Wynalazek dotyczy instalacji oswietle¬ niowej, nadajacej sie zwlaszcza do oswie¬ tlania dróg i zawierajacej lampe swietla- ca, napelniona gazem i zaopatrzona w ka¬ tode zarowa. Poniewaz czestokroc osiaga sie lepsze wyniki, jezeli lampy swietlace zawieraja pare, w niniejszym przypadku pod nazwa „napelnienie gazowe" nalezy rozumiec napelnienie, skladajace sie nie- tylko z jednego lub kilku gazów, lecz tak¬ ze napelnienie, skladajace sie z jednej lub kilku par albo tez mieszaniny gazu i pary.Wymienione lampy swietlace posiadaja napiecie zaplonu, wieksze od napiecia ro¬ boczego, to jest od napiecia, istniejacego miedzy elektrodami po rozpoczeciu wyla¬ dowania. Wymieniona lampe swietlaca wlacza sie przeto w szereg z opornikiem dodatkowym o opornosci pozornej, przej¬ mujacym róznice miedzy napieciem zaplo¬ nu i roboczem.Wedlug wynalazku wymieniona opor¬ nosc pozorna przynajmniej w 50% stano¬ wi opornosc przewodu, zasilajacego lampe swietlaca. W tym celu wymienionemu prze¬ wodowi zasilajacemu nadaje sie stosunko¬ wo nieznaczny przekrój, uzyskujac w ten sposób znaczna oszczednosc na materjale przewodu. Zbedne staja sie wówczas od¬ rebne oporniki o opornosci pozornej i jed¬ noczesnie osiaga sie oszczednosc na koszcie przewodu zasilajacego, jak równiez i na pozostalych kosztach instalacji, wynikaja¬ cych np. z koniecznosci zawieszenia lub u-lozenia przewodu zasilajacego. Uzyskiwa¬ na oszczednosc jest tern y^jtsza, im wiek¬ szy odsetek stanowi opornosc pozorna przewodów za¬ silajacych. Opornosc pozorna przewodów zasilajacych moze stanowic nietylko 50% calkowitej potrzebnej opornosci pozornej lecz i wiecej, np. 60, 70, 80 lub nawet 90%.W niektórych przypadkach jest poza¬ dane, azeby przewód zasilajacy nie wyka¬ zywal calej dodatkowej opornosci pozor¬ nej, lecz azeby w szereg z wymienionym przewodem byl umieszczony oddzielny maly opornik. Ten oddzielny opornik moze byc wówczas wykonany np. jako regulacyj¬ ny i moze byc uzywany do regulowania o- gólnej opornosci dodatkowej.Zastosowanie przewodu zasilajacego ja¬ ko opornika dodatkowego posiada szcze¬ gólniejsze znaczenie wtedy, gdy instalacja zawiera kilka lamp swietlacych, które badz bezposrednio sa polaczone szeregowo, badz tez sa zasilane zapomoca transformatorów, polaczonych szeregowo. W tych przypad¬ kach trzeba mianowicie stosowac dlugie przewody zasilajace, które zwiekszaja bar¬ dzo koszta instalacji, jezeli równoczesnie nie sluza jako opornik dodatkowy. Insta¬ lacja oswietleniowa wedlug wynalazku na¬ daje sie szczególnie do oswietlania dróg, placów, skwerów, terenów fabrycznych i tym podobnych miejsc.Znaczna oszczednosc osiaga sie w tym przypadku, gdy transformatory, zapomoca których zasilane sa lampy wyladowcze, sa wykonane jako transformatory jednouzwo- jeniowe. Wymienione transformatory sa mianowicie znacznie tansze od transforma¬ torów o dwóch lub kilku oddzielnych uzwo¬ jeniach i przy szeregowym ukladzie pola¬ czen pozwalaja osiagnac doskonaly roz¬ dzial napiecia w poszczególnych lampach swietlacych. Przy uzyciu transformatorów jednouzwojeniowych mozna zalecic stoso¬ wanie lamp