, Wynalazek niniejszy dotyczy filtru ko¬ lorowego, stosowanego w fotografji lub ki¬ nematografii wielobarwnej. Przyrzad ten moze byc kojarzony z odpowiednia czescia aparatu kinematograficznego zarówno przy dokonywaniu zdjec na karbowanych blo¬ nach filmowych, jak i wyswietlaniu takich filmów.Przy dokonywaniu lub wyswietlaniu zdjec kolorowych w kinematografji z za¬ stosowaniem blon karbowanych, to jest ta¬ kich, w których warstwa swiatloczula jest umieszczona na podlozu, którego wolna powierzchnia jest wyposazona w wieksza liczbe malych powierzchni wypuklych, po¬ siadajacych w przyblizeniu ksztalt kulisty lub cylindryczny, przyczem w ostatnim przypadku wypuklosci pólcylindryczne, czyli karby moga byc wykonane wzdluz lub wporzek blony, uzywa sie zwykle filtru kolorowego, skojarzonego z objekty- wem. Filtr taki jest wyposazony w wieksza liczbe pasm kolorowych np. czerwone, zie¬ lone i niebieskie, umieszczanych na drodze promieni swietlnych. Przy dokonywaniu zdjec filtr kolorowy rozdziela promienie rozmaitych kolorów tak, iz na blonie wy¬ twarza sie nieskonczona liczba obrazków filtru kolorowego, podzielonego na pasma kolorowe odpowiednio do liczby pasm w filtrze. Przy wyswietlaniu zas filmu, na¬ swietlonego sposobem powyzszym i zawie-rajacego WzmiankoWAitó obrazki filtru ko¬ lorowego, promienie s\^ietlne odbywaja droge odwrotn4 do frbprzefthiej i zostaja w odpowiednich miejscach stlumione blona filmu kinematograficznego w taki sposób, iz na ekranie widzi sie przedmiot lub sicene, sfotografowana poprzednio, w kolorach na¬ turalnych. Sposób ten jest znany pod na¬ zwa sposobu Keller-Dorian'a.Dotychczas wykonywano tego rodzaju filtry kolorowe znni^terjalu przezroczyste¬ go, np. zelatyny, w której rozproszony jest odpowiedni barwnik w celu wytworzenia pozadanych pasm kolorowych* np. w trzech wzmiankowanych poWyzej kolorach/ Doswiadczenie wykazalo jednak, ze w filtrach kolorowych, wykonanych sposo¬ bem powyzszym, pod dzialaniem wysokiej temperatury, na która narazone sa te blo¬ ny przy wyswietlaniu filmów, zelatyna kur¬ czy sie lub paczy lub tez peka przy krawe¬ dziach, rozgraniczajacych poszczególne kolorowe pasma filtru. W wyniku powyz¬ szego, pomiedzy krawedziami plytek zela¬ tyny, przylegajacych do siebie, przedosta¬ je sie swiatlo biale, zmniejszajac wzgled¬ ne natezenie poszczególnych promieni barwnych, wskutek czego barwy, wyswie¬ tlane na ekranie, sa tak blade, iz czasem w bardzo znacznym stopniu zmienia sie sto¬ sunek odcieni i cieni rozmaitych 'barw obra¬ zu wyswietlanego.Ponadto przy stosowaniu w ciagu dluz¬ szego czasu filtrów kolorowych, wykona¬ nych sposobem powyzszym, zachodzi pew¬ na zmiana w kolorze poszczególnych pasm kolorowych filtru, powodowana zmniejsze¬ niem sie przezroczystosci tych pasm.Wreszcie w tych przypadkach, w któ¬ rych swiatlo jest .przepuszczane przez filtr barwny zbyt dlugo przy wyswietlaniu fil¬ mów, cieplo powoduje czasem topienie sie zelatyny i uszkodzenie filtru.Ponadto swiatlo zawsze posiada daz¬ nosc do zmiany chemicznego skladu barw¬ ników organicznych, uzywanych przy wy¬ twarzaniu pasm rozmaitych kolorów, przy- czem pewne kolory wykazuja znaczna nie- trwalosc, np. kolor niebieski, poniewaz pa¬ smo niebieskie, po pewnej liczbie godzin przepuszczania przez nie swiatla, zaczyna przepuszczac promienie czerwone.Wreszcie zelatyna z latwoscia wchla¬ nia wilgoc z powietrza otaczajacego, wsku¬ tek czego trudno jest przechowywac filtry barwne tego rodzaju.Byly juz .czynione próby zabezpiecza¬ nia filtrów kolorowych przed dzialaniem wilgoci powietrza. Plytki zelatynowe byly pokrywane na swych krawedziach warstwa parafiny, w celu zapobiezenia