Przedmiotem (niniejszego wynalazku jest maszyna do pisania, usuwajaca szereg niedogodnosci, jakie wykazuja znane ma¬ szyny do pisania róznych typów, odznacza¬ jaca sie przytern prostota obslugi i latwo¬ scia rozkladania na czesci, ze szczególnem uwzglednieniem latwosci odejmowania na¬ rzadów, podlegajacych szybszemu zuzywa¬ niu sie. Maszyna wedlug wynalazku pracu¬ je nadzwyczaj cicho i pozwala na regulo¬ wanie sily uderzenia dzwigni czcionko¬ wych, wskutek czego moze byc w nadzwy¬ czaj prosty sposób dostosowywana do przyzwyczajen piszacego.Celem niniejszego wynalazku jest wy¬ konanie maszyny do pisania, przystosowa¬ nej do wymagan wspólczesnej nauki o or¬ ganizacji pracy, wskutek czego zawiera ona szereg urzadzen, pozwalajacych na uzyska¬ nie mozliwie najdalej posunietej samoczyn- noscL Maszyna wedlug wynalazku uwidocz¬ niona jest na zalaczonym rysunku, na któ¬ rym fig. 1 — 6 przedstawiaja urzadzenie do przesuwania karetki, fig. 7 — urzadze¬ nie, przyciszajace prace urzadzenia prze- suwowego, fig. 8 — 12 — urzadzenie do przyciskania arkusza papieru, wprowadza¬ nego na walek maszyny do pisania, fig. 13— 18 — urzadzenie do nastawiania nowego u- stepu, fig. 19 — 21 — urzadzenie do regu¬ lowania nacisku dzwigni czcionkowych, fig. 22 — 30 — tabulator, fig. 31 — 32 — urza¬ dzenie do obracania walka, a fig. 33 — 40 —Urzadzenie do nastawiania odleglosci mie¬ dzy wierszami.Na fig. 1,-7-7 przedstawione jest urza¬ dzenie, sluzace do szybkiego i cichego przesuwania karetki maszyny do pisania.Urzadzenie to pozwala na osiagniecie duzej szybkosci pisania, przy duzej dokladnosci odbijania liter.Fig. 1 przedstawia przekrój tego urza¬ dzenia, fig. 2 — jego widok zgóry, fig. 3 i 4 — jego widok izprzodu oraz zboku, fig. 5 i 6 przedstawiaja zespól zapadek, wspól¬ dzialajacych z kolem przesuwowem, a fig. 7 — urzadzenie, przyciszajace prace urza¬ dzenia przesuwowego.Wal / posiada na swym dolnym koncu kólko zapadkowe 2, polaczone z nim na stale. Na górnym koncu walu 1 osadzone jest kólko zebate 3, wspóldzialajace z ze¬ batka 7. Wal 1 jest umieszczony obrotowo w tulei 4, tworzacej kadlub lozyska kulko¬ wego 5 i umiesizczonej pionowo w maszy¬ nie do pisania. Wal 1 oparty jest na gór¬ nych kulkach lozyska zapomoca pierscienia 6, osadzonego na stale na wale 1. Zebatka 7 stara sie obrócic wal 1, który w polozeniu spoczynku jest ryglowany zapadka 8, osa¬ dzona obrotowo na osi 9 i zapadajaca po¬ miedzy zeby kólka 2.Zespól zapadek 10 posiada w górnej czesci nieruchoma zapadke 11, której po¬ lozenie moze byc regulowane zapomoca srub 12 i 13. Zapadka 11 jest umocowana sruba 14. Zespól 10 obraca sie na spicza¬ stych zakonczeniach srub 15, osadzonych w plytce 16, nakreconej na tuleje 4. Jednak¬ ze wychylanie sie tego zespolu ku górze jest ograniczone sruba oporowa 19, a ku dolowi —srdba oporowa 20. Sruba 20 jest osadzona w plytce 21, która moze byc prze¬ suwana dzieki podluznemu otworowi. Plyt¬ ka 21 jest przymocowana sruba 22 do plyt¬ ki 16.Do ograniczania przesuniec plytki 21 sluzy plytka 23, przymocowana sruba opo¬ rowa 19.Ruchoma zapadka 8 jest utrzymywana zapomoca sprezyny 18 na progu 17, tlu¬ miacym dzwieki.Zespól 10 posiada w swej prawej gór¬ nej czesci wystep 24, o który uderza zde¬ rzak 25 drazka urzadzenia, sluzacego do regulowania sily uderzenia dzwigni czcion¬ kowych. Na prawym boku zespolu 10 u- mocowana jest mala plytka 26, sluzaca do przejmowania uderzen ramienia 27 drazka do przesuwania karetki. Plytka 26 posia¬ da zabkowane poziome ramie, ma którem o- sadzona jest sprezyna 28, której drugi ko¬ niec jest przymocowany ido zaczepu 29, polaczonego z plytka 16.Kolo zapadkowe 2 jest ryglowane pod¬ czas tabulacji bezpiecznikiem 30, utrzymy¬ wanym stale w polozeniu czynnem zapo¬ moca plaskiej sprezyny 32.Przy cofaniu karetki maszyny do pisa¬ nia, sprezyna 33 wskutek tarcia o kolo 2 wylacza zapadke 8, natomiast przy ruchu karetki naprzód, to jest od strony prawej ku lewej, sprezyna ta jest pociagana przez kolo 2 i opiera sie o srube 34. Do utrzymy¬ wania sprezyny 33 pod kolem zapadkowem 2 sluzy podkladka 