Pobudzanie oscylatorów lub rezonato¬ rów piezoelektrycznych odbywa sie przy pomocy lamp elektronowych. Oscylator u- mieszcza sie zazwyczaj pomiedzy siatka a katoda lampy. Potrzebne sprzezenie wsteczne jest osiagane dzieki wewnetrznej pojemnosci miedzy siatka a anoda lampy (uklad Huth-Kuhn'a). Takie sprzezenie wsteczne wystarcza tylko przy drganiach o wielkich czestotliwosciach, to jest przy za¬ stosowaniu cienkich plytek kwarcowych o- raz przy stosunkowo niewielkich amplitu¬ dach drgan, natomiast przy dluzszych fa¬ lach (ponad 400 m), a wiec przy mniej¬ szych czestotliwosciach ten sposób pobu¬ dzania zawodzi. W tym przypadku istnieje wprawdzie moznosc równoleglego laczenia ze soba kilku lamp, w celu uzyskania bar¬ dziej stromej charakterystyki, jednak prze¬ waznie zachodzi koniecznosc zastosowania obok tego jeszcze dodatkowego sprzezenia wstecznego o charakterze pojemnosciowym lub indukcyjnym. Powoduje to jednak mocniejsze sprzezenie oscylatora z anodo¬ wym obwodem drgan, lecz, jak wiadomo, wraz z silniejszem sprzezeniem praca oscy¬ latora staje sie coraz bardziej zalezna od stanu roboczego lampy i od czestotliwosciwlasnej obwodu anodowego, a zatem w tym przypadku < wielkosci :- Jfczyskiwanej czestotliwosci i|ahowi4 ilifctyllco same wy¬ miary oscylatora i jego wlasnosci fizyczne, lecz jeszcze czynniki poboczne.Dalsza wada oscylatorów kwarcowych jest ich tlumienie, wskutek którego po wlaczeniu lampy oscylator kwarcowy nie odrazu steruje te lampe. Prócz tego, w ce¬ lu skompensowania tlumienia oscylatora, do oscylatora tego nalezy jeszcze doprowa¬ dzac ciagle pewien równowaznik energji z zewnatrz, co nawet przy umieszczeniu kry¬ sztalu w prózni nie powoduje przekazywa¬ nia z tego krysztalu otaczajacemu go po¬ wietrzu jakiejkolwiek energji mechanicz¬ nej, powodujac natomiast rozgrzewanie sie krysztalka piezoelektrycznego, a zatem znaczna zmiane jego czestotliwosci wla¬ snej. Z tych powodów oscylator, który ma sluzyc jako generator lub wskaznik czesto¬ tliwosci, powinien wykazywac mozliwie jak najmniejsze tlumienie.Otóz uzywane dotychczas stale oscyla¬ tory kwarcowe posiadaja mimo innych za¬ let jeszcze niekorzystne tlumienie, które przy wielu ukladach z takiemi oscylatora¬ mi jest tak duze, iz powoduje zaklócenia w pracy tych ukladów.Wedlug wynalazku jako oscylator sto¬ suje sie krysztal turmalinu, który, jak stwierdzono, wykazuje znacznie mniejsze tlumienie i dzieki temu jego wlasnosci prze¬ wyzszaja znacznie wlasnosci oscylatora kwarcowego. Róznica pod tym wzgledem jest tak duza, ze mozna ja spostrzec czysto sdbjektywnie. Otóz w przypadku oscylato¬ ra z kwarcu i z turmalinu, których czesto¬ tliwosc wlasna wynosi okolo 130.000 cykli przy tern samem napieciu i tej samej ener¬ gji, doprowadzonej do obu krysztalów, oscylator kwarcowy osiaga swoja maksy¬ malna amplitude po uplywie niedostrzegal¬ nie krótkiego czasu, gdy tymczasem oscyla¬ tor turmalinowy potrzebuje do tego okolo polowy sekundy czasu.Najkorzystniejsze warunki drgan otrzy¬ mano, gdy oscylator turmalinowy zostal wykonany jako walec o osi, skierowanej równolegle lub prawie równolegle do osi optycznej turmalinu. Lecz równiez w przy¬ padku zastosowania walca, którego os be¬ dzie nachylona pod katem okolo 30° wzgle¬ dem osi optycznej, drgania beda mogly je¬ szcze powstawac.W obydwu przypadkach drgania od¬ bywaja sie w kieruiiku osi optycznej. Jak ustalono droga doswiadczen, ksztalt prze¬ kroju, prostopadlego do osi walca, nie od¬ grywa zadnej roli, gdy tylko os walca jest skierowana równolegle lub prawie równo¬ legle do osi optycznej krysztalu turmalinu.Nawet przy krancowo krótkich walcach, to jest przy bardzo cienkich plytkach, nie wy¬ stepuja zadne drgania uboczne (drgania zginajace samej plytki) w przeciwienstwie do kwarcu, który, wykonany w postaci bar¬ dzo cienkiej plytiri, nie drga juz z pewna wlasciwa mu czestotliwoscia. Sklonnosc turmalinu do drgan zginajacych (czestotli¬ wosci uboczne) jest wogóle znacznie mniej¬ sza niz kwarcu. Wlasciwosc ta ma szcze¬ gólniejsze znaczenie w przypadku, gdy oscylator ma byc uzyty do odbierania drgan elektrycznych.Rysunek objasnia istote wynalazku na przykladzie, przedstawionym w zwiekszo¬ nej podzialce w przekroju i widoku. Fig. 1 i 2 uwidoczniaja cienka plytke kolista a z turmalinu. Os optyczna turmalinu A — A jest w tym przypadku prostopadla do po¬ wierzchni plytki, lecz moglaby równiez byc mniej lub wiecej odchylona od tego kierun¬ ku. Drgania odbywaja sie w kierunku osi optycznej. PL