Znane sa przyrzady nawrotne w ksztal¬ cie suwaków tlokowych w urzadzeniach, tloczacych plyny, w których sprezone po¬ wietrze przeplywa tam i zpowrotem w u- kladzie przewodów rurowych przy okreso¬ wej zmianie preznosci i w których prze¬ laczanie przyrzadu nawrotnego nastepuje zapomoca przelacznika, uruchomianego przy pomocy sprezarki. Znane przyrzady nawrotne z suwakami tlokowemi sa przy¬ laczone bezposrednio do komór, doprowa¬ dzajacych powietrze sprezone, znajduja sie wiec gleboko w szybie i nie moga byc wobec tego kontrolowane. Takie urzadze¬ nia nie maja takze dosc duzych przekro¬ jów do przeplywu powietrza sprezonego, wskutek czego wyrównywanie powietrza sprezonego, a tern samem jego doprowa¬ dzanie nastepuje zbyt powolnie.Wady te zostaja wedlug wynalazku u- suniete w ten sposób, ze przyrzad na¬ wrotny posiada piec kanalów pierscienio¬ wych, z których srodkowy — zapomoca su¬ waka, posiadajacego trzy tloczki, jest stale polaczony z przewodem ssawnym spre¬ zarki, natomiast kanaly pierscieniowe, znajdujace sie z lewej i prawej strony srodkowego kanalu, sa polaczone z ukla¬ dem rur, a dwa zewnetrzne kanaly pier¬ scieniowe — z przewodem tlocznym spre-Zarki zapomoca dwóch rur, wskutek czego przyrzad nawrotny posiada przy stosunko¬ wo malych, wymiarach wielkie przekroje V przeplywu, dzieki czemu powstaja tylko nieznaczne straty wskutek tarcia i pewne dzialanie przy bardzo malym suwie suwa¬ ka tlokowego. Wobec tego suwak tlokowy jest zupelnie wyrównany, a do nawrotu po¬ trzebuje tylko nieznacznej preznosci po¬ wietrza i moze byc dobrze uszczelniony.Przyrzad nawrotny zapomoca dwóch rur jest polaczony z przelacznikiem, który jest wykonany w ksztalcie suwaka obro¬ towego i zostaje uruchomiany zapomoca sprezarki.Rysunek uwidocznia przyklad wyko¬ nania wynalazku. Fig. 1 przedstawia przy¬ rzad nawrotny w przekroju podluznym, fig. 2 — widok zboku, fig. 3 — widok zgó- ry, fig. 4 — przelacznik w przekroju osio¬ wym.W oslonie 2, zaopatrzonej w komory chlodzace 1, jest prowadzony w srodiko- wem wydrazeniu 3 suwak, zaopatrzony w tloczki 4, 5, 6, polaczone zapomoca draz¬ ków 7, 8. Srodkowa scianka 9, prowadzaca suwak, posiada trzy kanaly pierscieniowe 10, 11, 12. Miedzy zewnetrzna oslona 2 i srodkowa scianka 9 znajduja sie dwa ka¬ naly 13, polaczone z wydrazeniem 3 zapo¬ moca dwóch kanalów pierscieniowych 14, 15.Oslona 2 posiada odsade 16, do której zostaje przylaczony przewód tloczny sprezarki. Zapomoca rur 13 kanaly pier¬ scieniowe 14, 15 znajduja sie stale pod preznoscia i sa takze polaczone jeden z drugim, wskutek czego kazdy kanal pier¬ scieniowy 14 lub 15 jest zawsze zasilany z dwóch stron. Do odsad 17 i 18 sa przy¬ laczone przewody rurowe 17a, 18a, znaj¬ dujace sie pod zmiennemi warunkami prez¬ nosci i sa zlaczone z kanalami pierscienio- wemi 10 i 12, które sa polaczone zapomo¬ ca zaworów wyrównawczych 19, 20 z ka¬ nalami 13. Srodkowy kanal pierscieniowy 11 jest stale zlaczony z przewodem ssaw¬ nym sprezarki, który jest przylaczony do odsady 21 oslony. Pokrywy 22 i 23 maja otwory 24, 25, z któremi sa polaczone rur¬ ki 26, 27, prowadzace do przelacznika 28.Przelacznik 28 sklada sie z oslony 29, zamknietej pokrywa 30. W tej oslonie znajduje sie suwak obrotowy 31, na któ¬ rego wysunietym nazewnatrz walku 32 jest osadzona tarcza 33, która zostaje uru¬ chomiana bezposrednio zapomoca walu sprezarki. Suwak obrotowy 31 posiada ka¬ nal 34 w ksztalcie litery U, którego osio¬ wy odcinek jest zlaczony zapomoca po¬ przecznego wydrazenia 35 z kanalem pier¬ scieniowym 36, który zapomoca promie¬ niowego wydrazenia 37 