wchlaniania przez nie wilgoci z powietrza oraz uniknie¬ cia skutków paczenia sie pasm filtru kolo¬ rowego, lecz wskutek zmiennej grubosci warstwy parafiny i jej miekkosci nie uda¬ walo sie osiagnac nalezytego umieszczenia przeslony wzgledem filtru.W celu unikniecia tych niedogodnosci filtr wedlug wynalazku jest wykonywany z kolorowego szkla, zabarwionego w calej swej masie, a nietylko na powierzchni, po¬ niewaz plytka szklana zabarwiona tylko na powierzchni nie stanowi jednolitej bryly; ponadto szklo, zabarwione tylko na po¬ wierzchni, nie posiada jednostajnego za¬ barwienia na calej swej powierzchni, Szklo, zabarwione tylko na powierzch¬ ni, nie posiada niezmiennych cech pod wzgledem pochlaniania odpowiednich cze¬ sci widma swiatla, poniewaz warstwa krzemianu lub boranu, zawierajaca barw¬ nik i umieszczona na powierzchni szkla, nie posiada jednakowej grubosci, wskutek czego w rozmaitych miejscach plytki szkla¬ nej ujawniaja sie pewne zmiany w odcie¬ niu i natezeniu zabarwienia. Z drugiej zas strony mozna wytwarzac szklo, zabarwio¬ ne jednostajnie w calej swej masie, odpo¬ wiadajace pewnej okreslonej krzywej po¬ chlaniania widma swiatla.Wedlug wynalazku niniejszego, jezeli filtr jest stosowany w wiazce równoleglych — 2 -promieni swietlnych, to kazde pasmo kolo¬ rowego szkla filtru jest zeszlifowane tak, ze poszczególne pasma szkla kolorowego róznia sie swa gruboscia i przepuszczaja przez siebie pewna zgóry okreslona czesc promieni kolorowych danego rodzaju.Szklo dowolnego koloru bedzie przepu¬ szczalo, w razie uzycia cienkich plytek, pewna ilosc promieni innego koloru, przy- czem im grubsza jest plytka szklana, tern mniejszy jest odsetek promieni innego ko¬ loru, które plytka ta przepusci.Wedlug wynalazku niniejszego po¬ szczególne plytki szklane trzech róznych kolorów najlepiej jest zeszlifowac do ta¬ kiej grubosci, aby wszystkie one przepu¬ szczaly jednakowy odsetek promieni, lecz odpowiednio róznych barw.W razie zastosowania filtrów koloro¬ wych przy dokonywaniu zdjec, stosunek grubosci poszczególnych plytek zostaje nie¬ co zmieniony, w celu wyrównania skutków niejednakowej czulosci emulsji swiatlo¬ czulej na wzmiankowane trzy barwy.W przypadkach, gdy plytki filtru nie zostaja sklejone ze soba, krawedzie ich najlepiej jest sciac ukosnie tak, aby przy¬ legajace do siebie plytki mozna bylo z la¬ twoscia dopasowywac i nie dopuscic do przechodzenia bialego swiatla pomiedzy krawedziami sasiednich plytek filtru. Ko¬ lorowe plytki szklane moga wtedy byc osa¬ dzone w dowolny sposób; moga one byc u- trzymywane we wlasciwem polozeniu za- pomoca pierscienia przytrzymujacego, mo¬ ga tez byc sklejone ze soba, jak to opisano powyzej. W tych przypadkach, w których zamierzane jest przepuszczanie przez filtr kolorowy promieni zbieznych lub rozbiez¬ nych, pozadane jest, aby zewnetrzne po¬ wierzchnie filtru kolorowego byly równole¬ gle; w zwiazku z tern najlepiej jest w tym celu nakladac dodatkowe plytki ze szkla przezroczystego, jak to opisano ponizej; Na rysunku tytulem przykladu przed¬ stawiono kilka odmian wykonania wyna¬ lazku, przyczeni fig. 1 przedstawia przekrój poprzeczny filtru kolorowego, wykonanego wedlug wynalazku i przeznaczonego do za¬ stosowania w wiazce promieni równole¬ glych; fig. 2 — widok tegoz zgóry; fig. 3— przekrój poprzeczny nieco odmiennej po¬ staci filtru dla promieni równoleglych; fig. 4 — przekrój poprzeczny nastepnej od¬ miany, przeznaczonej dla promieni zbiez¬ nych lub rozbieznych i stosowanej w apa¬ racie projekcyjnym, a fig. 5 — odmienna postac wykonania filtru, uwidocznionego na fig. 4, przeznaczona do dokonywania zdjec.Na fig. 1 i 2 rysunku przedstawiono