35, przymocowana pod walem 1 sruba 36.Tulejka 4 jest osadzona w tulei 37 ka¬ dluba maszyny do pisania. Tulejka 4 jest unieruchomiona zapomoca osadzonej w tu¬ lei 37 sruby 38, wkreconej do nakretki 39.Zespól zapadkowy 10 jest odciagany w polozenie nieczynne sprezyna 28 i opiera sie wtedy o srube oporowa 19, a kolo za¬ padkowe 2 jest ryglowane zapadka 8. Z chwila nacisniecia klawisza, zderzak 25 u- derza o wystep 24 zespolu zapadkowego 10, który obraca sie wtedy ku dolowi, przy- czem zapadka 8 slizga sie po zebie kola 2 i zwalnia ten zab, wskutek czego wal 1 obraca sie, lecz zostaje niezwlocznie za¬ trzymany wskutek natychmiastowego za¬ czepienia sie nieruchomej zapadki 11 o na¬ stepny zab kola 2.Poniewaz dzialanie zderzaka 25 jest je- — 2 —dynie chwilowe, przeto z chwila odskocze¬ nia od wystepu 24, zespól zapadkowy 10 powraca do polozenia wyjsciowego, przy- czem zapadka 11 slizga sie po obwodzie ko¬ la zebatego 2, wskutek czego kolo to obra¬ ca sie, lecz zostaje zatrzymane przesunie¬ ta zapadka 8, która posiada podluzny o- twór, pozwalajacy na jej przesuwanie w prawo sprezyna 18. Istnieje jednak pewna odleglosc miedzy zapadka 8 a zapadka nieruchoma 11, umieszczona z lewej strony zapadki 8. Ten odstep jest tak dobrany, iz skok kola 2 jest podzielony na dwa jedna¬ kowe okresy.Odleglosc pionowa miedzy dwiema za¬ padkami jest taka, iz w razie zaczepienia sie jednej z zapadek na pewnej czesci wien¬ ca kola 2, druga zapadka znajduje sie nie¬ co ponad poziomem tego kola. Odleglosc powyzsza daje sie regulowac, co moze w bardzo znacznych granicach zmieniac szyb¬ kosc przesuwu karetki maszyny do pisa¬ nia.W razie szybkich uderzen o klawisze, kolo zapadkowe 2 jest zwalniane i zatrzy¬ mywane tylko zapadka 8, bowiem nieru¬ choma zapadka górna 11 wsuwa sie wtedy pomiedzy dwa zeby, lecz nie zaczepia sie o nie. Zapadka 11 sluzy jedynie jako bez¬ piecznik przy powolnem pisaniu, kiedy ka¬ retka przesuwa sie o jeden odstep natych¬ miast po nacisnieciu klawisza.Podczas przesuwania sie karetki, spre¬ zyna przyciszajaca 33 opiera sie stale o srube 34, pozwalajac na swobodne dzia¬ lanie zapadki 8, natomiast przy cofaniu karetki sprezyna ta zaczepia, sie o zapad¬ ke i jest wskutek tego usuwana z drogi kola 2.Jezeli zostaje nacisniety klawisz tabu¬ latora, to bezpiecznik 30, utrzymywany stale w polozeniu spoczynku dzwignia 31, zostaje zwolniony i zaczepia sie, wskutek dzialania sprezyny 32% o kolo 2, które zo¬ staje w ten sposób unieruchomione.W celu wyjecia z maszyny dzwigni czcionkowych, zaryglowanych zapomoca drazka urzadzenia do regulowania sily ich uderzania o walek uderzeniowy, przyczem przedluzenie tego drazka wspóldziala z ze¬ spolem zapadkowem 10, nalezy odkrecic srube 22 i usunac plytke 23, co umozliwia wieksze przesuniecia zespolu 10 i powo¬ duje nalezyte odsuniecie zderzaka 25.Maszyna wedlug wynalazku posiada u- rzadzenie do przyciskania arkusza papieru, wprowadzanego na walek uderzeniowy.Urzadzenie to prawidlowo wprowadza pa¬ pier do maszyny, bez recznego nastawiania.Urzadzenie to umozliwia równiez dogodny dostep do papieru w celu np. wycierania li¬ ter w przypadku odbicia nieodpowiedniego znaku. Urzadzenie to nie zmniejsza przy- tem widocznosci pisma i jest tak wykona¬ ne, ze wyjmowanie walka uderzeniowego nie nastrecza zadnych trudnosci.Fig. 8 przedstawia widok zprzodu tego urzadzenia do przyciskania arkusza papie¬ ru, wprowadzanego na walek maszyny do pisania, fig. 9 — jego widok zlboku, fig. 10— jego widok zboku, przy podniesionym na- ciskaczu papieru, fig. 11 —tenze widok, przyczem podniesiona jest tylko przednia czesc naciskacza, a fig. 12 — widok tego u- rzadzenia zgóry.Os 40 jest przymocowana na obydwóch koncach zapomoca nakretek do dwóch bo¬ ków 41 kolyski karetki maszyny do pisa¬ nia. Os 40 biegnie równolegle do walka u- derzeniowego 42, przyczem na tej osi u- mieszczona jest rurka 43', z której koncami spojone sa dwa ramiona 44, nasadzone nie¬ ruchomo na tulejki 45. Na ramionach tych umieszczone sa male ramiona 46, osadzone przegubowo swemi wolnemi koncami na czopach srubowych 