Wynalazek dotyczy przyrzadu do ga¬ szenia luku w elektrycznych wylacznikach z kontaktami, zanurzonemi w cieczy.W znanych dotychczas wylacznikach o- lejowych luk powstaje w osrodku olejo¬ wym, przyczem natychmiast wywiazuje sie tak duza ilosc gazu, ze dokola luku tworzy sie banka gazowa, swiezy zas gaz, wywia¬ zujacy sie ciagle wskutek wysokiej tempe¬ ratury luku, nie moze wejsc w scisle ze¬ tkniecie z jego jadrem, a to zarówno wsku¬ tek odleglosci, która musialby przebyc od miejsca parowania, jak i wskutek wybu¬ chowego charakteru luku oraz jego znacz¬ nej ruchliwosci, powodujacej uchylanie sie od strumienia gazu. Z tych powodów, odjo- nizowujace dzialanie, konieczne dla szyb¬ kiego zgaszenia luku, moze nie nastapic wtedy, gdy fala pradu przybiera wartosc zerowa, wobec czego, gdy prad nastepnie wzrasta, luk moze zjawic sie ponownie, co pociaga za soba wywiazywanie sie duzych ilosci gazu oraz powstanie wysokich ci¬ snien i nadmierne zuzycie oleju.Dotychczasowe próby wprowadzania o- leju do luku zapomoca dmuchania, pólo¬ twartych komór, strumieni oleju i t. d. daly niedostateczne wyniki z powodu znacznej ruchliwosci luku. Jest oczywiste, ze o ile bezwladnosc luku jest znikoma i jezeli luk ten moze z latwoscia wyginac sie, rozcia¬ gac i skrecac, kazda próba wprowadzeniaoleju do strumienia luku ^Woduje, ze luk ten zmienia polozenie w *baAce gazowej, o- mijajac olej, albo tez dzieki swej swobo¬ dzie ruchu podaza przed strumieniem ole¬ ju, unoszac ze soba z jonizowany osrodek gazowy. W razie próby utrzymania luku mechanicznie w jednem polozeniu, natry¬ skujac nan olej, urzadzenia, utrzymujace luk, bylyby niewatpliwie uszkodzone.W mysl wynalazku uniemozliwia sie od¬ dalanie od luku plynnego czynnika odjo- nizowujacego, który jest doprowadzany do czynnego zetkniecia sie z lukiem. W tym celu w wylacznikach elektrycznych z kon¬ taktami, zanurzonemi w cieczy, sa zastoso¬ wane przyrzady do utrzymania cieczy w sasiedztwie drogi luku oraz do przemie¬ szczania luku poprzez zatrzymana ciecz.Przyrzady powyzsze powoduja szybkie gaszenie luków wielkiej mocy przy malem rozsunieciu kontaktów i ograniczaja znacz¬ nie energje wystepujacych luków.W praktycznem wykonaniu wynalazku wyzyskano zalete bezwladnosci oleju, latwosc utrzymania oleju w nadanem mu polozeniu oraz wplyw pola magnetyczne¬ go na wlasnosci luku. Mianowicie mozna luk zatrzymac magnetycznie w miejscu po¬ mimo dzialania nan sily napierajacego strumienia oleju lub pary lub tez wyzyskac pole magnetyczne do celów przemieszcza¬ nia luku poprzez olej lub pare, która zosta¬ je zatrzymana w takiem polozeniu, ze mo¬ ze wykonywac ruch tylko wpoprzek drogi strumienia luku.W przyrzadzie wedlug wynalazku luk jest stale odsuwany do scianki banki gazo¬ wej i bombardowany swiezo rozlozonym o- lejem, tak iz ponowne powstanie luku po przejsciu pradu przez wartosc zerowa mo¬ ze zajsc tylko wtedy, gdy pojawi -sie znacz¬ nie wyzsze napiecie na jednostke dlugosci luku, niz w przypadkach znanych.W celu lepszego zrozumienia wynalaz¬ ku podany jest ponizej opis jego wykona¬ nia, przedstawionego równiez na rysunku, na którym fig. 1 jest przekrojem pionowym