PL194665B1 - Sposób otrzymywania homochelidoniny z korzenia glistnika - Google Patents

Abstract

1. Sposób otrzymywania homochelidoniny z korzenia glistnika przez ekstrakcję przeciwprądową rozdrobnionego surowca roślinnego wodnym roztworem kwasu organicznego, sorpcję alkaloidów na żelu krzemionkowym i ich selektywną elucję, znamienny tym, że otrzymany wyciek po przepuszczeniu ekstraktu o pH 5,5 - 6,5 korzystnie 6,0 przez kolumnę z żelem krzemionkowym, alkalizuje się do pH co najmniej 8,5 wodorotlenkiem potasowca korzystnie wodorotlenkiem sodu, a wytrącone alkaloidy odsącza się pod próżnią, następnie traktuje 100% metanolem w proporcji 1 część objętościowa osadu na 1 - 3, korzystnie 2 części metanolu, po czym nierozpuszczony w metanolu osad odsącza się pod próżnią i rozpuszcza w nadmiarze metanolu, korzystnie w ilości 1 część osadu 6 części metanolu, a następnie krystalizuje się kryształy homochelidoniny, które ewentualnie poddaje się rekrystalizacji, natomiast z metanolowego roztworu z nad osadu korzystnie odzyskuje się alkaloidy głównie protopinę, chelidoninę i allokryptopinę znanymi metodami na przykład przez krystalizację.

Description

Opis wynalazku

Przedmiotem wynalazku jest sposób otrzymywania homochelidoniny wolnej zasady z korzenia glistnika.

Homochelidonina jest alkaloidem towarzyszącym zawsze chelidoninie występującej w korzeniu glistnika i ma strukturę podobną do niej, przy czym jest silniejszą zasadą. Wykazuje również podobne do chelidoniny właściwości farmakologiczne: rozkurczające, obniżające ciśnienie, żółciopędne i żółciotwórcze. Może być stosowana przy leczeniu nowotworów, zapaleniu wątroby i jako antyseptyk przewodów żółciowych.

Według znanych metod homochelidoninę można otrzymać przez ekstrakcję zespołu alkaloidów glistnika metanolem lub rozcieńczonym kwasem octowym, a następnie przez krystalizację frakcjonowaną z eteru dietylowego. Krystalizacja frakcjonowana może powodować rozproszenie i rozkład alkaloidu oraz podwyższa koszt jego otrzymywania.

Sposób wyodrębniania homochelidoniny znany jest między innymi z opisu patentowego RP 165 324. Według tego sposobu homochelidoninę można otrzymać z ekstraktu zawierającego alkaloidy glistnika, z którego wcześniej wyodrębniono protopinę i chelidoninę, przez ekstrakcję rozpuszczalnikiem elektronodonorowym np. eterem dietylowym i wytrącenie jej gazowym chlorowodorem. Osad ponownie rozpuszcza się w wodzie, alkalizuje do pH 7,0 i ekstrahuje ponownie eterem dietylowym. Otrzymany ekstrakt pozostawia się do krystalizacji. Wykrystalizowana homochelidonina najczęściej wymaga oczyszczenia przez dalszą krystalizację.

W innym opisie patentowym - RP 165 386 podany jest sposób otrzymywania homochelidoniny z odpadów poprodukcyjnych po izolacji chelidoniny, protopiny i ewentualnie allokryptopiny z korzenia glistnika. Zgodnie z opisem surowiec roślinny poddaje się ekstrakcji ekstrahentem kwaśnym, przeprowadza reekstrakcję węglowodorem alifatycznym, następnie izoluje się protopinę i chelidoninę z roztworu alkoholowego a pozostałość odparowuje do konsystencji oleistej, miesza z wodą a uzyskany roztwór alkalizuje do pH co najmniej 7,0 ługiem sodowym lub innym wodorotlenkiem potasowca i uwolnione alkaloidy ekstrahuje się rozpuszczalnikiem elektronodonorowym w stosunku objętościowym rozpuszczalnik i roztwór wodny 1:2. Następnie organiczny wyciąg wodny poddaje się działaniu gazowego chlorowodoru do momentu uzyskania barwy żółto-pomarańczowej wydzielającego się osadu, po czym osad żółto-pomarańczowy rozpuszcza się w wodzie, roztwór wodny ponownie alkalizuje do pH co najmniej 7,0, ekstrahuje rozpuszczalnikiem elektronodonorowym i wyciąg organiczny pozostawia się na około 24 godziny do krystalizacji.

