Wynalazek niniejszy dotyczy smigla dla samolotów, zmieniajacego samoczynnie skok podczas lotu.Znane sa smigla, których smigi sa osa¬ dzone przegubowo w piascie i w których nioment aerodynamiczny, starajacy sie zmniejszyc skok, jest zrównowazony przez moment odsrodkowy przeciwdzialajacy.Wynik ten zostaje osiagniety przez nada¬ nie smidze ksztaltu jataganu lub przez po¬ chylenie wlókna obojetnego wzgledem osi obrotu.Tego rodzaju smigla, w których z ko¬ niecznosci wykorzystuje sie moment od¬ srodkowy, zalezny od pokrecania, nie daja moznosci regulowania odsrodkowego i nie pozwalaja na dowolne oznaczanie poloze¬ nia równowagi.Smiglo wedlug wynalazku rózni sie za¬ sadniczo od znanych smigiel tern, ze za¬ lezne od pokrecenia zmiany momentu od¬ srodkowego, dzialajacego na smige w kie¬ runku zwiekszania skoku, sa dowolnie zmniejszane, jak równiez i tern, ze zosta¬ je uzyskiwana równowaga miedzy momen¬ tem aerodynamicznym, starajacym sie zmniejszyc skok, momentem odsrodko¬ wym, najlepiej malo zmieniajacym sie i zawsze wiekszym od momentu aerodyna¬ micznego, oraz przeciwdzialajacym mo¬ mentem sprezystym, zaleznym jedynie od pokrecania smigi.Aby uczynic moment odsrodkowy prak¬ tycznie: nicialfeznym od obracania sie smi¬ gi na czópie,*ttmiesztóa sie *wlókno obojet¬ ne smigi, zgodnie z wazna cecha wynalaz¬ ku w taki sposób, ze nie przechodzi ono przez os obrotu smigla. W ten sposób w celu wytworzenia momentu odsrodkowego uzywa sie juz nie ramienia, okreslanego przez odchylanie sie srodka ciezkosci w kierunku posuwania sie naprzód, które jest zmienne w zaleznosci od pokrecania sie smigi, lecz odwrotnie, ramienia powstaja¬ cego wskutek nachylenia wlókna obojetne¬ go w kierunku obrotu, które, praktycznie biorac, jest stale w granicach pokrecania sie smigi.W polozeniu wyjsciowem smigla wlók¬ no obojetne Jest umieszczone w plaszczy¬ znie prostopadlej do osi obrotu tak, iz w tern polozeniu nie ma zadnego nachylenia w kierunku posuwania sie naprzód i ze moment, powstajacy wskutek takiego na¬ chylenia, jest zerem. Z kazda smiga jest polaczony znajdujacy sie w równowadze niestalej odsrodkowy kompensator tak u- mieszczony, by jego wplyw niweczyl wplyw odchylenia srodka ciezkosci smigi w kie¬ runku posuwania sie naprzód, gdy smiga pokreca sie. Wplyw wiec momentu, po¬ wstajacego wskutek tego nieuniknionego odchylenia, zostaje zniweczony. Oczywi¬ scie, ze zapomoca tego kompensatora moz¬ na otrzymac moment wiekszy i w kierunku przeciwnym poprzedniemu, w celu dowol¬ nego zwiekszania czulosci regulowania.Niniejszy wynalazek polega na otrzy¬ mywaniu w kazdej chwili równowagi trzech momentów: a. momentu aerodynamicznego, stara¬ jacego sie zmniejszyc skok; b. wypadkowego momentu odsrodko¬ wego, regulowanego przez kompensator i starajacego sie zwiekszyc skok, najlepiej przewyzszajacego moment aerodynamicz¬ ny, niezaleznego od pokrecania sie lub na¬ wet zmieniajacego sie w tym samym kie¬ runku, co skok. Czesc tego momentu po¬ winna, oczywiscie, równowazyc naturalny moment, skrecajacy smige okolo jej wlók¬ na obojetnego i starajacy sie zmniejszyc skok; c. momentu sprezystego, dopelniajace¬ go równowage przy pokrecaniu sie i stara¬ jacego sie przedewszystkiem zmniejszyc skok.Inna cecha znamienna wynalazku po¬ lega na tern, ze moment sprezysty otrzy¬ muje sie zapomoca skrecanego drazka, u- mieszczonego zboku wzgledem dzioba sil¬ nika, a wiec posiadajacego duza dlugosc i jednoczesnie przytrzymujacego smige, na która dziala sila odsrodkowa, przyczem ta smiga jest jeszcze przytrzymywana przez rure prowadhicza na lozyskach kulkowych.Przez to unika sie koniecznosci pochlania¬ nia parcia odsrodkowego na lozyska kul¬ kowe, które jest powodem nieprawidlowo¬ sci i zmiennosci dzialania.Aby wyjasnic calkowicie zasade dzia¬ lania smigla wedlug wynalazku, na fig. 1, 2, 3 zalaczonego rysunku przedstawiono schematycznie smiglo, w którem, w cehi uogólnienia, pochylono wlókno obojetne w kierunku posuwania sie naprzód (jak to jest znane) i skierowane to wlókno obojetne poza os obrotu smigla (zgodnie z istotna cecha wynalazku).Fig. 1 przedstawia rzut na plaszczyzne pionowa, prostopadla do osi obrotu smigla, fig. 2 przedstawia