Najdluzszy czas trwania patentu do 18 stycznia 1948 r.W patencie Nr. 17818 podany jest spo¬ sób wraz z odpowiedniemu urzadzeniami do ilosciowego oznaczania zawartosci potasu w produktach, zawierajacych jakiekolwiek zwiazki potasowe.Takie oznaczenia sa potrzebne czesto w technice, jak to wykazano na licznych przykladach, przytoczonych w patencie Nr 17818, Przeprowadzenie pomiarów jest oparte na fakcie, ze atomy potasu wysylaja nad¬ zwyczaj twarde promienie, których przeni¬ kliwosc jest dwa—trzy razy wieksza od promieni radu C i polega glównie na tern, ze wysylane z potasu promienie |ama zmie¬ niaja stan jonizacji gazu, zawartego w na¬ czyniu pomiarowem, przyczem zmiany jo¬ nizacji sa proporcjonalne do zawartosci potasu w danym produkcie. Z wielu zalet, wyrózniajacych ten sposób elektryczny z posród sposobów chemicznych, nalezy wskazac przedewszystkiem na duza szyb¬ kosc, z jaka moga byc przeprowadzane po¬ miary elektryczne, co oczywiscie ma duze znaczenie przy pomiarach technicznych.Mianowicie pomiar elektryczny moze byc przeprowadzony w czasie dziesiec razy krótszym, anizeli pomiar chemiczny, liczac od chwili wziecia próbki do badania.W patencie Nr 17818 opisane sa dwaprzyklady praktycznego wykonania sposo¬ bu, z których jeden umozliwia mierzenie gbjektywne, a drugi — objektywne, któ?e itaje rejestrowane albo wskazywane. Za¬ sada tego drugiego sposobu polega na tem^ ze promienie gama moga oddzialywac na gazy zjonizowane, wypelniajace naczynie w ksztalcie rury metalowej, której scianka cy¬ lindryczna stanowi katode, anoda zas jest przewód, umieszczony wewnatrz rury w jej osi geometrycznej* Do elektrod tych jest przylozone wysokie i^iecie; stale. Promie- nie gama, padajace na wspomniane naczy¬ nie, zmieniaja stan jonizacji gazu, co uwi¬ docznia sie w wahaniach prad^i w obwodzie zewnetrznym. Wahania te, po wzmocnieniu, sa przekazywane urzadzeniu rejestrujace¬ mu, a zatem .moga byc utrwalane na tasmie lub tez moga byc bezposrednio stonowane liczydlem. W pierwszym przypadku, to jest przy wykreslaniu przebiegów wahan pra¬ dów na tasmie rejestrujacej wystepuje ta wazna wada, ze liczba rwahaó pradów, wy¬ stepujacych w czasie uskuteczniania pomia¬ ru, a bedaca miara natezania promieniowa¬ nia potasu, jest bardzo duza. Liczenie tych wahan jest rzecza klopotliwa, a wiec znacz¬ nie przedluza i utrudnia dokonywanie po¬ miaru. Wada ta nie wystepuje przy zasto¬ sowaniu samoczynnych liczydel, jednak i w tym przypadku wystepuja znaczne trudno¬ sci wskutek tego, ze, jak wspomniano wy¬ zej, czestotliwosc wahan pradów moze byc bardzo duza (50 — 100 okresów na sek.), a wiec zwykle liczydla przy tak duzej czesto¬ tliwosci moga nie nadazyc w liczeniu.Przedmiot mniejszego wynalazku poda¬ je rozmaite liczydla, które nadaja sie le¬ piej do wykonania sposobu wedlug patentu Nr 17818. Doskonale nadaje sie do tego ce¬ lu obrotowy przekaznik impulsowy, jaki jest uzywany wielokrotnie w telefonfi auto¬ matycznej pod nazwa wybieraka obrotowe¬ go. Tego rodzaju wybieraki obrotowe, któ¬ rych budowa moze byc przyjeta jako zna¬ na, sa w stanie odbierac z zupelna doklad¬ noscia i niezawodnoscia wystepujace w da¬ nym przypadku wzmocnione impulsy duzej czestotliwosci, przyczem przy kazdym po¬ szczególnym impulsie urzadzenie przesuwa sie o jeden krok naprzód. Z osia wybieraka jest sprzezony licznik krazkowy albo ko¬ lowy. Poniewaz przy wielkich predkosciach takije liczniki latwo zakleszczaja sie, przeto jest korzystniejsze takie urzadzenie, przy którem pewnej liczbie skoków wybieraka obrotowego odpowiada jedno przesuniecie sie licznika.Na fig. 1 i 2 sa przedstawione schema¬ tycznie przyklady wykonania takich urza¬ dzen. .; Na wszystkich figurach litera 1 ozna¬ czono urzadzenie pomiarowe w postaci ru¬ ry metalowej, zamknietej z obu konców po¬ krywkami 2 i 5 z materjalu izolacyjnego.Przez rure jest przeprowadzony przewód 4, odgrywajacy role elektrody wewnetrz¬ nej. Baterja 5, przylaczona poprzez opor¬ nik 6 do; przewodu 4 i rury /, daje stale na¬ piecie o okolo 1000 — 2000 woltów, przy¬ czem minus tej baterji przylaczony jest do rury. Opornik 6 wlaczony jest miedzy siat¬ ke a katode wzmacniajacej lampy trójelek- trodowej. W obwód anodowy jest wlaczo¬ ny transformator, którego uzwojenie wtór¬ ne zawiera przekaznik 7, sterujacy znany wybierak obrotowy 8. Kazdemu impulsowi w obwodzie siatkowym lampy odpowiada jeden skok wybieraka 8. Z osia wybieraka moze byc sprzezony bezposrednio licznik krazkowy albo kolowy, jednak przy wiek¬ szych szybkosciach wybieraka korzystniej jest stosowac urzadzenie, przedstawione na fig. 2. W urzadzeniu tern obwód przekazni¬ ka 9 licznika 10 jest przylaczony do ramie¬ nia i jednego kontaktu wybieraka obroto¬ wego 8. Przy kazdem dziesiatem przesunie¬ ciu sie ramion tego wybieraka jest zamyka¬ ny obwód przekaznika 9, a zatem licznik li¬ czy tylko dziesiatki impulsów pradowych.Okazalo sie dalej, ze do sumowania im¬ pulsów pradowych, odpowiadajacych pro- - 2 -mioniow&mu potasu) moze byc uzyty Hez»zk ampeirygodzirwwy,; wiel^krotme stosowany domierzenia(iloiei energii. Uriadienie4a- kie jeaik przeista^iofie na 'fig*'3*jfrW t«j«ff ^6ttóaM/^rwypadku dmp»l^y pradowe mus^A byó jedn^ieruhkoiwey ^ckyli; ^ po: Mlnpib wzmacnikjiacej nalezypo&ywtc lampe^ J de* tekK^yjna^i w obwód zaS anodowy tej Lwn- py — wlaczyc wspontóianyilicznika W lobi- wód siatkowy lampy detekcyjnej jest wla¬ czania batet}a sSatkowai pt^ylaczona minu- sem do siatki; przyczem1wielkosc tej baterji jest <*L0braAa tak, aby normalny prad ano¬ dowy byl równy zeru. Jest to zatem detek¬ cja anodowa. Uklad dziala w sposób naste¬ pujacy. Promienie gama, wysylane z pota¬ su, zmieniaja jonizacje gazu naczynia 1, co ujawnia sie w postaci impulsów napiecio¬ wych na siatce lampy wzmacniajacej. Im¬ pulsy te wzmacnia wspomniana lampa i przekazuje je siatce lampy detekcyjnej.Lampa detekcyjna, dzieki ujemnemu poten¬ cjalowi siatkowemu, bedzie przewodzila tylko dodatnie polówki impulsów, które od¬ dzialywaja zkolei na licznik pradu stalego 11, przyczem kazdemu impulsowi odpowia¬ da jeden skok licznika. Z osia tego licznika jest sprzezony nieprzedstawiony na rysun¬ ku licznik zliczajacy. Licznik // wedlug fig. 3 jest przyrzadem magnetomotorycznym.Wedlug fig. 4 licznik 12 jest przyrzadem elektrolitycznym. Poniewaz tego rodzaju liczniki sa nadzwyczaj wrazliwe i nie po¬ siadaja czesci ruchomych, przeto nadaja sie specjalnie do urzadzenia wedlug wynalaz¬ ku.Wreszcie fig. 5 i 6 przedstawiaja sche¬ matycznie urzadzenie, przy którem zostaje rejestrowana nietylko suma impulsów pra¬ dowych, ale takze sa uwidoczniane stany chwilowe tych impulsów. Liczba 13 oznacza cewke przekaznika, wlaczona w obwód ano¬ dowy ostatniej lampy wzmacniajacej. Cew¬ ka ta, wzbudzajac sie, powoduje skokowe przesuwanie sie wskazówki 14. Pod wska¬ zówka ta, zaopatrzona w rysik, jest przesu¬ wana wiwnomteri^^atma^nr%^*$trt^ca' 75.N* ttó&tó4€tytyfittJte^tktz^w^pddikwlir*' nia potasu. W celu skoordyiitMtfttftfcri<*Qdm wftkAzóMti ?*fe£ttsta^fUi^Wt&tóAK*V W w 5f niimlt nafcisk^ ^ak 7d;^*t6wtfny p^ pomocy mechanizmu. W chwili rfftct«ks*fJa Wskazówka tt^dz&ntlwifc tafen^lub ^znicza na nief punkt tuszem Itib innym p^Wfd*^Po kazdetn oznaczeniu w sprezyiw ?Jpiralfia przy wspóldzialaniu zapadki ^ zówke.do paloieriifc zerowego/a Urzadzenie to j esi soeze^ólnieikorzystne tam, gdzle cho^ dzi o samoczynne wskazywanie zawartosci potasu w produktach, mogacych zawierac potas. W tym przypadku produkty te sa przesuwane kolejno przed naczyniem 1. PL