Przedmiotem niniejszego wynalazku jest urzadzenie przelaczajace, uruchomia¬ ne zapomoca komórki fotoelektrycznej i sluzace do samoczynnego przelaczania swiatla pojazdu mechanicznego, np. w celu zastapienia silnego swiatla szosowego swia¬ tlem slabszem luib odwrotnie.Urzadzenie wedlug wynalazku sklada sie z komórki fotoelektrycznej, umieszczo¬ nej za odpowiednim ukladem optycznym, ze wzmacniacza i przekaznika, przelacza¬ jacego automatycznie obwód silnego swia¬ tla szosowego na obwód swiatla slabszego.Cale urzadzenie jest wykonane w ten sposób, ze z chwila gdy widzialne lub nie¬ widzialne promienie obcego zródla swiatla padna poprzez uklad optyczny na komór¬ ke fotoelektryozna, komórka ta uruchomia odpowiedni wzmacniacz w ten sposób, iz prad wyjsciowy wzmacniacza wzbudza przekaznik przelaczajacy, który przerywa obwód silnych reflektorów szosowych, a zamyka obwód reflektora slabszego, który to obwód moze ewentualnie zawierac zró¬ dlo promieni widzialnych lub niewidzial¬ nych, majace na celu oddzialywanie na ta¬ kiez samo urzadzenie, umieszczone na sa¬ mochodzie, jadacym naprzeciw.W urzadzeniu wedlug wynalazku ko¬ mórka fotoelektryczna moze byc typu opo¬ rowego, t. j. posiadac opornosc, zalezna od naswietlenia, jak np. komórka selenowa, stanowiaca jedna z galezi wzmacniacza, polaczonego w uklad mostku Wheatston'a,którego przeciwlegla galaz zawiera opor¬ nik zmienny w celu zrównowazenia ukladu.W f&in&j z ppstaói wykphania urzadze¬ nia WlaCzofty je$ft w obwód*anodowy lam¬ py lub lamp wzjnaenlajacych elektroma¬ gnes, który przyciaga ruchomy kontakt przelacznika, przyczem uzwojenie elektro¬ magnesu jest zasilane pradem z baterji a- kumulatora.W innej odmianie wykonania wynalaz¬ ku wzmacniacz oddzialywa na przekaznik pierwotny, który zkolei rozrzadza przekaz¬ nikiem przelaczajacym obwód silnych re¬ flektorów szosowych i reflektorów slab¬ szych, przyczem zasilanie obwodu lampy lub lamp wzmacniajacych zapewnia trans¬ formator podwyzszajacy napiecie, którego uzwojenie pierwotne jest zasilane pradem stalym, przerywanym okresowo zapomoca przerywacza dowolnego znanego typu.Wreszcie w trzeciej odmianie wynalaz¬ ku transformator podwyzszajacy, wspo¬ mniany wyzej posiada dwa wtórne uzwoje¬ nia, z których jedno jest uzyte do zasilania wlókna lampy lub lamp wzmacniajacych.Przedmiotem wynalazku jest równiez specjalny przelacznik, zastosowany do opi¬ sanego wyzej urzadzenia, skladajacy sie z tatfezy metalowej, umieszczonej w polu ma- gnetycznem elektromagnesu wtórnego, któ¬ rego obwód jest rozrzadzany zapomoca wspomnianej tarczy, przyczem krazek to¬ czacy sie po tej tarczy uruchomia kotwicz¬ ke, zamykajaca obwód silnych reflektorów szosowych.Na zalaczonym rysunku przedstawiono schematycznie kilka przykladów wykona¬ nia wynalazku, przyczem fig. 1 przedsta¬ wia pierwsza postac wykonania wynalaz¬ ku, fig. 2 — druga postac wykonania wyna¬ lazku, fig. 3 — odmiane ukladu postaci wy¬ konania wedlug fig, 2, a fig. 4 — widok szczególu urzadzenia.Wedlug fig. 1 komórka fotoelektryczna 