Poniewaz dotychczasowy sposób spo¬ strzezen wodowskazowych, uskutecznia¬ nych tak na zwyklych wodowskazach tato¬ wych z obsluga obserwatorów, jak i samo¬ czynnych (limnigrafach), przewaznie nie odpowiada swemu zadaniu, juzto przez niezastosowanie sie do przepisów lub nie¬ zrozumienie istoty rzeczy przez obserwato¬ rów, juzto przez nieumiejetnosc w obcho¬ dzeniu sie z samoczynnym wodowskazem, wkoncu przez nietrwalosc i latwe uszko¬ dzenie samych lat wodowskazowych, oraz przez sama — niezupelnie odpowiadajaca swemu zadaniu — budowe dotychczas uzy¬ wanych urzadzen samoczynnych, przeto wskazaneby bylo ze wzgledów oszczedno¬ sciowych i celowych wprowadzic wodo- wskazy samoczynne (limnigrafy, mareogra- fy)f wybijajace liczbami na tasmie papiero¬ wej wszystkie stany wody w ciagu kazdego tygodnia w roku z jednoczesnem oznacze¬ niem dnia i godziny przy pomocy mechani¬ zmu zegarowego, nakrecanego raz na ty¬ dzien.Zadaniu ny na rysunku samoczynny wodowskaz we¬ dlug wynalazku* Fig. 1 i 2 przedstawiaja wodowskaz sa¬ moczynny w widoku zprzodu i zboku, wy¬ bijajacy na tasmie papierowej o kazdej porze stan wody w ciagu calego tygodnia przy pomocy mechanizmu zegarowego i ta¬ smy do pisania. Fig. 3 przedstawia przy¬ rzad liczbowy wodowskazu wedlug fig. 1i 2 razem 2 przyrzadem, wybijajacym licz¬ by kazdego stanu wody w chwili zaraz po .Wybicitl liczb zapomoca tasmy do pisania na tasmie papierowej i odskoczenia mlotka nieco w góre, wzglednie w chwili ustalone¬ go zwierciadla wody, czyli braku wahnien fali. Fig. 4 przedstawia przekrój przez os glówna przyrzadu liczbowego w ukladzie dziesietnym, dzialajacego w obu kierun¬ kach zapomoca kólek zebatych i czopków, oraz przyrzad do wybijania liczb stanów wody na tasmie papierowej zapomoca ta¬ smy do pisania. Fig. 5 i 6 przedstawiaja w widoku zboku dzialanie przyrzadu liczbo¬ wego i przyrzadu do wybijania liczb, a w szczególnosci: fig. 5 uwidocznia chwile pod¬ noszenia sie stanu wody, fig. 6 — chwile o- padania stanu wody, z jednoczesnem dzia¬ laniem przyrzadu liczbowego i przyrzadu do wybijania liczb stanów wody.Wodowskaz (fig. 1 i 2) jest wprawiany w ruch zapomoca plywaka 1, zawieszone¬ go na tasmie 2 w specjalnie na ten cel zbu¬ dowanym szybiku, obudowanym drzewem, blacha, rurami zelaznemi, kamionkowemi lub betonowemi, najlepiej w wysokim brze¬ gu rzeki wprost w ziemi, odpowiednio przed mrozami! zabezpieczonym. Poniewaz dlu¬ gosc tasmy 2 z otworami 3, wybitemi w niej co 1 cm (fig. 1 — 4), majacej poruszac przyrzad liczbowy miedzy najwyzszym a najnizszym stanem wody podczas opada¬ nia i podnoszenia sie plywaka 1, zalezna. jest od róznicy, ustalonej na podstawie spostrzezen z calego okresu istnienia danej stacji wodowskazowej, zatem brakujaca wzglednie dolna czesc tasmy, potrzebnej do wypelnienia glebokosci danego szybiku, za¬ stepuje sie w kazdym poszczególnym przy¬ padku dolaczonym do tasmy w miare po¬ trzeby dlugim drutem metalowym, na któ¬ rego koncu dopiero zawiesza sie plywak 1.Tasme 2, sporzadzona z dowolnego mate- rjalu, jak: z celuloidu, skóry, lancuszka metalowego, najlepiej ze stali, opasujaca kolo 4, poruszane przy pomocy plywaka 1 i przeciwwagi 5, zawieszonej na lince 6, na¬ winietej na bebnie 7, odwija sie o tyle, by dlugosc jej wystarczyla do poruszania przyrzadu liczbowego tak podczas opada¬ nia plywaka 1 do najnizszych stanów wo¬ dy, jak i w czasie jego podnoszenia sie do najwyzszych stanów wody. Tak samo od¬ wija sie linke 6 na bebnie 7 o tyle, by dlu¬ gosc jej wystarczyla na