Wynalazek niniejszy (dotyczy sygnalizo¬ wania, zwlaszcza zas niedopuszczania do zanikania sygnalów, przesylanych na fa¬ lach nosnych wielkiej czestotliwosci.Sygnaly krótkofalowe podlegaja zani¬ kaniu, które zmienia sie zarówno pod wzgledem czestotliwosci, jak i stopnia swe¬ go natezenia w sposób, niedajacy sie zgóry okreslic. Wobec tego, ze izanikanie w punk¬ tach, oddalonych od siebie geograficznie, mo¬ ze byc w kazdej chwili bardzo rózne, prze¬ to proponowano, aby stacja odbiorcza by¬ la izaopatnzona w pewna liczbe anten odpo¬ wiednio rozstawionych, przyczem aby ener- gje zbierane iz tych anten byly doprowa¬ dzane do jednego- urzadzenia, odbierajace¬ go sygnaly akustyczne.Doswiadczenie wykazalo, ze energja wielkiej czestotliwosci waha sie nietylko co do natezenia, lecz i co do fazy i ze w punk¬ tach odleglych od siebie moga izachodzic znaczne wzgledne wahania fazowe. Zjawi¬ sko to uniemozliwia bezposrednie laczenie energij wielkich czestotliwosci, gdyz ener- gje te moga zarówno czesto znajdowac sie w przeciwnych, jak i tych samych fazach.Aby przezwyciezyc te trudnosc, propono¬ wano zaopatrywac kazda z anten w odreb¬ ny odbiornik, a energje laczyc dopiero ze soba po wyprostowaniu], przyczem rozwia-zanie takie w pirz?y]padiku sygnalów, nada- ¦• wanych wedlug Codiu, okazalo sie sszozesli- we;.Tern niemniej wynalazca stwierdzil, ze w przypadku teansmitowauia mowy albo in¬ nych sygnalów akustycznych, w którym transmitowana energja promieniuje w po¬ staci fali nosnej i pasm bocznych, zachodzi wzgledna róznica w wahaniach faz czesto¬ tliwosci, blisko siebie lezacych, np, czesto¬ tliwosci fali nosnej i pasma bocznego, na¬ wet w jednym punkcie geograficznym, tak samo, jak istnieje równiez róznica w falach nosnych jednakowej czestotliwosci w-roz¬ maitych punktach geograficznych. Powodu¬ je to podobne wahania faz dudnien fali no¬ snej i pasm bocznych takze, jezeli jedna z diwóch fal dudniacych jest utrzymywana stale w fazie, podczas gdy druga jest prze¬ sunieta w fazie, wtedy dudnienie jest równiez przesuniete w flizie.Latwo to rozumiec, wyobrazajac sobie dwie dudniace fale wielkiej czestotliwosci o zlekka od siebie rózniacych sie czestotliwo¬ sciach, dajace wykres wypadkowy, posia¬ dajacy maksymum tam, gdiziie fale posiada¬ ja faze jednakowa, minimum zas tam, gdzie fale sa w fazach przeciwnych. Jezeli teraz faza jednej z tych fal bedzie ustalona, pod¬ czas gdy faza drugiej zostanie przesunieta o 180°, to fale beda znajdowaly sie w fazach przeciwnych, t. j. tam, gdzie przedtem mia¬ ly fazy jednakowe, wskutek czego wykres wypadkowy bedzie posiadal teraz minimum w tych miejscach, gdzie bylo przedtem ma¬ ksymum, natomiast tam, gdlzie fale znajdo¬ waly sie w fazach przeciwnych, beda one teraz w fazach jednakowych, czyli maksy¬ mum wykresu wypadkowego znajdzie sie teraz na miejscu minimum, a zatem w re¬ zultacie nastapi- przesuniecie fazowe wy¬ kresu wypadkowego równiez o 180°.Z powyzszych rozwazan wynika, ze, acz¬ kolwiek energje fali nosnej i pasm bocz¬ nych doznaja tylko róznic fazowych wiel¬ kich czestotliwosci, to jednak róznice te zostaja przekazane energjom detektorowa- nym, czyli energjom o czestotliwloisci slyszal¬ nej, wskutek czego nie mozna laczyc ze so¬ ba energij detektorowanych, podobnie jak bylo niemozliwe bezposrednie laczenie pier¬ wotnie zbieranych energij wielkiej czesto¬ tliwosci Pierwszym celem niniejszego wynalaz¬ ku jest przezwyciezenie tej trudnosci, u- mozliwiajac zastosowanie odbioru rózno¬ rodnego do usuniecia zanikania sygnalów afcustyczttiydh. W tym oelu