Obsluga skrzynki biegów o kolach zeba¬ tych do pojazdów mechanicznych duzej mo¬ cy, zwlaszcza kolejowych i drogowych wo¬ zów pociagowych, jest bardzo utrudniona wskutek bezwladnosci ruchomych narza¬ dów (tulej i kól zebatych) oraz duzych sze¬ rokosci przesuwu. Wynalazek niniejszy do¬ tyczy urzadzenia rozrzadczego do skrzynek biegów, w którem stosuje sie srodek robo¬ czy, najkorzystniej sprezone powietrze, szczególnie gdy pojazd posiada urzadzenie, sluzace do uruchomiania hamulców, dziala¬ jace zapomoca sprezonego powietrza. Zby¬ teczne staje sie wtedy takze stosowanie skomplikowanych urzadzen mechanicznych do rozrzadu skrzynki biegów na odleglosc.Raczki zboku pojazdu silnikowego potrzeb¬ ne sa tylko do rozrzadu kurka wielodrogo- wego.Wedlug wynalazku stosuje sie do roz¬ rzadu kól stopniowych dzwignie, laczace parami w taki sposób narzady, rozrzadza¬ jace zespolami kól skokowych, ze wyklu¬ czone jest jednoczesne wylaczenie obu cze¬ sci jednej i tej samej pary.Drazek, uruchomiajacy pare narzadów, rozrzadczych, polaczony jest z drazkiem u- ruchomiajacym drugiej pary zapomoca na¬ rzadu ryglujacego, który, jezeli jedna para znajduje sie w polozeniu roboczem, zary- glowuje druga. Jednoczesne wlaczenie kil¬ ku biegów zostaje zatem wykluczone. Kazdydrazek, posiadajacy jedna ze znanych po¬ staci wykonania i uruchopiiajacy jeden ze¬ spól kol stopniowych w fednym kierunku dla' jednego biegu i w kierunku przeciwnym dla innego biegu, jest zaopatrzony w dzwi¬ gnie wahadlowa, której konce sa polaczone przegubowo zapomoca podluznej szczeliny z drazkami dwóch przeciwnie dzialajacych tloków cylindrów sprezonego powietrza.Czop jednego z drazków sluzy jako punkt podparcia dzwigni drugiego rodzaju, jezeli jeden z tloków jest uruchomiany sprezonem powietrzem. Dzwignia waha sie naokolo te¬ go punktu podparcia i zabiera przytem ze soba drazek w jednym kierunku, celem wla¬ czenia jednego biegu, oraz w drugim kie¬ runku w celu wlaczenia innego biegu. Cy¬ linder, który spowodowal zmiane biegu, po¬ zostaje pod cisnieniem i utrzymuje pracu¬ jacy zespól kól stopniowych wlaczony. Po usunieciu dzialania cisnienia przez urucho¬ mienie kurka polozenie obojetne zostaje u- zyskiwane znowu zapomoca sprezyn, które przy zmianie biegu sa sciskane wzglednie naprezane, lub tez zapomoca sprezonego powietrza. W ostatnim przypadku tloki roz- rzadcze sa wedlug wynalazku wykonane w postaci tloków róznicowych. Na stronie mniejszej powierzchni tloka cylindry sa po¬ laczone na stale ze zbiornikiem sprezonego powietrza, na stronie zas wiekszej po¬ wierzchni tloka kazdorazowo zostaje laczo¬ ny z tym zbiornikiem zapomoca kurka tylko jeden cylinder.Na rysunku przedstawiono kilka przy¬ kladów wykonania niniejszego wynalazku. fig. 1 — 3 przedstawiaja pierwsza po¬ stac wykonania wynalazku, w której rucho¬ me narzady sprzegajace sa cofane do polo¬ zenia obojetnego zapomoca sprezonego po¬ wietrza, fig. 4 — 6 zas —r odmiane wykona¬ nia wynalazku, w której narzady sprzegaja¬ ce sa cofane do wspomnianego polozenia za¬ pomoca dzialania sprezyn.Fig. 1 przedstawia przekrój pierwszej postaci wykonania wynalazku wzdluz linji A — B, oznaczonej na fig. 3; fig. 