47. Ramiona 46 sa sta¬ le dociskane zapomoca sprezyn 48 do mi- mosrodów 49, przymocowanych srubami 50 do ramion 44.Na ramionach 46 mieszcza sie plaskie sprezyny 51, których wolne konce sa zao¬ patrzone w kciuki 52, które gdy ramiona 46 — 3 —sa wychylone, zapadaja do wneki 53, wy¬ konanej w ramieniu 44, i unieruchomiaja w ten sposób ramiona 46.Konce obydwóch ramion 46 sa polaczo¬ ne ze soba pretem 54, zaopatrzonym w po- dzialke i przymocowanym do nich srubami 55. Po precie tym slizgaja sie waleczki gu¬ mowe 56, umieszczone na tulejkach stalo¬ wych 57 i hamowane zapomoca sprezynek 58.Do jednego konca rurki 43 przymocowa¬ na jest tuleja 59, posiadajaca poziome ra¬ mie, zakonczone klamra 60, oraz ramie pio¬ nowe, opierajace sie o klamre 61, polaczo¬ na z bokiem 41 kolyski karetki.Plaska sprezyna pionowa 62 jest umo¬ cowana na wsporniku 63, przymocowanym do naroznika 64 kolyski. Sprezyna ta opie¬ ra sie o jedno z ramion 44 w obu jego po¬ lozeniach, przedstawionych na fig. 9 i 10, przyczem w pierwszem polozeniu ramie 44 jest naciskane wdól, w drugiem zas — u- nieruchomiane.Prawe ramie 44 jest zaopatrzone w mi- mosród 65 (fig. 11), przymocowany do nie¬ go sruba 66* Mimosród ten, opierajac sie o klamre 60, unieruchomia glówna ramke na- ciskacza papieru, w jej dolnem polozeniu; ramka ta sklada sie z rurki 43 oraz z dwóch ramion 44, na które dziala sprezyna 62 (fig. 9 i 11).Przy wprowadzaniu arkusza papieru do maszyny do pisania, nalezy popchnac ku tylowi maszyny dzwigienke 67, polaczona z prawem ramieniem 44, wskutek czego pret 54 obraca sie w kierunku, wskazanym na fig. 9 strzalka F, powodujac odsuniecie waleczków 56 od walca uderzeniowego 42 maszyny do pisania (fig. 11).W ten sposób papier, wysuwany ku górze na przodzie walca uderzeniowego, przesu¬ wa sie miedzy tym walkiem i.waleczkami 56.Z chwila dojscia papieru do poziomu tych waleczków, przy lekkiem nacisnieciu na dzwigienke 67 w kierunku, przeciwnym kierunkowi strzalki F, kciuki 52 wysuwaja sie z wnek 53. Sprezyny 48 doprowadzaja pret 54 zpowrotem do polozenia wyjscio¬ wego, a waleczki 56 przyciskaja arkusz pa¬ pieru do walca uderzeniowego i prowadza go dalej w sposób zwykly (fig. 9). Zapo¬ moca obracania mimosrodów 65 na ich sru¬ bach umocowujacych, mozna zmieniac po¬ lozenie drazka 54 wzgledem zapisywanego wiersza. Najdogodniejsze polozenie tego preta jest miedzy dwoma wierszami, przy normalnej dwuzabkowej odleglosci miedzy wierszami, wówczas bowiem nie zostaje zmniejszona widocznosc pisma.Jezeli zachodzi potrzeba wytarcia omyl¬ kowo zapisanej litery, lub tez zmiany ta¬ smy, to ramiona 44 nalezy podniesc az do polozenia, przedstawionego na fig. 10. W tern polozeniu ramiona 44 sa utrzymywane sprezynami 62.W znanych maszynach do pisania roz¬ poczynanie nowego ustepu wymaga doko¬ nania szeregu manipulacji, zajmujacych dosc duzo czasu.Niedogodnosc te usuwa urzadzenie, któ¬ re pozwala na pisanie od nowych ustepów w sposób prosty, przyczem nastawianie maszyny jest dokonywane bardzo szybko.Fig. 13 przedstawia widok zboku tego urzadzenia w polozeniu wyjsciowem, fig 14—widok boczny klawisza ,,odstepowego" w polozeniu opuszczonem, fig. 15 — cze¬ sciowy widok karetki maszyny do pisania, w polozeniu zetkniecia sie z oporkiem mar¬ ginesowym, fig. 16 — czesciowy widok tej¬ ze karetki w polozeniu zetkniecia sie z o- porkiem „odstepowym", fig. 17 — czescio¬ wy widok zgóry klawiatury z uwidocznio¬ nym klawiszem „odstepowym", a fig. 18— widok urzadzenia zprzodu.Urzadzenie zawiera pionowa dzwignie 68, slizgajaca sie pionowo wzdluz prawego boku 69 kadluba maszyny do pisania. Dzwi¬ gnia ta jest prowadzona zapomoca dwóch czopów 70, po których przesuwaja sie szczelinowe otwory 71 dzwigni 68, pocia- — 4 —ganej ku górze sprezyna 72. Dzwignia 68, prowadzona zboku zapomoca grzebienia 73. posiada na swym górnym koncu czop 74, na dolnym zas — klawisz 75, sluzacy do jej uruchomiania (fig, 13 i 14).Maszyna wedlug wynalazku jest zaopa¬ trzona na przedzie w drazek marginesowy 76, który swemi koncami jest osadzony ob¬ rotowo na dwóch srubach czopowych 77 (fig. 14 i 