Przedmiotem niniejszego wynalazku jest taki sposób regulacji, który nietylko u- suwa wady znanych sposobów, lecz, umoz¬ liwia równiez utrzymanie niezmienionych okresów kazdego obiegu roboczego nieza¬ leznie od kazdorazowo nastawionej liczby obiegów roboczych na jednostke czasu, a tern samem utrzymanie danego stopnia sprawnosci turbiny niezaleznie od stanu regulacji turbiny. Wedlug wynalazku spo¬ sób regulacji polega na tern, ze liczba obie¬ gów roboczych na jednostke czasu i na ko¬ more zostaje zmieniona przez zastosowa¬ nie zmiennych okresów czasu dla danego okresu kazdego obiegu roboczego lub tez miedzy danemi okresami kazdego obiegu roboczego, wskutek czego w mysl wyna¬ lazku poszczególne okresy kazdego obiegu roboczego moga byc utrzymane niezmienio¬ ne niezaleznie od kazdorazowego czasu trwania tych zmiennych okresów czasu. W porównaniu ze znanemi sposobami regula¬ cji z równomierna zmiana wszystkich okre¬ sów obiegu roboczego osiaga sie te korzysc, ze przynajmniej jeden z tych okresów o- biegu roboczego pozostaje niezmieniony, wskutek czego przynajmniej jeden, naj¬ wazniejszy z tych okresów obiegu robocze¬ go, to znaczy spalania, rozprezania lub la¬ dowania, pozostaje niezmieniony i dzieki temu oddzialywa skutecznie na stalosc stopnia sprawnosci turbiny. Absolutna sta¬ losc osiaga sie oczywiscie wówczas, gdy liczba okresów roboczych w jednostce cza¬ su i na komore zostaje zmieniana przez za¬ stosowanie zmiennych okresów czasu dla danego okresu obiegu roboczego lub pomie¬ dzy okresami kazdego obiegu roboczego przy zachowaniu niezmiennosci wszystkich okresów obiegu lub poszczególnych okre¬ sów jednego obiegu roboczego. Pod okre¬ sleniem okres obiegu roboczego nalezy ro¬ zumiec rzeczywisty czas przebiegu robo¬ czego, czyli czas trwania okresu wzbuchu, spalania lub ladowania. Podczas pracy ko¬ mór spalania sposobem wedlug wynalazku nie zachodzi takze pogorszenie stopnia nie¬ równomiernosci biegu turbiny, poniewaz zmienne okresy czasu rozdzielaja sie rów¬ nomiernie na kazdy okres roboczy jednej komory i wspólnie na wszystkie komory.Przez odpowiednie zastosowanie okresów czasu mozna nietylko osiagnac, ze poszcze¬ gólne okresy kazdego obiegu roboczego zo¬ staja utrzymane niezmienione, lecz ze te — 2 —zmienne okresy czasu pozostaja zupelnie bez wplywu na przebieg obiegów robo¬ czych. O ile zastosowac zmienny okres cza¬ su na przestrzeni miedzy koncem okresu rozprezania gazów spalinowych i poczat¬ kiem otwarcia zaworu powietrznego, to ten okres czasu, niezaleznie od jego dlugosci, nie wywiera zadnego niekorzystnego wply¬ wu na przebieg roboczy, pomijajac zupel¬ nie okolicznosc, ze wszystkie okresy obie¬ gu roboczego pozostaja stale. Dlugosc o- kresu czasu zostaje przytem tak dobrana, ze przy najwiekszej liczbie obiegów robo¬ czych na jednostke czasu, czyli, najlepiej, przy pelnem obciazeniu, równa sie zeru i wzrasta odpowiednio do spadku liczby o- biegów roboczych na jednostke czasu, naj¬ lepiej przy malejacem obciazeniu.Sposób regulacji pracy komór spalania wedlug wynalazku wskutek stalosci prze¬ biegu poszczególnych okresów obiegów ro¬ boczych posiada te wlasciwosc, ze przeciw- cisnienie turbiny spalinowej, panujace za wirnikiem, pozostaje stale. Zmienia sie za¬ tem tylko ilosc gazów, wyplywajacych z turbiny w jednostce czasu, wskutek czego wlaczona ewentualnie za turbina spalino¬ wa druga turbina o stalym strumieniu musi byc wyposazona w dysze regulacyjna, aby mogla pracowac przy stalym spólczynniku skutku uzytecznego. Sposób regulacji pra¬ cy komór spalania wyróznia sie tern, ze przy zmianie liczby okresów na jednostke czasu i przy niezmiennosci liczby pracuja¬ cych komór musi ulegac wahaniom ilosc lub cisnienie i ilosc powietrza ladunkowe¬ go, doprowadzanego zapomoca sprezarki wirnikowej. Liczba obrotów sprezarki mo¬ ze wiec pozostac stala, wskutek czego moz¬ na ja polaczyc z tym samym walem, z któ¬ rym jest polaczony generator elektryczny.Wreszcie mozna zawartosc ciepla na jed¬ nostke objetosci mieszanki utrzymywac sta¬ la lub zmieniac ja tylko w malych grani¬ cach.Urzadzenia do wykonywania sposobu musza byc dostosowane do obranych spo¬ sobów regulacji. Poniewaz koniec okresu rozprezania, pod warunkiem niezmiennosci wszystkich innych wartosci, mogacych wy¬ wierac wplyw na jego przebieg, jest zalez¬ ny od chwili rozpoczecia