Stosowanie metody wielokrotnej ekstrakcji uwolnionych alkaloidów rozpuszczalnikami organicznymi powoduje rozproszenie i zmniejszenie wydajności produktu.

Wynalazek rozwiązuje zagadnienie otrzymywania uproszczonym sposobem homochelidoniny o wysokiej czystości z zastosowaniem selektywnej sorpcji alkaloidów na żelu krzemionkowym, w wyniku, której następuje rozdzielenie alkaloidów na dwie grupy: alkaloidy trzecio- i czwartorzędowe. Z frakcji zawierającej alkaloidy trzeciorzędowe otrzymuje się homochelidoninę.

Zastosowanie żelu krzemionkowego do preparatywnej izolacji czwartorzędowych i ewentualnie trzeciorzędowych słabych zasad alkaloidowych z ich wyciągów z surowców roślinnych znane jest z polskiego opisu patentowego 170 461. Według tego opisu uzyskany w wyniku ekstrakcji surowca roślinnego 1% roztworem kwasu octowego w układzie przeciwprądowym, ekstrakt o pH 6,0 przepuszcza się przez kolumnę wypełnioną żelem krzemionkowym do momentu aż u wylotu kolumny zaczną zjawiać się śladowe ilości czwartorzędowych alkaloidów, wówczas przerywa się sorpcję, z wycieku ewentualnie odzyskuje się alkaloidy trzeciorzędowe, a kolumnę przemywa się buforem octanowym o pH 5,5, następnie eluentem składającym się z metanolu w przeważającej ilości objętościowej oraz wody zawierającej amoniak w ilości do uzyskania pH mieszaniny 8,0, po czym wyciek z kolumny zagęszcza się przez odparowanie do około 1/10 objętości, pozostałość zakwasza kwasem solnym do pH 1,0 oziębia i poddaje krystalizacji.

Sposób według wynalazku polega na tym, że uzyskany w wyniku ekstrakcji surowca roślinnego 1% roztworem kwasu octowego w układzie przeciwprądowym, ekstrakt doprowadza się do pH 6,0, przepuszcza przez kolumnę wypełnioną żelem krzemionkowym do momentu aż u wylotu kolumny zaczną zjawiać się śladowe ilości czwartorzędowych alkaloidowych, wówczas przerywa się sorpcję a otrzymany wyciek z kolumny zawierający alkaloidy trzeciorzędowe alkalizuje się do pH co najmniej 8,5 wodorotlenkiem potasowca korzystnie wodorotlenkiem sodu, wytrącone alkaloidy odsącza się pod próżnią, a następnie traktuje 100% metanolem w proporcji 1 część objętościowa osadu na 1 - 3,

PL 194 665 B1 korzystnie 2 części metanolu, po czym nierozpuszczony w metanolu osad odsącza się pod próżnią rozpuszcza w nadmiarze metanolu korzystnie w ilości 1 część osadu 6 części metanolu, a następnie krystalizuje się kryształy homochelidoniny, które ewentualnie oczyszcza się przez ponowną krystalizację, natomiast z metanolowego roztworu znad osadu odzyskuje się korzystnie alkaloidy głównie protopinę, chelidoninę i allokryptopinę znanymi metodami na przykład przez krystalizację.

Odsączony pod próżnią osad rozpuszcza się w metanolu z dodatkiem chloroformu zmieszanych, korzystnie w stosunku 75 - 25 części objętościowych.