18). Na drazku 76 umieszczony jest drazek 78 do nastawiania marginesu prawego; drazek 78 jest osadzony na draz¬ ku 76 przesuwnie, jak w innych znanych maszynach do pisania. Drazek ten jest za¬ opatrzony w obsade czopowa 79, której po¬ lozenie daje sie zapomoca sruby 80 zmnie- niac równolegle do kierunku ruchu karetki maszyny. Na prawym koncu obsady 79 u- mocowany jest czop 81, na którym moze obracac sie dostawka 82 do nastawiania pra¬ wego marginesu, utrzymywana w górnem polozeniu zapomoca sprezyny 83.Obsada 79 jest zaopatrzona wreszcie ztylu w dosuwke (do nastawiania nowego ustepu 84), której oddalenie od dosuwki marginesowej 82 daje regulowac sie zapo¬ moca sruby nastawczej 85. Karetka 86 ma¬ szyny do pisania jest zaopatrzona w kciuk 87, zaczepiajacy sie o dosuwki margineso¬ we.Na dolnej stronie prawego konca draz¬ ka marginesowego 76 przymocowana, jest sprezyna 88, która obiera sie o powyzej wspomniany czop 74, gdy dzwignia 68 zaj¬ muje swe dolne polozenie (fig, 13 i 14).Jezeli przy pisaniu trzeba rozpoczac tak zwany nowy ustep, zazwyczaj W odste¬ pie trzech liter od marginesu, co w dotych¬ czasowych maszynach usfkuteczhla sie trzy- krotnem uderzeniem beleczki odstepowej, to wedlug niniejszego wynalazku nalezy nacisnac klatoisz 75, mp. malym palcem pra¬ wej reki, przesuwajac jednoczesnie karet¬ ke W1 prawo w sposób zwykly, zapomoca le¬ wej reki* Nacisk, wywierany na klawisz 75, po¬ woduje opuszczenie sie pionowej dzwigni 68 i zetkniecie sie czopa 74 ze sprezyna 88, tern samem przechyla sie drazek margine¬ sowy 76, wskutek czego obsada czopowa 79 wprowadza dosuwke 84 na droge kciuka 87 karetki 86. Karetka 86 zostaje wtedy za¬ trzymana tym kciukiem, nie zas, jak zazwy¬ czaj, dosuwka 82, tak iz lewy margines zo¬ staje powiekszony o odleglosc miedzy te- mi dwiema dosuwkami 82 i 84, która odpo¬ wiada przesunieciu, niezbednemu do wy¬ tworzenia nowego ustepu.Jezeli przesuwanie karetki w prawo jest uskuteczniane bez naciskania klawisza 75, wówczas karetka jest zatrzymywana d(S surwfca marginesowa 82.Odleglosc miedzy dosuwkami 82 i 84 odpowiada odstepowi, z jakim zwykle jest rozpoczynany pierwszy wiersz nowego u- stepu. Odleglosc ta moze byc regulowana dowolnie.W celu regulowania sily uderzenia dzwi- gienek czcionkowych o walec uderzeniowy, zastosowano wahliwie osadzony palak, pod¬ dany dzialaniu sprezyny, której napiecie moze byc dowolnie regulowane zapomoca sruby, umieszczonej na przodzie maszyny.Sprezyna ta, naprezana przy wychylaniu wspomnianego palaka ku tylowi, powoduje bardzo szybkie jego cofanie sie razem z od¬ powiednia dzwigienka czcionikowa, znajdu¬ jaca sie wlasnie w miejscu uderzenia, to jest przy walcu uderzeniowym; w przeciw¬ nym razie dzwigienlki zahaczylyby sie o sie¬ bie. Wspomniana sprezyna umozliwia szybkie i dokladne pisanie oraz okresla czu¬ losc klawisza przy uderzaniu. Regulowanie napiecia sprezany pozwala na ciagla i Jed¬ noczesna regulacje sily uderzania wszyst¬ kich klawiszów.Fig. 19 przedstawia widok ztylu luku czcionkowego maszyny do pisania, w któ¬ rym osadzone sa przegubowo dzwignie czcionkowe i który jest zaopatrzony W pa¬ lak do regulowania sily uderzania tych dzwigni o walec uderzeniowy, fig. 20 — — 5 —przekrój tego luku wzdluz linji A — A na fig. 19, fig. 21 — widok tego luku zgóry wraz z palakiem do regulowania sily ude¬ rzania dzwigni czcionkowych.Na luku 89, miedzy dwiema nasadkami 90 i 91, osadzona jest gwintowana oska 92, na której osadzony jest wahliwie palak 93.Palak ten posiada w srodkowej swej czesci lapke 93', do której jest przynito- wany sworzen 97, prowadzony we wspor¬ niku 94, przymocowanym do luku 89.Na sworzniu 97 oraz na wsporniku 94 moze przesuwac sie bez Obracania nakretka 96 sruby 95, która moze swobodnie obra¬ cac sie w luku 89 i we wsporniku 94 i któ¬ rej lebek 95* jest schowany miedzy lukiem 89 i podstawa wspornika 94.Na sworzen 97 nasadzona jest sprezy¬ na 98, dzialajaca z jednej strony na palak 93, z drugiej zas strony — na nakretke 96.Koniec sworznia 97 jest nagwintowany, tworzac srube regulacyjna 100 z przeciw- nakretka 99.Na