Wynalazek dotyczy samoczynnego przy¬ rzadu sygnalizujacego i wylaczajacego kon¬ trolujacych odcinków sieci, skladajacych sie z dwóch przewodników. Dziala on nie wtedy, gdy powstalo juz zwarcie, lecz gdy siec jest tylko uszkodzona, by zapobiec przeciazeniu aparatów i maszyn w razie zwarcia. Przyrzad powstal na zasadzie ro¬ zumowania, ze uszkodzenia powstale w sie¬ ci, naprzyklad przebicie izolatora lub ka¬ bla, wymagaja czasu, aczkolwiek bardzo krótkiego, by rozpoczelo sie przeskakiwa¬ nie iskier. Naprzyklad przy polaczeniu z ziemia przewodnika o wysokiem napieciu powstaja, przed przebiciem izolacji, fale krótkie, które rozchodza sie w przewodni¬ ku od uszkodzonego miejsca w obydwu kie¬ runkach, jako fale wedrujace, i wskutek znacznej energji nie moga, zapomoca do¬ tychczas znanych srodków, byc ograniczo¬ ne w dzialaniu tylko na najblizszy odcinek sieci. Przyrzad wynaleziony nie zatrzymu¬ je fal krótkich na koncach odcinka, w któ¬ rym powstalo uszkodzenie, fale moga bo¬ wiem sie rozchodzic po sieci. Róznica mie¬ dzy falami krótkiemi przewodników odcin¬ ka uszkodzonego sieci, skladajacej sie z dwóch przewodników, sluzy natomiast do zaalarmowania oraz wylaczenia odcinka.Taróznica miedzy krótkiemi falami powsta¬ je, gdyz uszkodzenia w obydwu przewodni¬ kach przewodu podwójnego nigdy nie sa równoczesne i równego stopnia. Wymie¬ niona róznica powstaje tylko w odcinku u- szkodzonym, poniewaz w miejscu zlacze¬ nia pojedynczych przewodników, wiec na koncu odcinków, zostaje ona anulowana.Znane jest zabezpieczanie przewodnikaprzez zastosowanie niezmiennosci pradu w róznych czesciach jego, dopóki nie jest on uszkodzony. Najczesciej przekaznik elek¬ tromagnetyczny nieczynny przy pradzie niezmienionym otrzymuje prad, gdy w o- bydwu miejscach, które badamy, prad jest rózny. Wtedy przekaznik wylacza odpo¬ wiedni odcinek sieci.Podlug wynalazku zabezpieczamy w sposób zupelnie inny. Pierwsze fale na¬ piecia, powstale wskutek uszkodzenia prze¬ wodnika, uzywamy do tego by one prze¬ szly przez opór przerwy przebijanej po- czem, naprzyklad wskutek tego, ze opór ten stanowi równiez czesc obwodu pradu po¬ mocniczego wylaczajacego odpowiedni wy¬ lacznik i ze przez opór ten plynie prad gdy nad oporem zostaje wytworzony most, wy¬ laczamy odcinek uszkodzony.Prad pomocniczy mozna, jak bedzie ni¬ zej wyjasnione, otrzymac od przewodników zapomoca odpowiedniego polaczenia.Róznica krótkich fal, gromadzona w o- porach indukcyjnych (dlawikach), zostaje uzyta do przebicia oporów o przerwie prze¬ bijanej, umieszczonych na koncach odcin¬ ków.Na rysunku 1 jest schematycznie przed¬ stawione szczególnie celowe wykonanie wynalazku. Na fig. od 2 do 5 — inne wy¬ konania, zapomoca których mozna na prze¬ skoku iskrowym wytworzyc napiecia po¬ mocnicze.Siec jest podzielona przez stacje kon¬ trolujace 7 na wieksza ilosc odcinków kon¬ trolowanych. Kazdy z tych odcinków ma dwa przewodniki 1 i 2, przechodzace na koncu odcinka przez transformator 8, przy- czem przewodnik 1 jest przylaczony do u- zwojenia pierwotnego, a przewodnik 2 — do wtórnego. Przy wiekszej liczbie prze¬ wodników lub w sieci wielofazowej nalezy to zrobic z kazdym przewodnikiem badz z kazda faza. W miejscach zlaczenia 6 obu przewodników 1 i 2 znajduja sie wylaczni¬ ki olejowe 4, przed niemi zas oporniki w postaci przerw przebijanych 9, skladajace