rzut na plaszczyzne po¬ zioma, a fig. 3 przedstawia rzut na pla¬ szczyzne boczna.Wlókno obojetne smigi, które w tym przypadku w mysl zalozenia jest proste w rzucie na plaszczyzne prostopadla do osi O obrotu, daje linje prosta AB (fig. 1), po¬ lozona wzgledem osi O z nachyleniem e w kierunku / obrotu.To nachylenie daje moznosc osiagnie¬ cia w polozeniu poczatkowem calkowitego zrównowazenia smigi przez moment od¬ srodkowy w stosunku do momentów wy- — 2 —tworzonych przez opór stawiony obrotowi i przez sile napedowa.Smiga obraca sie na drazku skrecaja¬ cym sie AD, przesunietym wzgledem osi O w kierunku odwrotnym do kierunku obrotu.Drazek ten wytrzymuje ciagnienie od¬ srodkowe i, poniewaz jest polozony zboku w stosunku do dzioba silnika, moze posia¬ dac dosc znaczna dlugosc, aby przy skre¬ caniu dawac odksztalcenia, niezbedne dla samoczynnosci.Sily boczne sa przejmowane przez rure prowadnicza, wspólosiowa do skrecajace¬ go sie drazka, która obraca sie na lozysku kulkowem i jest w stanie stawiac opór dzialaniu odsrodkowemu zapomoca opor- ka, skoro tylko skrecajacy sie drazek wy¬ dluzy sie o zadana wielkosc.W ten sposób ogranicza sie automa¬ tycznie prace rozciagania drazka srodko¬ wego w wypadku, gdyby szybkosc obrotu stala sie nadmierna.W wyniku takiego osadzenia: a. sila napedowa równolegla do osi ob¬ rotu i przylozona do srodka cisnienie / smigi dziala przy pokrecaniu sie smigi na ramieniu h, stanowiacem odleglosc od srod¬ ka cisnienia / do skrecajacego sie drazka.Poniewaz ramie h moze byc duze, to dokladnosc regulowania w stosunku do zmian sily napedowej jest zawsze wystar¬ czajaca. b. Sila odsrodkowa GH przylozona do smigi w jej srodku ciezkosci jest skierowa¬ na po prostopadlej przeprowadzonej z te¬ go punktu na os obrotu.W przedstawionym ogólnym przykla¬ dzie sila ta posiada dwie skladowe: jedna N równolegla do rzutu pionowego skreca¬ jacego sie drazka, druga T, prostopadla do niego.Sila T wytwarza moment odsrodkowy C, dazacy do zwiekszenia skoku z chwila, gdy prostolinijne wlókno obojetne smigi jest pochylone do przodu tak, iz rzut po¬ ziomy srodka ciezkosci G przypada przed rzutem pioziomym A o wielkosc S liczona równolegle do osi O. Gdyby wlókno obo¬ jetne bylo pochylone ku tylowi, moment C\ wytworzony przez T, staralby sie zmniej¬ szyc skok.W plaszczyznie przechodzacej przez skrecajacy sie drazek i równoleglej do osi obrotu drazek ten jest pochylony ku przo¬ dowi, przez co osiaga sie podwójny wynik: a. skladowa odsrodkowa N staje sie u- kosna wzgledem drazka, przyczem jej skladowa prostopadla do drazka stara sie zwiekszyc skok i wytwarza drugi moment odsrodkowy regulujacy C2; b. opór smigi stawiany obracaniu sie, przechodzac ztylu drazka skrecajacego sie, stara sie, jak i sila napedowa, zmniejszyc skok.Obliczenie uzasadniajace wartosc mo¬ mentów C i Cz jest bardzo proste. Z po¬ czatku przyjmuje sie, ze drazek skrecaja¬ cy sie jest prostopadly do osi obrotu. Wy¬ padkowa odsrodkowa H przecina w punk¬ cie A' plaszczyzne przechodzaca przez punkt A drazka skrecajacego sie prostopa¬ dle do tego drazka. Punkt A4 znajduje sie przed plaszczyzna rysunku w odleglosci d stanowiacej nachylenie do przodu srodka ciezkosci smigi. Sila H rozklada sie na N i t, przyczem pierwsza sila jest przesunie¬ ta w kierunku bocznym o d* i o S do przo¬ du. Jedyny moment odsrodkowy, dazacy do zwiekszenia skoku jest Td, podczas gdy dwa momenty równowazace smigi beda Nd i Nd'. Oczywiscie, ze dla wszystkich przekrojów zachowuje sie zrównowazenie w stopniu dostatecznie dokladnym. Sila boczna dzialajaca na lozyska kulkowe be¬ dzie T.Jezeli punkt A, w którym wlókno obo¬ jetne napotyka drazek skrecajacy sie, po¬ zostaje nieruchomy, a drazek skrecajacy sie bedzie pochylony do przodu o kat q\ przyczem punkt D przechodzi ztylu pla¬ szczyzny figury, to moment T wzgledem punktu A bedzie Td, rzut zas jego na os — 3 -drazka bedzie momentem odsrodkowym o wartosci C = Td cos Jezeli przez wzgledem GH, to T = N lg skad C = msin cos 9 Go sie tyczy drugiego momentu od¬ srodkowego, to rzut sily N na plaszczyzne prostopadla do drazka wyraza sie sila N sin odsrodkowy C2 = Nd' sin cp\ starajacy sie zwiekszyc skok.Jak