Sposobem według wynalazku eliminuje się proces ekstrakcji rozpuszczalnikami organicznymi, przez co zmniejsza się liczbę operacji technologicznych i upraszcza znacznie proces. Ponadto w procesie eliminuje się stosowanie rozpuszczalników szkodliwych dla środowiska, a stosowanie metanolu z niewielką ilością chloroformu jako rozpuszczalnika jest bardziej uzasadnione ekologicznie. Uproszczonym, więc sposobem według wynalazku otrzymuje się produkt o wysokiej czystości.

P r z y k ł a d I: 100 części wagowych korzenia glistnika rozdrobniono przy pomocy zgniatacza, następnie macerowano przez 24 godziny i ekstrahowano przeciwprądowo w temperaturze 50°C 1200 częściami objętościowymi ekstrahentu, którym był 1% roztwór kwasu octowego. Otrzymany ekstrakt doprowadzono 5% ługiem sodowym do pH 6 i przepuszczono przez kolumnę wypełnioną żelem krzemionkowym aż do momentu kiedy u wylotu kolumny pojawiły się alkaloidy czwartorzędowe.

W tym momencie sorpcję przerwano, w wycieku znalazła się homochelidonina oraz protopina, allokryptopina i chelidonina.

Z otrzymanego wycieku wytrącono przy pomocy 10% wodorotlenku sodu, osad w/wymienionych alkaloidów. Osad odsączono pod próżnią i dodano do niego 100% metanol w proporcji 1 część osadu części metanolu. Metanolowy roztwór z nad osadu zawierał głównie: protopinę, allokryptopinę i chelidoninę natomiast nierozpuszczony osad zawierał głównie homochelidoninę. Osad następnie rozpuszczono w nadmiarze metanolu, to jest na 1 część osadu dodano 6 części metanolu i pozostawiono do krystalizacji.

Wykrystalizowany osad analizowano chromatograficznie i densytometrycznie na zawartość homochelidoniny, po czym poddawano go rekrystalizacji gdyż zawierał poniżej 90% homochelidoniny.

Wykrystalizowany ponownie osad stanowił homochelidoninę o wysokiej czystości.

Z metanolowego roztworu z nad osadu odzyskano przez krystalizację alkaloidy takie jak: protopina, chelidonina, allokryptopina.

P r z y k ł a d II: Postępując analogicznie jak w przykładzie I, osad zawierający homochelidoninę rozpuszczono w mieszaninie : metanol-chloroform zmieszanych w stosunku objętościowym 75 : 25 i pozostawiono do krystalizacji. Otrzymana homochelidonina poddawana była rekrystalizacji.

Claims (2)

1. Sposób otrzymywania homochelidoniny z korzenia glistnika przez ekstrakcję przeciwprądową rozdrobnionego surowca roślinnego wodnym roztworem kwasu organicznego, sorpcję alkaloidów na żelu krzemionkowym i ich selektywną elucję, znamienny tym, że otrzymany wyciek po przepuszczeniu ekstraktu o pH 5,5 - 6,5 korzystnie 6,0 przez kolumnę z żelem krzemionkowym, alkalizuje się do pH co najmniej 8,5 wodorotlenkiem potasowca korzystnie wodorotlenkiem sodu, a wytrącone alkaloidy odsącza się pod próżnią, następnie traktuje 100% metanolem w proporcji 1 część objętościowa osadu na 1 - 3, korzystnie 2 części metanolu, po czym nierozpuszczony w metanolu osad odsącza się pod próżnią i rozpuszcza w nadmiarze metanolu, korzystnie w ilości 1 część osadu 6 części metanolu, a następnie krystalizuje się kryształy homochelidoniny, które ewentualnie poddaje się rekrystalizacji, natomiast z metanolowego roztworu z nad osadu korzystnie odzyskuje się alkaloidy głównie protopinę, chelidoninę i allokryptopinę znanymi metodami na przykład przez krystalizację.

2. Sposób według zastrz. 1, znamienny tym, że odsączony pod próżnią osad rozpuszcza się w metanolu z dodatkiem chloroformu zmieszanych korzystnie w stosunku 75 - 25 części objętościowych.