Znane jest tlumienie drgan obracaja¬ cych sie walów, zaopatrzonych w masy, na które oddzialywaja sily zmienne w ten sposób, ze w miejscu, narazonem na znacz¬ ne skrecanie, zostaje umieszczona obraca¬ jaca sie masa, przyczem miedzy wal i ma¬ se te wlaczony jest przyrzad, który laczy przez tarcie obie czesci powyzsze tak, ze masa rozpedowa obraca sie wraz z walem, nie biorac zasadniczo udzialu w jego drga¬ niach. Wyprzedzanie i dopedzanie przez wal prawie równomiernie obracajacej sie masy powoduje, ze przyrzad sprzegajacy zuzywa wskutek tarcia pewna ilosc energji, która w razie niezastosowania tego przy¬ rzadu powodowalaby powiekszenie ampli¬ tudy drgan walu, Energja, przejeta przez przyrzad, tlu¬ miacy, przemienia sie w zasadzie stale w cieplo. Dotad nie zajmowano sie odprowa¬ dzaniem tego ciepla i ograniczano sie prze¬ waznie do przekazywania ciepla, wytwa¬ rzanego w tlumiku drgan, otaczajacemu go powietrzu. Wynalazek polega na stwierdze¬ niu, ze to znane chlodzenie powietrzne nie zawsze jest wystarczajace, zwlaszcza wte¬ dy, gdy tlumik drgan znajduje sie wewnatrz oslony, np. skrzynki korbowej silnika, czyli nie styka sie bezposrednio z powietrzem otaczajacem. Te trudnosci ttsuwa sie w mysl wynalazku w ten sposób, ze cieplo, wytwo¬ rzone w tlumiku drgan, przenosi sie na strumien cieczy, który odprowadza Je z tlumika nazewnatrz. Ciecz moze krazyc nie¬ przerwanie przy równoczesnem wlaczeniu przyrzadu chlodzacego. Jezeli podobne o-obiegi okrezne cieczy z przyrzadami do pó- chipiw^ i Oddawaiiia ciepla sa juz prze- wmial*, npj%^m3itowania lozyska od¬ nosnego wali, to tlumik drgan moze byc wlaczony w ten obieg okrezny. Urzadzenie do tlumienia drgan moze byc wykonane w dowolny sposób, np. tlumienie moze sie od¬ bywac przez tarcie sztywnych narzadów jednego o drugi lub przez wewnetrzne tar¬ cie strumienia cieczy, pokonywajacego pew¬ ne opory. W pierwszym przypadku, czyli przy wykonaniu urzadzenia dio tlumienia drgan w postaci hamiulca ciernego, zaopa¬ truje sie w mysl wynalazku jego czesci, trace sie wzajemnie o siebie, w kanaly, przez które mozna przeprowadzac strumien cieczy, odprowadzajacej cieplo; w drugim przypadku, przy wyzyskiwaniu wewnetrzne¬ go tarcia cieczy, najwlasciwiej jest prowa¬ dzic ciecz, wystawiona na opory przeply¬ wu, obiegiem okreznym. Oczywiscie mozna równiez i w tym przypadku stosowac do odprowadzania ciepla inna ciecz, na która przenosi sie cieplo, wytworzone w cieczy, zastosowanej do tlumienia drgan walu.Urzadzenie do tlumienia drgan moze wreszcie byc wykonane tak, ze samo za¬ pewnia obieg okrezny cieczy chlodzacej lub go wspomaga, wskutek czego osobne pom¬ py obiegowe sa zbedne, przyczem w razie unieruchomienia pomp obieg cieczy, cho¬ ciaz oslabiony, odbywa sie nadal.Rysunek przedstawia kilka przykladów wykonania przedmiotu wynalaizku. Fig. 1 przedstawia urzadzenie do tlumienia drgan, czyli tlumik drgan, ze sztywnemi powierzch¬ niami oiernemi w przekroju pionowym; fig. 2 — rozwiniecie przekroju wzdluz li¬ toji //—// przez szczeki cierne; fig. 3 — w przekroju pionowym urzadzenie do tlu¬ mienia drgan zapomoca cieczy; fig. 4 — przekrój poprzeczny tego urzadzenia wzdluz linji IV—IV na fig. 3; fig. 5 — in¬ na odmiane wykonania wynalazku w prze¬ kroju osiowym; fig. 6 — przekrój poprzecz¬ ny tejze wzdluz linji VI—VI na fig. 5, a fig. 7 — w tym s&mym przekroju, jak n& fig. 5, wieniec masy