fig. 20 linjami przerywanemi przed¬ stawiona jest jedna dzwigienka czcionkowa 101, przyczem na fig. 19, w celu uproszcze¬ nia, przedstawiono tylko kilka szczelin 102, miedzy któremi sa osadzone dzwigienki czcionkowe.Podczas kazdego uderzenia dzwigienka czcionkowa 101 wychyla sie ku lukowi 89 i ku walcowi uderzeniowemu maszyny do pisania; Podczas tego ruchu, jak równiez przy jego koncu, dzwigienka 101 dziala na palak 93, którego wychylenia sa zawsze jednakowe, niezaleznie od tego, który kla¬ wisz czcionkowy zostal nacisniety. Palak 93 zostaje wtedy poruszany i, bedac zawieszo¬ ny przegubowo, jest prowadzony zapomoca sworznia 97, umieszczonego we wsporniku 94. Wychylenia palaka sa bardzo male, przyczem podczas tego ruchu przednia stro¬ na palaka pozostaje równolegla do poloze¬ nia, jakie zajmowala ona uprzednio. Mozna zatem uwazaci ze palak 93 porusza sie po¬ ziomo, czyli równolegle do osi sworznia 97.Podczas cofania sie palak 93 napili sprezyne 98, wskutek czego zderzak 25 (fig. 5 i 6) uderza o mechanizm przesuwowy ka¬ retki.Sprezyna 98 powoduje szybkie cofanie sie palaka 93 i z»walnia natychmiast mecha¬ nizm przesuwowy.Cofnieta szybko dzwignia 93 zapewnia szybkie cofanie sie dzwigienek czcionko¬ wych w obrebie miejsca uderzania, czyli wpoblizu walca uderzeniowego, gdzie ude¬ rzajace kolejno czcionki moglyby zahaczac sie o siebie.Zapomoca sprezyny 98, od której zale¬ zy szybkosc i dokladnosc pisania, reguluje sie czulosc klawisza na uderzenie.Opisane urzadzenie pozwala na doklad¬ na regulacfe uderzenia, wystarcza bowiem obrócenie sruby 95 w celu napinania lub zwalniania sprezyny 98.Jak wspomniano, wszelka zmiana na¬ prezenia sprezyny 98 jest przekazywana jednoczesnie na wszystkie klawisze.Jezeli sprezyna 98 jest rozprezona, to maszyna do pisania jest bardzo „miekka", co dla niektórych palców oraz przy pew¬ nych szybkosciach pisania moze Okazac sie niedogodne. Zapomoca regulowania sprezy¬ ny mozna czulosc maszyny do pisania do¬ stosowac tak, aby posiadala maximum miekkosci i pozwalala pomimo to na szybkie pisanie, niezaleznie od sily uderzania.W maszynie do pisania, stanowiacej przedmiot niniejszego wynalazku, zastoso¬ wany jest tabulator z obrotowym pretem.Fig. 22 przedstawia widok boczny urza¬ dzenia tabulatorowego, fig. 23 — jego prze¬ krój wzdluz linji B — B na fig. 22, fig. 24 i 25 przedstawiaja w zwiekszonej podzialce polozenie zatrzymywaczy wzgledem karet¬ ki w stanie spoczynku i podczas tabulacji, fig. 26 — w zwiekszonej podzialce widok boczny dzwigni tabulatorowej w polozeniu normalnem, fig. 27 i 28 — ten sam widok dzwigni tabulatorowej w dwóch róznych okresach tabulacji, fig. 29 — widok zgóry — 6 -urzadzenia wedlug fig. 26, fig. 30 — prze¬ krój wzdluz linji IX — IX na fig. 26.Z chwila nacisniecia klawisza tabulato- rowego, obrót preta, na którym osadzone sa zatrzymywacze, powoduje wprowadze¬ nie tych zatrzymywaczy na droge przesu¬ wu zderzaka karetki.Powrót poszczególnych czesci urzadze¬ nia do polozenia wyjsciowego jest uskutecz¬ niany pod dzialaniem sprezyn.Urzadzenie do przekazywania ruchu klawisza na pret z zatrzymywaczami jest umieszczone w taki sposób, ze zapewnia na¬ lezyta kolejnosc obydwóch okresów tabu¬ lacji, a mianowicie wprowadzania zatrzy¬ mywaczy na ich miejsca oraz zwalniania karetki.Na ramie 69 maszyny do pisania osadzo¬ na jest przegubowo dzwignia klawiszowa 103 tabulatora. Ruchy tej dzwigni sa prze¬ kazywane na pret 104 zapomoca górnej dzwigni 105, polaczonej z dzwignia klawi¬ szowa 103 tabulatora za posrednictwem drazka 106 i wahacza 107.Wahacz ten posiada dwa wystepy: dol¬ ny 108 f górny 109, które sa poruszane w obydwóch kierunkach dzwignia 103. Wa¬ hacz 107 posiada ponadto otwór 110 (fig. 26 — 28), w którym osadzony jest koniec sprezyny 111, nawinietej na czop 112, po¬ laczony z dzwignia klawiszowa 103.Sprezyna ta usiluje stale utrzymywac górny wystep 109 wahacza 107 w zetknie¬ ciu z dzwignia 103, Na fig. 26 dzwignia ta jest przedstawiona w swem zwyklem polo¬ zeniu. Kiedy klawisz tabulatorowy zostanie nacisniety, dzwignia 103 przechyla sie wdól i