widac, pomiedzy dwoma momen¬ tami Ci C2 zachodzi zupelna analogja, przyczem dla pierwszego sila odsrodkowa T jest zespolona ze zmiennem ramieniem <3, a dla drugiego sila odsrodkowa N jest zespolona z ramieniem stalem.Gdy smiga jest pokrecana, ramie <5' do¬ znaje tylko najmniejszych zmian, podczas gdy ramie 6 zmienia sie tak, jak przesunie¬ cie srodka ciezkosci smigi.W tych warunkach, w celu stworzenia w mysl wynalazku stalego momentu od¬ srodkowego, nie uzywa sie, jak to bylo do¬ tychczas czynione, skladowej odsrodko¬ wej T zespolonej ze zmiennem ramieniem d, lecz odwrotnie, skladowej pionowej N, zespolonej z ramieniem 6\ które jest, prak¬ tycznie biorac, stale.W tym celu nalezy unikac w polozeniu poczatkowem wszelkiego pochylenia do przodu wlókna obojetnego, a zachowac tylko nachylenie w kierunku obrotu, które, polaczone z nachyleniem do przodu osi pokrecania, stanowi ceche znamienna wy¬ nalazku. Ramie ó1 mozna obrac dostatecz¬ nie duze, aby dac przy locie poziomym wpoblizu ziemi calkowite zrównowazenie smigi pod wzgledem oporu stawianego ob¬ rotowi i pod wzgledem sily pociagowej.Nie korzysta sie wiec z momentu od¬ srodkowego powstalego ze skladowej T i ramienia <5. Moment ten jest zerem w polo¬ zeniu poczatkowem, lecz przybiera pewna wartosc dodatnia albo ujemna, odpowied¬ nio do kierunku pokrecania podczas regu¬ lowania, co wplywa ujemnie, poniewaz stawia on opór pokrecaniu, przytlumia czu¬ losc i zweza granice regulowania.Dlatego tez do kazdej smigi jest przy¬ laczony kompensator odsrodkowy, majacy na celu kompensowanie zmian tego mo¬ mentu, który ogranicza amplitude i czulosc regulacji samoczynnej. Kompensator stara sie zatem zawsze w tych warunkach, w przeciwienstwie do momentu C1, wspoma¬ gac rozpoczete pokrecanie.Wprowadzony zostaje zatem bardzo szybko zmieniajacy sie dodatkowy moment odsrodkowy, który z chwila, gdy smiga jest pokrecana w kierunku zwiekszenia skoku, stara sie zwiekszyc skok i to tern wiecej, im pokrecenie jest wieksze. Prze¬ ciwnie, jezeli smiga jest pokrecona w kie¬ runku zmniejszenia skoku, wspomniany moment dodatkowy winien starac sie zmniejszyc skok i to tern bardziej, im kat pokrecenia jest wiekszy.W ten sposób mozna nietylko kompen¬ sowac zmiany momentu odsrodkowego C1, lecz, popierajac dowolnie dzialanie kom¬ pensatora, mozna wytworzyc prawdziwe powiekszenie regulacji zapomoca dzialania pomocniczej sily napedowej tego dodatko¬ wego momentu. Mozna zatem nastawiac dowolnie i w kazdym przypadku doklad¬ nosc, amplitude i czulosc regulacji.W celu osiagniecia takiego wyniku sto¬ suje sie dla kazdej smigi przeciwwage te¬ go rodzaju, ze pod dzialaniem sily odsrod¬ kowej znajduje sie ona w stanie równowa¬ gi niestalej. Przeciwwaga ta osadzona przegubowo na piascie wywiera swoje dzialanie na smige zapomoca drazka kor¬ bowego, zaklinowanego w taki sposób, ze lekkie pokrecenie smigi wytwarza duze przesuniecia przeciwwagi i duze zmiany momentu, który ona stwarza. Okazuje sie wiec, ze taka przeciwwaga, pozostajac w — 4 —polozeniu odsrodkowej ntestatecznosci, dazy do zwiekszenia pokrecen smigi i stwa¬ rza dodatkowy moment odsrodkowy, od¬ powiadajacy poprzednio podanym warun¬ kom.Zmieniajac mase, ramie lub zaklinowa¬ nie przeciwwagi, posiada sie bardzo czuly sposób regulacji skoku, pozwalajacy na o- trzymanie pozadanej ilosci obrotów z naj¬ wieksza dokladnoscia.Z tego wynika, ze dzialanie sruby we¬ dlug wynalazku pozwala osiagnac: 1. Regulacje aerodynamiczna, to jest w stosunku do zmian sily napedowej i mo¬ mentu poruszajacego. 2. Regulacje odsrodkowa, poniewaz jeden z istniejacych momentów nie zalezy od szybkosci. 