Niniejszy wynalazek dotyczy urzadze¬ nia, umozliwiajacego starl górnego samolo¬ tu z samolotu zlozonego, znajdujacego sie juz w powietrzu, z taka szybkoscia i na ta¬ kiej wysokosci, aby zapewnic dalszy jego samodzielny lot. Wynalazek niniejszy do¬ tyczy samolotu o duzem obciazeniu platów i odpowiednio Wysokiem minimum szybko¬ sci lotu, a zwlaszcza dotyczy samolotu da- lekodystansowego lub samolotu, dzwigaja¬ cego duzy ladunek, przeznaczony do wyla¬ dowania.Wedlug wynalazku samolot, który ma startowac w powietrzu (posiadajacy zwy¬ kle stosunkowo duze obciazenie platów), jest osadzony na drugim samolocie (które¬ go obciazenie platów jest stosunkowo male) tak, iz tworzy zlozony samolot, który moze sie wznosic z mala lub umiarkowana szyb¬ koscia, latac i w razie potrzeby ladowac ja¬ ko pojedynczy samolot. Platy obydwóch samolotów moga sie przytem przyczyniac do unoszenia calosci, przyczem obydwa sa¬ moloty sa poczatkowo polaczone ze soba sztywnem, lecz dajacem sie rozlaczac urza¬ dzeniem laczacem, które po zwolnieniu po¬ zwala na odlaczenie sie od siebie obydwóch samolotów po nadaniu platom górnego sa¬ molotu zwiekszonego spólczynnika nosno¬ sci, dostatecznego do zapewnienia szybkie¬ go odlaczenia od siebie obydwóch samolo¬ tów,Obydwa samoloty sa poczatkowo tak o- sadzone, ze ich platy sa nachylone wzgle¬ dem siebie odpowiednio do wzlotu i lotu zlozonego samolotu jako calosci, lecz po przekroczeniu minimum szybkosci, niezbed¬ nej do umozliwienia samodzielnego lotu górnego samolotu, nadaje sie platom gór¬ nego samolotu wiekszy kat natarcia, umoz¬ liwiajacy mu wzniesienie sie z dolnego sa¬ molotu po zwolnieniu urzadzenia zamyka¬ jacego i odbywanie niezaleznie dalszego lo¬ tu bez niebezpieczenstwa uszkodzenia dol¬ nego samolotu.Wedlug wynalazku górny samolot moze byc tak osadzony na dolnym, aby reakcja, wynikajaca miedzy obydwoma samolotami, dzialala w odpowiedniej odleglosci za srodkiem ciezkosci dolnego samolotu. Je¬ zeli górny samolot jest tak umieszczony na dolnym samolocie, to wówczas skutek, jaki wywrze zwiekszenie kata natarcia platów górnego samolotu, bedzie równowazny ze skutkiem, jaki wywarloby uzycie steru wy¬ sokosci dolnego samolotu, w celu podniesie¬ nia jego ogona i zmniejszenia w ten sposób kata natarcia i spólczynnika nosnosci jego platów. W ten sposób calkowita nosnosc i szybkosc powietrzna zlozonego samolotu bedzie samoczynnie utrzymywana na za¬ sadniczo stalym poziomie, az nastapi odla¬ czenie sie górnego samolotu od dolnego.Na rysunkach przedstawiono dla przy¬ kladu kilka odmian wynalazku.W konstrukcji, uwidocznionej na fig. 1 — 3, górny samolot 12, osadzony na dol¬ nym samolocie 13, posiada osie 14, umie¬ szczone we wspólosiowych obsadach 15, o- sadzonych na dolnym samolocie. Trzpienie zamykajace 16 utrzymuja poczatkowo osie w obsadach. Tylna podpórka 17 podpiera koniec ogona górnego samolotu. Podpórka 17 jest na stale przytwierdzona przegubo¬ wo zapomoca czopa 18 do dolnego samolo¬ tu i daje sie odlaczac w miejscu 19 od gór¬ nego samolotu. Po odlaczeniu od górnego samolotu zapomoca odpowiednich przyrza¬ dów kontrolnych podpórka 17 obraca sie na swym czopie i uklada sie w tulejce 20 na dolnym