rozprezania, czyli od chwili otwarcia dyszy wlotowej, wiec oddzialywa sie na rozrzad dyszy i zawofu powietrznego w tym sensie, aby okres cza¬ su mógl byc zmieniany od wartosci zero¬ wej do najwiekszej wartosci w okresie po¬ miedzy koncem rozprezania sie gazów spa¬ linowych w komorze spalania a otwarciem zaworu powietrznego. Urzadzenie regula¬ cyjne, wykonane w mysl niniejszego wy¬ nalazku, wyróznia sie zatem naogól tern, ze jest wyposazone w przyrzady do zmiany wielkosci wyprzedzania lub opózniania czynnych punktów sterowniczych stawidla w odniesieniu do ruchu, wywolywanego przez okresowe uruchomianie sterowanych narzadów. Czynne punkty sterownicze mo¬ ga sie znajdowac na mechanicznem, hy- draulicznem, pneumatycznem lub tez elek- trycznem urzadzeniu. Stosujac, jak zwy¬ kle, sprezysty czynnik do napedu narza¬ dów sterowniczych komór spalania wzgled¬ nie turbin spalinowych, osiaga sie bardzo prosty przyklad wykonania urzadzenia re¬ gulacyjnego, gdy punkty sterownicze znaj¬ duja sie na krawedziach sterujacych pro¬ wadnic srubowych obrotowego rozdziela¬ cza, którego przesuw w kierunku osiowym powoduje zmiane wielkosci wyprzedzania lub opózniania krawedzi sterowniczych ze wzgledu na ruch obrotowy rozdzielacza, przyczem wznios tych krawedzi jest okre¬ slony przez Suw przestawiania i odstepy jednakowych okresów, zredukowanych na drodze, odpowiadajacej jednemu obrotowi rozdzielacza, kazdych dwóch kolejnych o- biegów roboczych przy uwzglednieniu wla¬ czonych w zakres regulacji calkowitych zmian w liczbie obiegów roboczych na jed¬ nostke czasu. Ze wzgledu na istote wyna¬ lazku moze znalezc takze zastosowanie z - 3 -takim samym skutkiem kinematyczna od- wracalnosc tego urzadzenia, Najwilasciwiej jest rozmiescic prowadnice sterujace na rozdzielaczu szeregowo w kierunku osio¬ wym, odpowiednio do rodzaju narzadów, uruchomianych zapomoca sprezystego czyn¬ nika. Z posród okresów obiegu roboczego, które w mysl wynalazku maja byc stero¬ wane w odniesieniu do ich chwil rozpocze¬ cia i konca, byl wymieniony okres rozpre¬ zania w odniesieniu do chwili jego konca, a okres ladowania powietrza — w odnie¬ sieniu do chwili jego poczatku. Przez za¬ stosowanie krótszego lub dluzszego okresu czasu zostaje jednak takze zmieniony okres doprowadzania paliwa w odniesieniu do chwili swego poczatku i konca. Mozna wiec uruchomiac tlok nurnikowy do paliwa za¬ pomoca sprezystego czynnika, a do stero¬ wania tego czynnika urzadzic na rozdzie¬ laczu podobna prowadnice sterujaca, jak dla dyszy i zaworu powietrznego.Podczas pracy komór spalania powstaje czesto koniecznosc nastawienia stawidla turbiny na pewne okreslone paliwo i po¬ wiekszenia np. okresu czasu, podczas któ¬ rego gazy spalinowe znajduja sie w komo¬ rze spalania pod najwiekszem cisnieniem i najwyzsza temperatura, aby mozna bylo napedzac komory spalania trudnopalnem paliwem. Aby to umozliwic przy wykony¬ waniu narzadów sterowniczych wedlug wy¬ nalazku, umieszcza sie najlepiej pomiedzy oslona do polaczenia przewodów dla spre¬ zonego czynnika a rozdzielaczem nastawne pochwy, zapomoca których mozna wspól¬ nie i W jednakowy sposób ustalac momenty chwil doprowadzania i odprowadzania sprezonego czynnika dla kazdego rodzaju uruchomianych narzadów sterowniczych.We wspomnianym przypadku nalezaloby przesunac nieco pochwe, otaczajaca odci¬ nek rozdzielacza, odpowiadajacy dyszy, w kierunku obwodowego ruchu rozdzielacza, aby dysze wszystkich komór otwieraly sie nieco pózniej, anizeli to ma miejsce przy zasadniczem polozeniu pochwy. Powieksza sie zatem okres czasu, w ciagu którego ga¬ zy spalinowe znajduja sie w komorze spa¬ lania pod najwiekszem cisnieniem spala¬ nia, czyli okres czasu, odpowiadajacy od¬ cinkowi krzywej na przestrzeni wierzchol¬ ka w wykresie pracy ukladu spólrzednych objetosci i cisnienia, wskutek czego ustala sie stan temperatury w komorze spalania, przy którem naped moze sie odbywac za¬ pomoca trudnopalnych paliw, np. pylu we¬ glowego. Dzieki nastawnosci pochw mozna takze osiagnac i inne skutki. Pochwa moze byc takze uruchomiana samoczynnie w za¬ leznosci od pewnych innych zmiennych czynników ukladu turbinowego.Na rysunku przedstawiono przyklad wykonania urzadzenia do przeprowadze¬ nia sposobu wedlug wynalazku. Fig. 1 przedstawia dwa wykresy pracy komory spalania, przesuniete wzgledem siebie w kierunku