swietlacych o dwóch katodach zarowych, przylaczanych do kilku ostat¬ nich zwojów kazdego konca transformato¬ ra. Zwoje, polozone miedzy zwojami, do- starczajacemi prad zarzenia, moga byc wówczas wykonane ze stosunkowo cien¬ kiego drutu, poniewaz nie przeplywa przez nie prad wyladowczy a jedynie prad ma¬ gnesujacy i prad zarzenia.Moze byc rzecza korzystna jeden z przewodów, doprowadzajacych prad do transformatora jednouzwojeniowego, przy¬ laczyc do punktu, polozonego miedzy kon¬ cami uzwojenia transformatora; w tym ce¬ lu uzwojenie to jest zaopatrzone w jeden lub kilka punktów przylaczowych, umie¬ szczonych miedzy wymienionemi koncami.Na rysunku przedstawiono schematycz¬ nie tytulem przykladu kilka postaci wyko¬ nania wynalazku.Instalacja oswietleniowa, przedstawio¬ na schematycznie na fig. 1, posiada pewna liczbei lamp swietlacych, zawierajacych pa¬ re sodu i gaz szlachetny. Wymienione lam¬ py sa zaopatrzone w dwie posrednio na¬ grzewane elektrody, wykonane w postaci malego cylindra, który na stronie zewnetrz¬ nej powleczony jest warstwa, silnie emitu¬ jaca elektrony, np. warstwa tlenku metali ziem alkalicznych; wewnatrz cylindra u- mieszczone jest uzwojenie grzejne 3. Cy¬ lindry 2 sa polaczone przewodzac© prad z drutami, doprowadzajacemi prad do uzwo¬ jen grzejnych. Oba druty grzejne kazdej lampy wyladowczej polaczone sa szerego¬ wo, natomiast poszczególne lampy swietla- ce sa polaczone ze soba zapomoca kabla 4, przylaczonego do wtórnego uzwojenia transformatora 5.Przy przeplywie pradu przez tak utwo¬ rzony obwód, cylindry 2 nagrzewaja sie, wskutek czego pomiedzy niemi moze po¬ wstawac elektryczne wyladowanie, przy- czem cylindry sluza naprzemian jako kato¬ dy i anody.Wiadomo, ze napiecie zaplonu lamp swietlacych jest wieksze od napiecia robo¬ czego. Róznice miedzy obu napieciami - 2 -przejmuje opornik dodatkowy. Wymienio¬ ny opornik jest utworzony z kabla zasila¬ jacego 4, posiadajacego w tym celu stosun¬ kowo nieznaczny przekrój, co wydatnie ob¬ niza koszty instalacji. Na rysunku linje, przedstawiajace przewód zasilajacy, sa o- toczone linjami przerywanymi, oznaczaja- cemi oporniki, przyczem zaleca sie, aby wy¬ mienione oporniki tworzyly same przewo¬ dy. Przy transformatorze 5 wlaczony jest w obwód pradu maly opornik 6, dajacy sie regulowac i umozliwiajacy w pewnej mie¬ rze dodatkowa regulacje natezenia pradu.W instalacji wedlug fig. 2 zastosowane sa dwie schematycznie przedstawione lam¬ py swietlace 7 i 8 o róznej budowie, aczkol¬ wiek w praktyce w jednej instalacji stosuje sie z reguly lampy jednakowej budowy.Lampa swietlaca 7 posiada dwie katody za¬ rowe, z których kazda otoczona jest anoda 10, przylaczona do jednego drutu bieguno¬ wego katody zarowej. Lampa swietlaca 8 posiada jedna katode zarowa 11 oraz dwie anody 12. Obie lampy sa napelnione para i gazem, np. para sodu i gazem szlachetnym.Lampy swietlace, zastosowane w insta¬ lacji wedlug fig. 2, sa zasilane zapomoca transformatorów jednouzwojeniowych 13 i 14. Katody zarowe 9 sa przylaczone do kil¬ ku ostatnich zwojów kazdego konca uzwo¬ jenia transformatora 13, natomiast