konstrukcje filtru, wyposazonego w pier¬ scien 1, posiadajacy kolnierz przytrzymu¬ jacy 2, zaopatrzony w skosna powierzchnie zewnetrzna 3. Pierscien ten jest przeina¬ czony do przytrzymywania na wlasciwem miejscu wiekszej liczby, np. trzech, plytek szklanych 4, 5 i 6, zabarwionych w calej swej masie rozmaitemi barwnikatai, np. niebieskiej, zielonej i czerwonej.Nalezy zauwazyc, ze niebieska plytka sizklana 4, zielona plytka szklana 5 i czer¬ wona plytka 6 posiadaja rózna grubosc.Odpowiednie plytki szklane zostaja zeszli¬ fowane do takiej' grubosci w tym celu, aby kazda z plytek 4, 5, 6 przepuszczala za¬ sadniczo ten sam odsetek promieni wlasci¬ wej jej barwy. Gdy filtr kolorowy zostaje zastosowany przy wyswietleniu filmu na ekran, to odpowiednio do wlasnosci uzy¬ tych gatunków szkla, plytka zielona moze byc najgrubsza, a plytka niebieska i czer¬ wona moga byc ciensze, jak to przedsta¬ wiono na fig. 4, lub tez moga posiadac inne grubosci, np. jak uwidoczniono na fig. 1.Nalezy jednak zaznaczyc, ze w razie u- zycia filtru w aparacie do zdjec, plytka niebieska, odpowiednio do wlasciwosci szkla uzytego, powinna byc grubsza, niz plytka czerwona, a plytka zielona powinna byc najgrubsza, jak to uwidoczniono na fig. 5, wskutek tego, ze emulsja swiatloczulajest czula w rozmaitym stopniu na rozmai^ te kolory. Plytki te moga posiadac Jednak grubosci rózne od wzmiankowanych.Nalezy przyjac pod uwage, ze w opisa¬ nych powyzej konstrukcjach ilosc swiatla, przepuszczonego przez poszczególne plytki 4, 5 i 6, jest obliczona w odniesieniu do jednakowych powierzchni jednostkowych trzech tych plytek, przyczem najlepiej jest, jezeli powierzchnie poszczególnych plytek 4, 5 i 6, wystawione na dzialanie swiatla, sa w przyblizeniu jednakowe.Ponadto jest jasne, ze kolory niebieski, zielony i czerwony plytek 4, 5 i 6 sa dobra¬ ne tak, ze po ich przeslonieciu blona daja zpowrotem kolor bialy przy wyswietleniu obrazka, sfotografowanego sposobem po¬ wyzszym.Plytka, umieszczona posrodku filtru, moze miec nieco mniejsza powierzchnie w celu zrównowazenia skutków tej okolicz¬ nosci, ze swiatlo, padajace prostopadle na karby blony karbowanej, przechodzi la¬ twiej, niz swiatlo, padajace na karby te pod katem.Nalezy zaznaczyc, ze najlepiej jest, gdy filtr kolorowy, wykonany wedlug wyna¬ lazku niniejszego, zostaje zastosowany do pracy z filmami kinematograficznemi, zao- patrzonemi w pólcylindryczne karby po¬ przeczne, równolegle trzem pasmom kolo¬ rowym filtru, aczkolwiek karby blony mo¬ ga posiadac równiez i inna postac. Karby moga byc np. wykonane wzdluz blony; w tym przypadku pasma kolorowe filtru po¬ winny byc równolegle do tych karbów po¬ dluznych, tó jest równolegle do bocznych krawedzi blony.Materjal, z którego wykonane sa ko¬ lorowe plytki 4, 5 i 6, stanowi szklo; mozna jednak uzyc równiez i innych materjalów np. kwarcu i t. d. lub innego twardego ma- terjalu przezroczystego.Powierzchnie pasm kolorowych, przed¬ stawione na rysunku jako pasma kolorowe 4, 5 i 6 wzajemnie równolegle, moga posia¬ dac ksztalt dowolny lub tez moga byc po¬ dzielone na czesci w dowolny sposób.W przykladzie wykonania, przedsta¬ wionym na fig. 1, trzy plytki kolorowe 4, 5 i 6 posiadaja rózna grubosc i $a wyposa¬ zone w sciete ykosnie krawedzie boczne, w celu zapobiezenia przechodzeniu bialego swiatla pomiedzy plytkami wskutek roz¬ szerzania sie lub kurczenia plytek pod dzialaniem ciepla i swiatla.Plytki kolorowe 4, 5 i 6 sa utrzymywa¬ ne na wlasciwem miejscu zapomoca pier¬ scienia przytrzymujacego 7, posiadajacego powierzchnie stykowe 8, 9 i 10, dopasowa¬ ne do ksztaltu krawedzi kolorowych plytek szklanych 4, 5 i 6. Pierscien