calosc wahnienia fali jak wyzej od najnizszych do najwyz¬ szych stanów wody. Wreszcie po doklad- nem nastawieniu palcami przyrzadu liczbo¬ wego przy pomocy kólek liczbowych 8, 9 i 10 na odczyt, odpowiadajacy rzeczywi¬ stemu stanowi wody stacji wodowskazowej w danej chwili, zaklada sie wyprezona juz zapomoca plywaka 1 i przeciwwagi 5 ta¬ sme 2, polozona swobodnie na toczydelkach 11 i 12 oraz na czopie 13, chroniacym chwilowo od poruszenia walec zebaty 14 (po wykreceniu czopa 13), na zeby 15 wal¬ ca zebatego 14 bez podnoszenia jej w góre lub opuszczania w dól, a tern samem bez poruszenia kólek liczbowych 8, 9 i 10. Po- czem czop ochronny 13 wkreca sie zpowro- tem.Od tej chwili przyrzad liczbowy bedzie wskazywal juz stale jak najdokladniej o kazdej porze stan wody.Ruch, potrzebny do wskazywania sta¬ nów wody, wykonywa przyrzad liczbowy w ten sposób, ze podczas obrotów walca 14, spowodowanych przy pomocy tasmy 2 ru¬ chem plywaka 1 i przeciwwagi 5 (w góre czy w dól), jednostkowe kólko liczbowe 8, przekraczajac dziewiatke wzglednie jedyn¬ ke, chwyta zapomoca czopka 16 kólko ze¬ bate 17, umocowane stale na dziesiatkowem kólku liczbowem 9, i przesuwa je wraz z tern kolkiem o jedna liczbe naprzód wzgled¬ nie wstecz, t. j. wedlug ruchu plywaka / w góre lub w dól. Taki sam ruch wykona takze i dziesiatkowe kólko liczbowe 9, t. j. przekraczajac dziewiatke wzglednie jedyn¬ ke, chwyta zapomoca czopka 18 kólko ze¬ bate 19, umocowane stale na setkowem — 2 —kólku liczbowetn 10, i przesuwa je o jedna liczbe naprzód wzglednie wstecz.Ruch ten moga wykonac kólka liczbowe 8, 9 i10 w ukladzie dziesietnym tylko za¬ pomoca tasmy 2, a przy nastawianiu kazde¬ go kólka zosobna na dany stan wody w w czasie zakladania wodowskazu tylko palcami lub jakimkolwiek przyrzadem, kól¬ ka nie moga obracac sie dowolnie, gdyz przytrzymuja je piórowe sprezyny 20, 21 i 22, które zaskakuja po przejsciu tasmy 2 wzglednie walca 14 a z nim danego kólka liczbowego (8, 9 lub 10) o 1 cm w specjal¬ nie na ten cel wykonane otwory 23.W miare rudhu plywaka / poruszany przyrzad liczbowy wprawia jednoczesnie w ruch przyrzad do wybijania liczb na ta¬ smie papierowej zapomoca tasmy do pi¬ sania. Ruch ten wykonywa przyrzad do wybijania liczb w ten sposób, ze podczas obrotów walca 14 w miare ruchu tasmy 2 w dól lub w góre, jednoczesnie obraca sie i kólko 24, stale przymocowane do walca 14, które, mieszczac na sobie stale przy¬ twierdzone czopki 25, zaczepia dwoma czopkami 25 w miare ruchu kólka 24 przy przejsciu kazdego centymetra na tasmie 2 wahajace sie na osiach dzwignie dwura- mienne 26, które, majac do drugiego ramie¬ nia przytwierdzone ruchomo dzwignie jed- noramienne 27, wprawiaja w wahania kól¬ ko 28, wahajace sie na wspólnej osi z kól¬ kiem 29, stale z niem zlaczonem.Kólka 28 jak i 29 zrównowazone sa za¬ pomoca sprezyn 30 i 31. Sprezynka 30 u- mieszczona jest na plycie sciennej 32, a sprezyna 31 zalozona jest na mlotek 33, u- miesziczony ruchomo w wodzidle 34 przy¬ rzadu do wybijania liczb.W otworze kólka 29 zaczepiona jest krótka linka 35 (drucikowa, lancuszkowa lub jedwabna), która jednoczesnie zacze¬ piona i naprezona jest w otworze mlotka 33, tworzac stale polaczenie mlotka 33 z kólkiem 29 wzglednie — 28, a zapomoca dzwigni 27 % dzwignia dwuramienna 26.Zatem kólko 28, wykonywajac wahania w jedna lub druga strone, powoduje jedno¬ czesny obrót kólka 29, które pociaga za so¬ ba zapomoca linki 35, opartej na toczydel- kach 36, tlok 33 w góre i sciska sprezynke 31. W chwili