2, w danym przykladzie typu oporowego, jest umieszczona za optycznym ukladem skupiajacym. Jeden z zacisków komórki 2 jest przylaczony do opornika zmiennego 3 i do siatki lampy wzmacniajacej 4, drugi zas do bieguna dodatniego zródla pradu a- nodoweigo 5. Anoda lampy wzmacniajacej 4 jest polaczona z dodatnim biegunem wspomnianego zródla pradu poprzez uzwo¬ jenie przekaznika przelaczajacego 6. Uklad wzmacniacza posiada poza tern zródlo pra¬ du 7, polaczone szeregowo ze zródlem pra¬ du 5, przyczem punkt polaczenia obydwóch zródel (stanowiacy jeden z wierzcholków mostku Wheatston'a) jest polaczony za po¬ srednictwem potencjomierza 8 z zaciskami zródla pradu 9, zasilajacego wlókno lam¬ py 4.Elektromagnes przekaznika przelacza¬ jacego 6 moze przyciagac kotwiczke 10, stykajaca sie normalnie z kontaktem 11 tak, iz zamyka obwód zasilajacy silnych reflektorów szosowych 12. Z chwila, gdy kotwiczka 10 zostanie przyciagnieta do elektromagnesu 6, zostaje zamkniety za po¬ srednictwem kontaktu 13 obwód zasilajacy slabego reflektora i zródla swiatla 15, wy¬ sylajacego promienie widzialne lub niewi¬ dzialne, które maja uruchomic komórke fo¬ toelektryczna takiego samego urzadzenia, umieszczonego w samochodzie nadjezdza¬ jacym z przeciwnej strony. Reflektory 12 i 14 oraz lampa 15 sa zasilane tern samem zródlem pradu 16.Uklad posiada równiez przelacznik dwubiegunowy 17, który pozwala wlaczyc recznie silny reflektor szosowy 12 (w polo¬ zeniu przedstawionem linja przerywana), aby mozna bylo podac sygnal, np. w kie¬ runku pojazdu, jadacego naprzeciwko.Przelacznik 18, znajdujacy sie obecnie w kazdym samochodzie, jest tak wlaczony, jak przedstawiono na schemacie i umozli¬ wia stale wlaczenie reflektora podróznego.Dzialanie ukladu jest nastepujace.Gdy na komórke fotoelektryczna 2 nie pada swiatlo wzbudzajace, nalezy wyregu¬ lowac opornik 3, aby wzmacniacz, wlaczo- - 2 —ny w mostek Wheatston'a, którego boki sta¬ nowia baterje 5 i 7, opornik zmienny 3 oraz opornosc nieoswietlonej komórki fotoelek- trycznej 2, byl zrównowazony i w obwo¬ dzie anodowym nie pl*ynal prad wcale lub tez co najwyzej prad bardzo slaby oraz aby przekaznik 6, wlaczony w obwód anodo¬ wy lampy 4, pozostal niewzbudzony, t. j. by zachowal takie polozenie, w którem zró¬ dlo pradu 16 jest polaczone z silnemi re¬ flektorami szosowemi 12.Skoro tylko na komórke fotoelektrycz- na 2 padnie poprzez uklad optyczny / swiatlo, zostaje równowaga mostku naru¬ szona wskutek izmiany opornosci komórki, tworzacej jeden bok mostku; Siatka lampy 4 zyskuje potencjal dodatni wzgledem wlókna, a prad anodowy wzrasta do warto¬ sci, wystarczajacej, by elektromagnes 6 przyciagnal kotwiczke 10, która przerywa wówczas obwód reflektora 12, a zamyka dbwód reflektora slabszego 14 i zródla swiatla 15.Gdy przelacznik 17 jest w polozeniu, zaznaczonem linja pelna, oswietlenie slab¬ sze zostaje uruchomione automatycznie.Przelaczajac przelacznik 17 w polozenie, zaznaczone liinja przerywana, mozna zapo- moca silnego reflektora szosowego przeslac