Na rysunku fig I przedstawia schema¬ tycznie urzadzenie wodociagowe pneuma¬ tyczne; fig. II przedstawia przyrzad do re¬ gulowania doplywu powietrza podczas sprezania go; fig. III przedstawia przyrzad do regulowania powietrza po zakonczeniu sprezania; fig. IV przedstawia zawór re¬ dukcyjny dla wody.Na fig. I wedlug wynalazku urzadzenie wodociagowe pneumatyczne, sklada sie z dwóch walcowych izibiorników zelaznych, jednakowej pojemnosci, stanowiacych ra¬ zem jedna baterje wodociagowa, których w wiekszych urzadzeniach wodociagowych jest kilka, polaczonych rurami.Zbiornik R zawiera w sobie wode, zbior¬ nik A, tak zwany akumulator powietrzny, jest napelniony sprezonem powietrzem do kilku atmosfer. Zbiorniki sa polaczone rur¬ ka e, na której ustawiony jest przyrzad /, przedstawiony w zwiekszonym przekroju na fig. II i III Do zbiornika R woda z pompowni tloczo¬ na jest przez rure b, na której jest ustawio¬ ny izawór a.Z tegoz zbiornika R odgaleziana jest ru¬ ra spustowa c iz zaworem h, oraz rura d, stanowiaca poczatek sieci wodociagowej, z zaworem k.Na .rurze rozprowadzajacej d ustawio¬ ny jest zawór redukcyjny s, przedstawiony w zwiekszonym przekroju na fig. IV, i po- wietrzmik w.Urzadzenie dziala w sposób nastepuja¬ cy. Przy napelnionym woda zbiorniku R i sprezonem do kilku atmosfer powietrzu wzbiorniku A oraz zainiWetych zaworach a, h;Jk, jezeli .przyrzad / bedzie ustawiony w •fctffozeniil, wskaizaiaem na fig. III, to.po o- tworzeniu zaworu k woda ze zbiornika R pod cisnieniem rozprezajacego sie powie¬ trza iwi zbiorniku A bedzie wytlaczana rura d w siec wodociagowa do miejsc jej zapo¬ trzebowania, w miejsce zas wody, ubywa¬ jacej ze zbiornika, bedzie doplywac spre¬ zone powietrze ze zbiornika A.Jezeli w czasie rozchodowania wody nie bedzie ona pompowana do zbiornika R, to cisnienie w sieci bedzie spadac, o ile dzia¬ lanie zaworu s jest wylaczone. Gdy jednak przytem- woda bedzie pompowana do zbior¬ nika R, to cisnienie bedzie zmienne lub sta¬ le, zaleznie od stopnia napelnienia zbior¬ nika woda.Jezeli zawór s odpowiednio ustawic za- pomoca przeciwwagi 12, to woda ze zbior¬ nika R, niezaleznie od stopnia jego napel¬ nienia, bedzie rozchodowana przy cisnieniu stalem. .,... ...... r Rochodujac wode przy cisnieniu stalem, mozna jednak w kazdej chwili przez prze¬ suniecie przeciwwagi 12 zaworu s zwiek¬ szyc cisnienie w sieci, co ma znaczenie przy korzystaniu z urzadzenia wodociagowego do gaszenia wyniklego pozaru.Powietrznik w jest przeznaczony do zmniejszenia uderzen wody w rurociagu przy raptownem zwiekszeniu cisnienia w w nim, tak przez przestawienie zaworu' s na wyzsze cisnienie, jak i przy szybikiem za¬ mknieciu zaworów rozchodowych sieci.Z urzadzenia widac, ze sila, wytwarza¬ jaca niezbedne cisnienie wody w sieci wo¬ dociagowej, jest sprezane powietrze w szczelnie zamknietym zbiorniku A.W urzadzeniach, dotad stosowanych, do sprezania powietrza w zbiorniku poslu¬ giwano sie sprezarkami powietrznemi, wprawianemi w ruch silnikami, badz to pa- rowemi, badz spalinowemi lub elektryczne- mi.W urzadzeniu niniejszem napelnianie zbiornika A powietrzem sprezonem odbywa sie zapomoca tej samej pompy, która tlo¬ czy wode do sieci wodociagowej.Napelnianie zbiornika A powietrzem sprezonem zapomoca tej pompy odbywa sie w sposób nastepujacy.Po zamknieciu zaworów h i k ustawia sie kurek 3 przyrzadu / w polozeniu, wska¬ zanym na fig. II. Oba zbiorniki R i A esl- wieraja w sobie powietrze atmosferyczne.Nastepnie pompuje sie wode