jest polaczony z zewnetrznem powietrzem. Suwak 31 posia¬ da równiez równolegly do jego osi obrotu kanal 38. Do oslony 29 sa przymocowane rurki 26, 27, laczace przelacznik z przy¬ rzadem nawrotnym. Te rurki sa polaczone z katowemi kanalami 39, 40, z któremi mo¬ ga sie naprzemian laczyc kanaly 34 i 38.Z pokrywa 30 jest polaczony przewód 41, laczacy sie ze strona tloczna sprezarki, w którym znajduje sie zawór dlawikowy 42.Powietrze sprezone przeplywa do komory 43 nad suwakiem obrotowym 31, a z tej komory do rurek 26 lub 27. W jednej z tych rurek znajduje sie zatem powietrze sprezone, a druga jest polaczona z powie¬ trzem zewnetrznem.Aby powietrze sprezone, przelaczaja¬ ce suwak tlokowy, nie moglo zbyt szybko wyplywac z jednego lub drugiego przewo¬ du, sa w nich umieszczone male nastawne zawory. W ten sposób unika sie naglego uderzania suwaka tlokowego i osiaga la¬ godny i podatny przesuw.W celu osiagniecia chlodzenia powie¬ trza, przeplywajacego w przyrzadzie na¬ wrotnym, przez komory 1 oslony 2 plynie woda, chlodzaca sprezarke.Sposób dzialania przyrzadu nawrotne- go i jego przelacznika jest nastepujacy. W — 2 —polazeniu przelacznika i suwaka tlokowe¬ go, przedstawionych na rysunku, powietrze sprezone z przewodu 41 przez komore 43, kanal 38, kanal katowy 40 i rurke 26 ply¬ nie do suwaka tlokowego, zajmujacego po¬ lozenie wedlug fig. 1, kiedy przewód tlocz¬ ny sprezarki doprowadza powietrze spre¬ zone kanalami 13 i kanalami pierscienio- wemi 14, 15 zgóry i zdolu do kanalu pier¬ scieniowego 12, skad powietrze przeplywa do przewodu tlocznego 18a ukladu rur, w którym sprezone powietrze wykonywa kra¬ zacy ruch tam i zpowrotem. Kanal pier¬ scieniowy 11, znajdujacy sie stale pod dzialaniem ssawnem sprezarki, jest pola¬ czony z kanalem pierscieniowym 10, a sprezarka ssie przez odsade 17 powietrze z przewodu ssawnego 11a tego ukladu.Preznosc w przewodzie 18a wzrasta az do najwyzszej, a w przewodzie 17a ma¬ leje az do preznosci atmosferycznej.W tym czasie suwak 31 obrócil sie o 180°, wskutek czego kanal 38 zostaje po¬ laczony z kanalem katowym 39 i rura 27.Jednoczesnie kanal 34 zostaje polaczony z rura 26. W tej chwili nastepuje nawrót suwaka tlokowego, czyli tloczek 6 zamyka kanal pierscieniowy 15, a tloczek 4 otwie¬ ra kanal pierscieniowy 14, natomiast tlo¬ czek 5 znajduje sie na lewo od kanalu pierscieniowego 11. Podczas przesuwu su¬ waka tlokowego powietrze, znajdujace sie za tlokiem, moze odplywac kanalami 34, 35, 36, 37 przelacznika nazewnatrz. Wtedy przewód tloczny sprezarki zapomoca ka¬ nalów 13 i 14 jest polaczony z kanalem 10, a kanaly 11 i 12 sa polaczone z prze¬ wodem ssawnym sprezarki. W przewodzie rurowym 18a ukladu jest jeszcze wysoka preznosc, a w przewodzie 17a — preznosc atmosferyczna. Wobec naglego polaczenia kanalów 13 z przewodem 17a w komorze 13 nastepuje spadek preznosci. Wskutek tego preznosc w przewodzie 18a otwiera zawór 20, poczerni nastepuje wyrównanie preznosci miedzy przewodami 18a i 17a.Sprezarka nie potrzebuje wiec zwiekszac preznosci w przewodzie 17a od 1 atm do preznosci roboczej, lecz tylko podwyzszac preznosc i wyrównywac sie do preznosci roboczej. W przewodzie 11a nastepuje wiec zwyzka preznosci az do potrzebnej naj~ wyzszej preznosci, a w przewodzie 18a znizka preznosci az do preznosci atmo¬ sferycznej. Po osiagnieciu tych granic preznosci obraca sie przelacznik znowu o 180° i zajmuje polozenie wedlug fig. 4.Podane dzialanie powtarza sie potem.Przyrzad nawrotny i przelacznik dzieki swym malym wymiarom moga byc razem lub osobno umocowane bezposrednio na sprezarce. PL