rozpedowej z kanala¬ mi, uksztaltowanemu w inny sposób.W przykladzie wykonania urzadzenia wedlug fig. 1 i 2 na wale 1, którego drga¬ nia skrecajace maja byc tlumione, znajdu¬ je sie mocno osadzona tarcza 2, otoczona dwiema innemi tarczami 3 i 4. Tarcze 3 i 4 sa osadzone obrotowo na piascie 5 tarczy 2 i sa wyposazone na zewnetrznych obwo¬ dach w masy rozpedowe 6, 7. Tarcza 2 jest wpoblizu obwodu zgrubiona i wyposazona w zgrubionej swej czesci w powierzchnie cierne 8, 9, z któremi stykaja sie odpowied¬ nio uksztaltowane sizczeki cierne 10, 11 tarcz 3 i 4. W wiencach tarcz 3 i 4 znaj- diija sie sprezyny 12, umieszczone w ten sposób, ze szczeki cierne 10 i 11 przylegaja stale do powierzchni ciernych 8, 9 srodko¬ wej tarczy 2.Podczas obracania sie walu tarcza 2 drga wraz z walem, podczas gdy tarcze 3 i 4 daza do równomiernego obracania sie, wskutek czego tarcza 2 przesuwa sie stale wzgledem nich w jednym lub drugim kie¬ runku. Cieplo, wytwarzajace sie na po¬ wierzchniach ciernych, jest odprowadzane wedlug wynalazku zapomoca strumienia cieczy, wprowadzanej przez kanal podluz¬ ny 20 i kanaly poprzeczne 21 w wale oraz przez kanaly 22, 23 w piascie tarczy srod¬ kowej 2 do komór, mieszczacych sie mie¬ dzy tarczami 2, 3 i 4. W tarczach ciernych 2, 3 l 4 sa wykonane kanaliki 24, 25, bie¬ gnace od (zewnetrznych do wewnetrznych ich obwodów, wskutek czego ciecz moze sie stykac bezposrednio z powierzchniami cier- nemi i odprowadzac skutecznie cieplo. Z przestrzeni 26, znajdujacej sie nad ze¬ wnetrznym obwodem tarczy 2, ciecz prze¬ chodzi kamalami 27, 28, wykonanemi w tar¬ czach zewnetrznych 3 i 4, do komór 29, 30, ograniczonych blachami bocznemi 31, 32, przymocowanemu do zewnetrznych tarcz 3 i 4, i oplywa wskutek tego szczeki cierne po stronie zewnetrznej, aby wreszcie sply- — 2 —nac przez krawedzie 33, 34 blach bocznych do oslony 35, otaczajacej calosc urzadze¬ nia. Dolna czesc tej oslony stanowi zbior¬ nik, gromadzacy ciecz chlodzaca; oslona ta jest polaczona przewodem 36 z chlodnica 37, z której pompa 38 ssie ciecz chlodzaca, w celu ponownego doprowadzania jej prze¬ wodem 39, osadzonym w dlawnicy 40, do kanalu 20 w wale 1. (Poniewaz ciecz sply¬ wa przez krawedzie 33, 34 w stosunkowo wielkiem oddaleniu od walu, a doplywa przez srodek wialu, wiec obieg cieczy wspo¬ maga sila odsrodkowa, powstajaca w obra¬ cajacych sie czesciach urzadzenia. Dalsze wspomaganie krazenia cieczy moze byc u- skuteczniane w ten sposób, ze kanalom 24, 25 w powierzchniach ciernych nadaje sie kierunek podobny do kierunku lopatek pomp odsrodkowych. Prowadzenie cieczy wzdluz powierzchni tracych sie moze oczywiscie odbywac sie równiez w kanalach, znajdu¬ jacych sie wewnatrz szczek ciernych, a ciecz nie oplywa przytem powierzchni cier¬ nych bezposrednio, przyczem wytworzone cieplo zostaje przenoszone na ciecz przez przewodnictwo materjalu szczek ciernych.Wedlug fig. 3 i 4 z drgajacym koncem walu korbowego 1 polaczona jest mocno tarcza 2, która drga wraz z walem. Tarcza 2 jest zaopatrzona na kazdej ze swych po¬ wierzchni bocznych w dwa oddalone od siebie wystepy pierscieniowe 52, 53, a mie¬ dzy niemi w przegrody promienibwe 54, które wraz z wystepami pierscieniowemi tworza komory 60, 61. Na piascie 5 tarczy 2 umieszczone sa luzno tarcze 3, 4, zaopa¬ trzone na zewnetrznych obwodach w masy rozpedowe 58. Tarcze te sa wyposazone w wystepy 