przytrzymuja^ cy 7 jest zkolei zamocowany we wlasci¬ wem polozeniu zapomoca pierscienia 11, zaopatrzonego w gwint zewnetrzny 12, do¬ pasowany do wewnetrznego gwintu 13 pierscienia 1.W odmianie wykonania wynalazku, przedstawionej na fig. 3, zastosowane sa plytki szklane 14, 15 i 16 (niebieska, zie¬ lona i czerwona), wykonane w takiz spo¬ sób, jak i plytki 4, 5 i 6; jedynie boczne powierzchnie plytek sa prostopadle do ich powierzchni czolowych, przyczem plytki te (14, 15 i 16) sa przyklejone zapomoca bal¬ samu kanadyjskiego do okraglej, przezro¬ czystej i bezbarwnej plytki szklanej 17.Filtr ten równiez nadaje sie do stosowania w równoleglych promieniach swietlnych, przyczem jest rzecza jasna, ze dopiero co opisane plytki moga byc umieszczane w o- prawie dowolnej budowy.Na fig. 4 przedstawiona jest konstruk¬ cja filtru, przystosowanego do uzycia w wiazce promieni zbieznych lub rozbiez¬ nych, a takze równoleglych.Konstrukcja ta jest podobna do przed¬ stawionej na fig. 3 z ta róznica, ze wklejo¬ na jest dodatkowa plytka 78 z przezroczy - stego bezbarwnego szkla, wypelniajaca pusta przestrzen nad plytka niebieska 14 az do poziomu powierzchni plytki zielonej — 4 —fS, na plytke zas czerwona 16 naklejona jest bezbarwna plytka 19 ze szkla przezro¬ czystego, wypelniajaca pusta przestrzen nad plytka 16 do wzmiankowanego powy¬ zej poziomu. Ponadto zaleca sie nakleic na zewnetrzne powierzchnie plytek 14, 15 i 16 okragla plytke 20 ze szkla przezroczy¬ stego, z drugiej zas strony na powierzch¬ nie plytek 18, 15 i 19 — okragla plytke 21 równiez ze szkla przezroczystego.Jest jednak rzecza jasna, ze uklad mo¬ ze pracowac równiez bez jednej z plytek 20 i 21, a nawet bez obu. Wreszcie, filtr jest umieszczony w oprawie 2la, zaopa¬ trzonej we wkrecony w nia pierscien przy¬ trzymujacy 21b.W postaci wykonania, uwidocznionej na fig. 5, konstrukcja ta moze byc uzyta przy dokonywaniu zdjec, to jest filtr ten moze byc wstawiany do aparatu do zdjec kinematograficznych. W tym przypadku budowa samego filtru moze byc taka sama, jak opisano powyzej, np. na fig. 4, z ta róznica, ze stosuje sie czerwona plytke szklana 22 znacznie ciensza od niebieskiej i zielonej plytki 14 i 15, z zastosowaniem odpowiednio grubszej kompensujacej prze¬ zroczystej plytki 23 ze szkla bezbarwnego, nieco grubszej od plytki 19, przedstawio¬ nej na fig. 4, w celu odpowiedniego wyrów¬ nania cienkosci czerwonej plytki szklanej 22.Filtr kolorowy, stosowany przy wy¬ swietlaniu, moze np. posiadac tytulem przykladu postac wedlug fig. 4, mianowi¬ cie moze skladac sie z zewnetrznych ply¬ tek szklanych 20 i 21, których srednica calkowita wynosi 60 mm, srednica zas uzy¬ teczna — 48 mm. W srodku filtru znajdu¬ je sie plytka zielona o szerokosci 12 mm; plytka niebieska 14 jest wykonana ze szkla niebieskiego „Corning glass" o grubosci V2 mm, plytka zielona 15 jest wykonana ze szkla zielonego „corninig glass G 401 CZ sextant", o grubosci 1,8 mm, a czerwo¬ na plytka 16 jest wykonana ze szkla czer¬ wonego „córning giass G Z4" o grutlosci V2 mm. Jako filtr kolorowy, przeznaczony do uzycia w aparacie kinematograficznym do zdjec moze byc uzyty filtr przedstawio¬ ny na fig. 5 i skladajacy sie z zewnetrz¬ nych plytek szklanych 19 i 20 o srednicy calkowitej 21 mm, srednicy zas uzytecz¬ nej — 13 mm, przyczem szerokosc plytki zielonej 15 wynosi 3,5 mm. W tym przy¬ padku niebieska plytka 14 moze byc wy¬ konana ze szkla „Schott (Jena) 8780" o grubosci V2 mm, zielona plytka 15 jest wy¬ konana w takim razie ze szkla „Corning glass G 401 CZ" o grubosci % mm; plytka zas czerwona jest wykonana ze szkla czer¬ wonego „Corning glass G 24" o grubosci 0,8 mm. PL