, Wynalazek niniejszy dotyczy zaworów wszelkiego rodzaju i polega na tern, ze czynnik roboczy jest przepuszczany przez kadlub zaworu z uniknieciem martwych przestrzeni, ostrych katów i innych prze¬ szkód, powodujacych wytwarzanie sie opo¬ rów hydraulicznych. Naogól budowa zawo¬ ru takiego jest oparta na zasadzie, ze kaz¬ dy wir lub wszelkie inne zaklócenie rów¬ nomiernego przeplywu jest niekorzystne pod wzgledem hydraulicznym i przyczynia sie do zwiekszenia oporu hydraulicznego* Wynalazek niniejszy ma na celu zmniej¬ szenie w zaworach wszelkiego rodzaju o- porów hydraulicznych do mozliwie naj¬ mniejszej wartosci w ten sposób, ze osi ka¬ nalu przeplywowego nadany zostaje ksztalt, zblizony do ksztaltu litery S, ulozo¬ nej w przyblizeniu wzdluz podluznej osi zaworu, przyczem sciankom kanalu do¬ plywowego i kanalu odplywowego nadany jest ksztalt taki, ii przeswity kanalów tych zmieniaja sie stopniowo w sposób ciagly bez wytwarzania nieuzytecznych przestrze¬ ni, w których moglyby tworzyc sie wiry, ostrych narozy i innych zbednych oporów, z wyjatkiem komory, w której osadzone sa narzady zamykajace zaworu. Czynnik ro-boczy moze byc przytem doprowadzany do otworu gniazda zaworu przez kanal do¬ plywowy, dochodzacy do gniazda zaworu prostopadle lub pod katem.Nalezy zwrócic uwage na to, aby wzdluz powierzchni scianek kanalu, nieprowadza- cych strumienia czynnika roboczego, nie nastepowal rozdzial strumienia, gdyz wów¬ czas miedzy wlasciwym strumieniem a sciankami kanalu moga powstawac wiry.Wedlug niniejszego wynalazku zmiana kie¬ runku scianek kanalu przeplywowego, nie- prowadzacych strumienia, jest uskutecznio¬ na stopniowo pod katem, który jest mniej¬ szy od kata, przy którym zaczyna ujawjniac sie rozdzial strumienia. Jak ustalono pod¬ czas wstepnych badan, kat ten powinien byc mniejszy od 9°.W celu unikniecia silniejszych skrzy¬ wien osi strumienia jest rzecza pozadana, aby scianki kadluba zaworu, prowadzace strumien, dochodzily do gniazda zaworu ukosnie, to jest aby strumien byl przepro¬ wadzany przez gniazdo zaworu pod katem ostrym. Dzieki temu otrzymuje sie bardzo plaski, nieco tylko falisty ksztalt osi stru¬ mienia czynnika, przeplywajacego przez zawór, przyczem kazdorazowe zmiany kie¬ runku przeplywu sa niewielkie, tak iz opór hydrauliczny zostaje jeszcze bardziej zmniejszony. Czestokroc jest rzecza poza¬ dana, by gniazdo zaworu znalazlo sie poza osia podluzna zaworu, przy zachowaniu jednak zasadniczego esowatego ksztaltu o- si strumienia, przyczem kanal doplywowy moze otrzymac ksztalt bardziej plaski, niz kanal odplywowy lub odwrotnie. W ten sposób moze 'byc zmniejszona wysokosc konstrukcyjna zaworu, przyczem zawór ten nie utraci swego najkorzystniejszego ksztal¬ tu.Stwierdzono, ze wszelka nieciagla zmia¬ na przekroju kanalu wywoluje strate ci¬ snienia. Wobec tego przekrój kanalu prze¬ plywowego w zaworze wedlug wynalazku zweza sie w sposób ciagly az do przeswitu gniazda, a nastepnie za gniazdem zwieksza, sie az do pelnego przeswitu kanalu odply¬ wowego, poczynajac od przeswitu gniazda.Naogól zastosowanie takiego ksztaltu kanalu przeplywowego wymaga, aby ka¬ dlub wykonany byl z metalu przez odlewa¬ nie. Chcac jednak, aby zawory o najodpo¬ wiedniejszym ksztalcie strumienia mogly byc stosowane rówiniez do najwyzszych ci¬ snien i temperatur, nalezy kadlub zaworu wykonac ze stali kutej, zachowujac przy- tem wzmiankowany powyzej najdogodniej¬ szy ksztalt. Powyzszy warunek wypelnia sie w mysl wynalazku w ten sposób, ze po¬ szczególne czesci kadluba zaworu wykony¬ wa sie ze stali kutej, a nastepnie laczy sie je ze soba przez spawanie, lutowanie, zapo- moca srub i t. d.Grzybek zaworu moze byc od strony górnej, to jest zwróconej ku dlawikowi, za¬ opatrzony w uszczelnienie, wspólpracujace z pierscieniowa listwa uszczelniajaca, przy¬ mocowana do pokrywy kadluba zaworu.Dzieki