Wynalazek niniejszy dotyczy obrabiar¬ ki do obróbki matryc, a przedmiotem jego jest obrabiarka o bardzo prostej budowie, ziapomoca której mozna wyrabiac z latwo¬ scia matryce o scisle jednakowych ksizital- tach i irozimirairajcih.Obrabiajrika milniejisiza sluzy ziwlaszcza db obróbki matryc, uzywanych ido wyrobu gietkich przewodlów czyli wezów metalo¬ wych zie izrwtiaiiiertiej spiiralnie tasmy metalo¬ wej, której kriatwedzile foyczy isie tloczeniem ziapomoca tych matryc, pirzyczem jednak matryce te ziuzywaja sie isizyibko i anusiza byc czesto zamieniane na nowe. Ksztalt matryc powyzsjzych jest zlozony a ilch irozmiairy bardzo scisle okreslone, wiskutek czego reczne wyraibiainiie imaitiryc jest kosiztawine, czyli ze kosizt zamiany malfaryic zjuzytych podczas wyrobu wezów metalowych jest bardlzo dluzy.Pirzedmóioitem wynalazku jest pólsamo- ozynnja obrabiarka do wyrobu matryc, dzie¬ ki której kosart obróbki nowyidh maftryc, po- toefetnych dlo wyrobu wezów metalowych, zosrtiaje obnizony, pmziyczem ksztalty i toz- miary matryc, iwyiTobibaych izapomoca tej obrabiarki, sa sciele jednakowe.Obróbke matrycy ma obrabiarce niniej¬ szej wykonywa sie zapomooa miinimalnej ilosci operiacyj.Wynalazek opisajno ponizej w zastoso- wajniiu db obrabiaanki, sluzacej do wyrobu mjatiryc, stosotortaffiych pirzy fabrykacji we¬ zów metalowych, leoz, oozywtilscAe, wynala¬ zek mozna rówtndez (zastosowac w obrabiar¬ kach dlo wyrobu i irmych pirzedbaiofów.Na rysunkach, uwidoczniajacych jedna z twiin^q^ fig. 1 przedh stawia Sviaok zboku niniejszej obrabiarki do wyrobu matryc; fig. 2 — widok zgóiry tejze obrabiarki z pominiecieiin pewnych jej czesci; fig. 3 — widok zboku w czesciio- wym przekroju uchwytu obrabiarki, uwi¬ doczniajacy sposób osadzenia w obrabiarce matrycy surowej, która nalezy obmabic; fig. 4 — woidbk z konca tegoz uchwytu z pomi¬ nieciem niektórych jego czesci; fig. 5 i 6 — widbki z konca matryey surowej po doko¬ naniu nJa niej zapomoca obrabiarki niniej¬ szej pierwszej i ostatecznej obróbki; fiig. 7 i 8 — widbki izboku tejze matrycy, widiziane W kierumku strzalek 7 i 8 na fig. 5 i 6; fig. 9 i 10 — widloki zboku tejze matrycy, wi- dizajane w kierunku strzalek 9 i 10 na fig. 5 i 6.Obrabiarka do wyrobu matryc, uwidocz¬ niona na fig. 1 i 2, posiada podstawe 15, zaopatrzona po obu koncach w prowadnice 16 i 17, po których moga isie siuwiac wózki 18 i 19. Pomiedzy temi prowadnicami do podsitawy 15 przysrubowane sa dwa wspor¬ niki 20, zaopatrzone w lozyska dla walu 21, na którym pomiedzy wspornikami 20 zaklinowane jesit przeisuwnie kolo pasowe 22, umozliwiajace podluzne przesuwanie sie tego walu w jego lozyskach. Na prawy koniec walu 21 (fig. 3) nasruibowany jest uchwyt 23, a na drugim koncu tego walu za¬ mocowana jest tarcza ksiukowa 24, pomie¬ dzy która i znajdujacym sie obok wsporni¬ kiem 20 na wal 21 nalozona jest sprezyna zwojowa 25, przesuwajaca, normalnie bio¬ rac, ten wal wzdluz osi w lewo (fig. 1). Do lewego konca maszyny przymocowany jest wspornik 27, zaopatrzony w srube oporowa 26, zapomoca której mozna odsuwac tarcze ksiukowa 24 od wystepu 46, wbrew (Sprezy¬ nie 25, podczas regulowania obrabiarki, przyczem srube 26 mozna w tym celu wsru- bowywac w mniejszym lub wieksizym stop- iiiu w wspornik 27 .zapomoca raczki 28.Wózek 18 moze byc przesuwany po¬ przecznie po podstawie 15 w prawym jej koncu zapomoca snilby pociagowej 29, osa¬ dzonej w lozyskajch — przed/niem 30 i tyl- nem 31. Situba ta zaopatntzona jest w swym koncu przednim w raczke 32 i mufe po- dizialkowa 33, isluzajca do wskazywania wielkosci obrotu tej sruby. Na wózku 18 u- mfesizcizione isa przie,s(uwnie sanki 34, z o- prawka 35, przytrzymujaca narzedzie 36.Sanki 34 podobne do isamek tokarni, sa zao¬ patrzone w unzadlzenie, zapomoca którego narzedzie 36 mozna izbliizac i loddallac od walu 21 oraz przesuwac to marzedizie po¬ przecznie wzgledem tego walu, przyczem ten ruch poprzeczny narzedzia wykonywa sie zapomoca obracania raczki 37, a ruch podluzny czyli równolegly do walu 21 — zapomoca raczki 38.Wpoprzek drugiego konca podstawy 15 obrabiarki przebiega druga sruba pociago¬ wa 39, osadzona w odjpowiedmich lozyskach 40 i 41, umieszczonych na przodizie i wtyle podstawy. Sruiba 39 zaopatrzona jest, po¬ dobnie jak i sruiba 29, w raczke 42 i mufe podlziialkowa 43, przycizem z wózka 19, przesuwanego pnzez te srmhe, wystaje slu¬ pek 44, na który nalozony je2t kolnierz 45, zaopatrzony w wystep 46 (fig. 2). sruby pociagowe 29 i 39 mozna obracac w pewnym okreslonym do siebie stosunku, a w tym celu na tylnym koncu sruby 29 zamocowane jest zebate kólko istozkowe 47, wspóldzialajace z podobnem kólkiem 48, osadzonem na walku 49, który sie obraca w lozyskach, umieszczonych na wsporni¬ kach 50 i 51, przysrubowanych do podsta¬ wy 15. Na lewym koncu walka 49 zamoco¬ wane jest stozkowe kólko zebate 52, zaze¬ biajace sie z poidblbnem kólkiem 53, zamo¬ cowaniem na tylnym koncu sruby 39. Jeze¬ li wiec obracac srube 29, to wtedy, dzieki powyzszej przeklladbi zebatej, wprawia sie równiez w ruch obrotowy srube 39, lecz obroty tej sruby sa szybsze wobec pola¬ czenia obu srub zapomoca przekladni zeba¬ tej, zwiekszajacej ilosc obrotów, czyli ze — 2podczas poprzecznego przesuwania wóz- ka 18 na pewna odleglosc przesuwa sie równiez popraeiazinie, lecz na wieksza odle¬ glosc wózek /9, poniewaz zas sruby 29 i 39 sa prawoskretne i obracaja sie w kierun- kach prtzeciwnych, wiec gdy jeiden z aaae- azonycli wózków posuwa .sie ku pmxlowi maszyny, to idjnugi prizeoiuwa sie ku jef ty¬ lowi.Na fig, 6, 8 i 10 uwidoczniona jest ma¬ tryca, wykonania .zapomoca powyzszej ob¬ rabiarki, która mozna, oczywiscie, zmienic tak, aby mogla równiez siltttzyc do obróbki matryc iinnycli ksztaltów. Sposób obróbki matrycy, uwadloczniionej na rysunku zapo- moca obrabiarki iwniejsizej, opisuje sie po¬ nizej jedynie tytulem prizykfawlu. Matryca surowa ima