samolocie, jak to przedstawiono na fig. 2.Po odlaczeniu sie podpórki 17 pilot gór¬ nego samolotu powoduje przechylenie sie swego samolotu dokola osi 14, np. zapomo¬ ca odpowiedniego uruchomienia steru wy¬ sokosci, w celu zwiekszenia kata natarcia i spólczynnika nosnosci jego platów tak, aby zapewnic znaczne wzniesienie sie ponad dolny samolot po wyciagnieciu trzpieni za¬ mykajacych 16 z obsad. Na fig. 2 trzpienie 16 sa wyciagniete, a górny samolot przed¬ stawiono w chwili odrywania sie od dolne¬ go samolotu.Mozna równiez stosowac inne sposoby zwiekszania spólczynnika nosnosci platów górnego samolotu, np. mozna zmieniac ka¬ towe ustawienie platów górnego samolotu wzgledem reszty samolotu.Jakkolwiek obydwa samoloty, tworzace samolot zlozony wedlug fig. 1 — 3, sa wod- noplatowcami, to jednak jeden lub oby¬ dwa z tych samolotów moga byc równiez sa¬ molotami ladowemi lub ladowo-wodnemi.Polaczenie samolotów moze byc natu¬ ralnie od^wracane. W tym przypadku os lub osie sa umocowane na wierzchu dolnego samolotu, a obsady tworza czesc górnego samolotu i spoczywaia na osi lub osiach.W celu zabezpieczenia przed bocznem prze¬ sunieciem sie górnego samolotu wzgledem dolnego moga byc zastosowane specjalne urzadzenia (no. kolnierze umocowane na osi lub osiach). Dajaca sie nastawiac pod¬ pórka moze byc umieszczona przed glówna obsada zamiast za nia (jak widac na fig. 1— 3), przyczem moze byc zastosowanych kil¬ ka podpórek. Oprócz tego nastawianie po¬ wyzszej podpory lub podpór mozna usku¬ teczniac w celu zmiany polozenia górnego samolotu wzgledem dolnego.Jezeli górny samolot jest tak osadzony na dolnym samolocie, ze reakcje miedzy obydwoma samolotami przenosza sie za po- — 2 —srednictwfcnl resorów lub amortyzatorów wstrzasów, tworzacych czesc podwozia (lub podwozia plywakowego) górnego samolotu, to "wtedy, w celu niedopuszczenia do ruchu wzglednego podczas lotu samolotu zlozone¬ go, moga byc zastosowane zamkniecia lub zatrzymy, zabezpieczajace resory lub amor¬ tyzatory wstrzasów przed dzialaniem w czasie, gdy obydwa samoloty sa ze soba po¬ laczone, przyczem powyzsze zamkniecia lub zatrzymy sa tak urzadzone, aby dawa¬ ly sie zwalniac samoczynnie w chwili od-1 laczenia sie górnego samolotu od dolnego lub zapomoca urzadzenia kontrolnego, u- nreszczonego w górnym samolocie.Odpowiednie urzadzenie zamykajace moze sluzyc do zabezpieczenia przed od¬ laczeniem sie górnego samolotu od dolne¬ go tak dlugo, az zgóry okreslony nadmiar sily nosnej zacznie dzialac na platy górne¬ go samolotu tak, ze górny samolot natych¬ miast moze uniesc sie bez przeszkód z dol¬ nego samolotu.Przyklad takiego urzadzenia zamykaja¬ cego uwidoczniono na fig. 4, W urzadzeniu tem wysuniecie sie osi 14 z obsady 15 jest zabezpieczone zapomoca kulek lub walków 26, umieszczonych w zaglebieniach boków obsady i utrzymywanych w swem poloze¬ niu sprezynami 27. Sila tych sprezyn jest taka, ze zapewnia niemozliwosc wysunie¬ cia sie osi z obsady dopóty, dopóki na sa¬ molot górny nie zostanie wywarta sila wznoszaca o odpowiedniej wielkosci.Na fig. 5 przedstawiono, samoczynnie zwalniane urzadzenie zamykajace, które poczatkowo utrzymuje os w obsadzie, a na¬ stepnie, gdy