takiej konstrukcji mozna wykrecic grzybek jak najdalej wgóre i pod oslona pomocniczego uszczelnienia mozna uszczel¬ niac dlawik wrzeciona, nie przerywajac pracy zaworu.Zamiast slupków, stosowanych obecnie, pokrywe zawioru zaopatruje sie w palak, w którym prowadzone jest wrzeciono zaworu i który sklada sie z lukowych ramion bocz¬ nych glowicy, umocowanej na pokrywie, o- raz nakretki, prowadzacej wrzeciono.W celu dalszego ulatwienia uszczelnia¬ nia dlawika oraz unikniecia gubienia sie u- zywanych zwykle srub kotwowych podczas dociskania pokrywy, w zaworze zastosowa¬ ne sa do przymocowywania kolnierza dla¬ wika sruby, osadzone obrotowo na czopach, umocowanych w odpowiednich uszkach po¬ krywy.Poniewaz zawory z kadlubami, dostoso- wanemi ksztaltem do ksztaltu strumienia czynnika, sa przeznaczone zazfwyczaj do najciezszych warunków pracy, jest rzecza - 2 -wazna, aby zarówno grzybek zaworu, jak i gniazdo byly jak najbardziej wytrzymale w miejscach uszczelnienia. Znane jest wy¬ konywanie grzybka i gniazda z dwóch róz¬ nych tworzyw, przewaznie stali i bronzu.W zaworach na silnie przegrzana pare u- zycie zwyklego bronzu jest niedopuszczal¬ ne wobec bardzo wysokiej temperatury pa¬ ry. Stosownie do wynalazku grzybek zawo¬ ru wykonywa sie ze stali nierdzewnej, a gniazdo z bronzu, wytrzymalego na prze¬ grzana pare, np. z bronzu manganowego lub niklowego, albo tez odwrotnie. Wspo¬ mniane tworzywa posiadaja te zalete, ze utrudniaja zakleszczanie sie tych czesci; ponadto sa one wytrzymale na dzialanie przegrzanej pary i odporne na nagryzanie.W zwyklych zaworach czynnik przeply¬ wa na poczatku otwierania przez odslonie¬ ty przeswit z duza szybkoscia. Wskutek tego ulega zniszczeniu nadzwyczaj szybko nawet najtwardszy materjal. W celu unik¬ niecia tej niedogodnosci dolna czesc grzyb¬ ka jest zaopatrzona w nasade, siegajaca do kanalu doplywowego i zamykajaca prawie zupelnie ten kanal, dopóki grzybek nie zo¬ stanie podniesiony na odpowiednia wyso¬ kosc. Dopiero przy dalszem otwieraniu za¬ woru nasada ta odslania kamal doplywowy tak, iz czynnik moze przeplywac swobod¬ nie. Poniewaz powierzchnie uszczelniajace sa w tym czasie dostatecznie od siebie od¬ dalone, szybkosc w gniezdzie nie przekra- .. cza pewnej wartosci dopuszczalnej, a tern samem i szkodliwe skutki szybkiego prze¬ plywu czynnika roboczego zostaja usuniete.Na rysunku przedstawiono kilka przy¬ kladów wykonania wynalazku, przyczem fig. 1 przedstawia przekrój podluzny jed¬ nej z odmian zaworu wedlug wynalazku; fig. 2 — odmiane wykonania wedlug fig. 1; fig- 3 — widok zgóry zaworu wedlug fig. 2; fig. 4 — zawór zwrotny, odpowiadajacy przykladowi wykonania wedlug fig. 2 i 3; fig. 5 i 6—zawór przepustowy z grzybkiem, przesuwanym prostopadle do osi zaworu; fig. 7 — zawór przepustowy; fig. 8 — przekrój wzdluz linji A—B na fig. 7, W przykladach wykonania wedlug fig. 1, 2 i 3 cyfra 1 oznaczono pierscien gnia¬ zda, do którego doplywa pod cisnieniem ciecz lub gaz, np. woda lub para, przez ka¬ nal doplywowy 2, u którego wylotu umie¬ szczony jest skosnie lub prostopadle wzgle¬ dem osi strumienia czynnika roboczego pierscien gniazda, przyczem unakniete zo¬ staly naroza lub martwe katy.W przykladzie wykonania wedlug fig. 1 gaz lub para przeplywa skosnie przez gniazdo, wskutek czego otrzymuje sie spe¬ cjalnie korzystny ksztalt osi strumienia czynnika roboczego, która posiada tylko nieznaczne zakrzywienia, natomiast w przykladzie wykonania wedlug fig. 2 i 3 czynnik roboczy przeplywa w kierunku Osi gniazda.W przykladzie wykonania wedlug fig. 1, tarcie o górna ostra krawedz g|niazdaf ujawniajace sie w razie zastosowania zwy¬ klego cylindrycznego pierscienia, jest usu¬ niete dzieki temu, ze pierscien gniazda jest zaopatrzony w stozkowata powierzchnie 3, która wspólpracuje z odpowiednio stozko¬ wato ustawionem uszczelnieniem 4 grzybka zaworu 5.Kanal