W broni palnej oprócz zanieczyszczen przez pozostalosci od spalania sie prochu wnetrze lufy zanieczyszcza sie takze wsku¬ tek tworzenia sie osadu metalu z plaszcza pocisku lub pierscienia wiodacego. Jest to z wielu przyczyn szkodliwe. To zanieczy¬ szczenie zapobiega dostepowi srodków czyszczacych do przewodu lufy i przyspie¬ sza wskutek tego niepozadane pózniej¬ sze rdzewienie lufy. To zanieczyszczenie zmniejsza takze dosc znacznie celnosc bro¬ ni. Lufa zanieczyszcza sie zwlaszcza przy wielkich szybkosciach poczatkowych poci¬ sku od 900 m na sekunde i wiecej, a w tych przypadkach moze juz po kilku strzalach powiekszyc sie w niedopuszczalny sposób rozrzut broni.Dawno juz starano sie w pociskach olo¬ wianych zapobiegac zanieczyszczaniu lufy olowiem przez powlekanie pocisku warstwa tluszczu lub wosku. W celu lepszego dzia¬ lania i pewniejszego umieszczenia tluszczu zaopatrywano czesto powierzchnie pocisku w rowki. Równiez w pociskach z plaszczem stosowano czesto takie rowki napelnione tluszczem lub bez napelnienia.Wlasnie w pociskach z plaszczem, wy¬ strzeliwanych zwykle z wielka szybkoscia poczatkowa, takie przygotowanie po¬ wierzchni pocisku nie wystarcza do zapo-biegania, tworzeniu sie osadu metalu.Tluszcz, vcosk lub podobny .materjal, znaj¬ dujacy sie na* bzesciais^;|iV\fierzchni wio¬ dacej miedzy rowkami, zostaje fuz na po¬ czatku ruchu pocisku w lufie siarty, wsku¬ tek czego bezposrednio z powierzchnia lu¬ fy stykaja sie stosunkowo szerokie czesci powierzchni wiodacej. Z tej przyczyny nie mozna bylo przy stosowaniu znanych poci¬ sków, zwlaszcza o wielkiej szybkosci po¬ czatkowej zapobiec szkodliwemu osadzaniu sie metalu. * '""[ * ' W celu osiagniecia trwalego osadzenia srodka smarujacego, na powierzchni poci¬ sku próbowano zaopatrywac cala po¬ wierzchnie pocisku w blisko jeden obok drugiego wykonane ostre i glebokie rowki, zlobki lub naciecia i wypelniac je smarem.Byl to wprawdzie pewien postep, który jednak posiadal wady, uniemozliwiajace praktyczne stosowanie tego sposobu. Przez takie zlobkowanie powierzchnia pocisku staje sie szorstka, powoduje zbyt wielki o- pór powietrza, przyczem smar z otwartych bruzd moze latwo wypasc.Próbowano osiagnac zamierzony cel przez dobieranie odpowiedniego materjalu na plaszcz pocisku. Nie osiagnieto jednak w ten sposób dobrych wyników, poniewaz twarde materjaly, mniej sklonne do two¬ rzenia osadu, zuzywaja szybko lufe. Bar¬ dziej miekkie materjaly, lepsze pod wzgle¬ dem zuzywania lufy, maja sklonnosci do tworzenia osadu metalowego.Wedlug wynalazku powierzchnia wio¬ daca pocisku zostaje zaopatrywana w sze¬ reg stosunkowo glebokich i bardzo waskich bruzd, które zostaja napelniane srodkiem smarujacym, przyczem wynalazek polega na tern, ze brzegi scianek bruzd wmaterja- le plaszcza zostaja mechanicznie (zapomo- ca tloczenia, walcowania, ciagnienia, kucia lub w inny sposób) po wprowadzeniu do bruzd srodka smarujacego wyrównane, wzglednie wygladzone, tak, ze powstaje gladka powierzchnia zewnetrzna, o nie- znacznem tarciu w lufie, przyczem srodek smarujacy jest ze wszystkich stron otoczo¬ ny materjalem plaszcza. To, oczywiscie, nie przeszkadza temu, ze przy ruchu pocisku w lufie wewnetrzna powierzchnia lufy sty¬ ka sie ze srodkiem smarujacym, poniewaz gwinty lufy wciskaja sie gleboko w mate- rjal plaszcza, a bardzo waskie brzegi bruzd zostaja przytem czesciowo otwarte i umoz¬ liwiaja dostep srodka smarujacego na scianke lufy, dzieki czemu zapobiega sie osiadaniu materjalu plaszcza na sciance lufy. .Na rysunku dla przykladu przedsta¬ wiono forme wykonania wynalazku. Fig. 1 przedstawia pocisk zaopatrzony w szereg bruzd do napelniania srodkiem smaruja¬ cym w widoku zboku; fig. 2 — czesc pla¬ szcza pocisku zaopatrzonego w bruzdy wy¬ pelnione srodkiem smarujacym w przekro¬ ju podluznym; fig. 3 — plaszcz pocisku z bruzdami wypelnionemi srodkiem smaruja¬ cym w przekroju poprzecznym; fig. 4 — plaszcz wedlug fig. 2 po mechanicznem wy¬ gladzeniu powierzchni zewnetrznej; fig. 5— uklad walców zlobkujacych, z pociskiem wlozonym do zlobkowania; fig. 6 — walce do zlobkowania w przekroju, a fig. 7 — po¬ cisk z bruzdami w stanie niewykonczonym.Przedstawione na fig. 1 zlobkowanie do nakladania srodka smarujacego sklada sie z