sie z przeskoku iskrowego i odpowiednich oporów indukcyjnych, naprzyklad cewek dlawiacych, które mozna równiez polaczyc z uzwojeniami transformatora. Na rysunku sa przeto cewki dlawiace nie przedstawio¬ ne. Obwód pradu zwarcia, zamkniety przez przeskok iskrowy, uruchamia w koncowych odcinkach przewodnika podwójnego wy¬ laczniki, naprzyklad przekaznik róznico¬ wy 5 dla wylacznika olejowego 4, gdy tyl¬ ko w któremkolwiek miejscu 16 odcinka kontrolujacego powstaje uszkodzenie.Gdy przy dzialaniu normalnem na prze¬ skokach iskrowych 9 niema znacznego na¬ piecia, to, przy uszkodzeniu w przewodniku /, w punkcie 16 powstaje napiecie miedzy 1 \ 2 równe mniej wiecej napieciu robo¬ czemu, które rozchodzi sie z szybkoscia fal do obydwu konców 6 odcinka. Opory in¬ dukcyjne (dlawiki) zatrzymuja fale, juz przed punktem zlaczenia przewodników 6, która sie wyladowuje poprzez przeskoki i- skrowe 9. Wyladowanie iskrowe wylacza znane akustyczne aparaty, sygnalizujace u- szkodzenia i uruchomiajace wylaczniki ole¬ jowe 4. Poniewaz niekiedy wyladowanie iskrowe w punkcie 9 trwa bardzo krótko, to przez zapalony w ten sposób przeskok iskrowy zostaje zamkniety staly obwód pra¬ du, az dopóki zostanie zupelnie wylaczo¬ ny odcinek zasilajacy, przyrzad sygnalizu¬ jacy (syrena) i wylaczajacy. By nie uzy¬ wac osobnego zródla pradu pomocniczego, majacego zazwyczaj rózne wady, prad ro¬ boczy moze samoczynnie, zapomoca trans¬ formatorów, wywolac róznice napiec mie¬ dzy pojedynczemi przewodnikami. Róz¬ nice napiec zamykamy przez zapalony przeskok iskrowy 9; wysyla ona z wtór¬ nego uzwojenia transformatora 8 prad przez 6, uzwojenie pierwotne 8, prze¬ skok iskrowy 9, wylacznik 5 i zpowrotem do uzwojenia wtórnego transformatora 8.Wylacznik 5 uruchamia wówczas wylacz- — 2 —nik olejowy 4. Oba wylaczniki olejowe odcinka uszkodzonego zostaja wylaczone przez powstajace w danej chwili uszko¬ dzenie przewodnika. Wraz z tem ustaje wszelkie dzialanie w tym odcinku. Wskaz¬ nik napiecia miedzy przewodnikami 1 i 2 stale kontroluje sprawnosc urzadzenia.Wreszcie nalezy nadmienic, ze, przy od¬ dzielnych cewkach dlawiacych, oba uzwo¬ jenia transformatorów musza byc, w zna¬ ny sposób, polaczone przez oporniki syli- towe dla pradów o wielkiej ilosci drgan.Inne wykonania, zwlaszcza dla dopel¬ nienia napiecia pomocniczego przy prze¬ skokach iskrowych, sa dla jednej fazy przedstawione na fig. od 2 do 5.Na fig. 2 oznacza 1 i 2 obydwa pojedyn¬ cze przewodniki, wzglednie czesci równo¬ legle przewodnika przewodu napowietrzne¬ go lub kabla, majace jednakowy potencjal.Przez 10 oznaczamy cewki indukcyjne, za¬ trzymujace fale krótkie, przez 9 — opornik o przerwie przebijanej, naprzyklad prze¬ skok iskrowy, przez 5 — przekaznik wyla¬ czajacy, a przez 11 — zródlo pradu pomoc¬ niczego, naprzyklad baterje; przez 6 — wylaczniki glówne (wylaczniki linjowe) dwóch przylegajacych odcinków sieci.Dzialanie urzadzenia jest nastepujace: Przy normalnem dzialaniu prad nie ply¬ nie w obwodzie 11—9—5, poniewaz w punk¬ cie 9 jest on przerwany, a dla przeplywu pradu w punkcie 9 napiecie pomocnicze nie wystarcza. Gdy wskutek uszkodzenia fala wytwarza iskry w punkcie 9, to powstaje staly obieg pradu w baterji 11, w cewkach 10, przeskoku iskrowym 9 i przekazniku 5, przez co ten zostaje chwilowo uruchomiony lub nawet pozostaje w tem polozeniu. Prze¬ kaznik 5 dziala zapomoca jakiejkolwiek mechanicznej lub elektrycznej przenosni na wylaczniki linjowe 6 i je wylacza; moze on równiez uruchomic jakikolwiek przyrzad alarmujacy lub wskazujacy uszkodzenie.Urzadzenie wedlug fig. 2 ma tez wade, ze prad wylaczajacy, o ile nie zastosujemy innych skomplikowanych urzadzen, prze¬ plywa nawet po wylaczeniu odcinka. Za¬ pobiega temu urzadzenie wedlug fig. 3.Czesci sa oznaczone w ten sposób jak na fig. 2, tylko ze przez 10* i IV oznaczamy pierwotne wzglednie wtórne uzwojenia spe¬ cjalnych transformatorów 12. Zapomoca nich prad roboczy przeplywajacy przez 10' wzbudza odpowiednie napiecie dodatkowe w przewodniku laczacym IV, jak wskazuje strzalka. Przez odpowiednia przekladnie nasycenie zelaza i inne znane srodki moz¬ na, bez zbytniego dzialania na przewód glówny, wzbudzic w IV takie napiecie, ze utrzymuje ono w przeskoku iskrowym 9 luk swietlny, lecz nie jest go w stanie samo za¬ palic. Cewki pierwotne 10 moga miec ksztalt taki, ze dzialaja równoczesnie jako cewki dlawikowe (fig. 2); mozna do tego cehi uzyc osobnych cewek. Gdy wylacza¬ my odcinki, wszelkie dzialanie przyrzadów ustaje. Fig. 4 przedstawia inne polaczenie cewek IV. Jak wskazuja strzalki, napiecia cewek przy przeskoku iskrowym znikaja zupelnie lub czesciowo, dopóki w odgale¬ zieniach 1 i 2 plynie prad normalny. Do¬ piero-gdy w jednem odgalezieniu linji po¬ wstaje znaczne uszkodzenie i uplywa duzo pradu (naprzyklad wskutek zwarcia), to przy przeskoku iskier 9 powstaje znaczne napiecie, poniewaz wówczas przez cewki 10* plyna prady, znajdujace sie wzgledem sie¬ bie w nieodpowiednim stosunku i napiecia w IV nie znikaja. Zapomoca tego urzadze¬ nia osiagamy pozadane dzialanie w ten spo¬ sób, ze przeskok iskier wskazuje tylko nie¬ wielkie uszkodzenia, a uszkodzenia, wsku¬ tek których powstaje zwarcie, wywoluja wylaczenie.Widzimy na fig. 4, ze cewki IV mozna polaczyc zapomoca opornikówbezindukcyj- nych 13, tak ze uderzenie zapalajace ma wygodna bezindukcyjna droge przez prze¬ skok iskier 9 i oporniki 13.Fig. 5 przedstawia kondensatory 14 za¬ miast oporników 13; fig. 4 — równoczesne — 3 —polaczenie przeskoku iskrowego przez in¬ dukcyjny opornik 15. Opór pozorny 15 przepuszcza przy normalnem dzialaniu nie¬ wielki prad, który obchodzi przeskok iskro¬ wy przewodnika laczacego, Zapomoca przy¬ rzadu 5' (naprzyklad pradomierza) prad ten sluzy do kontrolowania sprawnosci u- rzadzenia lub utrzymania wlaczenia wylacz¬ ników odcinkowych 6, nie moze on jednak uruchomic przyrzadów wylaczajacych. Po zapaleniu, poprzez kondensatory 14, cew¬ ka dlawiaca 15 zostaje zwarta przez luk swietlny 9, a wylacznik 5 uruchomiony.Na fig. 3 i 4 wylaczniki nie sa przedsta¬ wione. Na fig. 5 sa przedstawione przy¬ rzady 5 i 5' wylaczajace i kontrolujace sprawnosc urzadzenia. Uklad tych czesci przy wynalezionem urzadzeniu moze byc rozmaity. Czynnosci przyrzadów 5 i 5' mo¬ ze, naprzyklad wedlug fig. 5, wykonac je¬ den przyrzad 5.Mozna stosowac najrozmaitsze przyrza¬ dy wskazujace i wylaczajace, zwlaszcza sa odpowiednie takie, które w najmniejszym stopniu zwiekszaja opór pozorny przewodu laczacego. Przez przylaczenie do przesko¬ ku iskrowego naprzyklad ogniwa selenowe¬ go, które dziala na luk swietlny i zamyka prad sygnalizujacy wzglednie wlaczajacy, mozna stworzyc odpowiednie urzadzenie optyczne. PL