ogon górnego samolotu zosta¬ nie w zgóry okreslonym stopniu znizony, wylacza os samoczynnie tak, ze moze sie swobodnie wysunac z obsady.Urzadzenie powyzsze posiada hak 21, przymocowany do dowolnej czesci górnego samolotu (najlepiej do osi 14, jak na ry¬ sunku), zaczepiajacy o wystep 22, przymo¬ cowany do dowolnej czesci dolnego samo¬ lotu (najlepiej do podstawy obsady 15, jak na rysunku), tak ze reakcja miedzy niemi przeciwstawia sie wysunieciu sie osi z obsa¬ dy. Powierzchniauchwytowa 24 haka jest cylindryczna i wspólosiowa z osia 14, przy¬ czem posiada taka dlugosc, ze gdy ogon górnego samolotu zostanie znizony w pew¬ nym okreslonym stopniu, wówczas hak zo¬ stanie zwolniony z wystepu 22 i nie po¬ wstrzymuje osi 14 od wysuniecia sie z ob¬ sady 15.Samoczynnie zwalniane urzadzenie za¬ mykajace moze byc inaczej wykonane, nie odbiegajac jednak od ogólnej wyzej wyja¬ snionej zasady. Naprzyklad hak (lub po¬ dobny narzad) moze byc polaczony z dol¬ nym samolotem, a wystep powstrzymujacy (lub podobny narzad) — z górnym samolo¬ tem. Hak i wystep zatrzymujacy moga byc zastapione drazkiem zebatym i kólkiem, zazebiajacem sie z powyzszym drazkiem, przyczem normalnie kólko moze sie swo¬ bodnie obracac w swem lozysku, lecz na za¬ danie moze byc zaopatrzone w hamulec, który przeszkadza ich ruchowi wzgledne¬ mu.W razie potrzeby hak moze byc tak zbu¬ dowany, ze odlacza sie stopniowo, gdy kat natarcia platów górnego samolotu wzrasta, a nastepnie po osiagnieciu okreslonej jego wartosci hak odlacza sie zupelnie i przesta- je zabezpieczac os przed wysunieciem sie z obsady. Np, ramie uchwytowe haka moze byc przegubowo przymocowane do pozo¬ stalej jego czesci i utrzymywane w zacze¬ pieniu z wystepem zatrzymujacym zapomo¬ ca sprezyny lub innego poddajacego sie na¬ rzadu. Hak moze byc równiez tak wykona¬ ny, ze tylko zewnetrzna czesc ramienia u- chwytowegó jest przegubowo przytwierdzo¬ na, a zewnetrzna czesc jest sztywna i w chwili zaczepienia o wystep zatrzymowy zapewnia polaczenie pomiedzy obydwoma samolotami.Mozna zastosowac wiecej niz jedno wy¬ zej opisane samoczynnie zwalniane ulrza- - 3 -dzenia laczace. Np. mozna zastosowac dwa takie urzadzenia, po jednym z kazdej stro¬ ny linji srodkowej zlozonego samolotu, w celu niedopuszczenia do kolysania sie lub wahania górnego samolotu wzgledem dol¬ nego. Oprócz tego mozna równiez zastoso¬ wac trzecie takie urzadzenie umieszczone w srodku, przyczem zewnetrzne urzadzenia laczace powinny posiadac takie urzadzenia zamykajace, aby zwalnialy sie nieco szyb¬ ciej od srodkowego i przez to zabezpiecza¬ ly przed nieprawidlowem odlaczeniem sie górnego samolotu, jakie mogloby powstac wtedy, gdyby jedno z zewnetrznych urza¬ dzen zamykajacych nieco dluzej przytrzy¬ mywalo niz urzadzenie srodkowe.Samoczynnie zwalniane urzadzenie za¬ mykajace moze posiadac odpowiednia do¬ wolna postac, zapewniajaca samoczynne zwolnienie urzadzenia lub urzadzen lacza¬ cych, gdy spólczynnik nosnosci platów gór¬ nego samolotu zwieksza sie wzgledem spól- czynnika nosnosci platów dolnego samolo¬ tu do pewnego zgóry okreslonego stopnia.Np. samoczynnie zwalniane urzadzenie za¬ mykajace moze posiadac narzad zamyka¬ jacy, np. trzpien