Przedmiotem niniejszego wynalazku jest uksztaltowanie przyrzadu do odczyty¬ wania map oraz do okreslania kierunku i szybkosci jazdy, umozliwiajace usuniecie wszystkich niedogodnosci wspomnianych.Glówne ulepszenie przyrzadu wedlug pa¬ tentu Nr 20634 polega na zastosowaniu w nowym przyrzadzie zamiast dwóch tylko jednej tasmy, umozliwiajacej predkie od¬ szukanie czesci uzupelniajacych mapy, oraz obserwowanie terenu w miejscach przecie¬ cia pasów mapy. Tasmaz mapa sklada sie z szeregu kawalków o równej dlugosci, wy¬ cietych z mapy w kierunku pionowym, po¬ ziomym lub skosnym, a zawierajacych po kilka, np. cztery, odcinki, naprzemian z ka¬ walkami o tej samej dlugosci i tej samej ilosci odcinków, wycietych jednak z dru¬ giej mapy w tym samym kierunku, co po¬ przednio, lecz z pfttcsuniecitem kazdego od-einka o polowe jej*ó szerokosci i dlugosci.Tasma, zestawiona w „ten sposób, umozli¬ wia, o ile kawalki poszczególne skladaja sie, jak w przykladzie wymienionym, z czterech odcinków, obserwowanie, np punktów, zblizonych do obrzeza odcinka w kawalku pierwszym, na piatym z rzedu od¬ cinku wpoblizu jego srodka. Natomiast, przy zmianie punktu obserwowanego w kierunku prostopadlym do kierunku przesuwania ta¬ smy, znalezienie na jednym z dalszych od¬ cinków tasmy odcinka, na którym odbywa sie dalszy lot, nie przedstawia najmniej¬ szej trudnosci. W ten sposób odszukiwanie czesci uzupelniajacych mapy jest pader proste, gdyz polega ono zawsze tylko na przesunieciu tasmy o pewna ilosc odcin¬ ków, które moze byc latwo oznaczone zgóry.Wszystkie odcinki map w tasmie sa, wedlug wynalazku, szczególnie oznaczone, co ulatwia odszukanie odcinka, uzupelnia¬ jacego odcinek, obserwowany poprzednio.Tasma jest nawinieta w przyrzadzie na dwa walki równolegle w taki sposób, ze mape z jednego walka mozna nawijac na walek drugi, np. zapoimoca walków gumo¬ wych, naciskajacych obustronnie na tasme, a poruszanych zapomoca guziczka lub kól¬ ka recznego.W celu ulatwienia ustawienia kursu, w przyrzadzie wedlug wynalazku umieszczo¬ na jest w okienku ofoserwacyjnem strzal¬ ka, wskazujaca kierunek lotu, która mozna dowolnie dokladnie nastawiac w kierunku katowym zapomoca odpowiedniego przy¬ rzadu, uruchomianego recznie. Poniewaz, w miare przesuwania sie odcinków tasmy, strzalke, wskazujaca kierunek lotu, tak zwana strzalke kierunkowa, o ile nie wska¬ zuje ona kata nachylenia — 90°, nalezy przesuwac poprzecznie do kierunku prze¬ suwu tasmy, w przyrzadzie przewidiziano urzadzenie do przesuwania tasmy, które mozna laczyc z urzadzeniem do przesuwa¬ nia wspomnianej strzalki kierunkowej, Po¬ niewaz wreszcie szybkosc przesuwu strzal¬ ki kierunkowej w kierunku poprzecznym do przesuwu tasmy musi byc tern wieksza, im wiekszy jest kat nachylenia strzalki, w przyrzadzie, wedlug wynalazku, ustalono równiez taka zaleznosc mechanizmu, prze¬ suwajacego strzalke kierunkowa, od me¬ chanizmu, napedzajacego przesuw tasmy, ze przy doraz wiekszych katach nachylenia strzalki kierunkowej