; Kanaly 18 i 19 mogabyc wykonane badz w przekroju pulapu, badz tez^ miedzy pula¬ pem a dodatkowym sufitem 32, wykonanym w tym celu (fig. 27 i 28).Dzialanie ukladu bylo juz wyjasnione w zwiazku z fig. 21, 22r 23, wobec czego nie¬ ma potrzdby powracania do tego przedmio¬ tu. Wszystkie wyjasnienia, podane wyzej, stosuja sie równiez do odmiany wykonania wedlug fig. 28. PL