rzednej, w celu wiekszej ich przejrzystosci, przyczem na tymze wykre¬ sie sa takze uwidocznione krzywe podno¬ szenia zaworów; fig. 2 — schemat ukladu charakterystycznych punktów sterowni¬ czych, jakim musi odpowiadac urzadzenie do okresowego uruchomiania narzadów sterowniczych, aby umozliwic przeprowa¬ dzenie sposobu regulacji pracy komór spa¬ lania wedlug wynalazku; fig. 3 — rozwinie¬ cie w plaszczyznie rysunku narzadu sterow¬ niczego, którego charakterystyczne punkty sterownicze sa rozmieszczone wedlug fig. 2; fig. 4 — podluzny przekrój wzdluz linji 4— 4 na fig. 5 urzadzenia do wykonywania sposobu wedlug wynalazku; fig. 5 i 6 przed¬ stawiaja urzadzenie w dwóch poprzecz¬ nych przekrojach wzdluz linij 5—5 i 6—6 na fig. 4 i wreszcie fig. 7 — podluzny prze¬ krój urzadzenia, jak na fig. 4, przy innem jednakze polozeniu narzadów regulacyj¬ nych.Na fig. 1 wyciagnieta pelna linja krzy¬ wa odtwarza typowy sposób pracy komory spalania systemu Holzwarth'a. Rzedne wy- — 4 —kresu oznaczaja cisnienia, natomiast odcie¬ te odpowiadaja obrotowi walka sterowni¬ czego; jeden obrót walka sterowniczego odpowiada katowi 36(y\ Pomiedzy kazdemi dwoma osiami rzednych Z—Z jest zawar¬ ty caly obieg roboczy. Przy polozeniu wal¬ ka sterowniczego 0° nastepuje zaplon w punkcie a. Podczas obrotu walka sterow¬ niczego, odpowiadajacego odcinkowi b wy¬ kresu, nastepuje wzbuch i spalanie. Na ko¬ niec krzywej wierzcholka c okresu o sta¬ lem cisnieniu przypada chwila otwarcia dyszy w punkcie d wykresu. Podczas obro¬ tu walka sterowniczego na przestrzeni, od¬ powiadajacej odcinkowi e wykresu, roz¬ prezaja sie gazy spalinowe. Skoro prez¬ nosc gazów spalinowych w komorze spa¬ lania osiagnie preznosc wlotowego powie¬ trza ladunkowego, wówczas otwiera sie w punkcie / wykresu zawór powietrzny i na¬ stepuje wytlaczanie z komory spalania ga¬ zów spalinowych przy otwartej w dalszym ciagu dyszy podczas obrotu walka sterow¬ niczego na przestrzeni, odpowiadajacej od¬ cinkowi g wykresu. Dysza zamyka sie w punkcie h, podczas gdy przy jeszcze otwar¬ tym zaworze powietrznym rozpoczyna sie doprowadzanie paliwa. W punkcie k wy¬ kresu zamyka sie zawór powietrzny, a za¬ tem zawór ten byl otwarty podczas obrotu walka sterowniczego na przestrzeni odcin¬ ków g -\- i wykresu. W punkcie a wykresu nastepuje zaplon mieszanki paliwowej, u- tworzonej w komorze spalania, a tern sa¬ mem rozpoczyna sie nastepny obieg robo¬ czy. Krzywa wykresu, wyciagnieta pelna linja, odpowiada 100 obiegom roboczym na minute, która to liczba obiegów w danym przykladzie wykonania odpowiada normal¬ nej sprawnosci komory spalania, wzgled¬ nie normalnej sprawnosci turbiny spali¬ nowej. W mysl wynalazku komora spala¬ nia, pracujaca wedlug opisanego wyzej sposobu pracy, musi byc tak regulowana, aby podczas regulacji podlegala zmianie tylko liczba obiegów roboczych na jednost¬ ke czasu odnosnej komory, przyczem po¬ szczególne okresy, odpowiadajace odcin¬ kom b, c, e, g orazi wykresu, jednego obie¬ gu roboczego pozostawaly bez zmiany i nie ulegalby równiez zmianie takze i sam sposób pracy komory. Niezmiennosc po¬ szczególnych okresów, a mianowicie okre¬ su spalania, okreslonego przez odcinek b + c wykresu, okresu rozprezania, okre¬ slonego przez odcinek e wykresu oraz o- kresu ladowania, okreslonego przez odci¬ nek g + i wykresu, ma te zalete, ze skutek uzyteczny, który przy normalnem (calko- witem) obciazeniu ma najwyzsza wartosc, zachowuje te wartosc niezmiennie na naj¬ wyzszym poziomie niezaleznie od stanu regulacji komory, wzglednie turbiny. Szcze¬ gólnie korzystny przyklad przeprowadze¬ nia sposobu regulacji w mysl wynalazku, wedlug którego opisane wyzej zalety u- jawniaja sie calkowicie, polega na tern, ze zostaje zastosowany zmienny okres czasu pomiedzy kolejne okresy obiegu, odpowia¬ dajace koncowi rozprezania gazów spali¬ nowych w komorze i poczatkowi otwarcia zaworu powietrznego. Wykreslajac prze¬ bieg cisnienia w komorze, przedstawiony dla 100 obiegów! roboczych na minute w za¬ leznosci od obrotu walka sterowniczego, odpowiednio np. do regulacji, przy której w porównaniu z normalnem obciazeniem maja byc wykonane tylko 50 obiegów robo¬ czych na minute, otrzymuje sie krzywa ci¬ snien w komorze spalania, uwidoczniona li- nja kreskowana, która tylko w celu wyraz¬ niejszego przedstawienia jest na rysunku