3. Nastawienie tak dokladne, jak sie tylko chce, zapomoca kompensatora.Wreszcie urzadzenie to samoczynnie równowazy smigi, gdy sila napedowa sie zwieksza. Pokrecanie w kierunku zmniej¬ szenia skoku, które towarzyszy zwieksze¬ niu tego zjawiska, przesuwajac ku przo¬ dowi srodek ciezkosci smig, wytwarza wy¬ prostowujacy moment odsrodkowy, który samoczynnie równowazy dodatkowy mo¬ ment zginajacy, powstajacy wskutek dzia¬ lania sily napedowej. Jest wiec mozliwe wykonanie cienkich smig, których wydaj¬ nosc jest lepsza.Jest nawet przewidziane stosowanie smig nader cienkich, np. ze stalowej bla¬ chy. Obliczenie jednak wykazuje, ze gdyby smiga uginala sie jednostajnie, to pokrece¬ nia nie zostalyby zapoczatkowane, gdyz smiga samoczynnie bedzie uginac sie, sko¬ ro sila napedowa zacznie wzrastac, a za¬ chodzacy wskutek tego przesuw srodka ciezkosci do przodu spowoduje moment odsrodkowy *C, starajacy sie zwiekszyc skok i równowazacy dokladnie zmiany mo¬ mentu aerodynamicznego. Aiby zapoczat¬ kowanie moglo miec miejsce, jest przewi¬ dziane stosowanie cienkich smig, moga¬ cych sie odksztalcac tylko na czesci swej dlugosci, przyczem wpoblizu ich podstawy jest zachowana sztywnosc. Ugiecie poczat¬ kowe konca smigi z chwila, gdy sila nape¬ dowa wzrasta, nie przeszkadza zapoczat¬ kowaniu pokrecania i, gdy smiga jest po- krecona, to elastyczna jej czesc samoczyn¬ nie sie wyproslowywa.Oczywiscie, ze zakres wynalazku obej¬ muje: 1. Wypadek, gdy wlókno obojetne smi* gi odpowiada opisanemu urzadzeniu, lecz nie jest prostolinijne. Moze ono byc luko¬ wate, krzywe lub plaskie tak, aby w kaz¬ dym przekroju smiga byla dobrze zrówno¬ wazona. 2. Wszelkie inne urzadzenie do pokre¬ cania smig lub do otrzymywania momentu sprezystego.Naprzyklad mozna osadzic smigi na lo¬ zyskach kulkowych lub na slupkach o za¬ konczeniach kulistych i dolaczyc sprezyny pojedyncze lub wielokrotne, dzialajace od¬ dzielnie na kazda smige lub na wspólny narzad laczacy. 3. Wszelkie inne urzadzenie do otrzy¬ mywania wypadkowego momentu odsrod¬ kowego dazacego do zwiekszenia skoku niezaleznego od pokrecenia lub zamieniaja¬ cego sie w tym samym kierunku co skok i polaczonego z momentem aerodynamicz¬ nym i momentem sprezystym. 4. Oddzielne zastosowanie jednego z urzadzen, stanowiacych przedmiot paten¬ tu, lub kilku takich urzadzen, jak równiez ich odmian. W ten wiec sposób mozna o- bejsc sie bez kompensatora momentu wwy¬ padkach, gdy sie chce zadowolnic tylko o- graniczona czuloscia, oraz mozna odwró¬ cic ramie d\ przesuwajac punkt A' {fig. 1) do przodu w stosunku do kierunku obro¬ tu. Wówczas trzeba pochylic skrecajace sie drazki ku tylowi, aby odnalezc moment odsrodkowy C2, starajacy sie zwiekszyc skok. 5. Zastosowanie ukladu smig lub kom- — 5 —pensatora w wypadku smigla o zmiennym skoku rozrzadzanym. Otrzymanie momen¬ tu odsrodkowego C2 lub momentu równo¬ wazacego ma wówczas na celu zrównowa¬ zenie naturalnego momentu skrecajacego, starajacego sie zaryglowac smigi przy ich najmniejszym skoku, i umozliwienie latwe¬ go rozrzadu w obu kierunkach. 6. Zastosowanie kompensatora do smi¬ giel, w których jako moment odsrodkowy stosowany jest moment C\ Stosujac urzadzenia wedlug wynalaz¬ ku, mozna wreszcie otrzymac podczas lo¬ tu samoczynne uchylenie sie smig od dzia¬ lania z chwila, gdy silnik zaczyna byc na¬ pedzany przez smiglo.Silnik sie zatrzymuje, skok zas smig zwieksza sie dostatecznie, aby ich opór aerodynamiczny stal sie nieznaczny. Sta¬ nowi to znaczna zalete w platowcach wie- losilnikowych, których wlasnosci lotnicze przy pewnej ilosci zatrzymanych silników zostaja znacznie polepszone.Silniki, pozostajace w ruchu dzieki re¬ gulowaniu skoku, zachowuja swa zasadni¬ cza szybkosc, podczas gdy wydajnosc ich smigiel zmniejsza sie w daleko mniejszym stopniu, niz przy smiglach o skoku stalym.Smigla zas w innych silnikach zamiast ja¬ lowego obracania tych silników ze znacz¬ nym oporem osiowym, zatrzymuja sie i wylaczaja sie, co ogromnie zmniejsza opór.W tym celu: a. kazda smiga jest umieszczona tak, ze moment aerodynamiczny, wytwarzany przez sile napedowa i opór stawiany obro¬ towi, przezwycieza wypadkowy moment odsrodkowy na wysokosci, dla której jest przewidziane usuniecie sie smig od dziala¬ nia przez to, ze drazek srodkowy zostaje skrecony w kierunku zmniejszajacych sie skoków. Robi sie to w tym celu, aby na lej wysokosci mozna bylo puscic zatrzymane silniki w ruch, gdyz smigi ich przybieraja natychmiast polozenie normalne, b. kompensator momentu jest osadzo¬ ny tak, iz pozostawia smidze swobode usu¬ niecia sie od dzialania w kierunku zwiek¬ szenia skoku, poczynajac od pewnego po¬ krecenia, zapomoca wychwytu lub zaryglo¬ wania, c. koniec skrecajacego sie