stosunek szybkosci jej przesuwu do szybkosci przesuwu tasmy stale sie bedzie zwiekszal. W ten sposób jest mozliwe latwe nastawienie kierunku jazdy podczas przesuwania sie oraz prze¬ suwanie samoczynne strzalki kierunkowej z szybkoscia wzgledna, pozwalajaca na okreslenie w odcinkach sasiednich tasmy kierunku jazdy, nastawionego poprzednio np. na odcinku pierwszym.Jest rzecza jasna, ze w przyrzadzie, wedlug wynalazku niniejszego, moze rów¬ niez znalezc zastosowanie tarcza przesuw¬ na na precie, zaopatrzona W róze wiatrów oraz podzialke katowa. Te tarcze ustawia sie nad kazdym punktem w obrebie okien¬ ka przyrzadu, co umozliwia pilotowi okre¬ slenie w kazdej chwili przy danym kursie jazdy, danym kierunku oraz danej szyb¬ kosci wiatru, a takze znanej szybkosci wlasnej samolotu, wlasnego kierunku ja¬ zdy oraz jej szybkosci chwilowej.Na rysunku zalaczonym przedstawiono przyklad wykonania wynalazku.Fig. 1 i fig. 2 przedstawiaja wzgledne polozenia poszczególnych odcinków map, skladanych w tasme. Na fig. 3 i fig. 4 przedstawiono schematycznie przyrzad wedlug wynalazku w widoku zprzodu, oraz czesciowioi w przekroju podluznym, a rów¬ niez w widdku bocznym.Na fig, 1 i 2 przedstawiono sposób wy¬ cinania poszczególnych kawalków z dwóch map oraz skladania ich w jedna tasme. Na fig. 1 oznaczono literami A, B, C, D i t. d. kawalki, wycinane z mapy pierwszej, przy- czem kawalki te sa przedstawione linjami — 2 —wyciagnietemi i kazdy sklada sie z 4 od¬ cinków. Na fig. 2 przedstawiono równiez linjami wyciagnietemi kawalki, wyciete z mapy drugiej, oznaczone w kierunku po^ ziomym liczbami /, 5, 9, 13, 2, 6, 10, 14 i t. d. Kawalek mapy A, B, C, D laczy sie z kawalkiem /, 5, 9, 13, poczem tenze laczy sie z kawalkiem E, F, G, H, do którego do¬ lacza sie kawalek 2, 6, 10, 14 i t. d. Tasma, utworzona w ten sposób, ma te wlasciwosc, ze np. obserwowanie punktu, znajdujacego sie na krawedzi dolnej odcinka B, znajduje sie po przesunieciu tasmy o piec pól w sród ku odcinka 5 i t. d.Jezeli kierunek przesuwu jakiegos punktu podczas lotu jest równolegly do poziomej QR" lub ST", wówczas, w miare postepowania jazdy, punkt odnosny znaj¬ duje sie zawsze na tej samej wysokosci kazdego odcinka tasmy przesuwanej. Je¬ zeli natomiast kierunek jazdy odpowiada np. linji QR' lub ST', wówczas podczas przesuwania kawalka M, N, O, P lub 4, 8, 12, 16, nalezy przesunac linje, odpowiada¬ jaca kierunkowi jazdy na jednym kawal¬ ku, poprzecznie do kierunku przesuwu ta¬ smy. Stosunek szybkosci przesuwu linji kie¬ runkowej wpoprzek do kierunku przesuwu tasmy do samej szybkosci przesuwu tejze tasmy jest tern wiekszy, im wiekszy jest kat nachylenia linji kierunku do poziomej, Najwieksza szybkosc przesuwu jest po trzebna wówczas, gdy kierunek jazdy QR jest nachylony pod katem 45° lub wiecej wzgledem kierunku poziomego QR", lub kierunek ST wzgledem kierunku ST".Z powyzszego wynika, ze, chcac ula¬ twic szybkie odnajdywanie kierunku Jazdy, ustalonego raz na jednym z odcinków, na