sygnal do samochodu jadacego naprzeciw.Ustawiajac przelacznik 18 w polozenie obrócone o 90° wzgledem polozenia, zazna¬ czonego na rysunku, mozna uklad przela¬ czyc na stale na swiatlo slabsze, niezalez¬ nie od przelacznika automatycznego.Odmiana ukladu wedlug fig. 2 posiada optyczny uklad skupiajacy 21 umieszczony przed komórka 22, która jest równiez ko¬ mórka oporowa, ale mozna tu oczywiscie zastosowac inny typ komórki fotoelektrycz- nej, np. napieciowej. Tak samo pozostale przyrzady ukladu mozna zastapic przyrza¬ dami innego odpowiedniego typu. Jeden z zacisków komórki 22 jest przylaczony do opornika zmiennego 23 i do siatki lampy trójelektrodowej czyli wzmacniajacej, dru¬ gi zas zacisk tej komórki jest polaczony z zaciskiem 25 uzwojenia wtórnego 26 trans¬ formatora podwyzszajacego napiecie, któ¬ rego uzwojenie pierwotne 27 jest wlaczone w obwód zródla pradu stalego 28. Anoda lampy 24 jest polaczona z zaciskiem 25 po¬ przez uzwojenie przekaznika 29. Zacisk 30 wtórnego uzwojenia 36 jest polaczony z opornikiem zmiennym 23. Zacisk srodkowy 31 wtórnego uzwojenia 26 jest polaczony za posrednictwem potencjomierza 32 do zacisków 33 i 34 obwodu zarzenia wlókna lampy 24. Pradu zarzenia dostarcza tej lampie zródlo pradu, które mozna przyla¬ czyc do zacisków 35, 36. To zródlo pradu moze stanowic kilka ogniw baterji 28. Opor¬ nik 37 pozwala regulowac zarzenie wlókna.Lampa katodowa moze byc zarzona bezpo¬ srednio lub tez posrednio pradem stalym, Transformator38 ma na celu wytwarza¬ nie wyzszego napiecia z niskiego napiecia, posiadanego zazwyczaj w samochodach, tak, iz mozna utrzyiriac odpowiednie wyso¬ kie napiecie do zasilania anody lampy wzmacniajacej 24. Uzwojenie pierwotne 27 transformatora zasilajacego jest przyla¬ czone do dwóch zacisków baterji akumula¬ torów 28 lub pradnicy, znajdujacej sie w samochodzie!.Zmiany strumienia magnetycznego, po¬ trzebne do wytwarzania pradów indukowa¬ nych w uzwojeniu wtórnem 26, otrzymuje sie zapomoca okresowego przerywania ob¬ wodu pierwotnego transformatora zapo¬ moca przerywacza lub brzeczyka 39, wla¬ czonego szeregowo w obwód uzwojenia pierwotnego. Brzeczyk 39 moze byc wpra¬ wiany w ruch elektrycznie lub mechanicz¬ nie. Jesli przerywacz jest mechaniczny, to moze byc wykonany w postaci przerywacza zaplonu i napedzany zapomoca silnika.Kondensator 40, przylaczony równole¬ gle do kontaktów przerywacza 39, zapobie¬ ga iskrzeniu.O wiele prostszem rozwiazaniem jest wyzyskanie przerywacza zaplonu. — 3 —W tym celu mozna uzwojenie pierwotne 27 przylaczyc do zacisków zródla pradu 28 równolegle lub szeregowo wzgledem cewki indukcyjnej zaplonu.Jesli uklad jest bocznikowy, to zacisk wyjsciowy uzwojenia pierwotnego 27 jest przylaczony do przerywacza 39 w punkcie przylaczenia odpowiedniego zacisku uzwo¬ jenia pierwotnego cewki zaplonowej. W ten sposób doplyw pradu do przerywacza od¬ bywa sie przez dwa rózne obwody, a za¬ mykanie obwodu nastepuje przez mase za posrednictwem kontaktów przerywacza 39.Mozna byloby równiez tak przystoso¬ wac