do zbiornika R* W miare napelniania sie woda zbiornika R, powietrze jest zen wytlaczane przez wode do zbiornika A droga przez rurke e i przyrzad /, zamykajac w nim, klape 4 i o- twierajac klape 2.Po napelnieniu woda zbiornika R cal¬ kowicie, w zbiorniku A powietrze bedzie sprezone do 2 atm absolutnych, czyli 1 atm nadcisnienia. Nastepnie zaprzestaje sie pompowanie wody, lub wode pompuje sie do nastepnej baterji, (których zwykle by¬ wa kilka w wodociagach kolejowych). Je¬ zeli zawór a bedzie zamkniety, a zawór h otwarty, to woda pod wplywem sily daze¬ nia, wyplywa ze zbiornika R przez rure c nazewnatrz, powietrze zas zewnetrzne na¬ pelnia zbiornik R przez przyrzad /, podno¬ szac w nim klape 4 i omijajac klape 2, za¬ cisnieta nadcisnieniem powietrza w rurce e i w zbiorniku A.Po calkowitem opróznieniu poraz pierw¬ szy zbiornika R z wody, w zbiorniku A, jak poprzednio bedzie 1 atm (odpowiadajaca 10,33 m slupa wody) nadcisnienia, w zbior¬ niku zas R — powietrze atmosferyczne.Po zamknieciu zaworu h na rurze spu¬ stowej otwiera sie zawór a na rurze tlocz¬ nej, nie zmieniajac w przyrzadzie / poloze¬ nia kurka 3, i nastepnie poraz drugi pom¬ puje sie wode do zbiornika R.Po calkowitem napelnieniu woda zbior¬ nika R w zbiorniku A bedzie cisnienie 3 atm, czyli 2 atm (odpowiadajace 20,66 m slupa wody) nadcisnienia.Widac z tego, ze po jedmokrotnem wy- — 2 —puszczeniu wody ze zbiornika R nazewnatrz rura c i ponownem napelnieniu go nastep¬ nie woda, powietrze w zbiorniku A bedzie sprezone do 2 atm nadcisnienia, a zbiornik R bedzie napelniony woda.Powtarzajac powyzsze, poczawszy od o- próznietnia zbiornika R z wody do ponow¬ nego napelnienia go woda, widac ze po dwukrotnem wypuszczeniu wody naze¬ wnatrz przez rure c ze zbiornika R i ponow- nem napelnieniu go nastepnie woda, powie¬ trze w zbiorniku A bedzie sprezone do 3 atm nadcisnienia, a w zbiorniku R bedzie pelno wody.Wogóle jezeli w zbiorniku A winno byc n atm nadcisnienia, to ze zbiornika R nale¬ zy wypuscic wode n-1 razy, np. jezeli nale¬ zy otrzymac 5 atm nadcisnienia, to przy równych objetosciach wodnego i powietrz¬ nego zbiorników trzeba wypuscic cztero¬ krotna objetosc wody ze zbiornika wodnego.Doprowadziwszy w sposób .powyzszy nadcisnienie do zadanej normy, nalezy przestawic kurek 3 przyrzadu / w poloze¬ nie, wskazane na fig. III, poczem urzadze¬ nie jest gotowe do dzialania.Z dzialania urzadzenia wodociagowego wiadomo, ze raz wpuszczone do zbiornika powietrze sprezone pozostaje w urzadzeniu przez czas nieokreslony, przeplywajac ze zbiornika powietrznego do zbiornika wod¬ nego i zpowrotem w miare rozchodowania wody i jej dopelniania.Jednakze, wskutek pochlaniania przez wode sprezonego powietrza, jak i pewnych nieszczelnosci urzadzenia, ujawnia sie nie¬ znaczny spadek spreznosci sprezonego po¬ wietrza, który co pewien czas, mniej wiecej co 10 dni trzeba dopelniac.Dopelnienie powietrzem zbiornika A odbywa sie w sposób nastepujacy. Jezeli, naprzyklad, najwieksza preznosc powie¬ trza w tym zbiorniku powinna wynosic 4 atm, a preznosc spadla do 3,9 atm to jest o 0,1 atm, to w celu dopelnienia tej 0,1 atm nalezy dopelnic woda zbiornik R, przy za¬ mknietych zaworach k i h, zaprzestac pom¬ powania, zamknac zawór a i ustawic kurek 3 przyrzadu / w polozeniu wedlug fig. II i otworzyc zawór k na rumze c, przez która woda zaczyna wyplywac ze zbiornika R pod cisnieniem atmosferyoznem.Po wypuszczeniu ze zbiornika R wody w ilosci 0,1 calkowitej jego objetosci, nale¬ zy zamknac