przestawiona wzgledem krzywej cisnien, wyciagnietej pelna linja. Okazuje sie, ze poniewaz walek sterowniczy wykonywa tylko 50 obrotów na minute zamiast 100 obrotów, poszczególne okresy obiegu sa na wykresie o polowe krótsze, gdyz walek sterowniczy wykonywa w odstepach czasu, przeznaczonych dla niezmienionych przez polozenie regulacyjne okresów obiegu, tyl¬ ko polowe obrotu, jaki wykonywa przy — 5 —100 obiegach roboczych na minute, wzgled¬ nie 100 obrotach na minute w tych samych okresach czasu. Gdy zaplon nastepuje zno¬ wu przy 0° obrotu walka sterowniczego w punkcie a1, wówczas w punkcie d1 jest u- konczony okres spalania, a w punkcie f1 — okres rozprezania. W mysl wynalazku po¬ miedzy chwila konca okresu rozprezania gazów spalinowych w komorze spalania, odpowiadajaca punktowi fi wykresu, i chwi¬ la otwarcia powietrznego zaworu wlotowe¬ go, odpowiadajaca punktowi f" wykresu, musi byc zastosowany okres czasu o zmien¬ nej wielkosci, który przy normalnem ob¬ ciazeniu jest równy zeru i wzrasta odpo¬ wiednio do zmniejszajacego sie obciazenia, wzglednie odpowiednio do spadku liczby obiegów roboczych na jednostke czasu. Ten okres czasu dla 50 obiegów na minute jest okreslony w wykresie kreskowanym przez obrót walka sterowniczego, odpowiadajacy odcinkowi /' wykresu. Poniewaz, jak wy¬ kazala praktyka, wystarczy zakres od 100 do 50 obiegów na minute, wiec obrót walka sterowniczego, odpowiadajacy odcinkowi /' na wykresie, wzglednie odpowiadajacy mu odstep czasu, stanowi najwiekszy wymiar okresu czasu, którego zmiennosc i zastoso¬ wanie pomiedzy okresy e i g, wzglednie g1 i e1, tworzy istote wynalazku. Dla wszyst¬ kich stanów regulacji, zawartej w granicach pomiedzy 100 i 50 obiegami roboczemi, ten okres czasu jest okreslony przez kazdora¬ zowy odstep polozen walka sterowniczego pomiedzy punktami Pif wykresu. Dzie¬ lac rzedna, o która wykresy dla 100 i 50 obiegów roboczych na minute sa przesunie¬ te wzgledem siebie, na piecdziesiat czesci i przeprowadzajac przez podzialki poziome linje, wówczas kazdy poziomy odcinek tych linij, ograniczony linjami F19 F2 oraz F19 F3, odpowiada okresowi czasu, wlaczonemu pomiedzy okresy obiegu roboczego przy danej liczbie obiegów roboczych, wzgled¬ nie narzady sterownicze komór spalania, wzglednie turbiny spalinowej, które to okre¬ sy czasu musza byc recznie lub zapomoca urzadzen regulacyjnych w zaleznosci od obciazenia tak nastawiane, ze przez zasto¬ sowanie wlasciwie okreslonego okresu cza¬ su, zawartego pomiedzy chwila konca okre¬ su rozprezania gazów spalinowych w ko¬ morze spalania a chwila otwarcia zaworu powietrznego, zostaje nastawiona taka licz¬ ba obiegów roboczych na jednostke czasu, przy której komora spalania, wzglednie turbina, wytwarza moc, odpowiadajaca da¬ nemu obciazeniu.Na fig. 1 przedstawiono równiez dwa wykresy pracy dyszy i zaworu powietrzne¬ go dla obydwóch stanów regulacji, odpo¬ wiadajacych 100 i 50 obiegom roboczym na minute. Przy stanie regulacji, odpowiada¬ jacymi 100 obiegom roboczym na minute, rozpoczyna sie otwieranie dyszy w punkcie D, odpowiadajacym punktowi d wykresu.W punkcie Af wykresu dysza jest calkowi¬ cie otwarta. Poczatek zamykania nastepuje w punkcie N, w punkcie zas H wykresu dy¬ sza jest calkowicie zamknieta. Otwieranie zaworu powietrznego rozpoczyna sie w punkcie F wykresu. W punkcie O wykresu zawór powietrzny jest zupelnie otwarty.Poczatek zamykania przypada w punkcie P, a w punkcie K wykresu zawór powietrz¬ ny jest znowu calkowicie zamkniety. Te wykresy ruchu dyszy i zaworu przy 100 o- biegach roboczych na minute sa uwidocz¬ nione pelnemi linjami, natomiast linjami kreskowanemi uwidoczniono wykresy ruchu dyszy i zaworu powietrznego przy 50 obie¬ gach roboczych na minute, mianowicie wy¬ kres D\ M\ N\ H' dla dyszy i wykres F, O', P', K' dla zaworu powietrznego. Urza¬ dzenia do przeprowadzenia sposobu regu¬ lacji musza byc tak wykonane, ze w przy¬ padku, gdy zachodzi np. koniecznosc prze¬ laczenia narzadów sterowniczych komory spalania, wzglednie turbiny, z polozenia odpowiadajacego 100 obiegom roboczym na minute do polozenia odpowiadajacego 50 obiegom roboczym na minute, nalezy doko- — 6 —nac samoczynnie luib recznie zmiane w u- kladzie urzadzenia sterowniczego dyszy i zaworu powietrznego tak, aby chwila o- twarcia dyszy zostala przesunieta z punk¬ tu D do punktu