cewke zaplonowa, by mogla sluzyc ja¬ ko transformator dla lampy wzmacniaja¬ cej 24.Mozna byloby równiez zastosowac tutaj mala pradnice, napedzana przez silnik sa¬ mochodowy.Elektromagnes 29 przyciaga kotwiczke 41, która styka sie normalnie z kontaktem 42, zamykajac obwód drugiego elektroma¬ gnesu 43, do którego pradu wzbudzajacego dostarcza zródlo pradu 28, przylaczone w tym celu do zacisków 44 i 45 za posrednic¬ twem bocznika. W obwód elektromagnesu 43 jest wlaczony opornik 46, który umozli¬ wia regulacje pradu zasilania elektroma¬ gnesu. Gdy kotwiczka jest przyciagnieta do elektromagnesu 29, zamyka na kontak¬ cie 42 obwód elektromagnesu 43, który przyciaga kotwiczke 47, laczaca sie wów¬ czas z kontaktem 48 tak, iz przerywa ob¬ wód zasilania silnego reflektora szosowe¬ go 49, a zamyka na kontakcie 50 obwód, zasilajacy reflektory slabsze 51 oraz zró¬ dlo swiatla 52 widzialne lub niewidzialne i zabarwione tak, by nie oslepialo, przyczem to swiatlo dodaje sie do swiatla reflekto¬ rów slabszych i uruchomia z wiekszej od¬ leglosci, niz mozna byloby to osiagnac za- pomoca samego reflektora slabszego, taki sam uklad na innym samochodzie, zdazaja¬ cym naprzeciw.Zaciski 53 i 54 obwodu silnych reflekto¬ rów szosowych 49 i reflektorów slabszych 51 oraz dodatkowego, nieoslepiajacego zró¬ dla swiatla 52 sa przylaczone do zródla pradu 28.Mozna równiez wlaczyc przelacznik dwubiegunowy 55, aby umozliwic zamknie¬ cie obwodu silnych reflektorów szosowych 49 recznie (w polozeniu przedstawionem linja przerywana) w celu podania sygnalu do samochodu, jadacego naprzeciw.Przelacznik 56 takiego np. typu, jaki jest powszechnie stosowany w samocho¬ dach, moze byc wlaczony (jak na rysunku) tak, aby mozna bylo jechac ze stale zapa- lonemi reflektorami slabszemi.Wylacznik 57 umozliwia uruchomienie ukladu.Gdy wylacznik 57 zajmuje polozenie, przedstawione na fig. 2 linja przerywana wówczas caly uklad jest nieczynny, ponie¬ waz obwód uzwojenia pierwotnego 27 transformatora, obwód zarzenia lampy i ob¬ wód komórki fotoelektrycznej 22 sa prze¬ rwane.Mozna równiez wykonac elektromagnes 29 tak, aby bezposrednio zapewnial dziala¬ nie elektromagnesu 43 ale poniewaz nate¬ zenie pradu oswietleniowego jest dosc du¬ ze, zachodzilaby obawa uszkodzenia elek¬ tromagnesu 29, czulego na slaby prad ano¬ dowy lampy 24.W odmianie wykonania, przedstawionej na fig. 3, pokazany jest transformator, któ¬ ry umozliwia calkowite zasilanie lampy wzmacniajacej.W ukladzie tym transformator zasilaja¬ cy posiada uzwojenie pierwotne 27 i dwa u- zwojenia wtórne 26 i 58. Uzwojenie wtórne 26, przylaczone do zacisków 25 i 30, zasila obwód anodowy lampy katodowej 24. Dru¬ gie uzwojenie wtórne 58 sluzy do ogrzewa¬ nia wlókna, przyczem w obwód wlókna wlaczony jest opornik zmienny 37, który pozwala regulowac zarzenie. Potencjo- mierz 32 jest wlaczony równolegle do tego _ 4 —wlókna, przyczem suwak potencjomierza jest polaczony z zaciskiem srodkowym 31 wtórnego uzwójeniia 26 transformatora.Wylacznik 57 umozliwia przerwanie