zajmuje polozenie, przedstawione na fig. 27. Podczas tego pierwszego okresu ruchu, wahacz 107 pod dzialaniem sprezyny 111 porusza sie wraz z ta dzwignia, wskutek czego drazek 106 powoduje wychylenie wdól dzwigni 105, której trzpien 113 wcho¬ dzi wówczas w rozwidlenie 114, dzieki cze¬ mu pret 104, którego konce sa osadzone przegubowo pomiedzy sworzniami srubo- wemi 115, obraca sie, wprowadzajac zatrzy¬ mywacze 116, osadzone na precie 104, w polozenie tabulacji (fig. 25).Nastepnie ruch obrotowy preta 104 (a tern samem ruch narzadów, przekazujacych ruch) zostaje ograniczony trzpienkiem 117, przymocowanym do ramy 69 maszyny.Dzwignia 103 porusza sie wtedy wdól, nie uruchomiajac jednakze preta 104, dopóki dojdzie ona do polozenia, przedstawionego na fig. 28. Podczas tego drugiego okresu ru¬ chu, tylny koniec tej dzwigni (nieprzedsta- wiony na rysunku) zwalnia zebatke 7 ka¬ retki 86, a tern samem pozwala tej ostatniej, pociaganej sprezyna bebna, na raptowne przesuniecie sie w lewo, to jest w kierunku, wskazanym strzalka na fig. 23.Karetka 86 posiada kciuk 87, którym jest zatrzymywana z chwila zetkniecia sie tego kciuka z pierwszym napotkanym za- trzymywaczem 116.Z chwila zwolnienia klawisza tabulato- rowego, wszystkie zespolone z nim narzady powracaja do polozenia wyjsciowego. Ruch powrotny klawisza tabulatorowego odbywa sie w dwóch okresach czasu. Podczas pierwszego okresu zebatka karetki jest zno¬ wu sprzegnieta z jednym z zatrzymywaczy, w drugim zas okresie zatrzymywacze po¬ wracaja do swego polozenia wyjsciowego, przedstawionego na fig. 24. W maszynie wedlug wynalazku uzyskuje sie zatem dwa okresy tabulacji zarówno przy ruchu ka¬ retki naprzód, jak przy je} cofaniu.Na fig. 31 i 32 przedstawione jest urza¬ dzenie do wlaczania i wylaczania walca u- derzeniowego maszyny do pisania wedlug wynalazku. Urzadzenie to sluzy do sprze¬ gania walca uderzeniowego z zapadka, slu¬ zaca do obracania tego walca, w celu uzy¬ skania odleglosci miedzy wierszami.Wydrazona os 118 walka maszyny do pisania jest osadzona swemi koncami w lo¬ zyskach 136, umieszczonych na bokach 144 kolyski. Tuleja 138 jest przymocowana do walca 141 zapomoca sruby 145 i laczy sie — 7 -z osia 118 zapomoca sruby 139. Walec 141 jest otoczony powloka gumowa 142. Do le¬ wego konca walfca 141 jest wtloczona tule¬ ja 140, przymiocowana sruba 143. W tulei 140 umieszczona jest nasadka 119% polaczo¬ na z kolem zebatem 137. Nasadka 119 mo¬ ze obracac sie na wydrazonej osi 118 i po¬ siada dwie srednicowo przeciwlegle szcze¬ liny 146, w które zapadaja dwie dzwignie sprzegajace 120. Dzwignie te sa utrzymy¬ wane koncami, siegajacemi w odpowiednie otwory tulei nasadki 119. Kazda ze szcze¬ lin 146 jest zakonczona prostopadla do niej szczelina 147.Dzwignie 120 stykaja sie ze stozkiem 121, mogacym przesuwac «ie po wydrazonej osi 118 i dociskanym do dzwigni 120 zapo¬ moca sprezyny 122, opierajacej sie o tuleje 123, utrzymywana na osi 118 zatyczka 124.Na os 118 nakrecona jest tulejka 133, u- mocowywana sruba 135. Na tulejce tej osa¬ dzone jest Tttotótowane kólko 134. W tulei 133 jest umieszczony przesuwnie guzik sprzegajacy 132. W wydrazonej osi 118 u- raieszczony jest tloczek 125, stykajacy sie jednym koncem ze stozkiem 121, a drugim koncem — z drazkieiti walcowatym 126. W osi 118 umieszczony jest równiez tloczek 127, stykajacy sie z drugim koncem drazka 126.Na lewym koncu osi 118, wewnatrz gu¬ zika sprzegajacego 132, umieszczona jest zapadka 128, mogaca obracac sie na czopie 129, osadzonym w osi 118. Wewnatrz gu¬ zika Sprzegajacego 132 umieszczona jest na czopie 130 sprezyna 131. Czop 130 jest o- party na koncu zapadki 128 i dziala na gu¬ zik 132. Wlaczanie walka uderzeniowego jest uskuteczniane zapomoca wciskania gu¬ zika 132. Ruch ten jest przekazywany na stozek 121 zapomoca trzfech tloczków 127, 126 ii 125, umieszczonych w osi 118. Pierw¬ szy z nich jest zaopatrzony w wystap 148, pfzechodzacy przez podluzna szczeline 149 osi 118 i opierajacy sie o brzeg tulei guzika 132. Tloczek 125 posiada wystep 150t prze¬ chodzacy przez szczeline 151 osi 