gdy kuliste konce dzwigien dwuramiennych 26 w obrocie swym zwol¬ nione zostana przez nacisk czopków 25, zaczynaja dzialac sprezynki 31 i 30 i spro~ wadza ja obie dzwignie dwuramienne 26 do usztywnionego ich polozenia, a jednocze¬ snie sprezyna 31, naciskajac na mlotek 33, spowoduje silne uderzenie plytki 37 (np. e- bonitowej, fibrowej lub z twardej gumy) mlotka 38, umieszczonego zmiennie na mlotku 33, o kólka liczbowe 8, 9 i 10, a tern samem jednoczesne odbicie liczb, znajdu¬ jacych sie w danej chwili na kólkach licz¬ bowych 8, 9 \ 10, zapomoca tasmy do pi¬ sania 39 na tasme papierowa 40.Aby sprezyna 31 nie przyciskala stale stopy 37 do kólek liczbowych 8, 9 i 10 i nie tamowala ruchu tasmy papierowej 40 i ta¬ smy do pisania 39, w górnej czesci mlotka 33 nadi wodzidlem 34 jest umieszczona spre¬ zyna 41 o mniejszej liczbie zwojów do od¬ prezania tloka.Stosownie do ruchu plywaka 1 a z nim od ruchu tasmy 2 uzalezniony jest takze ruch tasmy do pisania 39 i to w ten sposób, ze tasma 2, posuwajac, sie w góre lub w dól, sila swego oporu i tarcia o gume 42 toczy- delka 12 wprawia w ruch kólko zebate 43, umieszczone stale na wspólnej osi z toczy- delkiem 12. Zeby kólka 43, zazebiajac sie o zeby kólka 44, wprawiaja je w ruch. Na kólkach 43 i 44 nasadzane sa gumki 45, któ¬ re przy ich obrocie tarciem swem wciaga¬ ja lub wypychaja (zaleznie od obrotu kó¬ lek) tasme do pisania 39, wykonana bez konca a zmieniana w miare potrzeby, za¬ leznie od stanów wody, ruchu fali i ruchu wodowskazu, raz na miesiac, raz na trzy miesiace, lub raiz na pól roku. Zamiast ta¬ smy bez konca zastosowac mozna trzecie kólko zebate 46, które, wprawiane w ruch - 3 -kólkiem 44, majacem na sobie nawinieta tasme ao pisania &9 ptzemya. ja stale na koiko 44 lub naodwrót w miare ruchu kol¬ ka 43. W tym przypadku gumka 45 na kól¬ ku 44 jest niepotrzebna, gdyz drugi koniec tasmy -do pisania 39 zaczepiony jest wprost na kólku 44.Zupelnie niezaleznie od ruchu wszyst¬ kich piizyrzadów wodowskazu odbywa sie rucft tasmy papierowej 40. Kuch ten uza¬ lezniony jest tylko od ruchu zegara, nakre¬ canego raz na tydzien, W zegarze tym jest sporzadzona tarcza walcowa 47, w której wbite sa igielki 4b w liczbie szesciu, czyli jedna co 10 minut, igielki 48 podczas obro¬ tu tarczy 47 pociagaja za soba co 10 minut pewien odcinek tasmy papierowej 40 {za- leznie od objetosci tarczy 47, sporzadzonej w miare potrzeby wahnien stanów wody danej stacji), zakladanej po zdjeciu tar¬ czy 49 w przygotowanym zwoju o po¬ trzebnej liczbie metrów na kólko 50. Ponie¬ waz tasma 40 prowadzona jest ponad kól¬ ka zebate 8, 9, 10 i tasme do pisania 39 przez toczydelko 51 i zaczepiona na zwoju 52 kólka 53, zatem na wspólnej osi kólka 53 umieszczone jest male kólko 54, na któ¬ re nawinieta jest w odwrotnym kierunku linka 55, a na niej zawieszona przeciwwa¬ ga 56 sluzy do nawiniecia na kólko 53 ta¬ smy 40, prowadzonej tarcza walcowa 47 mechanizmu zegarowego w miare ruchu zegara. Tasma papierowa podizdelona jest zaleznie od potrzeby na minuty i godziny, dzielac tasme 40 stosownie do wielkosci za¬ lozonej tarczy walcowej 47, np. 1 minuta= 1 mm, zatem 1 godzina = 60 mm czyli po¬ trzeba na 24 godzin 1440 mm tasmy, a na 7 dni czyli 1 tydzien Hm tasmy.Po tygodniu przy nakrecaniu zegara na¬ lezy zdjac zwój tasmy papierowej z kólka 53 po zdjeciu tarczy 57 i odeslac do Biura Hydrograficznego, a na kólko 50 zalozyc nowy zwój (czysty) o 11 m dlugosci i zapi¬ sac na poczatku tasmy nazwe danej stacji, date i stan wody. PL