zawór h i ustawic kurek 3 przyrzadu / w polozeniu, wskazanem na fig. III, przyczem dopelnianie spadku ci¬ snienia sprezonego .powietrza jest skonczo¬ ne. Przy otwarciu zaworu a i napompowa¬ niu wody w zbiornik R do wierzchu, otrzy¬ muje sie zadane nadcisnienie 4 atm powie* trza w zbiorniku A.W wodociagach kolejowych wymagany jest zawsze pewien zapas wody w zbiorni¬ kach wrazie zaprzestania pompowania, wskutek czego wodociagi pneumatyczne maja nie jedna, a kilka baterji, t. j. kilka zbiorników wody i kilka zbiorników powie¬ trza. Zapas wody w niektórych zbiornikach wodociagów dochodzi do 400 m3, przecieta nie buduje sie zbiorniki z zapasem okolo 180 m3. Przy takim zapasie wody mozna porównac koszta urzadzenia i eksploatacji pneumatycznych wodociagów ze sprezarka i bez sprezarki, przyjmujac, ze najwieksze nadcisnienie wynosi 5 atm.W wodociagu bez sprezarki koszt na¬ pelnienia zbiornika powietrzem sprezonem do 5 atm nadcisnienia okresla sie kosztem wypuszczonej czterokrotnie wody ze zbior¬ nika.W kolejowych wodociagach przecietny koszt dostarczonej wody nie przekracza 0,5 zl za 1 m3. Przy tej cenie koszt napel¬ nienia zbiorników wodociagu bez sprezarki z zapasem wody 160 m3 i nadcisnienia 5 atm wynieste 4 . 180 . 0,5 = 360 zl.Po napelnieniu zbiorników sprezonem powietrzem po raz pierwszy w celu otwor- cia dzialalnosci wodociagu zachodzi, po¬ trzeba calkowitego napelnienia ich ponow¬ nie sprezonem powietrzem bardzo rzadko, — * —raz na pare lat przy wiekszej naprawie u- rzadzenia.Jezeli ta potrzeba zachodzi co 2 lata, to koszt roczny wyniesie 180 zl.W pneumatycznym wodociagu ze spre¬ zarka oraz zapasem wody 180 m3 i wyma- ganem nadcisnieniem 5 atm, nalezaloby u- stawic sprezarke i do niej silnik kosztem nie mniej 20000 zl, aby w tymze czasie, ja¬ ki jest potrzebny do sprezania powietrza w wodociagu bez sprezarki, sprezyc to powie- ttnze do tejze wysokosci 5 afan.Liczac oprocentowanie kapitalu na 7% i amortyzacje na 5% rocznie, koszt urza¬ dzenia sprezarki z Slimakiem pochlanialby 0,12 . 20000 = 2.400 zl rocznie, a wiec u- rzadzenie wodociagu pneumatycznego bez sprezarki daje bardzo znaczna oszczednosc, W tym razie, kiedy w wodociagu kole¬ jowym zbiorniki wodne w pewnej swej cze¬ sci, lub calkowicie sa polozone powyzej o- tworu zórawia wodnego, (znajdujacego sie przy parowozowni, zamiast wypuszczania wody przy sprezaniu powietrza przez rure spustowa, moze byc ona wypuszczana przez rure rozprowadzajaca w celu napelniania woda parowozów, przybywajacych od po* ciagu na postój parogodzinny w parowo¬ zowniach, poniewaz przytem przedluzenie czasu naboru wody o kilka minut, wskutek powolniejszego wyplywu wody pod cisnie¬ niem tylko hydrostatycznem, nie jest waz¬ ne.Oczywiscie, w takim razie koszt spreza¬ nia powietrza, wskazanym sposobem, zmniejsza sie do 0, jezeli cala ilosc wody, pnzeznaczona do wypuszczenia przy spre¬ zaniu powietrza, bedzie w ten sposób zuzy¬ ta. Osiagnac to mnozna bez opóznienia roz¬ poczecia normalnego dzialania wodociagu, w ten sposób, ze poczatkowo pompuje sie wode kolejno do wszystkich zbiorników wodnych, a wytlaczane z nich powietrze kieruje sie do zbiornika powietrznego jed¬ nej tylko balerji, z którtej pod cisnieniem sprezonego do normy powietrza zasila sie w wode parowozy przechodzacych pocia- ków z innych zórawi wodnych podczas po¬ stoju pociagów, a wode z innych zbiorni¬ ków zuzywa sie dla zasilania parowozów przybywajacych na postój do parowozowni, pod cisnieniem hydrostatycznem. PL