D', chwila zas zamykania dyszy z punktu H do punktu H', natomiast chwila otwarcia zaworu powietrznego zo¬ stala przesunieta z punktu F do punktu F\ chwila zas zamkniecia zaworu powietrzne¬ go z punktu K do punktu K', wszystko w odniesieniu do stopnia obrotu walka ste¬ rowniczego. Poniewaz charakterystyczne punkty sterownicze Z), (D')t H, (H')f F, (F), K, (K')f wskutek rytmicznego sposobu pra¬ cy komory spalania systemu Holzwarth'afI musza byc ustalane okresowo, wiec i urza-l dzenia do przeprowadzenia sposobu regu¬ lacji wedlug wynalazku musza posiadac przyrzady do zmiany wielkosci wyprzedza¬ nia i opózniania czynnych punktów sterow- < niczych narzadu sterowniczego ze wzgledu na ruch, jaki wywoluje okresowe urucho¬ mianie dyszy i zaworu powietrznego, wzglednie innych narzadów sterowniczych, niezbednych do uruchomiania komory spa¬ lania, wzglednie turbiny spalinowej.Na fig. 2 uwidoczniono, jak winny byc rozmieszczone czynne punkty sterownicze urzadzenia regulacyjnego, to znaczy, jak nalezy, przy przeprowadzaniu sposobu re¬ gulacji, oddzialywac na urzadzenia ste¬ rownicze dyszy i zaworu powietrznego, gdy wystarczy zakres regulacyjny od 100 do 50 obiegów roboczych na minute, aby wahania obciazenia mogly byc wyrównane.Gdy wielkosc przestawienia suwu, wyko¬ nywanego zapomoca regulatora lub recz¬ nie, a która zostaje dobrana na podstawie danych doswiadczalnych, ma wymiar Q i wymiar ten podzielic na liczby, zawarte w granicach od 100 do 50 obiegów na minute, otrzymuje sie charakterystyke czynnych punktów sterowniczych, gdy odnosne punk- 1 ty, odpowiadajace chwilom otwierania i za¬ mykania wzglednie polozeniom walka ste¬ rowniczego dla dyszy i zaworu powietrz¬ nego, przeniesc na pozioma dla 50 i 100 o* biegów roboczych na minute, a odnosne punkty sterownicze polaczyc linjami pro- stemi. Wobec tego linja D, D' stanowi za¬ kres regulacji w granicach od 100 do 50 o- biegów na minute, odpowiadajacy poloze¬ niom walka sterowniczego, wzglednie chwi¬ lom czasu, w których dysza ma byc otwie¬ rana, o ile okreslony przypadek obciazenia ma byc przejety przez okreslony stan regu¬ lacji, to znaczy przez okreslona liczbe obie¬ gów roboczych na minute. Linja Af, AT o- znacza zatem odpowiednie polozenia walka sterowniczego, wzglednie odnosne chwile czasu, w których dysza winna byc juz cal¬ kowicie otwarta. Odpowiednio do przebie¬ gu linji N, N' winno rozpoczynac sie zamy¬ kanie dyszy, aby przy polozeniach odpo¬ wiednio do przebiegu linji H, H' dysza by¬ la zamknieta/Ponowne otwarcia dyszy od¬ bywac sie musza odpowiednio do przebie¬ gu linji D, D\ aby przy polozeniach odpo¬ wiednio do przebiegu linji Af, M' zostalo u- konczone otwieranie dyszy. To samo odno¬ si sie do zaworu powietrznego, a mianowi¬ cie winien on sie otwierac w chwilach, od¬ powiadajacych przebiegowi linji F, F\ byc zupelnie otwarty w chwilach, odpowiadaja¬ cych przebiegowi linji 0, 0', poczatek zas zamykania tego zaworu winien miec miej¬ sce w chwilach, odpowiadajacych przebie¬ gowi linji P, P\ koniec zas zamykania w chwilach, odpowiadajacych przebiego¬ wi linji K, K'. "W odstepie zas czasu, wy¬ znaczonym przez powierzchnie Af, Af', iV',JV, winna dysza byc zupelnie otwarta, a w od¬ stepie czasu, wyznaczonym przez po¬ wierzchnie H, H\ D'f D — zupelnie za¬ mknieta; odstep czasu, wyznaczony przez powierzchnie D, D4, Af', Af, sluzy do otwie¬ rania dyszy, a do zamykania odstep czasu, wyznaczony przez powierzchnie N, N', H\ H. Zawór powietrzny w odstepie czasu, wyznaczonym przez powierzch¬ nie K, K', F', F, winien byc zupelnie zamkniety, a w odstepie czasu, wyzna- — 7 —czonym przez powierzchnie O, O', P\ P, winien byc zupelnie otwarty; do otwierania zaworu powietrznego przewidziany jest od¬ step ozasu, wyznaczony przez powierzchnie F, F\ O', 0, a do zamykania — odstep czasu, wyznaczony przez powierzchnie P, P4, K\ K. Odstepy czasu, wyznaczone przez powyzsze powierzchnie, maja to znaczenie, ze poziome linje na tych powierzchniach podaja dla kazdej liczby obiegów robo¬ czych odnosne polozenia walka sterowni¬ czego, wzglednie chwile rozpoczecia otwie¬ rania, ukonczonego otwierania, rozpoczy¬ najacego sie zamykania i ukonczonego za¬ mykania dyszy, wzglednie zaworu po¬ wietrznego.Bardzo proste wykonanie urzadzenia regulacyjnego otrzymuje sie wówczas, gdy zwykle sterowanie okresowo uruchomia¬ nych