pierwotnego obwodu 27 i obwodu komórki.W obydwóch odmianach, przedstawio¬ nych na rysunku wylacznik 57 moze byc sprzezony z wylacznikiem 56 tak, aby u- klad zostal uruchomiony z chwila wlacze¬ nia silnych reflektorów szosowych (piono¬ we polozenie przelacznika 56).W powyzszych przykladach uwzgled¬ niono dodatkowy reflektor 52 o promie¬ niach koloru nieoslepiajacego (np. koloru czerwono-pomaranczowego), które to swia¬ tlo dodaje sie do swiatla reflektorów slab¬ szych tak, iz w razie ich zapalenia moze oddzialywac z dosc duzej odleglosci na ta¬ kie samo urzadzenie w samochodzie, jada¬ cym z przeciwnego kierunku.W celu uruchomienia takiegoz urzadze¬ nia, zainstalowanego na innym samocho¬ dzie, gdy naswietlenie reflektorem slab¬ szym z odleglosci, z której moglyby uru¬ chomic to urzadzenie tylko silne reflektory szosowe, jest niewystarczajace, zastosowa¬ no odmiane wykonania, w której w chwili uruchomienia urzadzenia zapalaja sie jed¬ noczesnie silne reflektory szosowe i reflek¬ tory slabsze na krótki czas, ale wystarcza¬ jacy, by komórka 22 drugiego samochodu zostala wzbudzona i pozostala w tym sta¬ nie nadal po zgaszeniu silnych reflektorów szosowych pod wplywem samego tylko swiatla reflektorów slabszych.W tym celu mozna zastosowac urzadze¬ nie specjalne, przedstawione na fig. 4. W przykladzie tym jest zastosowany specjal¬ ny przelacznik, który w chwili przelacze¬ nia silnego swiatla szosowego na swiatlo slabsze zamyka obwód silnych reflektorów szosowych i reflektorów przepisowych, a potem przerywa obwód reflektorów po¬ dróznych.Przelacznik taki posiada tarcze metalo¬ wa 59, umieszczona w polu magnetycznem, prostopadlem do powierzchni tarczy, przy¬ czem pole magnetyczne pochodzi z elek¬ tromagnesu 43, a tarcza jest umieszczona pomiedzy ramionami elektromagnesu tak, ze przecina normalnie linje pola magne¬ tycznego, wzbudzonego w chwili zamknie¬ cia obwodu zasilajacego zapomoca kotwicz¬ ki 41 i kontaktu 42 pod wplywem elektro¬ magnesu 29.Ten obwód zasilajacy zamyka sie po¬ przez tarcze 59 za posrednictwem krazka 60 i osi 61 tarczy.Dla przejrzystosci przed¬ stawiono tarcze 59 zboku i zewnatrz elek¬ tromagnesu 43.Jesli w uzwojeniu elektromagnesu 29 nie plynie wcale prad, tarcza pozostaje w polozeniu przedstawionem na fig. 4. Skoro jednak tylko uzwojenie to zostanie wzbu¬ dzone, kotwiczka 41 zamyka na kontak¬ cie 42 obwód zasilania elektromagnesu 43, przyczem pole magnetyczne, wzbudzone w tym elektromagnesie dziala na tarcze kciu¬ kowa 59, która obraca sie na osi 61. Kra¬ zek 60, przylegajacy stale do tarczy 59 jest osadzony na izolowanym drazku, za¬ konczonym kotwiczka 62, która zamyka na kontakcie 63 obwód reflektorów; po¬ przez odgalezienie 64. Silne reflektory szosowe i reflektor slabszy pozostaja pod pradem az do chwili, gdy krazek 60 wto¬ czy sie do wglebienia tarczy 59. Wówczas kotwiczka 62 odlacza sie od kontaktu 63 i przerywa obwód silnych reflektorów szo¬ sowych, pozostaje zas zapalony tylko re¬ flektor slabszy. Gdy obwód elektromagne¬ su 43 jest