drazka, przeciwlegly smidze, ma moznosc obraca¬ nia sie w kierunku wzrastajacych skoków na lozysku kulkowem, polaczonem z kraz¬ kiem Belleville'a lub innym.Jest wskazane, aby przy normalnej pracy kulki nie pochlanialy calkowitego ciagnienia odsrodkowego i zeby drazek nie posiadal jednokierunkowej swobody ru¬ chów, gdyz na duzych wysokosciach mo¬ ment aerodynamiczny jest zawsze nizszy od momentu odsrodkowego.Osiaga sie to, umieszczajac tor tocze¬ nia sie kulek na elastycznej plycie oporo¬ wej tego rodzaju, ze przy normalnej pracy plyta ta ugina sie i opiera o plaskie po¬ wierzchnie, najlepiej zlekka porowkowa- ne, aby usunac wszelka swobode ruchów.Gdy szybkosc obrotu obnizy sie dostatecz¬ nie, opór sprezystej plytki zwycieza, ze¬ tkniecie sie pomiedzy plaskiemi powierzch¬ niami ustaje i drazek odzyskuje swobode posuwania sie na kulkach w kierunku zwiekszenia skoku.Z tego wynika, ze gdy smiglo staje sie odbiornikiem, jego szybkosc obrotu znacz¬ nie sie obniza i ruch odbywa sie na kulkach, zas usuniecie sie od dzialania w kierunku zwiekszenia skoku odbywa sie zapomoca jednoczesnego odwrócenia sily napedowej i oporu stawianego obrotowi. Wszystkie mo¬ menty pokrecajace staraja sie zwiekszyc skok, a smigi usuwaja sie samoczynnie az do granicy, ustalonej przez lozysko. Z chwila, gdy silnik zostanie puszczony w ruch na takiej wysokosci, ze moment aero¬ dynamiczny bierze góre nad momentem odsrodkowym, smigi przybieraja swe po¬ lozenia normalne.Jako na odmiane mozna zgodzic sie na to, zeby wypadkowy moment odsrodkowy — 6 —bral zlekka góre nad momentem aerodyna¬ micznym, i wyrównac róznice zapomoca sprezyny. Róznica w zrównowazeniu po¬ miedzy dwoma momentami powinna pozo¬ stac dostatecznie mala, aby sprezyna nie stawiala oporu usunieciu sie od dziala¬ nia.Zreszta zakres wynalazku obejmuje wszystkie urzadzenia, pozwalajace stoso¬ wac osadzanie smig wedlug wynalazku i kombinacje trzech zasadniczych momen¬ tów w celu osiagniecia samoczynnego usu¬ niecia sie smig od dzialania.Fig. 4 — 9 przedstawiaja dla przykla du jedynie taka forme wykonania smigla wedlug wynalazku, jaka byla opisana i schematycznie przedstawiona na fig. 1 ¦ — 3.Fig. 4 przedstawia widok ztylu, przyczem dziób silnika znajduje sie przed pla¬ szczyzna rysunku; fig. 5 — przekrój we¬ dlug linji V — V na fig. 4; fig. 6 przekrój wedlug linji VI — VI na fig. 5; fig. 7 i 8 — odpowiednio widoki zprzodu i zboku smi¬ gla wedlug wynalazku, zas fig. 9 przed stawia jego rzut poziomy.W tym przykladzie smigi la i lb sa po¬ laczone z piasta 2 w jednakowy sposób, wystarczy wiec wyjasnic, jak np. smiga la jest z nia polaczona.Podstawa smigi ll posiada rowki 3, w które wchodza odpowiednie wystepy tulei 4, polaczonej z piasta 2 zapomoca drazka skrecajacego sie 5, który przy obracaniu sie jest sprzezony z tuleja 4 ryglem 6. Dol¬ ny koniec drazka 5 jest zaopatrzony w row¬ ki 7. Tworzace sie w ten sposób zeby mie¬ dzy temi rowkami wchodza w odpowiednie rowki w pokrywie 8, przytwierdzonej do dna 9 rury 10, stanowiacej calosc z piasta 2; jeden lub kitka wystepów IV zapobie¬ gaja obracaniu sie pokrywy 8 w stosunku do rury 10.Aby móc stawiac opór silom dzialaja¬ cym w kierunku promienia, tuleja 4 jest sprzezona z rura 11, która ma te sama os co drazek 5 i rura 10, przyczem rura 11 jest oparta w kierunku promienia na lozy¬ skach zaopatrzonych w krazki lub kulki 12 i 13. Oporek 14 zapobiega nadmierne¬ mu wydluzeniu drazka 5 pod dzialaniem odsrodkowego rozciagania.Przeciwwaga 16 jest osadzona przegu¬ bowo w miejscu 17 na. piascie 2 i jest pola¬ czona zapomoca korbowodu 18, osadzone¬ go przegubowo w miejscach 19 i 20, z obro¬ za 21 przytwierdzona do tulei 4. Polozenie poczatkowe jest takie, ze os 22 obrotu smigla, srodek ciezkosci przeciwwagi 16 i os przegubu 17 tej przeciwwagi znajduja sie normalnie na jednej prostej tak, iz przeciwwaga 16 znajduje sie w równowa¬ dze niestalej pod dzialaniem sil odsrodko¬ wych. Jak to bylo poprzednio wyjasnione, z chwila, gdy przeciwwaga 16 opuszcza polozenie niestalej równowagi, sila od¬ srodkowa dzialajaca na nia stara sie zwiekszyc ruch pokrecajacy smigi.W miejscu 23 znajduje sie uklad do re¬ gulowania pochylenia smigi