elektrycznego wylacznika, zaopatrzonego w przyrzady do gaszenia luku wedlug wy¬ nalazku, fig. 2 — widokiem zprzodu przy¬ rzadu do gaszenia luku, rózniacego sie nieznacznie od przyrzadu, przedstawionego w wylaczniku na fig. 1, fig. 3 jest widokiem narzadu kontaktowego oraz przyrzadu do gaszenia luku o odmiennem wykonaniu, iig. 4 jest przekrojem poprzecznym wzdluz linji IV — IV przyrzadu wedlug fig. 3, fig. 5 jest rzutem poziomym przyrzadu wedlug fig. 3, fig. 6 — widokiem zgóry kil¬ ku plytek przyrzadu do gaszenia luku we¬ dlug lig. 1, fig. 7 — przekrojem wzdluz linji VI — VI plytek, uwidocznionych na fig. 6, fig. 8 — widokiem zgóry kilku ply¬ tek przyrzadu do gaszenia luku wedlug fig. 2 i wreszcie fig. 9 — przekrojem wzdluz linji VIII — VIII plytek, uwidocznionych na fig. 8.Wylacznik posiada w zasadzie zbiornik 1, zaopatrzony w pokrywe 2, przez która przepuszczone sa w znany sposób izolatory przepustowe 3 i 4. Nieruchome szczeki kon¬ taktowe 5 i 6, osadzone na izolatorach prze¬ pustowych 3 i 4, sa zanurzone w cieczy izo¬ lacyjnej 7, zawartej w zbiorniku 1. Zwie¬ racz 8 jest osadzony na precie nastawczym 9, przepuszczonym przez pokrywe 2 i sprze¬ zonym z urzadzeniem nastawczem, nie- przedstawionem na rysunku, a slttzacem do przestawiania zwieracza 8 w polozenie o- twarcia lub zamkniecia kontaktów* Na szczekach kontaktowych 5 i 6 jest osadzo¬ ny zespól plytek, tworzacy wedlug fig. 1 przyrzad 11 do gaszenia luku lub przyrzad 12 wedlug fig. 2.Przyrzad do gaszenia luku moze byc równiez ^wykonany tak, jak to jprzedstawio- jk na fig. 3, czyli stanowic skojarzenie obu postaci wykonania przyrzadów do gaszenia luku, przedstawionych na fig. 1 i 2. Nieru¬ choma szczeka kontaktowa 5 posiada na swym dolnym koncu plytke przewodzaca 13, zaopatrzona w przedluzenie 14, które slu- - 2 -zy do umocowania narzadu kontaktowego 15 zapomoca trzpienia i sprezyny 16. Giet¬ ki przewód 17 laczy narzad kontaktowy 15 z plytka 13 zapomoca srub 18 i 19. Spre¬ zyny 21, umieszczone pomiedzy plytka 13 a narzadem kontaktowym 15, odsuwaja narzad kontaktowy 15 wdól z chwila, gdy zwieracz 8 rozpoczyna ruch w kierunku polozenia otwarcia.Konce zwieracza 8 sa zaopatrzone w za¬ ostrzone pionowo drazki kontaktowe 22, które posiadaja wypuklosci 23 i 24, dzia¬ lajace w taki sam sposób, jak glówne kon¬ takty w znanych wylacznikach. Gdy drazek kontaktowy 22 jest przesuwany wdól, na¬ rzad kontaktowy 15 zatrzymuje sie w pew- nem polozeniu i wówczas powstaje luk mie¬ dzy wypuklosciami 24 a srodkowa czescia narzadu kontaktowego 15. Takakonstrukcja narzadów kontaktowych zapewnia czystosc powierzchni pomiedzy wypuklosciami 23 kontaktów 22 a narzadem kontaktowym 15, które stanowia droge pradu wtedy, gdy wylacznik jest zamkniety.Narzad kontaktowy 15 posiada izola¬ tor 25 w ksztalcie litery U, w celu utrzy¬ mania luku na narzadzie kontaktowym 15 w tych przypadkach, kiedy koniec luku wedruje wzdluz tego narzadu. Metalowa oslona 26 oslania plytke przewodzaca 13, gietki przewód 17 oraz narzad kontakto¬ wy 15 w celu zmniejszenia strat na uplyw- nosc oraz zmniejszenie mozliwosci przedo¬ stania sie napiecia na scianki zbiornika 1.Izolator 