wynalazca sto¬ suje modulator czestotliwosci w polaczeniu z odbiornikiem do odbioru róznorodnego.Przy modulacji czestotliwosci, nie zas am¬ plitudy wypromieniowywanej fali nosnej i rozkladania w odbiorniku otrzymanej fali nosnej odpowiednio raczej do zmian cze¬ stotliwosci, anizeli do zmian amplitudy nie zachodbi dostrzegalna zmiana fazy ener¬ gji o czestotliwosci slyszalnej, poniewaz po¬ szczególne przewody, odprowadzajace ener¬ gje z anten, nie róznia sie tak duzo pod wzgledem swoich dlugosci, aby miala na¬ stapic dostrzegalna zmiana w fazie energji o czestotliwosci slyszalnej.Energja wielkiej czestotliwosci moze czasem doznawac czesciowego zanikania, które zachodzi jednak z tak szybka czesto¬ tliwoscia, ze tworzy samo czestotliwosc sly¬ szalna. Unikniecie wplywu tego rodzaju za¬ nikania jest dalsizym celem niniejszego wy¬ nalazku, co osiaga sie zapomoca stosowania w dalszych czkolnach tego samego sposobu modulowania czestotliwosci zamiast modu¬ lowania amplitudy i ograniczania w odbior¬ niku energji odbieranej tak, by sprowa¬ dzic wsizelkie zmiany amplitudy dlo powy¬ zej pozadanego minimum wartosci. Zamiast ograniczania lub jako dopelnienie do tego ograniczania mozna zastosowac (regulowa¬ nie natezenia efektu, przyczem w przypad¬ ku stosowania jednego lub obu sposobów eliminowania skutku zanikania czesciowego otrzymuje sie szczególna korzysc, polega¬ jaca lia uizfyaiu tych sposobów dia^wsipóldaia-lania z juz otrzymana fala ó czestotliwosci modulowanej, poniewaz taka fala, biorac te sprawe idealnie, nie powinna miec zad¬ nej modulacji amplitudy, a zatem, jezeli o- graniezacz albo detektor, regulujacy efekt, uczynic jednakowo wrazliwy na cala skale objetych czestotliwosci, wtedy urzadzenia te beda praktycznie dzialaly tak, jakgdyby byly zastosowane do fali nosnej, calkowicie niemodulowanej i stalej, co oczywiscie jest idealnym warunkiem najlepszego ich dzia¬ lania.Dalszym celem niniejszego wynalazku jest zapewnienie wielokrotnego przesylania, co osiaga sie zapomoca sygnalizowania sze¬ regiem energij o rozmaitej wzglednie malej czestotliwosci, laczenia energji sygnalów i modulowania czestotliwosci fali nosnej wiel¬ kiej czestotliwosci zgodnie z wypadkowa fa¬ la sygnalowa. Jezeli nawet -sygnaly beda sygnalami wedlug Codu, to jednak fala wypadkowa bedzie stanowila zlozona fale sygnalowa, która, jezeli bedzie zastosowa¬ na do modulowania amplitudy, da jako wy¬ nik czestotliwosci fali nosnej i pasm bocz¬ nych. Ta fala wypadkowa moze byc stoso¬ wana do celów niniejszego wynalazku jako równowaznik fali o czestotliwosci akustycz¬ nej. Fala w niniejszym opisie jest nazywa¬ na „fala akustyczna". Oczywiscie energje o wzglednie malej czestotliwosci moga byc raczej modulowane niz manipulowane, przyczem w kazdym przypadku modulowa¬ nie moze dotyczyc intensywnosci swiatla, jak i intensywnosci dzwieku. W odbiorniku fala detektorowana jest rozdzielana na jej skladowe energje sygnalowe, które sa od¬ dzielnie przekazywane, w celu otrzymania pozadanych sygnalów.Wynalazek jest blizej wyjasniony w ponizszym opisie zapomoca rysunku, któ¬ rego fig. 1 przedstawia schemat polaczen u- kladu nadawczego i odbiorczego wedlug wynalazku; fig. 2 — szczegól tego ukladu, sluzacy do regulowania natezen efektu; fig. 3 jest szczególem jedtoej postaci obwodu, zmieniajacego modulowanie czestotliwosci na modulowanie amplitudy, oraz postaci detektora; fig. 4 przedstawia najdogodniej¬ sza postac wykonania obwodu i detektora wedlug fig. 3.Po lewej stronie fig. 1 jest oznaczona stacja nadawcza, pirzyczem cyfra 2 