la w stosunku do tulei 4, przyczem to regulowanie odby¬ wa sie zapomoca dajacego sie wyjmowac klucza 24. Z drugiej strony mozna wyko¬ nac regulowanie i w inny sposób zapomo¬ ca odkrecenia nasrubka 25, przytwierdza¬ jacego drazek skrecajacy sie 5, co pozwa¬ la na uregulowanie wzglednych polozen wystepów miedzy rowkami 7 tego drazka w stosunku do odpowiadajacych im row¬ ków pokrywy 8. Praktycznie biorac, wy¬ stepy miedzy rowkami 7 wchodza w odpo¬ wiednie rowki krazka 26, i krazek ten 26 jest przy obrocie unieruchomiony w sto¬ sunku do pokrywy 8 zapomoca zebów, le¬ piej widocznych w miejscu 27. W ten spo¬ sób wystarczy zlekka odkrecic nasrubek 25, aby oddzielic krazek 26 od pokrywy 8 i umozliwic nastawienie katowe drazka 5 i w nastepstwie tego tulei 4. Regulowanie polozenia przeciwwagi 16 w stosunku do tulei 4 osiaga sie zapomoca obluznienia obrozy 21 i ponownego jej zacisniecia po uskutecznionem wyregulowaniu. - 7 -Wyzej bylo powiedziane, ze samoczyn¬ ne regulowanie skoku smigla osiaga sie za- pomoca zrównowazenia sie w kazdej chwi¬ li nastepujacych momentów pokrecaja¬ cych. 1. Momentu aerodynamicznego C'% po¬ wstajacego wskutek dzialania sily nape¬ dowej i starajacego sie zmniejszyc skok; 2. stalego momentu odsrodkowego Kco2 proporcjonalnego do drugiej potegi szybkosci obrotu co i dazacego zawsze do zwiekszenia skoku; moment ten zostaje wytworzony przez pochylenie do przodu osi pokrecania, któremu towarzyszy odpo¬ wiednie wysuniecie wlókna obojetnego, w kierunku obrotu wzgledem osi obrotu; w ten sposób stwarza sie moment odsrodkowy przewyzszajacy naturalny moment od¬ srodkowy pokrecania smigi o wielkosc Kco2; 3. momentu aerodynamicznego C'a, wynikajacego z oporu smigi, stawianego obrotowi, i z pochylenia do przodu osi po¬ krecania; moment ten C'a, proporcjonalny do momentu napedowego, stara sie zmniej¬ szyc skok, dolaczajac sie do C"; 4. momentu reakcji sprezystej drazka G8, który to moment jest proporcjonalny do pokrecenia i liczony od polozenia, przy którem drazek nie ulega skrecaniu; 5. zmiennego momentu odsrodkowego proporcjonalnego do pokrecania i staraja¬ cego sie cofnac smige zpowrotem, niweczo¬ nego przez dzialanie równowazace prze¬ ciwwagi, która sie zawsze stara zwiekszyc pokrecenie; 6. motnentu dodatkowego K'co2 wyni¬ kajacego dzieki kompensatorowi i przed¬ stawiajacego nadwyzke dzialania kompen¬ satora nad zmiennym momentem odsrod¬ kowym.Równanie równowagi momentów, liczac pokrecania za dodatnie w kierunku zmniej¬ szajacych sie skoków, bedzie w ten sposób mialo postac: W-—G-KW ' U) Nastawienie kompensatora zmienia spól- czynnik K\ co pozwala dowolnie rozrza¬ dzac czuloscia.Moment napedzajacy staly Ca jest funkcja linjowa pokrecenia tak, ze Ca + + O = A + 50, skad *= G-B-KW |2) Równanie to dotyczy wylacznie regulacji.Z drugiej strony, dla szybkosci v samolotu i stalego momentu napedzajacego, szyb¬ kosc katowa co, przy której smiglo zostaje hamowane, jest funkcja jej skoku, czyli pokrecenia 8, przyczem smiglo obraca sie tern szybciej, im kat jest mniejszy. Biorac praktycznie, ta szybkosc katowa jest funk¬ cja linjowa: co = A4 S + B\ czyli tryb ru¬ chu otrzymuje sie przez przeciecie sie tej prostej z krzywa regulacji (2).Tryb ruchu jest zawsze staly, poniewaz dla zmiany szybkosci A co, pokrecanie A©, jakie dsije krzywa samoczynnosci, jest mniejsze od pokrecania, któremu winna u- lec rozpatrywana smiga, azeby jej szyb¬ kosc A co zmienila sie. Zachodzi zatem tu taj statecznosc. Jezeli czulosc jest nad¬ mierna, to w kierunku skoków malejacych /ismiga porusza sie po oporku, przyczem nie ma miejsca wtedy zjawisko niestateczno- sci.Czulosc normalna takiego smigla, to jest wplyw pokrecania na liczbe obrotów, jest w zasadzie, rozumie sie, wieksza przy malych skokach, anizeli przy duzych. Jest zatem pozytecznem, dla uzyskania jedno¬ stajnej pracy, azeby dzialanie przeciwwa¬ gi bylo wieksze w kierunku skoków wzra¬ stajacych, anizeli w kierunku skoków ma¬ lejacych. Dzialanie takie osiaga sie z la¬ twoscia zapomoca przesuniecia mimosro- du przeciwwagi co mozna uskutecznic badz dobierajac odpowiednio dlugosc korby, — 8 —badz tez podnoszac os przeciwwagi na tu- lei, stanowiacej