59, wystajace promieniowo ku we¬ wnatrz ku tarczy 2 i wchodzace dokladnie w komory tarczy 2 oraz dotykajace szczel¬ nie ich scianek bocznych z wyjatkiem tych miejsc, w których miedzy wystepami pier¬ scieniowemi 52, 53 a tarczami 3, 4 pozo¬ staja waskie szczeliny. Cala przestrzen po¬ miedzy tarczami 3, 4 jest napelniona cie¬ cza, i w razie wzglednego ruchu tarczy srodkowej 2 i masy rozpedowej 58 (np. w kierunku strzalki a, fig. 4) ciecz zostaje wy¬ ciskana z czesci komory 60, 61, znajduja¬ cej sie przed kazdym wystepem 59, przez szczeliny 62, 63 (strzalka b) i wessana do czesci komór, znajdujacych sie za wystepa¬ mi 59 (strzalka C), wskutek czego zachodzi tlumienie drgan walu. Do takiego przemie¬ szczania sie cieczy wewnatrz oslony przy¬ rzadu dodaje sie, w celu umozliwienia od¬ prowadzania ciepla, dalsza czesc drogi o- biegu okreznego. Do tego celu sluzy np. iu- rzadzenie do okreznego smarowania walu 1 silnika. Urzadzenie takie zawiera np. pom¬ pe do oleju, umieszczona w dolnej czesci oslony 70 korbowodu i uruchomiana zapo- moca walu 1 i kól zebatych 71, 72, 73. Pom¬ pa ta zasysa olej przez otwór 75 w oslonie pompy i doprowadza go do kanalu roz¬ dzielczego 76, wykonanego w sciance oslo¬ ny. Stad olej przeplywa przez kanal 77 i otwory 78 do przestrzeni 79 walu 1, z któ¬ rej zostaje doprowadzony przez inne otwo¬ ry i kanaly 80, 81 do miejsc uzycia, np. do lozysk czopów korbowych 90, aby wreszcie gromadzic sie znowu w oslonie 70. Z otwo¬ rem 79 w wale jest polaczona zapomoca kanalu 91, wykonanego w piascie, jedna strona komory tlumika drgan, podczas gdy druga czesc komory jest polaczona zapo¬ moca otworu 92 z wewnetrzna przestrzenia skrzynki korbowej. Olej, doprowadzany zapomoca pompy 74, rozdziela sie zatem na dwa strumienie, z których jeden (strzal¬ ka d) sluzy do smarowania lozysk, a drugi przeplywa w kierunku strzalki e przez tlu¬ mik drgan i uzujelnia w ten sposób stale ciecz w tlumiku. Ogrzana ciecz, odplywa¬ jaca przez otwór 92 do skrzynki korbowej, miesza sie w niej z olejem, sciekajacym z lozysk, i chlodzi sie powietrzem, oplywa- jacem skrzynke, czemu dopomagaja zebra 195, poczem obieg cieczy odbywa sie po¬ nownie.Urzadzenie wedlug fig. 5 i 6 rózni sie — 3 —od urzadzenia, przedstawionego na fig. 3 i 4; w zasadzie ty&o tern, ze masa rozpedo- wa 100 i polaczona z nia srodkowa tarcza 2 sa umieszczone wewnatrz oslony, utwo¬ rzonej z tarcz 3, 4, polaczonych mocno z walem, i ze przyrzad tlumiacy jest wlaczo¬ ny w odrebny obieg okrezny cieczy. Urza¬ dzenie to nadaje sie zwlaszcza do tlumie¬ nia drgan walów, osadzonych w lozyskach walkowych, w których niema smarowania olejem pod cisnieniem, stosowanego w in¬ nych lozyskach. Zewnetrzny wieniec 104 oslony posiada skierowane ku wewnatrz wystepy 105, tworzace ze scianami boczne- mi 3, 4 komory 26. W komory te wchodza skierowane promieniowo wystepy 101 masy rozpedowej 100, posiadajacej postac pier¬ scienia, i tworza w nich rodzaj tloków, któ¬ re rozdzielaja kazda komore na dwie cze¬ sci. Przez mase rozpedowa przechodza wa¬ skie kanaly 24, 25, 24', 25' tak, ze kazda czesc komory jest polaczona zarówno z le¬ wa czescia oslony, mieszczaca sie miedzy tarczami1 2, 3 (fig. 5), jak i z prawa czescia oslony, znajdujaca sie miedzy tarczami 2, 4. Przy wzglednym ruchu masy rozpedowej 100 i wienca 104 wzgledem siebie „tloki*' 107 wytlaczaja ciecz z jednej czesci kazdej