narzadów sterowniczych uskutecznia sie zapomoca sprezonego czynnika. Punkty sterownicze narzadu sterujacego winny tylko posiadac charakterystyke okreslona linjami D, D\ M, M\ N, N\ H, H* i K, K\ F, F\ O, O', P, P\ przebiegaj acemi zgodnie z wykresem wedlug fig. 2. Poniewaz narzad sterujacy jest calkowicie wykonany w ksztalcie cylindrycznego, obrotowego roz¬ dzielacza, wiec punkty sterownicze znajdu¬ ja sie na krawedziach srubowych prowad¬ nic sterowniczych, których celowy przesuw w kierunku osiowym powoduje zmiane wy¬ przedzenia lub opóznienia krawedzi steru¬ jacych, w odniesieniu do obrotowego ruchu rozdzielacza. Skok krawedzi sterujacych jest przytem okreslony przez obrany suw przestawienia 0 i przez redukowane na ob¬ wodzie rozdzielacza odstepy jednakowych okresów kazdych dwóch kolejnych okre¬ sów, jak np. okresu rozprezania e, wzgled¬ nie e i okresu ladowania g + i, wzglednie g' + i', przy uwzglednieniu objetych w za¬ kres regulacji ogólnych zmian w liczbie o- biegów roboczych na jednostke czasu, czy¬ li od 100 do 50 obiegów na minute. Odste¬ py okresów e i e', wzglednie g + i i g' + i, obiegu roboczego, redukowane na obieg rozdzielacza, czyli na obrót walka sterow¬ niczego sa miarodajne dlatego, poniewaz otwieranie dyszy, przy uwzglednieniu cale¬ go zakresu regulacji, zostaje przesuniete od polozenia D walka sterowniczego do polo¬ zenia D', a zamkniecie dyszy — od polo¬ zenia H do polozenia H\ otwarcie zas za¬ woru powietrznego zostaje przesuniete od polozenia F do polozenia F\ a zamkniecie tego zaworu — od polozenia K do poloze¬ nia K\ Przy uwzglednieniu suwu przesta¬ wienia okreslony jest zatem skok krawe¬ dzi sterujacych przez odnosne odstepy o- kresów, redukowanych na obieg rozdziela¬ cza przy uwzglednieniu zakresu regulacji.Osiowy przesuw rozdzielacza, który jest konieczny, aby punkty sterownicze prowad¬ nic sterujacych mogly wywierac dzialanie, jest opisany jako przyklad, przyczem isto¬ ta wynalazku nie ogranicza sie do tego przykladu. Ze wzgledu na kinematyczna odwracalnosc mozna takze przesuwac kra¬ wedzie sterujace, wspóldzialajace z krawe¬ dziami prowadnic sterowniczych.Na fig. 3 przedstawione jest rozwinie¬ cie rozdzielacza, w którem prowadnice ste¬ rownicze sa rozmieszczone szeregowo jed¬ na za druga w kierunku osiowym, odpo¬ wiednio do rodzaju narzadów uruchomia¬ nych zapomoca sprezonego czynnika. Linja¬ mi przerywanemi sa uwidocznione wloty przewodów do doprowadzania, wzglednie odprowadzania sprezonego czynnika, któ¬ re prowadza do dysz i zaworów powietrz¬ nych komór spalania, wzglednie od nich sa odprowadzane; przytem przyjeto, ze cho¬ dzi w tym przypadku o turbine spalinowa z dziesiecioma komorami spalania. Pola¬ czenia dysz sa oznaczone znakami / — X, a polaczenia zaworów powietrznych znaka¬ mi /' — X*. Rozdzielacz jest tak wykona¬ ny, ze komora rozdzielcza, która jest wla¬ snie polaczona z uruchomianemi narzada¬ mi, jest stale polaczona z doplywem spre¬ zonego czynnika, podczas gdy inna komorarozdzielcza, która jest polaczona z nieru- chomemi narzadami sterowniczemi, jest odlaczona od doplywu sprezonego czynni¬ ka; Na wykresie fig. 3 w odcinku rozdziela¬ cza, przewidzianego do sterowania dysz, cyfra 1 oznacza komore tloczna, a cyfra 2 ¦— komore ssawcza, odcieta od sprezone¬ go czynnika. W odcinku rozdzielacza, prze¬ widzianego do sterowania zaworów po¬ wietrznych, cyfra 3 oznacza komore tlocz¬ na, a cyfra 4 — komore ssawcza, odcieta od sprezonego czynnika. Przyjmujac, ze rozdzielacz ma wykonac suw przestawie¬ nia o wielkosci Q, odpowiadajacej calko¬ witemu zakresowi regulacji, winna krawedz 5, 6, która steruje doplyw sprezonego czyn¬ nika do dysz, przebiegac odpowiednio do przebiegu linji D, D' na fig. 2. Przez odpo¬ wiednie wykonanie sterowania dysz, oraz odpowiednie okreslenie przewodów i cisnie¬ nia, pod którem znajduje sie sprezony czynnik, osiaga sie, ze po doprowadzaniu sprezonego czynnika do dysz, odpowiednio do przebiegu krawedzi 5, 6, nastepuje zu¬ pelne otwarcie dysz, rzeczywiscie odpo¬ wiednio do przebiegu linji M, M' na fig. 2, mierzone zawsze na calym zakresie regu¬ lacji. To samo odnosi se do krawedzi 7, 8, która odpowiada linji N, N* na fig. 2. Sko¬ ro bowiem krawedz sterujaca 7, 8 przesunie sie na polaczeniach, prowadzacych do dysz, sprezony czynnik zostaje odciazony w kie¬ runku komory 