25 i oslona metalowa 26 sa1 wyraz¬ niej uwidocznione na fig. 4 i 5, na których plytka 13 jest zaopatrzona w cztery otwory 27, przez które sa przepuszczone izolowa¬ ne sruby 28, sluzace do zamocowania przy¬ rzadu do gaszenia luku 11 na dolnym kon¬ cu iszczeki kontaktowej 5.Przyrzad do gaszenia luku 11 sklada sie z szeregu zespolów plytek 29 i 31 (gór¬ na czesc przyrzadu na fig- 3 oraz fig. 6 — fig. 9), wykonanych odpowiednio z mate¬ rjalu izolacyjnego i magnetycznego. Kazda plytka izolacyjna 29 posiada szczeline 32 oraz cztery otwory 33, zgodne co do wymia¬ rów i rozmieszczenia z otworami 27 opisa¬ nej poprzednio plytki przewodzacej 13.Kazda szczelina 32 sklada sie z rozszerza¬ jacego sie ku zewnatrz wylotu 34 oraz wa¬ skiej czesci wewnetrznej 35. Jedna lub wieksza liczba plytek 31, wykonanych z zelaza lub innego materjalu magnetyczne¬ go, jest umieszczona miedzy parami ply¬ tek izolacyjnych 29, przyczem plytki 31 z materjalu magnetycznego posiadaja szcze¬ line 36, która jest szersza od wewnetrznej czesci 35 szczeliny 32 plytki izolacyjnej 29, lecz posiada ksztalt podobny. Plytki 31 z materjalu magnetycznego sa zaopatrzone w pare otworów 37, których rozmieszczenie jest takie samo, jak dwóch tylnych otwo¬ rów 33 plytki izolacyjnej 29.Wkladka izolacyjna 38 w ksztalcie lite¬ ry U przylega do brztegów1 szczeliny 36 ply¬ tek 31 z materjalu magnetycznego w ten sposób, iz uniemozliwia zetkniecie sie luku z temi plytkami w czasie, kiedy luk prze¬ skakuje przez szczeline. Wkladka izola¬ cyjna 38 posiada szczeline 39, szersza, niz wewnetrzna czesc 35 szczeliny 32 w plytce izolacyjnej 29, wskutek czego powstaje ka¬ nal 41, przylegajacy do wewnetrznej czesci 35 szczeliny 32, w którym zostaje zatrzy¬ many olej pod naporem luku, przyczem para, wywiazujaca sie gwaltownie pod wplywem wysokiej temperatury luku, prze¬ nika przezen podczas ruchu luku do szcze-* liny. Pomiedzy zespolami 43 plytek 29 i 31 mieszcza sie przegródki 42 z materjalu izolacyjnego (fig. 1, fig. 3), wskutek czego powstaje stos zespolów plytek z przerwa¬ mi.Fig. 7 jest przekrojem wzdluz linji VI— VI zespolu 43 plytek, uwidocznionych na fig. 6, z których jest zbudowany przyrzad do gaszenia luku 11, przyczem sa zachowa¬ ne przegródki 42, sluzace do przepuszcza¬ nia cieczy r ewentualnie luku pomiedzy po- szczególnemi zespolami plytek — 3 —W przyrzadzie do gaszenia luku 12, u- widocznionym na fig. 2, oraz w dolnej cze¬ sci przyrzadu do gaszenia luku wedlug fig. 3 zamiast przegródek 42 stosuje sie zespo¬ ly plytek izolacyjnych 44, umieszczone miedzy zespolami plytek 43, -przez co po¬ wstaje stos zwarty zespolów plytek 43 o- raz zespolów plytek izolacyjnych 44, w którym porusza sie luk. Zespoly plytek izo¬ lacyjnych 44, uzyte do wypelnienia odste¬ pów pomiedzy zespolami plytek 43, sa za¬ opatrzone w kilka okraglych otworów 45, tworzacych komórki (fig. 8), przeznaczone do zatrzymywania cieczy oraz do utrudnia- nia ruchu tej cieczy pod parciem luku. W podanym przyrzadzie kazda komórka 45 zabiera nieco cieczy 7, zatrzymujac ja w celu doprowadzenia do jadra luku podczas jego powstania w szczelinie.Stosowanie stosu z przerwami