odcinkach nastepnych, nalezy mozliwie sa¬ moczynnie przesuwac strzalke kierunku jazdy poprzecznie do kierunku przesuwu tasmy z szybkoscia tern wieksza, fan wiek¬ szy jest kat nachylenia tej strzalki w gra¬ nicach od$°—45°.Przyrzad, przedstawiony na fig. 3 i 4r stanowi jeden z licznych mozliwych przy¬ kladów wykonania przyrzadu wedlug wy¬ nalazku, zgodnie z zasadami poprzednio wyluszczonemi.Przyrzad sklada sie np. ze skrzynki z materjalu odpowiedniego, zaopatrzonej wewnatrz w dwa walki, na które jest nawinieta tasma, zlozona w sposób opisa¬ ny. Walki te, nie przedstawione na rysun¬ ku, sa wzgledem siebie równolegle. Prze¬ suw tasmy odbywa sie celowo w ten spo¬ sób, ze jest ona ujeta obustronnie zapomo- ca gumowych walków, napedzanych recz¬ nie, przyczem obracanie tych walków po¬ woduje przesuwanie sie tasmy z szybko¬ scia, odpowiadajaca szybkosci napedu.Skrzynka 30 z okienkiem, przez które widac tasme map, posiada przed okien¬ kiem lekkie kólko metalowe 18, dzwigaja¬ ce strzalke kierunkowa 17. Kólko 18 jest zaopatrzone w luk zebaty 19, zazebiajacy sie z kólkiem zebatem 20, napedzanem za posrednictwem kólak 21, slimacznicy 22 i slimaka 23 zapomoca walka 25, przekreca¬ nego, np. zapomoca guziczka 26. Walek 25, osadzony w lozyskach 27 i 28, jest przesuwny, lecz polaczony ze slimakiem 23 w taki sposób, ze obraca sie zawsze ra¬ zem z nim. Kólka 18, 19, 20, 21, 22 i sli¬ mak 23 sa umieszczone w skrzyneczce 24 przesuwnej, poruszajacej sie wzdluz przy¬ rzadu, przyczem razem z ta skrzynka prze¬ suwa sie równiez kólko 18 wraz z strzalka kierunkowa 17.Jest rzecza jasna, ze zapomoca krece¬ nia guziczka 26 osiaga sie dokladny obrót strzalki kierunkowej 17 w kazdem jej po¬ lozeniu wzgledem skrzynki 30. Przy prze¬ suwie kólko 18 wchodzi pod przykrywy skrzynki 30, znajdujace sie po obu stro¬ nach srodkowego 'okienka obserwacyjnego.Do obracania walków gumowych, nape¬ dzajacych przesuw tasmy, sluzy kólko mo- letowane 50, umieszczone na walku pu¬ stym 51, na którego drugim koncu znajdu¬ je sie kólko zebate 47, zazebiajace sie z — 3 —kólkiem 49, sluzacem do napedu walka gumowego, przesuwajacego tasme. Podob¬ ny naped znajduje sie po drugiej stronie.Przesuw tasmy odbywa sie zapomoca kre¬ cenia kólka 50 w jednym lub drugim kie¬ runku.Wewnatrz walka pustego 51 znajduje sie walek 46, na jednym koncu którego znajduje sie kóleczko reczne 52, a na dru¬ gim — kólko zebate 45, zazebiajace sie z kólkiem 44. Kólko to napedza zapomoca walka 43 i kólek zebatych 42 i 41 walek 40, przechodzacy przez skrzynie 24 oraz przez kólka zebate 39 i 33. Kólko stozko¬ we 39 zazebia, sie z kólkiem bocznem 38, a kólko 33 z kólkiem stozkowem 32, nape- dzajacem w ten sposób kólko zebate 31, zazebiajace sie z podluznym, stalym trzo¬ nem zebatym 29. W ten sposób jest mozli¬ wy naped kólka 31 zapomoca krecenia kóleczka recznego 52.Wedlug powyzszego otrzymuje sie wiec zapomoca krecenia kóleczka reczmegoi 52 przesuw skrzynki 24 Wzdluz trzona zeba¬ tego 29, czyli ruch podluzny