2, wskutek czego dysza roz¬ poczyna sie zamykac. Z drugiej znowu stro¬ ny warunki polozenia sa tak okreslone, iz zamkniecie dyszy odbywa sie rzeczywiscie wedlug przebiegu linji H, H* na fig. 2. Sko¬ ro krawedz 5, 6, z charakterystyka linji D, D* wedlug fig. 2, przesunie sie na polacze¬ niu dyszy, nastepuje takie otwarcie tej dy¬ szy, które jest uzaleznione od nastawienia przebiegu zamykania dyszy, odpowiednio do krawedzi sterujacej 7, S z charaktery¬ styka linji N, N' wedlug fig. 2 (w polacze¬ niu z ponizej objasnionem), oraz odpowied¬ nio do sterowania zaworu powietrznego, przez zastosowanie nalezycie okreslonego okresu czasu V, który zapewnia liczbe obie¬ gów roboczych na minute, przy której sprawnosc turbiny odpowiada wlasnie ob¬ ciazeniu turbiny. To samo odnosi sie do od¬ cinka rozdzielacza przewidzianego do ste¬ rowania zaworu powietrznego. Krawedz sterujaca 9, 10 ma charakterystyke linji F, F' wedlug fig. 2, a krawedz 11, 12 charak¬ terystyke linji P, P' wedlug fig. 2. Komora tloczna 3 steruje zatem zawory powietrzne przy róznych liczbach obiegów roboczych na minute, odpowiednio do wykresu we¬ dlug fig. 2, i uzupelnia sterowanie dysz, do¬ konywane zapomoca pierwszego odcinka rozdzielacza. Rozdzielacz zatem, podczas sterowania narzadów, uruchomianych za¬ pomoca sprezonego czynnika, wykonywa ruch obrotowy, natomiast podczas regula¬ cji rozrzadu ruch postepowo-zwrotny w kierunku pionowym. Krawedzie sterujace 5, 6, 7, 8, 9, 10 i 11, 12 sa utworzone z pro¬ wadnic sterowniczych 13, 14, 15, 16, które w polaczeniu z zamykajacemi listwami 17, 18, 19 tworza komory 1, 2, 3 i 4 pomiedzy scianka rozdzielacza i scianka oslony, w której obraca sie rozdzielacz. Na fig. 3 przedstawiony jest rozdzielacz w polozeniu odpowiadajacem wlasnie liczbie 100 robo¬ czych obiegów na minute. Dysze komór ///, IV i V, VI, VII sa otwarte, natomiast komór IX, X, I i II — sa zamkniete. Dysza komory VIII znajduje sie juz w polozeniu podczas zamykania, natomiast w nastep¬ nym momencie dysza komory // rozpocznie sie otwierac. Dalej sa otwarte zawory po¬ wietrzne komór V4, VF, VIP i VIII', nato¬ miast zawory komór X', I', IV, IIV i IV sa zamkniete, zawór zas komory IX* rozpo¬ czyna sie otwierac, a w nastepnym momen¬ cie zostaje otwarty zawór powietrzny ko¬ mory IV. Gdyby we wspomnianym mo¬ mencie nastapilo reczne lub mechaniczne zapomoca regulatora przestawienie roz¬ dzielacza, staja sie widoczne zmiany w o- kresach czasu, na które zostaja nastawione — 9 —poszczególne zawory, wskutek czego, od¬ powiednio do przebiegu wykresów wedlug fig. 1 i 2, maleje liczba okresów odpowied¬ nio do malejacych obciazen, przyczem sam sposób pracy i sprawnosc turbiny pozosta¬ ja bez zmiany.Na fig. 4 — 7 przedstawiono przyklad wykonania urzadzen sterowniczych i regu¬ lacyjnych. Na fig. 4 — 6 przedstawiono u- rzadzenie podczas pracy przy 50 obiegach roboczych na minute, czyli przy zupelnie o- puszczonym rozdzielaczu, natomiast na fig. 7 przedstawiono polozenie rozdziela¬ cza podczas pracy urzadzenia przy 100 o- biegach roboczych na minute. Rozdzielacz 20, zaopatrzony w wystepy sterujace, jest osadzony obrotowo w oslonie 21 (fig. 4, 5), w której znajduja sie polaczenia 22 — 31 przewodów prowadzacych do dysz, oraz polaczenia 32 — 41 (fig. 6) przewodów pro¬ wadzacych do zaworów powietrznych. Roz¬ dzielacz zostaje uruchomiany zapomoca slimaka 42 i kola slimakowego 43 oraz pochwy 44, na której jest osadzony prze¬ suwnie w kierunku podluznym i zapomoca której zostaje zabierany przy ruchu obro¬ towym przez klin 45. Do komór tlocznych 1, wzglednie 3, zostaje doprowadzany sprezony czynnik przez wydrazenie 46, wzglednie 47 (fig. 5, 6) z komory 48 roz¬ dzielacza. Komora 48 jest polaczona za¬ pomoca wydrazonego czopa 49 z ciecza, znajdujaca sie pod cisnieniem w zbiorniku 51. Nieuwidoczniona na rysunku pompa do¬ prowadza rozprezony czynnik, odprowa¬ dzony przewodem 52 z przyrzadu sterowni¬ czego i regulacyjnego, pod cisnieniem prze¬ wodem 53 do zbiornika 51.W celu spowodowania wyprzedzenia, wzglednie opóznienia, niezbednego do prze¬ prowadzenia sposobu regulacji wedlug wy¬ nalazku, w otwieraniu, wzglednie zamyka¬ niu dysz i zaworów powietrznych w odnie¬ sieniu do ruchu obrotowego, powodujacego okresowe otwieranie, wzglednie okresowe zamykanie sterowanych przyrzadów, w za¬ leznosci od róznych