2 — prze¬ krój wzdluz linji M — N, oznaczonej na fig. 3; fig. 3 — przekrój wzdluz linji R — S, o- znaczonej na fig. 1; fig. 4 — przekrój urza¬ dzenia podobnego do urzadzenia wedlug fig. 1, w którem jednak cofanie ruchomych na¬ rzadów sprzegajacych w polozenie obojet¬ ne odbywa sie zapomoca dzialania sprezy¬ ny, fig. 5 — widok zgóry na to urzadzenie w polozeniu obojetnem, a fig. 6 — widok zgóry na to urzadzenie w polozeniu cofnie¬ cia.Przedstawiona tytulem przykladu skrzynka biegów jest skrzynka czterobiego- wa o bezposrednio sprzezonym czwartym biegu oraz o stale zazebionych z soba ko¬ lach zebatych. Liczbami rzymskiemi I, II, III oznaczono trzy kola zebate napedzanego walu 7, który otrzymuje ruch obrotowy od walu przekladni. Liczba IV oznaczone jest kolo zebate walu napedowego 8, obracaja¬ cego stale wal przekladni. Ruch tulej sprze¬ gajacych 5 i 6 powoduje w znany sposób za posrednictwem widelek 9 i 10, zaklinowa¬ nych na drazkach rozrzadczych 11 i 12, za- zebienie kól zebatych 1, 2, 3 i 4 z uzebie¬ niem kól I, II, III, IV.Drazki 11 i 12 sa prowadzone zapomo¬ ca równoleglych prowadnic 15, przyczem jeden z konców tych drazków wystaje.Drazki te posiadaja wydrazenia, w które wchodzi poprzeczny trzpien ryglujacy 16, zakonczony stozkowato, ryglujac w ten spo¬ sób drazek w polozeniu obojetnem, gdy drugi drazek znajduje sie w polozeniu wla¬ czenia.Poniewaz jedna i ta sama tuleja moze zawsze zaczepiac sie tylko z jednem sprze¬ glem, przeto unika sie kazdorazowego wla¬ czenia wiecej niz jednego sprzegla.Wynalazek niniejszy dotyczy w szcze¬ gólnosci urzadzenia do uruchomiania tych drazków, które lacznie z niemi jest umie¬ szczone na pokrywie 13 skrzynki biegów 14.Na wystajacych z prowadnicy 15 koncach drazków jest osadzona przy pomocy czopa — 2 —17 dzwignia wahadlowa 18, zaopatrzona na koncach w podluzne otwory. W te po¬ dluzne otwory wchodza czopy 19 drazków tloków róznicowych 31, 32, 33, 34, porusza¬ jacych sie w cylindrach 21, 22, 23, 24, ce¬ lem kazdorazowego wlaczania pierwszej, drugiej, trzeciej i czwartej szybkosci. Cy¬ lindry, wedlug postaci wykonania, przed¬ stawionej na fig. 1 — 3, na koncu, lezacym naprzeciw mniejszej powierzchni tloka, sa polaczone stale ze zbiornikiem sprezonego powietrza zapomoca przewodu 20.Na rysuiiku przewód 20 jest uwidocznio¬ ny tylko na fig. 1 w odniesieniu do cylin¬ dra 23. Przewód 30, przedstawiony przy cy¬ lindrach 21 i 24 (fig. 3), laczy na skutek dzialania odpowiedniego rozrzadu tlok cy¬ lindra, lezacy naprzeciw wiekszej po¬ wierzchni tloka, z powietrzem zewnetrznem lub tez ze zbiornikiem sprezonego po¬ wietrza.Powyzej opisane stany osiaga sie dzieki uzyciu jednego tylko kurka czterodrogowe- go, rozrzadzajacego czterema cylindrami i wprowadzajacego sprezone powietrze do jednego z przewodów 30 oraz laczacego po¬ zostale przewody 30 z powietrzem ze¬ wnetrznem. W polozeniu obojetnem wzgled¬ nie przy wylaczeniu cztery przewody 30 la¬ cza sie z powietrzem zewnetrznem, wszyst1 kie tloki podlegaja cisnieniu sprezonego po¬ wietrza, zawartego w przewodach 20, dzia¬ lajacego na tloki o mniejszej srednicy, dzwignia zas wahadlowa 18 znajduje sie w polozeniu równowagi. Jezeli