zamykajacy 16 (fig. 1—3), tak zbudowany, ze dziala, samoczynnie przy przechylaniu sie samolotu górnego wzgle¬ dem dolnego, lub urzadzenie, sluzace do zwiekszania w inny sposób spólczynnika nosnosci platów górnego samolotu.Oprócz wyzej wspomnianego samo¬ czynnie zwalnianegourzadzenia zamykaja¬ cego lub zamiast niego mozna stosowac u- rzadzenie zamykajace, zwalniane recznie, przyczem takie urzadzenie zamykajace mo¬ ze powracac do polozenia zamykajacego, gdy urzadzenie zwalniajace powraca do po¬ lozenia pierwotnego. Np. trzpienie zamyka¬ jace 16 (fig. 1 — 3), które zapobiegaja wy¬ skoczeniu osi 14 z obsad 15, mozna urucho¬ miac np. zapomoca recznej dzwigni, przy¬ czem moga byc tak urzadzone, aby powra¬ caly do polozenia zamykajacego za zwol¬ nieniem lub przestawieniem dzwigni.Na fig. 6 przedstawiono urzadzenie do samoczynnego dlawienia lub wylaczania sil¬ nika lub silników dolnego samolotu podczas odlaczania górnego samolotu od dolnego, przez co zwieksza sie szybkosc ich odlacza¬ nia. Dzwignia wahadlowa 38 j est urucho¬ miana przez os 14, gdy os ta wysuwa sie z obsady 15. Dzwignia 38 jest polaczona za¬ pomoca drazków lub podobnych narzadów z drazkiem przepustnicy lub wylacznika silnika lub silników dolnego samolotu tak, iz gdy os /4 opuszcza obsade 15, wówczas silnik lub silniki dolnego samolotu zostaja zdlawione i lub wylaczone.Podobne urzadzenie lub to samo urza¬ dzenie moze sluzyc do uruchomiania ha¬ mulców lub przyrzadów do zmian kata na¬ tarcia, polaczonych z dolnym samolotem, gdy górny samolot zostaje odlaczony od dolnego, przez co zwieksza sie równiez szybkosc odlaczania sie od siebie obu samo¬ lotów.Górny samolot moze byc zabezpieczo¬ ny przed ruchem bocznym, toczeniem sie lub ruchem posuwistym wzgledem dolnego samolotu po odlaczeniu sie od niego. Oprócz tego moze byc przewidziane urzadzenie ochronne, zapobiega j ace nadmiernemu przechylaniu sie górnego samolotu wzgle¬ dem dolnego.W celu zapewnienia niepodzielnej kon¬ troli ruchu zlozonego samolotu, lecacego ja¬ ko jedna calosc, mozna zastosowac urza¬ dzenie, sluzace do utrzymywania jednego lub kilku narzadów rozrzadczych, steruja¬ cych lotem górnego samolotu, w stanie za¬ mknietym lub nieczynnym az do chwili od¬ laczenia sie górnego samolotu od dolnego.Urzadzenie to moze byc polaczone samo¬ czynnie lub w inny sposób z urzadzeniem laczacem dwa samoloty tak, iz zwolnienie takiego urzadzenia laczacego samoczynnie lub w inny sposób zwalnia urzadzenie, u- trzymujace narzady do sterowania górne¬ go samolotu w stanie nieczynnym.Kazde z recznie uruchomianych urza- — 4 -dzen laczacych z soba obydwa, samoloty lub urzadzen zamykajacycbi lub urza¬ dzen unieruchomiajacych narzady ste¬ rujace górnego samolotu, moze, byc zwal¬ niane przez uruchomienie narzadu, umie¬ szczonego w Jednym z samolotów, lub przez polaczone lub kolejne uruchomienie narza¬ dów, umieszczonych na obydwóch samolo¬ tach. Nastawiana podpórka 17 np. moze byc poczatkowo przytwierdzona do górne¬ go samolotu trzpieniami, które mozna wy¬ laczyc zapomoca narzadu uruchomianego z górnego samolotu, lecz zwolnienie tych trzpieni moze nastapic po zwolnieniu przej¬ sciowych narzadów zamykajacych (np. sztyftów zamykajacych, przechodzacych przez trzpienie) zapomoca drazka, urucho¬ mianego z dolnego samolotu.Na fig. 7 przedstawiono aerodynamicz¬ nie uruchomiane urzadzenie zabezpiecza¬ jace, które uniemozliwia odlaczenie sie gór¬ nego samolotu od dolnego dopóty, dopóki zlozony samolot nie osiagnie zgóry okreslo¬ nej szybkosci powietrznej, przy której gór¬ ny samolot moze byc bezpiecznie odlaczo¬ ny. To urzadzenie zabezpieczajace posiada skrzydlo 30, osadzone przegubowo na czo¬ pie 31 i polaczone zapomoca tegoz czopa z górnym lub dolnym samolotem. Trzpien za¬ mykajacy 33 zamyka poczatkowo drazek 35 w tulei 34. Drazek 35 tworzy czesc urza¬ dzenia do zwalniania jednego lub kilku na¬ rzadów zamykajacych, laczacych ze soba obydwa samoloty, np. polaczenie podpórki z górnym samolotem. Powyzsze urzadzenie zamykajace nie moze byc zwolnione, dopó¬ ki trzpien 33 pozostaje w swem polozeniu czynnem. Trzpien 33 jest zwykle utrzymy¬ wany w swem polozeniu czynnem przez sprezyne 36. Trzpien 33 jest polaczony ze skrzydlem 30 zapomoca linki 32, przecho¬ dzacej przez krazek 37.Gdy zlozony samolot osiagnie zgóry o- kreslona szybkosc powietrzna, wówczas ci¬ snienie powietrza (w kierunku strzalki) na skrzydlo 30 powoduje jego obrót dookola czopa 31 i wyciagniecie trzpienia 33 z po¬ lozenia czynnego wbrew dzialaniu sprezy¬ ny 36, zwalniajac w ten sposób drazek urza¬ dzenia zwalniajacego.Aerodynamicznie uruchamiane urzadze¬ nie zabezpieczajace moze wlaczac zpowro- tem drazek urzadzenia zwalniajacego w ra¬ zie, gdy szybkosc powietrzna zlazonego sa¬ molotu spadnie ponizej zgary okreslanej granicy, przed uruchomieniem tego drazka.W ten sposób w przykladzie, uwidocznio¬ nym na fig. 7, jezeli szybkosc powietrzna spada ponizej zgóry oznaczonej granicy, wówczas sprezyna 36 powoduje powrót trzpienia 33 do jego polozenia czynnego, gdy drazek 35 nie zostal uruchomiony lub powrócil do swego polozenia poczatkowe-1 go.Aerodynamicznie uruchomiane urzadze¬ nie zabezpieczajace moze równiez posia¬ dac wne postacie wykonania, dzialajace na tej zasadzie, ze urzadzenie zamykajace po¬ zostaje, czynne, dopóki nie zostanie wyla¬ czone aerodynamicznie, gdy zlozony samo¬ lot osiagnie zgóry oznaczona szybkosc po¬ wietrzna. Urzadzenie zabezpieczajace mo¬ ze byc uruchomiane przez smiglo lub wia¬ traczek, którego szybkosc obrotu zalezy od szybkosci powietrznej samolotu zlozonego.Kazde takie aerodynamicznie uruchomiane urzadzenie zabezpieczajace moze sluzyc do rozrzadzania zwolnieniem jednego lub kilku narzadów zamykajacych, przymoco¬ wujacych górny samolot do dolnego, przy- czem w razie potrzeby mozna zastosowac wiecej niz jedno takie aerodynamicznie u- ruchomiane urzadzenie zabezpieczajace.Kazde z powyzszych urzadzen zabez¬ pieczajacych wedlug wynalazku moze dzia¬ lac zapomoca urzadzen elektrycznych, hy¬ draulicznych lub pneumatycznych.Kazda z czesci urzadzenia wedlug wy¬ nalazku, która wystaje z jednego lub z dru¬ giego samolotu, moze byc tak zbudowana, iz w czasie, gdy jest nieuzywana, samoczyn¬ nie przylega do samolotu, w celu uniknie- — 5 —cia uszkodzenia wskutek zetkniecia sie z ziemia w czasie ladowania lub zakotwicza¬ nia po ladowaniu górnego samolotu. PL