stanów regulacyjnych, zostaja zastosowane nastepujace urzadze¬ nia. Rozdzielacz 20 obraca sie na sztorco- wem lozysku 54, które znajduje sie na czo¬ lowej powierzchni wydrazonego wrzeciona 55. Wrzeciono 55 jest zaopatrzone w gwin¬ towany otwór, w którym znajduje sie gwin¬ towe wrzeciono 56. Zapomoca stozkowej przekladni zebatej 57 i walu 58 mozna recznie zapomoca regulatora lub innych narzadów obracac gwintowe wrzeciono 56.Poniewaz wydrazone wtrzeciono 55 jest po¬ laczone z pochwa prowadnicza 61 zapomo¬ ca zlobka 59 i klina 60, wskutek czego nie moze obracac sie razem z gwintowem wrzecionem 56, a przesuwa sie jedynie na gwincie wgóre i wdól, wiec rozdzielacz zo¬ staje wprowadzony w ten sposób w rózne polozenia w granicach ustalonego suwu przestawiania Q. W przykladzie wykona¬ nia urzadzenia regulacyjnego wedlug fig. 4 rozdzielacz znajduje sie w swem najniz- szem polozeniu, wskutek czego staja sie czynne punkty sterownicze, odpowiadajace z jednej strony punktom D' i N', z drugiej zas strony — punktom F' i P' wykresu we¬ dlug fig. 3, czyli na fig. 4 przedstawione jest urzadzenie regulacyjne w polozeniu, odpowiadajacem 50 obiegom roboczym na minute. Natomiast fig. 7 przedstawia urza¬ dzenie regulacyjne przy najwyzszem polo¬ zeniu rozdzielacza, czyli polozeniu, przy którem staja sie czynne punkty sterowni¬ cze, odpowiadajace z jednej strony punk¬ tom D i N oraz z drugiej strony punktom F i P wykresu wedlug fig. 3, czyli na fig. 7 przedstawiono urzadzenie regulacyjne w polozeniu odpowiadajacem 100 obiegom ro¬ boczym na minute. Poniewaz stan regulacji dla 100 obiegów roboczych na minute jest stanem normalnym, przy którym turbina daje cala moc, wzglednie moze przejac cal¬ kowite obciazenie, wiec urzadzenie wedlug fig. 7 przedstawia normalne polozenie roz¬ dzielacza. Pomiedzy temi dwoma poloze¬ niami rozdzielacza znajduja sie wszyst-kie posrednie polozenia, odpowiadajace wszystkim posrednim przypadkom obcia¬ zenia.Pomiedzy rozdzielaczem 20 i oslona 21 znajduja sie dwie pochwy 70 i 71, obraca¬ ne zapomoca wycinków zebatych 62, 63, wspólpracujacych z kólkami zebatemi 64, 65 walków nastawczych 66, 67 i narzadami ustalajacemi 68, 69, zapomoca których o- kresy czasu doplywu i odplywu czynnika, znajdujacego sie pod cisnieniem, dla kazde¬ go rodzaju uruchomianych narzadów ste¬ rowniczych sa wspólnie i w jednakowy spo¬ sób ustalane, poniewaz brzegi otworów 72— 81 pochwy 70, wzglednie brzegi otworów 82 — 91 pochwy 71 (fig. 5 i 6) wspóldzia¬ laja bezposrednio z czynnemi krawedziami sterujacemi prowadnic sterowniczych roz¬ dzielacza. Polaczenie 22 — 31 wzglednie 32 — 41 sa odpowiednio podciete, aby nie przeszkadzaly we wstepnem nastawianiu o- kresu czasu ich otwierania i zamykania za¬ pomoca pochw 70 i 71, co odbywa sie wspólnie i w jednakowy sposób dla kazde¬ go rodzaju uruchomianych narzadów. Ta¬ kie wstepne nastawienie jest np. niezbedne dla dysz, gdy w komorach spalania ma byc spalane trudnopalne paliwo. W tym przy¬ padku okres spalania przy stalem cisnieniu c, wzglednie c na fig. 1, zostaje nieco po¬ wiekszony, aby paliwo zostalo przygotowa¬ ne do zaplonu i spalania przez silniejsze promieniowanie ciepla ze scianek komór spalania. Wstepne nastawianie moze sie jednak odbywac takze samoczynnie, zalez¬ nie od pewnych wielkosci wchodzacych w gre czynników. W kadlubie rozdzielacza 20 znajduja sie równolegle do jego osi wydra¬ zenia 92, laczace przestrzenie 93 i 94, aby powstajace zmiany polozenia kadluba roz¬ dzielacza 20 nie powodowaly powstawania zjawiska pompowania w przestrzeni 93.W opisie rozdzielania zostala uwzgled¬ niona w pierwszym rzedzie regulacja szyb¬ kosci. Istota wynalazku nie ulega jednak zadnej zmianie, gdy zostanie dokonana re¬ gulacja sprawnosci, jak to ma miejsce np. przy uzyciu turbiny spalinowej do urucho¬ miania statku. Mozna takze polaczyc ni¬ niejszy sposób regulacji z innemi sposoba¬ mi regulacji, gdy to jest nieodzowne.Zatem w okresach czasu, okreslonych przez dany sposób regulacji, obrotowy roz* dzielacz 20, który zostaje wprawiany w ruch obrotowy zapomoca silnika elektrycz¬ nego, slimaka 42 i kola slimakowego 43, wywiera impulsy sterujace, które to impul¬ sy, zaleznie od stanu regulacji w danej chwili, powoduja otwarcie lub zamkniecie dyszy, zaworu powietrznego lub tez pocza¬ tek, wzglednie koniec wtrysku paliwa. PL