jest o- iznaczony mikrofon, wlaczony w szereg z baterja 4 (fig. 1) i polaczony zapomoca przewodu 6 z pierwotnem uzwojeniem transformatora 16. Jezeli ma byc raczej sto¬ sowane sygnalizowanie wedlug kodeksu^ niz telefonowanie mowy, lub jedino i drugie, wtedy do obwodu mikrofonowego przyla¬ cza sie szereg zródel energji o wzglednie malej czestotliwosci 8 i 10, z których kazde jest wlaczane zapomoca urzadzen wlacza¬ jacych 12 i 14. Wypadkowa fala akustycz¬ na zostaje kierowana zapomoca transforma¬ tora 16 do obwodu wejsciowego 20 genera¬ tora, modlilujapego wielka czestotliwosc.Generator ten posiada oscylator górny i dolny, przyczem oscylator górny sklada sie z lampy elektronowej 22, obwodu (rezonan¬ sowego 24 i cewki 26, transformujacej prad anodowy, dolny zas oscylator sklada sie z lampy elektronowej 28, obwodu rezonanso¬ wego 30 i tejze wspólnej cewki 26 obwodu anodowego. Obydwa oscylatory zmuszone sa drgac ze wspólna czestotliwoscia wobec tego, ze maja wspólna cewke 26. Tymcza¬ sem obwód 24 jest nastrojony na jedna skrajna czestotliwosc pozadanej rozpietosci czestotliwosci, podczas gdy obwód 30 jest nastrojony na druga skrajna czestotliwosc tejze rozpietosci czestotliwosci, wskutek cz^go wspólna czestotliwosc drgan jest za¬ warta miedzy temi dwiema czestotliwoscia¬ mi rezonansowemi. Wielkosc amplitudy tej wspólnej czestotliwosci zalezy od wielkosci amplitiud drgan w obydwóch oscylatorach, które znowu zaleza od wzglednego poten¬ cjalu, nadanego elektrodom sterujacym lamp oscylatorowych. Srednia wartosc tego potencjalu jest okreslona zródlem napiecia ujemnego, polaczonego z przewodem 32, - 3 -podczas ^dy jc^ó Wartosc ckwilow£ ió- staje zmieniana w uzwojeniu wtórneni transformatora wejsciowego 16, laczacego ze soba poprzez obwody rezonansowe elek¬ trody sterujace lamp tych oscylatorów, wskutek czego czestotliwosc energji, wy¬ twarzanej w obwodzie 20, zmienia sie w takt fali akustycznej, dochodzacej do trans¬ formatora 16.Ta energja o czestotliwosci modulowa¬ nej anoze byc wyproniieniowywana bezpo- srednio, aczkolwiek wedliug wynalazku le¬ piej jest, w celu utrzymania jej sredniej czestotliwosci, uzywac obwodu 20 do wy¬ twarzania fali iz posrednia czestotliwoscia modulowana i, w celu modulowania energji wielkiej! czestotliwosci, poslugiwac sie sta¬ lem zródlem czestotliwosci, zasilanem ener- gja czestotliwosci posredniej. W tym celu energja fali nosnej jest dostarczana z oscy¬ latora 40 wielkiej czestotliwosci, który .po¬ siada krysztalowy stabilizator czestotliwo¬ sci. Oscylator ten jest sprzezony równolegle z lampami modulatora 50, drgajacego bez fali nosnej, podczas gdy energja czestotli¬ wosci posredniej jest dostarczana poprzez transformator 52 do sterujacych elektrod lamp tegoz modulatora, polaczonych ze so¬ ba równolegle. Z dwóch pasm czestotliwo- sci nosnych, otrzymanych w wyniku, jedna zostaje wybrana, druga zas stlumiona w fil¬ trze 54, przyczem otrzymana energja wiel¬ kiej czestotliwosci izi modulowaniem czesto¬ tliwosci moze byc wzmocniona we wzmac¬ niaczu 56, dzialajacym mechanicznie, i na¬ stepnie wypromieniowywana z odjpowied- niej anteny 58.Energja wypromieniowywana jest zbie¬ rana na stacji odbiorczej zapomoca szeregu anten 60, z których kazda jest zaopatrzona w* odbiornik. Ten ostatni zawiera najlepiej wzmacniacz 62 wielkiej czestotliwosci, de¬ tektor heterodynowy 64, w którym odbiera- nk energja wielkiej czestotliwosci jest he- terodynowafta energja, pochodzaca z miej- scowego oscylatora 66, czyli w ten sposób jest uzystówatfai eniergja ó czestotliwosci