lub stosu zwartego zalezy od okolicznosci. Stos z przerwami, wskazany w czesci górnej fig. 3, ma te zalete, ze uwalnia plytki od znacz¬ nych mechanicznych naprezen, pojawia¬ jacych sie podczas przerywania pradów ni¬ skiego napiecia o duzem natezeniu. Z dru¬ giej strony podczas przerywania luków pradów wysokiego napiecia stos zwarty (fig. 2) ma znaczna przewage nad stosem z przerwami, przytrzymuje bowiem sku¬ teczniej olej, zachowujac zdolnosc odjoni- zowywania przez dluzszy okres czasu. Naj¬ korzystniejsza ekonomicznie wydaje sie bu¬ dowa, stanowiaca skojarzenie obu postaci wykonania przyrzadów do gaszenia luków.Sposób laczenia obu postaci wykonania przyrzadu luków okreslaja wymagania, stawiane wylacznikowi.Nalezy zaznaczyc, ze uwidocznione na fig. 4, 5, 6 i 8 spiczaste zakonczenie szcze¬ lin 32 ma na celu zwiekszenie tamujacego dzialania oraz zwiekszenie ilosci zatrzyma¬ nego oleju, doprowadzanego do luku. Ta¬ ki ksztalt szczelin zmniejsza przekrój, po¬ przeczny luku, doprowadzajac jego stru¬ mien do bardzo scislego zetkniecia z mate- rjalami odjonizowujacemi, co przyczynia sie do zapobiezenia ponownemu powstaniu luku po przejsciu pradu przez wartosc ze¬ rowa.Ponizej opisano dzialanie wylacznika wedlug wynalazku. Gdy wylacznik jest otwarty, jak to uwidoczniono na fig. 1, od¬ powiedni znany szybkodzialajacy mecha¬ nizm, nieprzedstawiony na rysunku, które¬ go uruchomienie jest uzaleznione od wa¬ runków wzrostu pradu w obwodzie lub od innych okreslonych warunków, zwalnia pret nastawczy 9, umozliwiajac ruch zwieracza 8 i drazków kontaktowych 22 wdól, wsku¬ tek czego pomiedzy wypuklosciami 24, a narzadami kontaktowemi 15 powstaje pa¬ ra luków, polaczonych szeregowo. Luki, powstale w ten sposób, znajduja sie w roz¬ szerzajacej sie czesci wylotowej 34 szcze¬ lin 32, pole zas luku ulega pod dziala¬ niem plytek 31 z materjalu magnetycznego takiemu skrzywieniu, ze luk przesuwa sie do waskiej czesci wewnetrznej 35 szczeli¬ ny 32. Sila magnetycznego przyciagania, wywolujaca ruch luku, wzrasta w miare zwiekszania pradu.Azeby olej nie zostal odsuniety od luku oraz azeby pozostawal w jego bliskiem sa¬ siedztwie, gdzie ulega rozkladowi, a takze w celu dostarczenia swiezo odjonizowa¬ nych gazów do jadra luku, miedzy plytka¬ mi 29 zostaje zachowany kanal 41, a, otwo¬ ry 45 w plytkach 44 tworza wieksza liczbe komórek.Gdy luk podaza do wnetrza szczeliny, olej, zatrzymany w komórkach, przylega do jadra luku, powodujac jego od jonizowanie podczas przeskoku przez luk szczeliny.Ciagle bombardowanie luku parujacym olejem oraz zatrzymujace dzialanie pola magnetycznego powoduja zageszczenie ja¬ dra luku obok zmniejszenia przekrojów po¬ przecznych okolic zjonizowanyeh, tak iz z chwila, gdy prad dochodzi do okresowej wartosci zerowej, jego poprzeczny prze¬ krój staje sie stosunkowo maly, pozosta- — 4 —jac w scislem zetknieciu z olejem, który wydziela nadal duze ilosci pary, powodu¬ jac szybkie chlodzenie i odjonizowanie, gdy prad posiada wartosc zerowa. W ten spo¬ sób luk zostaje szybko zgaszony i to za¬ równo w przypadku pradów nadmiernych, jak i normalnych, przeplywajacych w ob¬ wodzie wylacznika. PL