ksiziLalt cylindjra wydrazonego, zaopaforzoneigo dboku w, wyciecie 55, bie¬ gnace od powierachni czotowej czyji tna* cej tego cylindira do jego podlstowy (fig, 7 i 8). Jedna krawedz 56 tego wyciecia znaj- dfuije isiie w plaszczyznie, przechodzacej przeiz os podluzna fbego cyMndra, a druga jego krawedz 57 skiteiiowana jest mniej wie¬ cej pad katem prostym do krawedzi 56.Powierachmia iczolowa matrycy juz obro¬ bionej jesjt spiralna i sichodkowa, przyczem jej grzbiet wewnetrzny 58, wysuwajacy sie banidlziej ku przodowi anizeli grzbiet ize- wtneifaigny 59, ogramLczorry jest od wewnatrz przez powienzjcluniie wewnetrzna wydrazo¬ nej mia*rycy, a dd zewmatez — przez; po- wiejrzchnie cylindiryazna 60. Gwint snuibo- wy, który twomza oba grzbiety 58 i 59, jest prawoskretray ozyli grzbiety .te wznosza sie, poczynajac od krawedzi 56 wyciecia 55 do jeg0.krawedzi 57, Lecz itgrzibiet zewnetrzny 59 posiada krok srubowy bardziej stro¬ my anizeli grzbiet wewnetrzny 58. Po¬ wierzchnia cylindlryczna 60 igrzbietiu 58 la¬ czy sile z grzbietem 59 izia postredkiJbtwem powietnzchinji stozkowej 6ff. Krnok smufcowy obu grzbietów jest bardziej stromy w miejscach 61 i 62 wpobtizu krawedzi 56 wyciecia 55 {fig. 10].Na fig. 3 irwkfcKszniooy je^ sjporóh za^ mocowania, matrycy filmowej w tlchwycie 23, zaopeitraoffLym w tym celu we wglebie¬ nie 63, w które wklada.sie krazek sprze¬ glowy 64, z otiwoftem posrodku 65* w który wsuwa sie w kteinmku promienia krazka trzpien 66. Otwór 65 possa,da taka siedni-i ce, iz obejmuje scisle matryce surowa* któ¬ ra wsuwa sie w ten otwór z tylniej strony krazka 64 tak, aby trzpien 66 wsunal sie w wyciecie 55 tej matrycy, (Stykajac sie «z kra¬ wedzia 56 tego wyciecia. Matryce surowa przytrzymuje sne w otworze 65 zapomoca srubki osadozej 67, wsirubowanej w krazek 64 wzdluz jej promienia, Poniewaz grubosc krazka 64 jest mniejsza od wysokosci ma¬ trycy surowej,,wiec ta ostatnia wysuwa sie z tego krazka w stopniu takim, iz mozna na tej matrycy wytoczyc opisane juz ¦spiiredne grzbiety 58 i 59. Po wsunieciu matrycy su¬ rowej do otworu 65 krazka 64y farajbek ten umieszcza sie we wglebieniu 63 uchwytu 23 ii zamooowuje tern zapomoca srub 68, które- wciagajac krazek 64 do wglebienia 63y na* centrowaja dokladnie matryce wzigledem walu21. : Na powierzchni czolowej matrycy suro¬ wej wytacza sie najpierw opisany jiuz spi- malny grzbiet wewnetrzny 58 w taki spo¬ sób, aby wysuwal sie najbardziej ku pmzo- dtawii i byl ograniczony z zewnafoz praez powiertzcbinie pionowa 60 {&&, 5 — 10), a w tym celu wzmiankowana taraza ksiakowa 24 zaopatrzona jest w dwa kauki wtspól- srodkowe 70 i 71, z których iesifiik ny 71 kieruje pierwsza operacja obtóbki, podczas której wytoczony zostaje na ma¬ trycy (smrorwej iwewinetezny grzbiet spiralny 58, a kssuk wewnetrzny 70 kieruje dtruga operacja, podczas której wytoczony zostaje grzbiet zewnetrzny 59 i powierzchnia stoz¬ kowa 60*. Chcac wykonac pderwt&za opera¬ cje, nalezy wprowadiz&c wystep 46 w ze¬ tkniecie z ksiukiem zewnetrznym 71\ co wykonywa sie zapomoca obracania sruby 59. Przedfeem jednak nalezy panzesuaac wal — 3 —21 w prawo ,{fu|g. 1) tek, alby wystep 46 od¬ sunal sie oki tarczy ksiukowej 24 podczas jej ustawiania.iw polozeniu poczatkowem.Tm ruch podluzny wialui 2i wykonywa sie zapomoca obracania sruby 26, która cisnie wrbeidSy ma tarcze fcsiiukowa 24 dopóty, dopó- ki nie odsunie sie oma w dostatecznym stopniu od wystepu 46, poczerni ustawia isie ten wystep w nalezytem polozeniu wzgle¬ dem tarczy 24 i wysrubowuje w pewnym stopniu srube 26 w lewo tak, aby sprezyna 25 mogla przesumiac tarcze iksiiukowa 24 w lewo i pnzryicisnac ja ponownie ido wystepu 46.Powieirzchnia ksiuika pierscieniowego 71 jest spiJralnia i równolegla do powierzchni czolowej grzbietu 58, który nalezy wyto¬ czyc ma koncu matrycy, a w tym celu po¬ wierzchnia spiralna ksduka 71, chociaz znacznie wieksza od powierzchni .spiralnej grzbietu 58 matrycy, posuwa jednak narze¬ dzie w kierunku osi walu 21, ma jednostke swego rudhu katowego na taka sama odle¬ glosc, na jaka wysuwa sie ku przodowi spi¬ rala grzbietu 58, i zmienia swój krok sru¬ bowy w pewtnemj miej sou w taki sposób, aby narzedzie wytworzylo ma matrycy opiisama juz poprzednio bardziej stroma czesc 61 (fig. 10) grzbietu 58.Wskutek obracania matrycy surowej przez kolo pasowe 22, obracajace sie w kie¬ runku strzalki (fijg/ 2), matryca ta zostaje przysunieta ido narzedzia 36 pod wplywem przesuwania isie wystepu 46 po ksiuku 71 i Wtedy narzedzie 36 wytacza na koncu ma¬ trycy (surowej powierzchnie spiralna, bie¬ gnaca od krawedzi 57 do krawedzi 56 wy¬ ciecia 55 tej matrycy, przyczetm powierzch¬ nia ta jest równolegla ido powierzchni ksiu- ka 71. Ksiuk 71 posiadla równiez powierzch¬ nie spiralna, skierowana w przeciwnym kierunku, która przesuwa matryce surowa w kierunku wizdluz osi zpowrotem do jej polozenia poczatkowego pod wplywem sprezyny 25, a jednoczesnie narzedzie 36 przechodzi rua druga strone wyciecia 55 tej matrycy i wtedy cala powierzchnia czolo¬ wa matrycy surowej zostaje obtoczona tak, iz tworzy grzbiet 58 i powierzchnie cylin¬ dryczna 60. Aby wytworzyc te powierzch¬ nie na koncu matrycy surowej, nalezy oczy¬ wiscie, wykonac pewna ilosc takich obto- ozen, podczais których wózki 18 i 19 sa nie¬ ruchome, a narzedzie 36 przesiuwa sie po¬ przecznie zapomoca obracania raczki 37, a podluznie — zapomoca raczki 38.Po calkowitem obtoczeniu powierzchni czolowej matrycy surowej, skrarwia sie mia¬ nowicie czesc zewnetrzna 69 [lig. 9) tej po¬ wierzchni na wieksza glebokosc tak, aby wytworzyc wysuniety grzbiet 58, ograniczo¬ ny iz zewnatrz powierzchnia cylindryczna 60. Na tern konczy sie pierwsza operacja obróbki matrycy, kierowana pod wzgledem kroku srulbowegjo grzbietu 58 przez ksiuk 71 i wtedy matryca surowa posiada ksztalt, u- widoczniony na fig. 5, 7 i 9.Druga operacja czyli ofataczaniie grzbie¬ tu