pó* sredniej. Ta ostatnia zostaje wzmacniana we wzmacniaczu posredniej czestotliwosci i ograniczana w ograniczaczu 70. Mozna jed¬ nak obydwa lub jeden ze wzmacniaczy 62 i 68 wykonac w ten sposób, ze beda one dzia¬ laly ograniczajaco, i w ten spoisób stosowa¬ nie osobnego ograniozacza 70 bedzie zbed¬ ne.Energja ograniczona jest doprowadza¬ na do analizatora i detektora 72, przyczem analizator posiada tylko obwód rezonanse-- wy, dostrojony tylko do jednego pasma cze¬ stotliwosci, wskutek czego reaguje on nie¬ jednakowo na nadawane czestotliwosci, zamieniajac dzieki temu modulowanie cze¬ stotliwosci na modulowanie amplitudy, co po detekcji daje w wyniku fale energji aku^ stycznej.Jak bylo juz powiedziane, zamiast ograniczania lub jako uzupelnienie do nie¬ go mozna zastosowac regulowanie efektu.Jest to przewidziane w urzadzeniu 71 do regulowania efektu, polaczonem równolegle z detektorem 72 w ten sposób, ze czesc wej¬ sciowego obwodu wzmacniacza posrednie¬ go 68 zostaje przylaczona zapomoca prze¬ wodu 73 do urzadzenia, regulujacego efekt, dzieki czemu urzadzenie to sluzy do zmian normalnego napiecia siatkowego elektrod sterujacych lub, jesli to jest pozadane, sia¬ tek oslonnych lamp wzmacniacza czestotli¬ wosci posredniej 68. Napiecie siatkowe, a w nastepstwie tego wzmocnienie, jakie daje wzmacniacz, jest zmieniane w takim kierun¬ ku, ze wydajnosc dazy do ustalania sie.Stosowanie regulowania efektu, nawet jako dodatek do ograniczacza, daje pewne ko¬ rzysci, poniewaz wzmacniaczowi mozna na¬ dac wieksze 'wzmocnienie, gdy poziom sy¬ gnalów opada nizej tego, na który jest na¬ stawiony ograniczacz.Energje akustyczne sa laczone ze soba w przewodzie 74, który zasila odpowiednie urzadzenie, odtwarzajace dzwieki, w rodza¬ ju glosnika 76 w przypadku odbioru mowy — 4lub uskuteczniania retransmisji, lub urza¬ dzenia do odbioru fotografji, gdy chodzi o obrazy, lub inme odpowiednie urzadzenia.W przypadku sygnalizowania wielokrot¬ nego energja polaczona jest doprowadzana do grupy filtrów 78, które rozdzielaja te energje na jej skladowe energje sygnalowe, przyczem kazda z tych energij skladowych zostaje kierowana do odpowiedniego urza¬ dzenia odtwarzajacego 80.Fig. 2 przedstawia schemat jednej posta¬ ci ukladu polaczen dio regulowania efektu, które to urzadzenie oznaczone jest na fig. 1 zapomoca prostokata 71. Uklad ten zawie¬ ra lampe detektorowa 82 z baterja siatkowa 84. W obwodzie anodowym tej lampy znaj¬ duje sie opornik 86, wlaczony miedzy ba- terje anodowa a ziemie w celu utrzymania niskiego potencjalu. Kondensator 90 jest wlaczony równolegle do opornika 86 w ce¬ lu ustalenia stalej czasu przy regulowaniu efektu.Przewód 73 jest polaczony poprzez ba- terje 92 z górna koncówka opornika 86. Ba¬ terja ta ustala normalny punkt pracy wzmacniacza. W obwodzie anodowym lam¬ py, miedzy anoda i baterja anodowa, znaj¬ duje .sie uklad filtrujacy 94, majacy na celu oddzielanie pradów wielkiej czestotliwosci od stalej skladowej pradu anodowego.Zmiana amplitudy fali nosnej pociaga za so¬ ba zmiane stalej skladowej pradu anodo¬ wego, co powoduje zmiany .