dajacy sie regulowac mi- mosród.Tego rodzaju typ sruby odpowiada przypadkowi silnika z kompresorem, utrzy¬ mujacego moment poruszajacy stalym az do wysokosci H.Dostosowuje sie smiglo i oblicza prze¬ ciwwage tak, by na tej wysokosci H smi¬ glo obracalo sie z najwieksza iloscia obro¬ tów, przy wznoszeniu sie i locie poziomym.Przy wysokosciach nizszych zachowu¬ je sie mniej wiecej te sama ilosc obrotów przy wznoszeniu sie, zas przy locie pozio¬ mym otrzymuje sie nieznaczne obnizenie sie ilosci obrotów.Zakres wynalazku obejmuje wszelkie kombinacje i nawet odwrócenie momentów pokrecajacych zapomoca zmiany wzajem¬ nych polozen rozmaitych narzadów, aby zadoscuczynic wszelkim wymaganiom od¬ miennym od stawianych przy kompresorze.Jezeli np. stosuje sie ten sam typ smi¬ gla do platowca o wysokim pulapie i do zaopatrzonego w zwykly silnik, którego moment zmniejsza sie wraz z wysokoscia mniej wiecej proporcjonalnie do cisnienia atmosfery, to poniewaz smiglo jest dosto¬ sowane do wysokosci niewielkiej, momenty aerodynamiczne Ca i C$n bardzo szybko sie zmniejszaja, gdy sie zwieksza wysokosc lotu. W tych warunkach skok smigla zwiekszalby sie zbyt szybko. Zaleta uzy¬ skana dla wznoszenia sie na niska wyso¬ kosc szkodzilaby lotowi na duzej wysoko¬ sci, przy którym ilosc obrotów zmniejsza¬ laby sie szybciej, niz przy zwyklem smigle.W tym przypadku dobrze jest odwrócic kierunek pokrecajacego momentu aerody¬ namicznego, wynikajaceigo pod wplywem oporu, jakiego doznaje smiglo przy swym obrocie, pochylajac pokretna os w kierun¬ ku przeciwnym, to jest zprzodu wtyl, oraz czyniac malym staly odsrodkowy moment KocP. Poniewaz w tych warunkach momen¬ ty Ca i Ca, posiadajace kierunki przeciw¬ ne, zmniejszaja sie mniej wiecej jednako¬ wo w miare wznoszenia sie samolotu, prze¬ to mozna osiagnac dogodna regulacje sko¬ ku przy wszelkich wysokosciach. W tym celu 1. usuwa sie albo czyni sie bardzo ma¬ lym staly moment odsrodkowy, okreslany przez wyraz Ka2, usuwajac calkiem nachy¬ lenie wlókna obojetnego w stosunku do osi obrotu lub czyniac go bardzo malem; 2. odwraca sie kierunek momentu ae¬ rodynamicznego C'a9 powstajacego na sku¬ tek reakcji momentu napedzajacego, zmie¬ niajac nachylenie pokretnej osi w kierun¬ ku ku tylowi zamiast ku przodowi; 3. poczatkowo zabezpiecza sie smige przed uginaniem sie, nadajac jej okolo osi pokrecania nachylenie katowe o kilka stop¬ ni ku przodowi.Nachylenie to wytwarza odsrodkowy moment, zdazajacy do powiekszenia skoku i równowazacy naturalny moment odsrod¬ kowy, skrecajacy smige.Przy zalozeniu (fig. 10), ze os obrotu O jest prostopadla do plaszczyzny rysunku, na której rzut osi pokrecenia przedstawia linja AB przesunieta w stosunku do osi O w kierunku odwrotnym do obrotu o), dla obserwatora znajdujacego sie na przodzie, a wlókno obojetne znajduje sie w pla¬ szczyznie prostopadlej do osi obrotu, któ¬ ra ono napotyka, poniewaz nie jest przesu¬ niete, to opór T stawiany obrotowi bedzie w odleglosci Z od punktu A, w którym wlókno obojetne napotyka os pokrecania.Moment cp sily T wzgledem punktu A, równy a = TZ, jest prostopadly do pla¬ szczyzny przeprowadzonej przez wlókno obojetne prostopadle do osi obrotu.Drazek skrecajacy sie jest pochylony pod katem a ku tylowi i rzut krecenia bedzie: cp* = cp sin a = TZ sin a.Jest to moment pokrecania C", po- - 9 —wstaly "wskutek dzialania sily oporu. Sta¬ ra sie on zwiekszyc skok.Równanie równowagi momentów przy¬ biera postac: Ca C' * ¦"-•£-£»¦¦ (31 Smiglo dostosowuje sie dla niewielkiej wy¬ sokosci 1500 — 2000 metrów tak, aby o- trzymac na tej wysokosci jednakowa ilosc obrotów przy locie poziomym i przy wzno¬ szeniu sie, równa najwiekszej dopuszczal¬ nej ilosci obrotów.Bedzie mozliwe, ogólnie biorac, osia¬ gniecie podczas wznoszenia sie dwóch mo¬ mentów C" i C'a zasadniczo sobie równych.To bedzie tern latwiejsze, ze nachylenie smigi do przodu pozwala zwiekszyc mo¬ ment cpA a zatem Ca, jak to latwo widziec, poniewaz przy wznoszeniu sie sila ciagu i moment poruszajacy zmniejszaja sie wraz z ciezarem gatunkowym powietrza tak, ze róznica C" — C" pozostanie zerem i skok sie nie zmieni.Doswiadczenia stwierdzaja, ze podczas calego