trzech szeregów blisko jeden obok dru¬ giego znajdujacych sie waskich i glebokich bruzd, z których jeden szereg jest skiero¬ wany prostopadle do osi podluznej, drugi ma ksztalt linji srubowej prawoskretnej, a trzeci ksztalt linji srubowej lewoskretncj.Przekrój bruzd a (fig. 2) moze miec w przyblizeniu ksztalt równoramiennych trój¬ katów; mozna bruzdom nadac, oczywiscie, inny ksztalt, np. trójkatów nierównora- miennych lub podobny.Po wykonaniu tych bruzd na powierzch¬ ni pocisku napelnia sie bruzdy na pocisku odpowiednim materjalem smarujacym, np. grafitem. — 2 —I Wskutek krzyzowania sie bruzd powsta¬ je na powierzchni pocisku gesta krata z krótkich waskich wglebien, oddzielonych jedno od drugiego ostremi brzegami. Taka krata nadaje sie dobrze do pózniejszego mechanicznego wygladzania wedlug wyna¬ lazku.Na fig. 4 w wiekszej podzialce przed¬ stawiono przekrój plaszcza pocisku po me¬ chanicznej obróbce i wygladzeniu jego po¬ wierzchni, przyczem brzegi bruzd zostaly powyginane, czesciowo pozgniatane i tak odksztalcone, ze srodek smarujacy znaj¬ duje sie jak gdyby w kieszonkach. W ten sposób osiaga sie nietylko gladka po¬ wierzchnie pocisku, lecz takze zupelne za¬ bezpieczenie srodka smarujacego od wypa¬ dania podczas transportu lub manipulacji.Nizej opisano urzadzenie do wykonywa¬ nia bruzd na powierzchni pocisku. Urza¬ dzenie to (fig. 5) sklada sie z trzech w do¬ wolny sposób osadzonych i uruchomianych walców b, c, d zaopatrzonych na swych po¬ wierzchniach w szereg ostrych krawedzi.Gdy pocisk zostanie wprowadzony miedzy te walce, a nastepnie wzajemny odstep wal¬ ców zmniejszony, wnikaja ostrza walców w materjal plaszcza pocisku i wytwarzaja w nim odpowiednie bruzdy. W celu osiagnie¬ cia uwidocznionego na fig. 1 najbardziej odpowiedniego ukladu bruzd, nalezy zao¬ patrzyc jeden z walców, np. walec 6, w o- strza skierowane prostopadle do osi poci¬ sku, walec c w ostrza srubowe prawoskret- ne, a walec d w ostrza srubowe lewoskretne.Mozna, oczywiscie, zastosowac inne u- klady ostrz, najlepiej jednak, gdy katy przecinania sie bruzd sa miedzy soba nie¬ równe.Bruzdy na plaszczu pocisku mozna tak¬ ze wykonac zapomoca jednego walca za¬ opatrzonego w odpowiedni uklad naciec.Jednoczesne stosowanie trzech walców po¬ siada jednak te zalete, ze kazdy z walców moze byc zaopatrzony w bardzo ostre i twarde ostrza, które sa trwale, a przy wspóldzialaniu daja szczególnie dobre i glebokie bruzdy.Fig. 6 przedstawia profil ostrzy takiego walca. Zanrast równoramiennych trójka¬ tów ostrza moga miec ksztalt trójkatów nie- równoramiennych lub inny odpowiedni ksztalt.Wedlug wynalazku nie jest konieczne, aby wytwarzanie bruzd, napelniane srod¬ kiem smarujacym, wygladzanie i umocnia- nie powierzchni odbywalo sie dopiero na gotowym pocisku. W wielu przypadkach bedzie to nawet niecelowe, poniewaz przez promieniowe natezenie tloczace moga la¬ two powstac niepozadane odksztalcenia po¬ cisku lub jego rdzenia, które w gotowym pocisku trudno potem usunac. Przy wyro¬ bie pocisku lepiej wykonywac obróbke po¬ wierzchni wedlug wynalazku juz w po¬ przednich okresach wyrobu, np. przed wy- koiiczajacem tloczeniem czubka pocisku.W tym przypadku obrabia sie w zasadzie cylindryczny przedmiot (fig. 7), który daje sie stosunkowo latwo obrabiac i jest zupel¬ nie niewrazliwy na odksztalcenia. Gdyby odksztalcenia mialy jednak powstac, nie maja one zadnego znaczenia, poniewaz o- stateczne ksztaltowanie pocisku zapomoca tloczenia i t. d. nastepuje dopiero potem, przyczem wszystkie poprzednie odksztal¬ cenia zostaja wyrównane. Umocnianie i wygladzanie powierzchni wedlug wyna¬ lazku przy jednoczesnem zamykaniu bruzd moze sie odbywac przez przetlaczanie po¬ cisku zaopatrzonego w bruzdy napelnione srodkiem smarujacym przez forme do prze¬ ciagania, przez walcowanie powierzchni miedzy gladkiemi walcami lub w inny od¬ powiedni sposób.Poniewaz takie czynnosci sa znane, nie potrzeba ich opisywac w tym przypadku.Wynalazek nie ogranicza sie do pocisków do recznej broni palnej, lecz moze byc sto¬ sowany takze do pocisków wiekszego kali¬ bru, wykonanych wedlug zasady pocisków do broni recznej. Wynalazek moze byc tak- — 3 —ze stosowany do obróbki powierzchni pier¬ scieni wiodacych pocisków artyleryjskich. PL