zwoje transformatora 14, dostarczajace pradu za¬ rzenia do katody zarowej 11, stanowia srod¬ kowa czesc uzwojenia transformatora.Zastosowanie transformatorów jednou- zwojoniowych posiada te zalete, ze koszt ich moze byc znacznie nizszy, anizeli koszt transformatorów o kilku oddzielnych uzwo¬ jeniach. Zwoje transformatora 13, znajdu¬ jace sie miedzy punktami 15 i 16 moga byc oprócz tego wykonane z cienkiego drutu, poniewaz przez zwoje te nie przeplywa prad wyladowczy.Kabel, laczacy transformator 13 z trans¬ formatorem 14, jest przylaczony nie do le¬ wego konca ostatnio wymienionego transfor- matoraf lecz clo punktu 17, lezacego miedzy koncami uzwojenia transformatora, wsku¬ tek czego napiecie, potrzebne do zasilania lampy swietlacej 8, zostaje obnizone, co po¬ zwala na szeregowe wlaczenie wiekszej liczby lamp.Kable 18 spelniaja jednoczesnie role o- porników dodatkowych. W tym celu posia¬ daja one takie wymiary, by ich opornosc byla dostatecznie duza. W przewodach, do¬ prowadzajacych prad do anod 12, sa umie¬ szczone male oporniki 19, które moga byc uzyte do latwego regulowania natezenia pradu wyladowczego lub do regulowania zarzenia lamp swietlacych.Na fig. 3 przedstawiono schematycznie instalacje do oswietlania dróg. W instala¬ cji tej zastosowano kabel, zawierajacy dwa przewody, biegnace tam i zpowrotem. Na¬ stepujace po sobie kolejno lampy swietlace sa przylaczone, jak to wynika z fig. 3, do róznych przewodów. Obydwa przewody, biegnace tam i zpowrotem, sa zasilane pra¬ dem z transformatorów, zasilanych z róz¬ nych faz sieci trójfazowej, posiadajacej przewód zerowy.Jest pozadane równolegle do kazdej lampy swietlacej lub tez do kazdego trans¬ formatora wlaczyc bocznik, pozwalajacy na zwieranie lampy swietlacej lub transforma¬ tora lub tez na wymiane tych urzadzen w przypadku, gdy lampa swietlaca lub tez transformator zostanie uszkodzony. Zwie¬ ranie bocznika moze byc powodowane np. wyzszem napieciem, powstajacem miedzy elektrodami lampy swietlacej lub transfor¬ matora, gdy wyladowanie przerywa sie.W celu wyjasnienia przytoczono poni¬ zej pewne dane, dotyczace instalacji wedlug fig. 3, w której zastosowano lampy swietla¬ ce, napelnione para sodu i posiadajace na¬ piecie zaplonu 17,5 woltów, napiecie robo¬ cze 13 woltów, natezenie zas pradu wyla¬ dowczego 6 amperów. Odleglosc miedzy dwoma punktami swiecacemi wynosi 40 me¬ trów, instalacja zas zawiera ogólem 34 lam- — 3 -py wyladowcze, zasilane zapomoca trans¬ formatorów jednouzwojeniowych. Napiecie wtórne transformatora, dostarczajacego prad do kazdego przewodu, biegnacego tam i zpowrotem, wynosi 300 woltów. Zyly mie¬ dziane kabla posiadaja przekrój 4 mm2, o- pornosc sas tych zyl wynosi 4,38 oma na ki¬ lometr. Odcinek drogi, jaki moze byc oswie¬ tlony zapomoca przedstawionej instalacji wynosi 1,4 km. Poniewaz z jednej stacji transformatorowej moze byc w kazdym kie¬ runku oswietlana droga tej wlasnie dlugo¬ sci, przeto jedna stacja transformatorowa wystarcza do oswietlania 2,8 km. Dlugosc ta moze byc jeszcze zwiekszona przez zwiekszenie, napiecia w transformatorze zasilajacym. PL