zewnetrznego 59 i powierzchni stozko¬ wej 60' kierowana jest przez ksiuk we¬ wnetrzny 70 tarczy 24, a w tym celu prze- siuwia sie najpierw zapomoca sruby 26 tar¬ cze kskukowa 24 w kierunku wizdluz osi w prawo (fig. 2) celem ustawienia wystepu 46 w odpowiedinietm polozeniu wzgledem kain- ka 70, a nastepnie cofa sie te srube i wtedy ksiuk ten wchodzi w wetkniecie z wystepem 46. Narzedzie 36 ustawia sie teraz równiez wzgledem matrycy zapomoca naregulowa¬ nia go w oprawce lub zapomoca przesunie¬ cia tego narzedzia za posrednictwem ra¬ czek 37 i 38 albo tez zapomoca jednego i drugiego sposobu. Ksiuk 70, cisnac na wy¬ step 46, przysuwa matryce do narzedzia 36 z taka szybkoscia, w stosunku db jej ruchu katowego, iz narzedzie to wytacza w por wierzchni 69 matrycy grzbiet 59 wraz z je¬ go bardziej stroma czescia 62, przyczem dzieki odpowiedniemu uksztaltowaniu ksiu- ka 70, nairtzedizie, kierowane przezen, wyta¬ cza na matrycy powierzchnie stozkowa 60\ laczaca grzbiet 59 z powierzchnia cylim- - 4 —dirytczna 60. Chcac madiac tej powriedrohni stozkowej 60' pochylenie zmienne, najezy przesuwac matryce w kierunku wzdluz osi w odpowiednim stosunku ido poprzecznego posuwania narzedzia 36, a w tym cetki wó¬ zek 18 przesuwa isiiie w takim stosunku do ruchu wózka 19, iiz, w miaine posuwania isie wystepu 46 po ksiuku 70 iprzysuwaniaprzez to matrycy ido narzedzia 36, to ostatnie pmzesuwa sie proporcjonalnie w kielrninku poprzecznym. Alby matryca obrtaczama byla pod kkcnuinkieim ksiuka 70 z wielka doklad¬ noscia, ksóiuk (ten posiada srednice kilka ra¬ zy wieksza od srednicy matrycy, czyli ze szybkosc wózka 19 jest proporcjonalnie wieksza od Sizybkosci wózka 18, dzwigaja¬ cego nairzedzie. Podczas drugiej operacji narzedzie posuwane jest poprzecznie nie zapomoca raczki 37, lecz zapomoca sruby pociagowej 29, obracanej w tym celu zapio- mooa kólka recznego 32 lub 42, pnzyczem zapomoca kólka recznego 42 mozna prze¬ suwac poprzecznie narzedzie 36 z wielka dokladnoscia. Powierzchnia ksiiuka 70 jest odwrócona wzgledem powierzchni, która ma wytworzyc zapomoca niajrtzedzia 36 na matrycy surowiej, a to dlatego, iz wystep 46 porusza sie w kieruniku ppiomienia tar¬ czy 24 ku jej obwodowi gdy narzedzie 36 posuwa sie w kierunku promienia matrycy ku jej osi. Ksduk 70 posi&ida, podobnie jak i ksiuk 71, powieteizchnie spiralna, biegnaca w kierunku przeciwnym, przyczem pod dzialaniiem powierzchni tej matryca wtraca d|o swego polozenia poczatkowego i wtedy narzedzie 36 przesuwa sie wpopmzek wy¬ ciecia 55.W opisie powyzszym opisano szczególy i okreslony ksiztalt matrycy surowej oraz sposób jej obróbki zapomoca obrabiarki ni¬ niejszej, lecz oczywiscie matrycy sumowej, zamocowanej na wale obrabiarki, mozna nadlac i inny ksztalt, bez zmieniania samej obrabiarki, wstawiajac jedynie kume ksiuki 70i 71. Mozna równiez zmienic ksztalt i bu¬ dowe obrabiarki niniejszej bez wykracza¬ nia przez to poza zakres wynalaizfcu. PL