komory 26 -przez waskie kanaly 24, 25, pod¬ czas gdy dó drugiej czesci komory zostaje wessana ciecz przez kanaly 24\ 25*. Opo¬ ry, jakie ciecz musi pokonywac przy prze¬ plywie waskich kanalów, wywoluja poza¬ dane tlumienie drgan. Do tego ruchu cie¬ czy dochodzi ponadto dalszy jej ruch obie¬ gowy, majacy na celu pewniejsze odpro¬ wadzanie wiekszych ilosci ciepla z tlumi¬ ka. W tym ce4u wal jest zaopatrzony w dwa kanaly 111, 112. Przez pochwe dopro¬ wadzajaca 115, otaczajaca szczelnie wal, olej przeplywa do kanalu /// i, przecho¬ dzac przez otwory 116, 117 w piastach tarcz 3 i 2, doplywa do prawej czesci oslony, mieszczacej sie miedzy tarczami 2 i 4, a na¬ stepnie przeplywa kanalami 25 i 25* do ko^ mór 26, wyplywa przez kanaly 24 wzgled¬ nie 24*, przeplywa do lewe} czesci oslony, znajdujacej sie miedzy tarczami 2, 3 i wreszcie przez otwory 118, 119 w piastach tarcz 2 i 3 do kanalu 112 w wale, poczem odplywa przez pochwe 115 i przewód 36 do chlodnicy 37 i dalej do zbiornika zapa¬ sowego 122. Ze zbiornika tego ciecz zasysa pompa 38 i przeprowadza ja przez przewód 39 i pochwe 115 ponownie do kanalu 111 w wale.Ruch „tloka" 107 w komorze 26 moze byc wykorzystany do wytworzenia pozada¬ nego obiegu cieczy chlodzacej w celu jej chlodzenia. W tym celu nalezy tylko zasto¬ sowac w kanalach 24, 24', 25, 25' zawory tak, aby przeplyw cieczy przez te kanaly mógl zawsze odbywac sie tylko w kierun¬ ku strzalki / (fig. 5). Wieksza liczba zawo¬ rów komplikowalaby przyrzad i zmniejsza¬ la bezpieczenstwo ruchu. Poniewaz w tym przypadku nie chodzi jednak o to, aby skok „tloków" 107 wykorzystac calkowicie do doprowadzania cieczy, gdyz do wytworze¬ nia ruchu obiegowego cieczy wystarczy czesciowe wyzyskanie tego skoku, przeto wspomniane zawory moga byc zastapione przez wykonanie kanalów w ksztalcie dysz, jak to uwidocznia fig. 7. Otwory wlotowe waskich kanalów sa zaokraglone odpo¬ wiednio w pozadanym kierunku pradu (strzalki /, wyciagniete pelna linja), pod¬ czas gdy wyloty sa waskie i posiadaja ostre krawedzie, wskutek czego przeplyw cieczy w kierunku odwrotaym (strzalki kre¬ skowane) napotyka na duzy opór. Wytwa¬ rza sie zatem glówny prad w kierunku strzalek f. Zamiast jednego wylotu o o- strych krawedziach mozna zastosowac kil¬ ka takich wylotów jeden za drugim w tym samym kanale, które, jak to uwidoczniono w kanale 25, utrudniaja jeszcze wiecej przeplyw cieczy w kierunku strzalki g.Wynalazek nie ogranicza sie do opisa¬ nych przykladów wykonania tlumika drgan, lecz moze byc zastosowany z latwoscia w odpowiedni sposób do innych postaci jego — 4wykonania. Jezeli odzyskiwanie srodka chlodzacego zpowrotem nie jest wymagane (np. przy chlodzeniu woda), to mozna zre¬ zygnowac z wytwarzania calkowitego obie¬ gu cieczy chlodzacej. Zalety wynalazku po^ legaja nietylko na zwiekszeniu bezpieczen¬ stwa ruchu przez zapobiezenie niedopu¬ szczalnie wysokiemu ogrzewaniu sie po¬ wierzchni ciernych lub cieczy roboczej, lecz polegaja glównie na tern, ze tlumik drgan moze byc wykonany mniejszy niz dotychczas, czyli, ze zmniejsza sie jego wa¬ ga i zajmowana przezen przestrzen, co ma wielkie znaczenie w pojazdach, a zwlaszcza w samolotach. Wreszcie dana jest mozli¬ wosc osloniecia calego przyrzadu bez nie¬ bezpieczenstwa przegrzania, czyli mozna go np. umiescic, przy zachowaniu calkowitego bezpieczenstwa ruchu, w skrzynce korbo¬ wej silnika. PL