-spadków na¬ piec na oporniku 86, czyli w ten sposób zmienia sie napiecie ujemne, a zatem wy¬ datek wzmacniacza. W razie zyczenia moz¬ na zmieniac napiecie siatek oslonnych, w celu zmiany wydatku wzmacniacza.Regulowanie efektu w polaczeniu z mo¬ dulowaniem czestotliwosci daje dodatkowe korzysci, które beda ponizej wyjasnione.Przy sygnalizowaniu zajpomoca wielkich czestotliwosci zachodzi czesto zanikanie, nastepujace po sobie niekiedy bardzo szyb¬ ko. Przy próbie przezwyciezenia takiego za¬ nikania zapomoca stosowania w odbiorniku regulowania elektu powstaje ta trudnosc, ze regulowanie to z krótka stala czasu 'be¬ dzie dazylo do zniszczenia nadchodzacego sygnalu modulowanego, regulowanie zas z dluga stala czasu nie odpowiada zanikaniu, gdyz zanikanie jest wtedy za szybkie. W mysl wynalazku trudnosc te usuwa sie za¬ pomoca modulowania czestotliwosci prze¬ sylanej fali nosnej odpowiednio do sygnalu i regulowania nastepnie w odbiorniku, po wzmocnieniu otrzymanej enengji, wydatku wzmacniacza zapomoca regulowania efektu, tak szeroko nastrojonego, ze odpowiada on na wszystkie czestotliwosci pasma robocze¬ go. W iten sposób ze wzgedu na regulowanie efektu dzialanie bedzie prawie takie samo, jakgdyby byla przeslana fala ciagla zupel¬ nie niemodulowaiia,co jest najbardziej ideal¬ nym warunkiem regulowania efektu. Wte- dy, jak juz to bylo opisane, wydatek wzmac¬ niacza o uregulowanym efekcie zostaje kie¬ rowany do odbiornika, który niejednakowo reaguje na wszystkie czestotliwosci, tak iz modulowanie czestotliwosci moze byc za¬ mienione na modulowanie amplitudy, co po¬ przedza przeksztalcanie.Prosta postac detektora analizujacego jest przedstawiona na fig. 3. Detektor ten zawiera obwód rezonansowy 96, nastrojo¬ ny na czestotliwosc, lezaca z jednej1 strony pasma czestotliwosci roboczej tak, iz ob¬ wód ten reaguje niejednakowo na wszyst¬ kie wchodzace don czestotliwosci, zamie¬ niajac w ten sposób modulowanie czestotli¬ wosci na modulowanie amplitudy. Fala o amplitudzie modulowanej zostaje doprowa¬ dzona do lampy detektorowej 98, przyczem skladowa malej czestotliwosci fali zdetek- torowanej zostaje usuwana zapomoca trans¬ formatora 100, Detektor analizujacy najle¬ piej jest wykonac w postaci, przedstawionej na fig. 4, gdzie sa przewidziane dwa obwo¬ dy 102, 104, z których kazdy jest nastrojo¬ ny na rozmaite czestotliwosci, polozone po obu stronach pasma czestotliwosci robo¬ czej. Obwody te reaguja niejednakowo i w - 5 —oclwkóthym stopniu na rozmaite czestotliwo¬ sci im nadawane. Wypadkowe energje mo¬ dulowane zostaja doprowadzane do lamp detekcyjnych 106 i 108, obwody zas wyj¬ sciowe tych lamp sa polaczone róznicowo z transformatorem 110, z którego jest .pobie¬ rana pozadana energja sygnalowa.Wykonanie wynalazku niniejszego, w którem zastosowano modulacje czestotliwo¬ sci, posiada wszelkie zalety wlasciwe temu typowi modulacji, a mianowicie moznosc zmniejszania szerokosci pasma czestotliwo¬ sci, stosowanej do kazdego kierunku pola¬ czen, oraz moznosc zmniejszania zanikania dzieki zakresowi stosowanych czestotliwo¬ sci. Wynalazek niniejszy umozliwia rów¬ niez prace mikrofonu w kazdym czasie przy pelnem obciazeniu, nie zastrzegajac bynaj¬ mniej modulowania czestotliwosci jako ta¬ kiej. Wedlug wynalazku niniejszego uzyski¬ wane sa bardzo powazne korzysci, gdy jest stosowany odbiór róznorodny, a mianowi¬ cie zredukowanie zanikania w punktach, odleglych od siebie geograficznie, przyczem nie jest ograniczona róznorodnosc odbioru jako takiego. Jednak wskutek polaczenia modulowania czestotliwosci z róznorodno¬ scia odbioru otrzymuje sie w wyniku nietylko zalety kazdego sposobu, lecz osiaga sie no¬ wa i bardzo wazna zalete w przypadku sy¬ gnalów akustycznych, polegajaca na, tern, ze jest umozliwione stosowanie róznorodne¬ go odbioru ido sygjialów akustycznych bez wzgledu na fluktuacje we wzglednych fa¬ zach czestotliwosci blisko siebie lezacych, w rodzaju czestotliwosci fali nosnej i pastfi bocznych, nawet w jednym punkcie geogra¬ ficznym. PL