przerwany zapomoca kotwiczki 41, pole magnetyczne tego elektromagnesu zanika, a tarcza 59 wraca w swe pierwotne polozenie dzieki sprezynie, na rysunku nie- przedstawionej.Opisany wyzej uklad mozna uwazac za mostek Wheatston'a, którego boki sta¬ nowia opornik 23 i komórka 22 oraz oby¬ dwie czesci wtórnego uzwojenia zasilaja¬ cego anode lampy, przyczem zacisk Jt jest punktem wspólnym, drugi zas punkt — 5 —wspólny mostka stanowi polaczenie siatki z obwodem komórki.Uklad opisany wyzej dziala w sposób nastepujacy., Nie naswietlajac wcale komórki foto- elektrycznej 22, nalezy wyregulowac opor¬ nik 23 i potencjomierz 32 tak, aby siatka lampy 24 miala potencjal ujemny w sto¬ sunku do wlókna i w obwodzie anody prad wcale nie plynal lub co najwyzej prad bardzo slaby, a przekaznik 29, wlaczony w obwód anodowy lampy 24 pozostal nie- wzbudzony i zachowal polozenie, w któ- rem obwód elektromagnesu 42 jest otwar¬ ty, a kotwiczka 47 zamyka na kontakcie 48 obwód silnych reflektorów szosowych. Sko¬ ro tylko na komórke 22 padna poprzez u- klad optyczny 21 promienie swiatla, opor¬ nosc komórki zmniejsza sie, a siatka lam¬ py wzmacniajacej 24 laduje sie dodatnio podczas wartosci pradu, odpowiadajacych kierunkowi pradu od zacisku 30 do zaci¬ sku 25, a anoda ma potencjal dodatni.Podczas nastepnej wartosci pradu, kiedy ten prad ma kierunek od zacisku 25 do za¬ cisku 30 (opornik 23 pozostaje przytem nieporuszony) siatka nie laduje sie, a prad anodowy jest równy zeru. Widac z powyz¬ szego, ze lampa 24 spelnia podwójne za¬ danie jako lampa wzmacniajaca i lampa prostownicza. Uklad dziala wiec przy zmiennem napieciu anodowem. Jesli trans¬ formator jest zasilany pradem przerywa¬ cza, to chwilowe wartosci sa nierówne, gdyz chwilowa wartosc dodatnia jest znacznie wieksza od chwilowej wartosci r jemnej.Podczas chwilowych wartosci dodatnich powstaje tetniacy prad anodowy, który dziala na przekaznik 29 gdy komórka 22 jest wzbudzona promieniami swiatla, przy- czem kotwiczka 41 zamyka obwód elektro¬ magnesu 43. Kotwiczka 47, nalezaca do e- lektromagnesu 43, przerywa wówczas ob¬ wód silnych reflektorów szosowych na kon¬ takcie 48, a zamyka obwód reflektora slab¬ szego na kontakcie 50 tak dlugo, jak dlugo trwa pobudzenie swiatlem, pochodzacem z samochodu, zdazajacego naprzeciw.Gdy przelacznik 55 zajmuje polozenie, przedstawione linja pelha, to swiatlo slab¬ sze dziala automatycznie.Przestawiajac ten przelacznik w polo¬ zenie, zaznaczone linja przerywana, moz¬ na zapomoca silnych reflektorów szoso¬ wych przeslac sygnal np. do samochodu jadacego z przeciwnej strony.Oczywiscie, urzadzenia, opisane wyzej i przedstawione na rysunku, podane sa tylko tytulem przykladu, przyczem moga one podlegac zmianom w szczególach, bez zmiany istoty wynalazku. Np. zamiast jednej komórki fotoelektrycznej mozna za¬ stosowac dwie lub wiecej komórek, pola¬ czonych równolegle lub szeregowo.To samo mozna powiedziec o ukladzie wzmacniajacym, w którym moze byc do¬ wolna liczba lamp wzmacniajacych, do¬ wolnego typu. PL