118 i opie¬ rajacy sie o stozek 121.Os 118 jest zaopatrzona wreszcie w czop 129, przechodzacy przez dwa owalne otwo¬ ry, wykonane w tulei guzika 132. Na tym czopie osadzony jest kciuk 128, polaczony z czopem 130, sluzacym jako podpórka sprezyny 131, która dazy stale do dopro¬ wadzenia go w polozenie, przedstawione na fig. 32, w którem ramie 152 czopa 129 opie¬ ra sie o koniec tloczka 127 w celu utrzyma¬ nia stozka 121 w polozeniu wylaczonem.Czop 129 posiada równiez wystep 153, przechodzacy przez trzecia szczeline pod¬ luzna 154 osi 118. O wystep 153 opiera sie w polozeniu sprzegniecia wewnetrzny wy¬ step guzika 132.W polozeniu sprzegniecia (fig. 31) sto¬ zek 121, opychany sprezyna 122, oddala obydwie dzwignie sprzegajace 120, które, obracajac sie w wewnetrznej tulejce nasad¬ ki 119, odksztalcaja te ostatnia w celu po¬ laczenia jej z walkiem uderzeniowym.Z chwila uruchomiania urzadzenia do nastawiania wierszy, obratade jest kólko zebate 137, powodujac czesciowe fcbrócenie sie walka uderzeniowego. W tem poloze¬ niu stozek 121, popychany sprezyna 122, dziala za posrednictwem tloczków 125, 126 i 127 na guzik sprzegajacy 132 i przesuwa go w lewo poza tuleje 133. Toprzesuniecie guzika 132, ttlatwiaiie dzialaniem sprezy¬ ny 131, jest ograniczone wskutek opiera¬ nia sie brzegów tloczka 127 o czop 129, za¬ pobiegajacy wysunieciu sie tulejki guzika 132 z tulei 133.W celu wylaczania walka uderzeniowe¬ go, to jest wi celu umozliwienia swobodnego obracania sie tego walka niezaleznie od kola zebatego 137, wystarczy przesuniecie guzika sprzegajacego w prawo, wsuwajace go do tulejki 133. Ruch ten powoduje prze¬ suniecie stozka 121 w prawo za posrednic¬ twem trzech tloczków 127, 126, 125.Dzwignie sprzegajace 120, zwolnione ze stozka 121, zblizaja sie ku osi wskutek wla- _ 8 . —snej elastycznosci, jak równiez elastyczno¬ sci nasadki 119, która przyjmuje zpowro- tem swój normalny ksztalt i nie opiera sie juz o wewnetrzna scianke tulei 140, wsku¬ tek czego walek uderzeniowy zostaje unie¬ zalezniony od kola zebatego 137, sluzace¬ go do obracania tego walka, Z chwila, gdy guzik 132 zostal dosta¬ tecznie przesuniety, jego wystep 155 pod¬ nosi kciuk 128, który zaczepia sie wtedy o tloczek 127 i unieruchomia ten guzik w po¬ lozeniu wylaczenia.W celu wlaczenia wystarczy pociagnac lekko guzik 132 nazewnatrz, wówczas bo¬ wiem wystep 155 dziala na wystep 153 czo¬ pa 128 i zmusza go do przechylenia sie i zwolnienia tloczka 127. Stozek 121 oraz tloczki 125, 126, 127, jak równiez guzik 132 sa wtedy przesuwane raptownie naze- wnatrz pod dzialaniem sprezyny 122.Dzwignie sprzegajace 120 sa oddalane od siebie stozkiem 121 i nasadka sprzegajaca 119 zostaje ponownie silnie przycisnieta do tulei 140.Fig. 33 przedstawia widok zgóry urza¬ dzenia do wyznaczania odleglosci miedzy pisanemi wierszami, fig. 34—widok boczny tego urzadzenia, fig. 35—czesciowy widok boczny wedlug fig. 34, z wylaczona zapadka do nastawiania odleglosci miedzy wiersza¬ mi, fig. 36—tenze widok z zapadka w polo¬ zeniu zaczepienia, fig. 37—widok zprzodu tego urzadzenia, fig. 38 przedstawia zapad¬ ke w polozeniu podniesionem, fig. 39—prze¬ krój wzdluz linji a—b na fijg. 34, wreszcie fig. 40—widok boczny (z lewej strony ma¬ szyny) zasadniczych czesci urzadzenia do wyznaczania odleglosci miedzy wierszami.Do boku 167 kolyski maszyny do pisania przynitowane sa dwa czopy 169. Na dolnym czopie osadzona jest plytka 1611 mogaca sli¬ zgac sie po wewnetrznej stronie boku 167.Plytka ta posiada w górnej czesci ramie, zakonczone guzikiem 164, a do jej dolnej powierzchni przynitowany jest kciuk 782.Kciuk ten normalnie wchodzi w jedno z trzech wyciec 166, wykonanych w katowni¬ ku 165, przymocowanym do zewnetrznej strony boku 167. O kciuk 182 opiera sie sprezyna 180 w celu stalego jego wciskania do tych wyciec, unieruchomia jac tern samem plytke 161.Suwak 158 posiada na przodzie piono¬ wa lapke wewnetrzna 159, w srodku zas — lapke pozioma 160, zakonczona ukosnie.Do górnej wreszcie czesci suwaka 158 przy¬ nitowany jest czop 172, na którym osadzo¬ na jest zapadka 156.W