wznoszenia sie ilosc obrotów pozo¬ staje stala, a wiec bedzie równa swemu maximum, przyczem bedzie ona równiez stala przy locie w poziomie, poniewaz mu¬ si przekroczyc przez te wartosc w pulapie i na wysokosci, dla której obliczono smiglo.W ten sposób otrzymuje sie jednostaj¬ na ilosc obrotów podczas lotu.Jezeli na poczatku wznoszenia sie Ca jest wieksze od C", to ma sie bardzo nie¬ znaczne obnizenie ilosci obrotów od ziemi do pulapu i przy wszystkich lotach w po¬ ziomie odzyskuje sie prawie dokladnie te sama ilosc obrotów, co przy wznoszeniu sie.Fig. 11 — 16 dotycza smigla wedlug wynalazku, które mozna zastosowac do sil¬ nika z kompresorem.Fig. 11 przedstawia smiglo w przekro¬ ju; fig. 12 — odpowiedni widok zprzodu, ^ig, 13 — przekrój czesci sruby wzdluz osi skrecajacego sie drazka smigi; fig. 14, 15, 16 — przekroje poprzeczne odmian wyko¬ nania drazków skrecajacych.Piasta sklada sie z cylindrycznego trzo¬ nu 28 zaopatrzonego na koncach w dwie pokrywy 29 i 30, z których jedna od stro¬ ny AR posiada uzebienie do napedu. W przylewach 31 sa umieszczone rury do po¬ krecania 32. Osadzenie jest monoblokowe, przyczem smigi 33 osadzone w rurach do pokrecania posiadaja na podstawach gwint 34 o duzym skoku. Oporek rury prowad¬ niczej, ograniczajacy wydluzenia drazka 35, stanowi pierscien 36 z dwóch czesci, scisnietych przez tuleje 37. Rura prowad- nicza 32 posiada w górnej czesci dwa sze¬ regi malych krazków 38, umieszczonych tak, ze boczna sila rozklada sie równomier¬ nie na oba szeregi. Drazek skrecajacy sie 35 jest unieruchomiony na obu koncach zapomoca jednakowych gwintów 39. Par¬ cie w obydwóch kierunkach wywiera sie bezposrednio na przeciwwagi 40 zapomoca blachy oporowej 41.Poza dodatkowem obciazeniem przez przeciwwagi sa przewidziane rozmaite re¬ gulowania. a. Przesuniecie katowe przeciwwagi.Przeciwwaga jest przycisnieta do plyt¬ ki posredniej 42, posiadajacej po obu stro¬ nach uzebienia 43 o róznej ilosci z^bów. W ten sposób osiaga sie, przesuwajac o jeden zab z jednej strony i cofajac o jeden zab z drugiej strony, dokladne mikrometryczne regulowanie. b. Przesuniecie katowe mimosrodu.Tuleja 44 przeciwwagi jest osadzona w swem gniezdzie mimosrodowo. Obracajac ja, przesuwa sie mimosród katowo i mozna regulowac czulosc w kierunku wzrostu sko¬ ków z jednej strony i w kierunku zmniej¬ szenia sie skoków z drugiej strony.Zatrzymanie tulei uskutecznia sie zapo¬ moca uzebienia 45 na zapadce 46.Wreszcie smigla wszystkich typów zao- - 10 —patrzone sa w drazki 35 o wiekszej sprezy¬ stosci na skrecanie, niz pelny drazek cy¬ lindryczny, który daje dla danej po¬ wierzchni maximum sztywnosci przy skre¬ caniu.Przy pelnym drazku dla danego pokre¬ cania wartosc pracy przy skrecaniu jest proporcjonalna do promienia, podczas gdy wartosc pracy przy rozciaganiu odsrodko- wem jest odwrotnie proporcjonalna do dru¬ giej potegi promienia.Dla danej sily odsrodkowej i danego pokrecania istnieje wiec promien drazka, dajacy minimum pracy materjalu, od któ¬ rego nie mozna odejsc. Nie mozna zatem obnizyc wartosci pracy ponizej pewnego minimum.Aby otrzymac wiekszy zakres dostoso¬ wywania sie, trzeba badz rozdzielic prze¬ krój rury na elementy o ksztalcie prosto¬ katnym, trójkatnym i t d. dajace daleko wieksza sprezystosc na skrecenie, badz tez utworzyc przekrój przerywany o szeregu wyfrezowan, tworzacy rodzaj gwiazdy o zaokraglonych brzegach ramion tej gwia¬ zdy. Trzeba zatem nadac profil przerywa¬ ny, posiadajacy dla danej powierzchni naj¬ wiekszy moment bezwladnosci w stosunku do swego srodka.Mozna zachowac srodkowe jadro i wy¬ ciac pozostala czesc przekroju drazka skrzydelkami (fig. 14).Mozna usunac jadro lub wyciac prze¬ krój w jakikolwiek badz inny sposób, roz¬ drabniajac go na elementy bardziej dajace sie odksztalcac skreceniem, niz pelny prze¬ krój okragly (fig. 15 i 16).Mozna w ten sposób, zwiekszajac spre¬ zystosc skrecania, nadac drazkowi wiek¬ szy przekrój, pozwalajacy na wykonanie pracy w stopniu dowolnie obranym. Otrzy¬ muje sie wtedy takie obsadzenie drazka, jak przedstawione na fig. 13. Zreszta moz¬ na skorzystac z wiekszej sprezystosci, aby zmniejszyc dlugosc drazka, a wiec i wage calosci. PL