odplywowy 7 jest skierowany wdól tak, iz jego otwór wylotowy znajdu¬ je sie na jednej osi z otworem wlotowym kanalu 2, dzieki czemu zawór bez trudnosci moze byc wbudowany do przewodów, jak kazdy zawór zwykly.Jak uwidocznia fig. 1, pokrywa kadluba 8 jest przytwierdzona do niego zapomoca srub wpuszczanych 10, wkreconych w kol¬ nierz 9, oraz nakretek 11.Grzybek 5 jest zaopatrzony "u góry w pierscien uszczelniajacy 12, który wspól¬ dziala z odpowiednim wystepem pierscie¬ niowym 13 pokrywy kadluba, oddzielajac w polozeniu, przedstawionem na rysunku, przestrzen robocza kadluba zaworu od dla¬ wika, dzieki czemu podczas pracy zaworu — 3 —mozna zmieniac w dlawiku uszczelnienie, nie powodujac przerwy, ani zaklócen w pracy zaworu. Na pokrywie 8 do nadlewu dlawika 15 przytwierdzony jest palak 16, w którym osadzona jest nakretka 17 wrze¬ ciona.. Palak jest wygiety na boki tak, iz tworzy dostatecznie szeroki otwór 18, u- latwiajacy uszczelnienie dlawika.W przykladzie wykonania wedlug fig. 2 i 3 wystep pierscieniowy 13 jest utworzo¬ ny na dolnej powierzchni prowadnicy 14 wrzeciona zaworu.Budowa zaworu ziwrotnego wedlug fig. 4 odpowiada budowie zaworu, przedstawio¬ nego na fig. 2 i 3.Wedlug fig. 5 i 6 czynnik roboczy jest doprowadzany przez otwór wlotowy 21 i kanal doplywowy 2 do gniazda 23 zaworu.Powierzchnia 24 scianki kanalu doplywo¬ wego 2 posiada tak dobrana krzywizne, a- by nie zachodzil rozdzial strumienia wsku¬ tek zmiany jego kierunku. Strumien jest przepuszczony skosnie przez gniazdo 23 zaworu.. Aczkolwiek gniazdo zaworu posia¬ da taki sam przeswit, co i otwór wlotowy 21, to jednak ze wzgledu na ukosny kie¬ runek strumienia zachodzi w gniezdzie pewne zwezenie przekroju przeplywowego.Przekrój wlotowy 21 zamienia sie w zwe¬ zony przekrój 25 w sposób ciagly dzieki odpowiedniemu nachyleniu scianki 26 ka¬ nalu 2, kierujacej strumien ku sciance 24 kanalu 2.Przekrój 25 kanalu odplywowego roz¬ szerza sie w, sposób ciagly az do otworu wylotowego 27, którego przekrój jesft rów¬ ny przekrojowi! otworu wlotowego 21.Scianka 28 kanalu 7 równiez posiada w tern miejscu taki ksztalt, który umiemozli- wia rozdzial strumienia.Na fig. 7 i 8 (przekrój A—5) przedsta¬ wiona jest odmiana wykonania zaworu.Kanaly 2 i 7 sa zakrzywione lagodnie bez zwezenia. Uszczelnienie 31, wykonane naj- wlasciwiej z miekkiego meftalu, otoczonego metalem twardym, wpuszczone jest nieco glebiej w odpowiedni rowek w grzybku 5.Pierscien gniazda 3 w&uwa sie podczas za¬ mykania zaworu w ten rowek na podobien¬ stwo tloka z pewtnym malym luzem, tak iz miekkie tworzywo uszczelnienia zostaje wtedy otoczone prawie ze wszystkich stron.Unika sie przez to rozplaszczania sie miek¬ kiego tworzywa uszczelnienia na boki. U- szczelnieniu temu moze byc równiez nada¬ ny ksztalt pierscienia stozkowatego, tak iz przy niezmienionym nacisku wrzeciona za¬ woru otrzymuje sie wiekszy nacisk na jed¬ nostke powierzchni, grzybek bowiem dziala jak klin.Grzybek 5 jest osadzony na wrzecionie 34 zapomoca dwóch wkladek 35 i 36, wsu¬ nietych w rowek, wyzlobiony we wrzecionie 34. Wkladki sa róznej wielkosci, a zostaja wsuniete przez szczeline, znajdujaca sie zboku grzybka. Najpierw zostaje wsunieta wkladka mniejsza, która po obróceniu o 180° wsuwa sie do rowka, poczem umie¬ szcza sie wkladke wieksza, która zapelnia cala szczeline, zamykajac ja od zewnatrz.Nasadzony pierscien 37 przylega w polo¬ zeniu otwarcia s^wa górna powierzchnia 38 do pokrywy 30, która jest przymocowana do kadluba zapomoca srub i dokladnie wy- cenitrowana. W ten sposób otrzymuje sie uszdzehiienie dlawika na cisnienie we¬ wnetrzne, dzieki czemu dlawik 40 moze byc Wymieniany takze podczas pracy zaworu.Grzybek 32 posiada rowek 41, w który zo¬ staje Wcisnieta dolna zaostrzona krawedz pierscienia 37. Takie osadzenie pierscienia 37 ulatwia zdejmowanie i ponowne zasto¬ sowanie go. PL