tejze skrzyn¬ ki razem z kólkiem 18 i strzalka kierunko¬ wa 17. Jest rzecza jasna, ze, w celu osia¬ gniecia tego ruchu, walek 40 musi przecho¬ dzic przez kólka 39 i 33 w taki sposób, ze¬ by je obracal podczas swego obrotu, lecz jednoczesnie mógl w nich sie przesuwac.Kóleczko 33 jest umieszczone na tulei 34, przesuwnej na walku 40.Na tulei tej jest równiez osadzone przesuwnie, lecz nie obrcrtowo', kólko< cier¬ ne 35, dotykajace z pewnym naciskiem tarczy 37, umieszczonej na kólku stozko¬ wem 38. Kólko cierne 35 posiada uchwyt, o który zaczepia pret 36 o ksztalcie spira¬ li, umieszczony na koncu walka slimaczni¬ cy 22. Podczas obracania sie wspomnianej slimacznicy kreci sie wiec równiez pret spiralny 36, wskutek cziego piret ten prze¬ suwa kólko cierne 35 na tulei 34.Poniewaz polozenia katowe slimacznicy 22 sa bezposrednio uzaleznione zapomoca kólka 21 i luku 19 od kazdoczesnego polo¬ zenia katowego strzalki kierunkowej 17, jest jasne, ze kazdy obrót tejze strzalki zapomoca kóleczka 26 musi z koniecznosci spowodowac przesuniecie kólka ciernego 35 na tulei 34, t. j. w miare obracania strzalki kierunkowej 17 na mapie, otrzy¬ muje sie przesuw kólka ciernego? 35 na kólku ciernem 37, a wiec zmiane przeklad¬ ni miedzy wymienionemi kólkami ciernemi Przekladnia ta jest tak dobrana, ze przy polozeniu poziomem strzalki kierunkowej 77 kólko cierne 34 znajdzie sie w srodku tarczy ciernej 37 i przekladnia bedzie równa zeru t. j. wówczas kólko 34 nie be¬ dzie sie wogóle obracalo, wskutek czego równiez i naped przesuwu podluzne¬ go strzalki kierunkowej 17 zapomoca kól¬ ka 31 i zebatki 29 bedzie w spokoju, czyli ze strzalka kierunkowa 17 przy polozeniu poziomem pozostanie na tej samej wyso¬ kosci podczas przesuwu tasmy map.Kazda zmiana kata nachylenia strzal¬ ki 17 od 0° — 45° spowoduje jednak, wsku¬ tek przesuwu kólka ciernego 35, stale zwiekszenie przekladni miedzy kólkami 35 — 37, a wiec i zwiekszenie stosunku szybkosci przesuwu strzalki 17 do szyb¬ kosci przesuwu tasmy.Zapomoca czesci znanych, nie przed¬ stawionych na rysunku, mozna napedy kólek 50, 52 zlaczyc w ten sposób, ze za¬ pomoca obrotu, np. kólka 50, otrzymuje sie czasowo równoczesny naped walków, prze¬ suwajacych tasme, oraz przesuw podluzny strzalki kierunkowej 17 z szybkoscia, za¬ lezna od wielkosci kata nachylenia tej strzalki.Przyrzad opisany moze byc równiez za¬ opatrzony w zebatki 53, 54, umozliwiajace przesuwanie w obrebie okienka obserwa¬ cyjnego przyrzadu do ustalania szybkosci i kierunku jazdy, opisanego w patencie Nr 20634. W razie potrzeby, mozna równiez umiescic okienka boczne 56, w których uka¬ zuja sie znaki, umieszczone na tasmie map. — 4 —Wreszcie mozna umiescic, np. nad okienkiem obserwacyjnem, mapke 55, obej- niujaca caly teren w duzej skali, przyczem nad ta mapka moze sie znajdowac przy¬ rzad 48, zawierajacy nastawna strzalke kierunkowa. Nastawienie kierunku jazdy na mapce 55 ulatwia w wysokim stopniu nastawianie kierunku jazdy zapomoca strzalki 17. PL