polozeniu spoczynku dolny bok po¬ ziomy 157 zapadki 156 opiera sie o pozio¬ me ramie 162, otrzymane z zagiecia plytki 161. Ramie to przechodzi przez podluzne otwory, wykonane w suwaku 158 i plytce 171.Zapadka 156 posiada na przodzie maly kciuk 176, o który opiera sie sprezyna 177, osadzona na srubie 179. Sprezyna ta stale naciska zapadke wdól i utrzymuje ja w ze¬ tknieciu z ramieniem 162.Suwak 158 jest prowadzony zapomoca lapki 159, przechodzacej przez drazek 174, przymocowany do boku 167 naroznikiem 175. Sprezyna sciskajaca 173, nawinieta na ten drazek, opiera sie o lapke 159 i dazy stale do przesuniecia suwaka 158 ku przo¬ dowi.Ramka 188 karetki posiada czop 195, na którym osadzona jest przegubowo dzwi¬ gnia 183, ponizej nazywana „odstepowa", zapoinoca której uskuteczniane jest obraca¬ nie walka uderzeniowego maszyny do pi¬ sania o okreslony kat. Dzwignia ta jest u- trzymywana w polozeniu wyjsciowem za¬ pomoca sruby 196.Dzwignia 183 jest dzwignia kolankowa i posiada na swym koncu 184 mala tulejke, na której jest osadzony krazek 185, unieru- chomiany sruba 197. W polozeniu wyjscio¬ wem dzwignia 183, wyciskana naprzód za¬ pomoca sprezyny 173 i suwaka 158, opiera sie o mimosród 187, przymocowany iruba 198 do ramki 188. 9 -Ramka 188 posiada nasadke, w której osadzona jest sruba 187, umocowana prze- ciwnakretka 199. Srtiba ta stanowi zderzak, ograniczajacy ruch dzwigni 183, która jest zaopatrzona w tym celu w nasadke 200, która w pewnem polozeniu tej dzwigni o- piera sie o glówke sruby 187.Walec uderzeniowy 42 posiada na swym lewym koncu kólko zebate 137, umieszczo¬ ne z prawej strony zapadki 156. Lacznik 193, osadzony obrotowo na precie 194, jest zaopatrzony na swym koncu w os 201, na której obraca sie krazek 191, dociskajacy do kola 189 zapomoca sprezyny 192.W celu odjecia walka uderzeniowego mozna np. podniesc zapadke 156, obracajac ja na czopie 11 i zatrzymujac sprezyne 177 az do chwili zajecia przez kciuk 176 polo¬ zenia w plaszczyznie pionowej, przecho¬ dzacej przez czop 172. Przy przekroczeniu tego polozenia sprezyna 177 rozpreza, sie i podnosi tern samem zapadke 156. Z chwila zajecia przez zapadke 156 polozenia pio¬ nowego, kciuk 176 opiera sie o zalamanie 178 sprezyny, która wtedy zapadke 156 u- nieruchomia.Przy przesuwaniu karetki maszyny do pisania w prawo zapomoca dzwigni 183, dzwignia ta obraca sie i popycha suwak 158 krazkiem 185.Suwak 158 porusza zapadke 156, której dolny bok slizga sie wtedy po ramieniu 162 plytki 161. Z chwila, gdy ramie to zostaje zwolnione, zapadka zapada pomiedzy* zeby kólka 189 pod dzialaniem sprezyny 177.Suwak 158, przesuwajac sie w dalszym ciagu, popycha zapadke 156, która porusza kólko 189, powodujac tern samem obrót walka uderzeniowego o pewien kat, w celu nastawienia nowego wiersza.Narzady urzadzenia odstepowego sa u- mieszczone w ten sposób, ze zapadka prze¬ kreca kólko 189 o jeden zajb lub o kilka ze¬ bów, w zaleznosci od tego, kiedy zapadka 156 opuszcza ramie 162.W celu zmiany odstepu, nalezy ramie 162 przesuwac zapomoca guzika 164, przy¬ czem kciuk 182 jest wprowadzany w inne wyciecie plytki 165. W ten sposób mozna uzyskac trzy rózne odstepy miedzy wier¬ szami pisma, odpowiadajace przesunieciu kola 189 o jeden, dwa lub trzy zajbki. Te trzy polozenia oznaczone sa na plytce 165 cyframi 1, 2, 3 przed któremi przesuwa sie wskaznik 163, polaczony z plytka 161.Krazek 191 hamuje ruch kola zebatego 189, wchodzac miedzy jego zeby i unieru¬ chomiajac je w scisle okreslonem polozeniu z chwila, gdy zapadka 156 przestaje obra¬ cac to kólko zebate.Przy dojsciu suwaka 158 do konca jego tylnego przesuwu, pozioma lapka 160 tego suwaka zapada miedzy zeby kola 189 i u- nieruchomia je, zapobiegajac w ten sposób poruszaniu sie walka uderzeniowego wsku¬ tek bezwladnosci, jak równiez jego prze¬ kreceniu sie o wiekszy kat, anizeli to jest okreslone wskaznikiem 163.Dzwignia odstepowa 183 jest zatrzymy¬ wana wskutek uderzenia nasadki 200 o sru¬ be 187. Uderzenie to dziala zatem na tame karetki, nie zas na urzadzenie odstepowe, co ma duze znaczenie praktyczne. PL