sprezone po¬ wietrze zostaje doprowadzane przez kurek do jednego z przewodów 30, to odnosne tlo¬ ki znajduja sie pod dzialaniem sprezonego powietrza na obu swych czolowych po¬ wierzchniach. Poniewaz zas tlok jest rózni¬ cowy i powierzchnie jego, poddane cisnie¬ niu, bardzo sie od siebie róznia, porusza sie on przeto i przesuwa odpowiedni czop 19 nazewnatrz, przyczem wychyla dzwignie wahadlowa 18, jako dzwignie drugiego ro¬ dzaju, naokolo drugiego czopa 19. Dzwignia wahadlowa 18 moze przyjmowac trzy po¬ lozenia, które na rysunku oznaczone sa przy pomocy osi a, b, c i którym odpowiadaja trzy rózne polozenia czopa 17, to jest kaz¬ dego drazka rozrzadczego, w danym przy¬ padku dla drazka 11: polozenie wylaczenia, pierwszy bieg, drugi bieg, zas dla drazka 12: polozenie wylaczenia, trzeci bieg, czwar¬ ty bieg.Jezeli jeden tlok zostal przypadkowo u- stalony w polozeniu wlaczenia, to tlok prze¬ ciwny zapomoca odpowiedniego rozrzadu przesuwa tuleje zpowrotem do polozenia wylaczenia, co posiada bardzo duze zna¬ czenie dla napedu kolejowego.W odmianie wykonania wynalazku, przedstawionej na fig. 4, 5 i 6, ruchome na¬ rzady skrzynki biegów sa cofane w poloze¬ nie wylaczenia zapomoca sprezyn. Czop 17 polaczony jest ruchomo z dzwignia waha¬ dlowa 18 oraz z druga dzwignia wahadlowa 25, która waha sie razem z pierwsza z tych dzwigni. Do kazdego z konców dzwigni wa¬ hadlowej 25 jest przylaczona czesc telesko¬ powej oslony 26, zawierajacej sprezyny 27, której druga czesc przylaczona jest do prze¬ dluzen plyty 28, polaczonej sztywno z po¬ krywa 13 i stanowiacej wraz z ruchomemi tarczami 29 pokrywe oslony, zawierajacej uklad przegubowy.W polozeniu wylaczenia osie sprezyn 27 sa wzgledem siebie równolegle. Jezeli oddalaja sie one od tego polozenia w jed¬ nym lub drugim kierunku, to sprezyny 27 zostaja sciskane (fig. 6). Przebieg ten odby¬ wa sie przy kazdem wychyleniu sie dzwigni 18 i 25. Skoro tylko cisnienie na tloki, powo¬ dujace to przechylanie sie, ustaje, sprezyny doprowadzaja dzwignie wahadlowe zpo¬ wrotem w polozenie obojetne, przyczem spelniaja one to samo zadanie, co i sprezo¬ ne powietrze, zawarte w przewodach 20 przy zastosowaniu wyzej opisanej konstruk¬ cji. W stosunku do pierwszej postaci wyko¬ nania w konstrukcji tej znajduje sie pod ci¬ snieniem tylko jeden przewód zamiast pie- — 3 —ciu oraz tylko jeden cylinder zamiast czte¬ rech, przyczem pracuje tutaj tylko jedno u- szczelnienie slizgowe zamiast siedmiu, Zmniejsza sie dzieki temu niebezpieczen¬ stwo strat powietrza, a takze znacznie obni¬ za zuzycie sprezonego powietrza.Dzieki zastosowaniu dwóch sprezyn czopy 17 nie podlegaja naprezeniom zgina¬ jacym. W razie zlamania jednej sprezyny dzialanie urzadzenia nie zostaje zaklócone, poniewaz obie sprezyny pracuja równolegle.Na rysunku zostaly przedstawione nie¬ które szczególy konstrukcyjne, które ula¬ twiaja zakladanie róznych czesci. Szczegó¬ ly te i wogóle wykonanie urzadzenia roz- rzadczego skrzynki biegów moze byc pod pewnemi wzgledami, jak np. odnosnie ro¬ dzaju skrzynki biegów, przekazywania mo¬ cy, zajmowanej przestrzeni, zmienione bez wykraczania poza ramy niniejszego wyna¬ lazku. PL